Khung sườn dự án

Cuộc chạm trán ngắn ngủi với Đỗ Nhật Nam ở tiền sảnh thênh thang của Trung tâm Khoa học thành phố vẫn tiếp tục tỏa ra một thứ áp lực vô hình, đè nặng lên từng nhịp thở khi năm thành viên Câu lạc bộ Thiên văn Trường THPT Hải Vân bước chân lên chuyến xe buýt liên tuyến để trở về trường.

Tiếng động cơ diesel của chiếc xe buýt cũ rù rì đều đều dọc theo con đường nhựa chạy dọc bờ vịnh Đà Nẵng, chốc chốc lại gằn lên khùng khục mỗi lần bác tài chuyển số qua những khúc cua gắt gỏng ven chân sóng. Gió biển chiều muộn lùa qua khe cửa kính hé mở, mang theo vị mặn nồng chát của muối, mùi dầu máy khét lẹt và hơi lạnh bắt đầu chuyển mùa. Cả năm người ngồi rải rác ở hai hàng ghế đệm bọc giả da đã sờn rách phía đuôi xe. Không ai cất tiếng trêu đùa, không ai bàn tán rôm rả như chuyến đi hào hứng hồi sáng sớm. Trong tâm trí mỗi người, hình ảnh cỗ kính Schmidt-Cassegrain tám inch sơn đen bóng loáng của Đội Thiên văn Trường Chuyên Nam Phương—với dàn bánh xe kính lọc titan điều khiển bằng động cơ servo, giá ba chân bằng hợp kim không gỉ nặng trịch và hàng loạt phụ kiện quang học nhập ngoại đắt tiền—vẫn còn hiển hiện như một bức tường thành kiên cố, áp đảo tuyệt đối.

Sự hào nhoáng, nguồn kinh phí dồi dào cùng phong thái tự tin đến mức kẻ cả của những học sinh trường chuyên danh giá nhất thành phố như một gáo nước lạnh buốt tạt thẳng vào bầu nhiệt huyết non nớt của họ. Những vết gỉ sét trên chân đế xích đạo cũ kỹ, những thấu kính chắp vá xin lại từ phòng thí nghiệm thải loại và chiếc ống kính tự chế bằng ống nhựa PVC lót nhung đen ở trường bỗng chốc hiện về, trần trụi và đầy vẻ tội nghiệp.

Thế nhưng, điều đọng lại sâu sắc nhất sau cuộc gặp gỡ kéo dài hơn một giờ đồng hồ với Tiến sĩ Đặng Hải Yến trong căn phòng nghiên cứu ngập tràn biểu đồ quang phổ không phải là sự tự ti hay nỗi nản lòng, mà là một con đường hoàn toàn mới vừa được khai mở. Nữ tiến sĩ đã chỉ cho họ thấy rằng: khoa học chân chính không đo đếm bằng sự bóng bẩy của thiết bị, mà nằm ở độ chính xác của phương pháp và sự kiên định của người làm quan sát.

Khi chiếc xe buýt rít lên một hồi phanh dài rồi dừng bánh trước cổng Trường THPT Hải Vân, trời đã ngả hẳn sang sắc vàng vọt, ảm đạm của một buổi chiều tà muộn. Khải là người đầu tiên bật dậy phá vỡ sự im lặng bằng một cái vươn vai thật dài khiến các khớp xương kêu răng rắc:

"Thôi nào mấy bồ! Trông ai cũng như vừa thua một trận chung kết bóng đá thế? Kính họ xịn, tiền họ nhiều thì kệ xác họ! Bóng chưa lăn, trọng tài chưa thổi còi mãn cuộc thì chưa biết đội nào ghi bàn đâu. Lên gác mái thôi, hai bắp chân tôi bắt đầu ngứa ngáy muốn làm việc rồi đây này!"

Câu nói mộc mạc mang đầy tinh thần xốc vác của một trung phong sân cỏ cừ khôi làm tan biến phần nào bầu không khí nặng trĩu. Bảo mỉm cười, kín đáo vỗ nhẹ vào bả vai gầy guộc của Tùng—cậu bạn vẫn đang cúi gằm mặt, hai tay ôm khư khư chiếc ba lô bạt trước ngực như sợ bất kỳ ai chạm vào. Cả nhóm rảo bước qua khoảng sân trường vắng lặng, thênh thang của ngày thứ Bảy. Dưới gốc những cây bàng cổ thụ đang trút lá đỏ, tiếng bước chân họ vang lên lạo xạo trên nền xi măng nứt nẻ. Họ men theo lối cầu thang xoắn ốc bằng sắt hoen gỉ ở góc khu nhà ngoại khóa, nơi những mảng rêu phong bám dày nơi chân tường, dẫn thẳng lên căn phòng gác mái quen thuộc.

Căn phòng tầng thượng đón họ bằng mùi bụi gỗ lâu năm, mùi giấy báo ẩm mục và hơi ấm ngột ngạt tích tụ từ mái tôn sau cả một ngày phơi mình dưới nắng gắt miền Trung. Nhưng hôm nay, không gian quen thuộc ấy dường như khoác lên một diện mạo hoàn toàn khác. Nó không còn là nơi ẩn náu vô định của những kẻ mộng mơ chắp vá chỉ biết ngửa cổ nhìn trời tìm những chòm sao huyền thoại, mà đã trở thành một phòng nghiên cứu thực thụ với một mục tiêu sinh tử: giải thưởng của Cuộc thi Thiên văn học trẻ toàn quốc, chiếc chìa khóa duy nhất để giữ lại căn phòng này trước quyết định giải thể của Ban giám hiệu.

Thư bước thẳng đến chiếc bàn gỗ dài đóng bằng gỗ thông ghép ở giữa phòng. Không một động tác thừa, cô dứt khoát dọn sạch những chồng sách giáo khoa cũ mốc, vài hộp đinh vít vương vãi và những dụng cụ đo đạc thô sơ sang một góc. Cô mở khóa ba lô, cẩn trọng rút ra một cuộn giấy lớn được bọc kỹ lưỡng bên trong một ống nhựa bảo quản bản vẽ kỹ thuật.

"Tất cả tập trung lại đây," Thư cất giọng đĩnh đạc. Vẻ nghiêm nghị, sắc sảo vốn có của người chủ nhiệm câu lạc bộ đã hoàn toàn trở lại trên gương mặt thanh tú. "Tiến sĩ Yến đã cho chúng ta một kim chỉ nam mang tính sống còn: từ bỏ hoàn toàn ý định chụp ảnh phơi sáng sâu nghệ thuật vốn chỉ tôn vinh thiết bị đắt tiền, để chuyển toàn bộ trọng tâm sang trắc quang vi sai sao biến quang. Bốn tuần không phải là nhiều, nó ngắn ngủi như một cái chớp mắt của bầu trời. Chúng ta phải dựng xong toàn bộ khung sườn kỹ thuật và thuật toán của dự án ngay trong chiều nay."

Thư trải tấm hải đồ sao mùa đông - xuân khổ A0 lên mặt bàn gỗ. Mép giấy quăn queo lập tức được cô cố định bằng bốn cục pin đại con thỏ đặt ở bốn góc. Tấm bản đồ thiên văn chi tiết với hàng nghìn chấm tròn li ti biểu thị cấp sao, đan xen chằng chịt bởi những đường lưới tọa độ xích kinh và xích vĩ phức tạp, hiện ra dưới ánh đèn tuýp vàng nhạt của căn phòng gác mái.

Thư rút chiếc bút dạ quang màu vàng chanh, đặt cạnh tập tài liệu in danh mục sao chuẩn quốc tế do chính tay Tiến sĩ Yến gửi qua thư điện tử trước lúc họ rời Trung tâm Khoa học. Ngón tay thon dài, dứt khoát của Thư lướt nhanh trên dải Ngân Hà mùa đông, trượt qua chòm sao Ba Tuần, chòm sao Ngự Phu rồi dừng lại chính xác ở khu vực ranh giới giữa chòm sao Anh Tiên và chòm sao Kim Ngưu.

"Để trắc quang vi sai hoạt động được với thiết bị thô sơ của chúng ta, nguyên tắc sống còn đầu tiên là gì?" Thư ngẩng lên, nhìn quanh nhóm như một phản xạ sư phạm đã ăn sâu vào máu thịt.

Bảo lập tức đỡ lời. Cậu vận dụng chính xác những gì đã khắc ghi trong sổ tay từ từng câu từng chữ của nữ tiến sĩ: "Dạ, phải chọn được sao so sánh chuẩn có cấp sao ổn định nằm trong cùng trường nhìn biểu kiến với sao mục tiêu."

"Chính xác," Thư gật đầu, trong đáy mắt ánh lên tia nhìn hài lòng hiếm thấy. "Nếu chụp ở hai góc trời khác nhau, độ dày khối khí quyển mà ánh sáng phải xuyên qua sẽ khác nhau, lượng bụi lơ lửng và mức độ ô nhiễm ánh sáng từ các khu đô thị ven biển cũng hoàn toàn bất đối xứng. Chỉ khi sao biến quang mục tiêu và ít nhất hai sao so sánh nằm lọt thỏm trong cùng một khung hình của cảm biến máy ảnh, mọi biến động hỗn loạn của tầng đối lưu duyên hải Đà Nẵng mới tác động lên chúng như nhau. Khi ta lập tỷ số thông lượng ánh sáng giữa sao mục tiêu và sao so sánh, toàn bộ nhiễu loạn của môi trường sẽ tự động bị triệt tiêu trên phương diện toán học."

Ngòi bút dạ của Thư khoanh một vòng tròn đỏ rực lên hệ sao Algol—tức Beta Persei—nằm nổi bật trong chòm sao Anh Tiên.

"Mục tiêu số một của chúng ta là Algol," Thư gõ nhẹ đầu bút xuống mặt giấy, âm thanh phát ra giòn giã. "Đây là một hệ sao đôi che khuất kinh điển nhất trong lịch sử thiên văn học hiện đại. Cứ sau mỗi chu kỳ hai ngày hai mươi mốt giờ, ngôi sao đồng hành có độ sáng bề mặt thấp hơn sẽ quay qua phía trước ngôi sao chính sáng hơn, che khuất một phần đĩa sáng của nó, làm cho tổng cấp sao biểu kiến của cả hệ tụt dốc không phanh từ 2,1 xuống mức 3,4. Cú sụt sáng này kéo dài xấp xỉ mười tiếng đồng hồ, hoàn toàn nằm trọn vẹn trong khả năng ghi nhận của một đêm quan sát thực địa xuyên đêm trên đỉnh Sơn Trà."

Thư kéo tấm bản đồ về phía Mai Anh và Bảo, ngón tay chỉ vào hai chấm sáng lân cận mang ký hiệu quốc tế rõ ràng:

"Quan trọng hơn cả, ngay trong trường nhìn dự kiến khoảng một phẩy năm độ của chiếc kính phản xạ Newton kết hợp với máy ảnh cảm biến CCD mà cô Hà đồng ý cho mượn, chúng ta có hai ngôi sao so sánh cực kỳ lý tưởng: sao Gamma Persei với cấp sao ổn định ở mức 2,9 và sao Rho Persei. Hai ngôi sao này sẽ đóng vai trò như những cột mốc tham chiếu bất di bất dịch trên nền trời đêm. Dù sương mù từ biển có bất chợt kéo qua đỉnh núi, hay ánh đèn cao áp từ cảng Tiên Sa có hắt ngược lên nền trời, tỷ lệ ánh sáng giữa Algol và hai ngôi sao này vẫn sẽ phản ánh trung thực bản chất vật lý của sự che khuất thiên thể."

Khải chống hai khuỷu tay lên mép bàn, nheo mắt ngắm nghía cái vòng tròn đỏ chằng chịt những con số thập phân và ký hiệu Hy Lạp, cái đầu gật gù theo một mạch suy nghĩ rất riêng:

"Nói nôm na theo kiểu dân chài tụi tôi thì giống hệt như việc ta cân một đứa bé trên một chiếc thuyền thúng đang lắc lư dữ dội giữa đầu sóng ngọn gió. Sóng to gió lớn làm cái thuyền trồi lên sụt xuống liên tục, nhưng nếu đặt thêm một quả cân chuẩn mười ký ngay bên cạnh đứa bé trên cùng cái sàn thuyền ấy, thì khoảng chênh lệch trọng lượng giữa đứa bé và quả cân vẫn giữ nguyên không đổi. Đúng không chị Thư?"

Thư khẽ sững lại một thoáng trước hình ảnh so sánh ngộ nghĩnh của Khải. Khóe môi cô giãn ra thành một nụ cười hiếm hoi: "Khải nói rất chuẩn xác. Đó chính là bản chất triệt tiêu nhiễu của phương pháp trắc quang vi sai."

Cô thu lại nụ cười, giọng nói lập tức chuyển sang tông điệu đanh thép của một chỉ huy kỹ thuật: "Nhưng muốn chụp được một chuỗi ảnh liên tục suốt tám đến mười tiếng đồng hồ mà ngôi sao không bị trôi tuột ra khỏi khung cảm biến máy ảnh, chúng ta bắt buộc phải giải quyết dứt điểm bài toán cơ học chính xác. Tùng, phần việc sống còn này đặt trọn vẹn lên vai em."

Ở góc bàn kỹ thuật, Trần Minh Tùng giật mình ngẩng đầu lên. Cậu bạn gầy gò, lưng hơi gù, đưa những ngón tay dính đầy dầu luống cuống đẩy nhẹ gọng kính cận dày cộp lên sống mũi. Tùng khẽ gật đầu, rồi thận trọng kéo từ gầm bàn lên một chiếc hộp các-tông rách góc. Bên trong hộp là một cụm linh kiện cơ khí bám đầy dầu mỡ đen sì mà Tùng đã xin được từ tiệm sửa chữa điện tử Minh Quang của người chú ruột vào cuối tuần trước.

"Em... em đã tính toán và mô phỏng lại toàn bộ rồi," Tùng nói lí nhí, giọng hơi nghẹn lại ở cổ họng. Nhưng kỳ lạ thay, ngay khi những ngón tay khẳng khiu của cậu chạm vào những khối kim loại và bánh răng cưa, giọng điệu cậu bỗng chốc trở nên rành rọt, mạch lạc lạ thường. "Đây là cụm động cơ bước NEMA-17 tháo từ một chiếc máy in laser văn phòng cũ bị cháy nguồn. Nó có độ phân giải góc bước cơ bản là một phẩy tám độ trên mỗi xung điện điều khiển. Nếu gắn trực tiếp trục động cơ này vào trục xích kinh của chân đế xích đạo, mỗi bước nhảy sẽ quá thô bạo. Nó sẽ làm ống kính rung giật từng nấc, khiến hình ảnh ngôi sao bị xé toạc thành những vệt nhòe kéo dài."

Tùng đặt một hệ thống bánh răng giảm tốc mini bằng đồng thau sáng loáng lên mặt bàn, ngay cạnh khối động cơ bước:

"Vì vậy, em bắt buộc phải dùng một hộp số giảm tốc trục vít - bánh vít với tỉ số truyền một trên một trăm để ghép nối giữa trục động cơ và trục quay cực bắc của chân đế kính thiên văn. Mục tiêu tối thượng là chế tạo một cơ cấu bám trời tự động—tracking mount—giúp toàn bộ khối lượng ống kính quay ngược chiều với tốc độ tự quay của Trái Đất một cách tuyệt đối êm ái."

Bảo chăm chú quan sát các khớp răng cưa tinh xảo được bôi một lớp mỡ bò vàng óng, cất tiếng hỏi: "Tốc độ tự quay của Trái Đất đối với bầu trời sao là mười lăm độ mỗi giờ, đúng không Tùng?"

"Chính xác hơn là xấp xỉ mười lăm phẩy không bốn một độ mỗi giờ đối với tốc độ nhật động thiên văn," Tùng giải thích, ngón tay xoay nhẹ cái trục vít bằng đồng, lắng nghe tiếng ăn khớp êm ru của các bánh răng. "Nhiệm vụ của em là lập trình một bo mạch vi điều khiển để phát ra các chuỗi xung điện cực kỳ chuẩn xác, điều khiển động cơ bước vận hành theo chế độ vi bước—microstepping. Chúng ta chia nhỏ mỗi bước cơ bản thành mười sáu vi bước. Khi đó, chuyển động quay của chân kính sẽ mượt mà như một dòng nước chảy xuôi, triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng vệt sao trong các lần chụp phơi sáng kéo dài từ mười lăm đến ba mươi giây."

"Ba mươi giây nghe qua thì có vẻ rất ngắn ngủi đối với việc chụp ảnh thông thường, nhưng trên tiêu cự bảy trăm năm mươi milimét của chiếc kính Newton, chỉ cần động cơ lệch một phần mười giây cung là điểm ảnh lập tức biến dạng từ một chấm tròn hoàn hảo thành hình hạt gạo," Thư khoanh tay trước ngực, nhắc nhở với giọng nghiêm cẩn thường nhật. "Nếu điểm ảnh bị bệt thành vệt dài, phần mềm trắc quang sẽ không thể nào tính toán chính xác được tổng thông lượng photon rơi vào vòng tròn khẩu độ đo lường. Sai số trắc quang khi đó sẽ vượt ngưỡng cho phép, và toàn bộ công sức trắng đêm coi như đổ sông đổ biển."

Tùng siết nhẹ chiếc cờ-lê nhỏ trong lòng bàn tay, những đốt ngón tay trắng bệch ra vì áp lực: "Em hiểu. Em đã tính đến việc tiện thêm một cụm khớp nối mềm bằng cao su chịu lực để cách ly rung chấn cơ học từ các cuộn dây động cơ truyền thẳng vào thân ống kính. Nhưng... để hoàn thiện và căn chỉnh thật chuẩn xác, em cần ít nhất ba đêm liên tiếp chạy thử nghiệm độ ổn định của xung nhịp ngay trên sân thượng trường mình."

"Cứ việc triển khai đi, thiếu con ốc, thanh ren hay miếng nhôm nào thì cứ ới anh một tiếng!" Khải bước tới vỗ một cú bồm bộp vào lưng Tùng làm cậu bạn suýt chút nữa chúi mũi vào đống bánh răng sắc nhọn. "Mấy cái trò cần sức trâu bò hay khoan cắt, mài dũa hợp kim duralumin thì cứ giao hết cho thợ phụ Khải này. Bảo đảm chuẩn từng milimét cho cậu an tâm lập trình!"

Trong khi Tùng cặm cụi cúi xuống cuốn sổ tay kẻ ô ca-rô để phác thảo các đường mạch điện tử nối giữa vi điều khiển và tầng công suất, thì ở góc bàn đối diện ngập tràn ánh hoàng hôn hắt qua ô kính, Nguyễn Mai Anh đã lặng lẽ mở chiếc hộp màu nước bằng kim loại và trải ra một tập giấy can vẽ kỹ thuật chuyên dụng phẳng phiu.

Mai Anh không tham gia vào những cuộc tranh luận gay gắt về thông số nhông xích hay giải thuật toán học phức tạp. Nhưng đôi mắt trong veo, chăm chú của cô gái lớp 10A1 vẫn dõi theo từng cử chỉ, từng biểu đồ và từng con số được viết vội lên góc bảng đen. Chiếc bút chì kỹ thuật 2B trên bàn tay nhỏ nhắn của Mai Anh lướt đi thoăn thoắt, tạo nên những đường nét thanh mảnh, dứt khoát và chuẩn xác đến từng độ cong.

"Mai Anh, phần việc của cậu tiến triển đến đâu rồi?" Bảo bước lại gần, nghiêng đầu nhìn ngắm bản vẽ đang dần thành hình trên mặt giấy can mỏng manh.

Mai Anh ngước lên nhìn Bảo, khóe miệng khẽ nở một nụ cười nhẹ nhõm như vừa trút bớt được gánh nặng đè nén: "Mình đang phác thảo khuôn mẫu toàn diện cho cuốn *Nhật ký quan sát trực quan*. Tiến sĩ Yến đã căn dặn rất kỹ: nếu chúng ta chỉ nộp cho hội đồng giám khảo toàn quốc một tập hồ sơ số liệu toàn những con số vô cảm hay một đường cong ánh sáng lạnh lùng xuất ra từ phần mềm máy tính, dự án của Hải Vân sẽ chẳng khác gì một bài thực hành Vật lý loại khá của những học sinh chỉ biết cày điểm. Điểm khác biệt lớn nhất, linh hồn tạo nên sức nặng cho dự án của chúng ta, chính là tính giáo dục và khả năng lan tỏa cộng đồng."

Mai Anh cẩn thận xoay tập giấy can về phía Bảo và Thư để hai người cùng quan sát. Trên mặt giấy xám nhạt, một trang nhật ký mẫu hiện lên với bố cục vô cùng khoa học, chặt chẽ nhưng lại thấm đẫm chất thẩm mỹ thanh lịch.

Ở khu vực trung tâm nửa trên là hệ tọa độ hai trục Descartes kinh điển: trục hoành biểu thị trục thời gian thực tính theo giờ chuẩn quốc tế (UT) cùng các pha quay tương ứng của hệ sao đôi; trục tung biểu thị độ sụt giảm của cấp sao biểu kiến delta-m. Nhưng điểm đặc sắc nhất, gây ấn tượng thị giác mạnh mẽ nhất không nằm ở những dấu chấm dữ liệu khô khốc, mà nằm ở hệ thống hình ảnh minh họa bán trực diện chạy song song dọc theo từng chặng của đường cong ánh sáng chữ V ngược.

"Mọi người nhìn vào điểm này xem," Mai Anh đặt đầu ngón tay thanh mảnh chỉ vào điểm trũng sâu nhất của đường cong—điểm cực tiểu chính. "Ngay tại vị trí này trên đồ thị, mình vẽ một sơ đồ mặt cắt hình học không gian trực quan: ngôi sao khổng lồ màu cam mờ hơn đang trôi chậm chạp qua, che khuất gần như toàn bộ đĩa sáng của ngôi sao xanh nóng rực nằm phía sau. Lượng ánh sáng truyền tới Trái Đất bị chặn lại nhiều nhất, khiến đường cong cắm thẳng xuống đáy vực thẳm. Còn ở điểm cực tiểu phụ nông hơn phía bên này, ngôi sao sáng lại đi ra phía trước, che bớt một phần diện tích của ngôi sao tối. Nhờ những hình vẽ này, bất kỳ một bạn học sinh phổ thông nào, dù chưa từng học qua một tiết quang học thiên văn hay vật lý lượng tử, khi cầm cuốn nhật ký này lên cũng có thể nhìn hình ảnh đối chiếu mà hiểu ngay lập tức tại sao ngôi sao trên bầu trời xa xôi kia lại có thể 'nhấp nháy' tuần hoàn theo chu kỳ toán học."

Thư cẩn trọng nâng bản phác thảo của Mai Anh lên ngang tầm mắt, chăm chú săm soi từng nét vẽ tỉ mỉ từ góc nhìn mô phỏng trường thị kính đến thang đo cấp sao tương đối bằng mắt thường. Sự khắt khe cố hữu vốn thường trực trong ánh mắt Thư dần nhường chỗ cho một sự ngạc nhiên tột độ:

"Cách thức trực quan hóa dữ liệu này... thật sự xuất sắc ngoài sức tưởng tượng của chị. Em thậm chí còn vẽ cả góc nhìn quang học thực tế qua thị kính Plössl tiêu cự hai mươi lăm milimét để người quan sát thực địa đối chiếu sao mục tiêu với các chòm sao định vị xung quanh."

"Đúng như vậy ạ," Mai Anh tự tin tiếp lời, ánh mắt cô bé lấp lánh thứ ánh sáng kiên định của niềm đam mê nghệ thuật mà bấy lâu nay cô luôn phải giấu giếm, nén chặt trước sự cấm đoán gay gắt từ người cha nghiêm khắc. "Khoa học thực nghiệm không nên là một bức tường thành biệt lập, lạnh lẽo chỉ dành riêng cho những viện nghiên cứu có máy móc triệu đô. Em mong muốn cuốn cẩm nang này sẽ trở thành tài liệu hướng dẫn thực hành mà bất kỳ bạn học sinh nào ở các trường huyện xa xôi, chỉ cần trong tay có một chiếc ống nhòm hàng hải cũ hay đơn giản là quan sát bằng mắt thường từ hiên nhà mình, cũng có thể bước ra màn đêm và tự mình cảm nhận được từng nhịp đập vũ trụ của các hệ sao đôi."

Bảo nhìn sâu vào gương mặt rạng rỡ của Mai Anh, trong lồng ngực dâng lên một niềm cảm phục sâu sắc xen lẫn sự xúc động. Cậu hiểu rằng những nét cọ, nét chì của Mai Anh không chỉ đơn thuần là sự trang trí minh họa màu mè; đó là một chiếc cầu nối ngôn ngữ tuyệt vời, kéo những lý thuyết vật lý thiên văn hàn lâm từ trên đỉnh tháp ngà hoa lệ xuống gắn chặt với mặt đất đời thường.

"Cậu làm tuyệt vời lắm, Mai Anh," Bảo chân thành cất tiếng, ánh mắt ấm áp nhìn bạn. "Mình sẽ dựa trọn vẹn vào hệ thống khung hình vẽ này của cậu để biên soạn phần lời dẫn giải thích cơ chế vật lý và thiết kế các bài tập thực hành quan sát theo từng bước thật dễ hiểu."

"Khoan đã, các nhà bác học tương lai mơ mộng thế là đủ cho một buổi chiều rồi đấy!" Một tiếng huýt sáo lảnh lót, sắc lẹm của Khải vang lên cắt ngang dòng thảo luận của cả nhóm. Khải cầm trên tay một chiếc bảng kẹp tài liệu bằng nhôm bóng lộn, gõ lách cách cây bút bi lên mặt kẹp kim loại. "Bây giờ chúng ta phải đối mặt với phần việc gai góc nhất: làm sao để cả người lẫn mớ máy móc mỏng manh này sống sót trọn vẹn qua một đêm dài trên đỉnh bán đảo Sơn Trà mà không bị gió biển quăng xuống vực, hay sương muối làm chập sạch các bảng mạch điện tử!"

Khải kéo một chiếc ghế đẩu bằng gỗ thông, ngồi bắt chéo chân đối diện với bốn người còn lại. Phong thái đĩnh đạc, tháo vát của một đội trưởng đội tuyển thể thao lập tức bộc lộ rõ rệt qua từng cử chỉ và nét mặt.

"Tôi vừa hoàn thành xong bản kế hoạch tiền trạm địa hình và phương án hậu cần chi tiết cho chuyến dã ngoại thực địa đợt một. Địa điểm hạ trại dự kiến: bãi đất trống bằng phẳng nằm gần trạm kiểm soát cũ của Hạt Kiểm lâm, ở độ cao khoảng năm trăm mét so với mực nước biển. Nơi đó hoàn toàn biệt lập với nguồn sáng đô thị, góc nhìn hướng về phía bắc và đông bắc cực kỳ quang đãng không bị rặng núi che khuất tầm nhìn, và quan trọng nhất là có một bờ taluy đá tự nhiên chắn gió mùa đông bắc rất vững chãi."

Khải lật soạt một trang danh sách dài dằng dặc được kẻ ô cẩn thận:

"Về mặt vật tư kỹ thuật: Đỉnh Sơn Trà vào ban đêm có độ ẩm duyên hải luôn vượt ngưỡng tám mươi lăm phần trăm, nhiều đêm sương mù dày đặc độ ẩm chạm mức bão hòa. Hơi nước ngưng tụ chính là kẻ thù số một có thể phá hủy lớp tráng phủ nhôm của gương phản xạ sơ cấp và làm chập cháy các bo mạch điều khiển. Danh mục vật tư chống ẩm bắt buộc gồm có: hai mươi gói hạt hút ẩm silica gel loại lớn nhét kín quanh hộp gương sơ cấp; một tấm bạt dù chống thấm hai lớp khổ rộng để quây kín lều thao tác kỹ thuật; hai ống sấy nhiệt cầm tay công suất mười hai vôn dùng nguồn điện ắc quy xe máy để sưởi ấm thân ống kính khi sương bắt đầu đóng màng mỏng. Tùng, cậu nhận nhiệm vụ đấu nối hoàn chỉnh hai đầu kẹp cá sấu và công tắc an toàn cho bộ sấy nhiệt này ngay trong tối nay."

"Đã... đã rõ, mình sẽ làm xong sớm," Tùng gật đầu lia lịa, tay hí hoáy ghi chép những dòng chữ số vội vã vào góc sổ.

"Về mặt con người," Khải nghiêm giọng lại, ánh mắt sắc sảo quét qua từng thành viên với một sự nghiêm túc hiếm thấy ở một cậu học trò vốn tính tếu táo. "Nhiệt độ ban đêm trên đỉnh núi có thể tụt xuống dưới mười sáu độ C. Gió biển thổi liên hồi từ đại dương sẽ cuốn phăng thân nhiệt cực kỳ nhanh chóng nếu ta chủ quan. Yêu cầu kỷ luật thép: mỗi thành viên bắt buộc phải trang bị một túi ngủ giữ nhiệt chuyên dụng, một áo khoác gió có mũ trùm chống thấm nước, găng tay len hở ngón để vừa giữ ấm bàn tay vừa có thể thao tác xoay các núm vặn vi chỉnh cơ khí, và ít nhất hai đôi tất len dự phòng để thay thế khi ẩm ướt. Tôi sẽ đích thân chuẩn bị hai phích nước giữ nhiệt loại lớn chứa đầy trà gừng nóng và súp thịt bò bồi dưỡng năng lượng cho ca trực từ hai giờ đến bốn giờ sáng."

Nói đoạn, Khải thọc tay vào túi quần hộp, rút ra một cuộn giấy màu đỏ thẫm rồi giơ cao lên ngang tầm mắt mọi người:

"Và đây, nguyên tắc an toàn bất di bất dịch của thiên văn học quan sát thực địa ban đêm: toàn bộ đèn pin cá nhân, đèn bàn kỹ thuật và đèn chiếu sáng lối đi bắt buộc phải được bọc kín bằng ít nhất hai lớp giấy bóng kính đỏ này. Tuyệt đối không một ai—tôi nhắc lại là tuyệt đối không một ai—được phép bật đèn flash điện thoại di động hay sử dụng bất kỳ nguồn ánh sáng trắng nào trong bán kính hai mươi mét quanh kính thiên văn. Một tia sáng trắng le lói bất cẩn không chỉ phá hủy khả năng thích nghi bóng tối của đồng tử mắt suốt ba mươi phút sau đó, mà còn làm cháy lóa cảm biến máy ảnh ngay giữa chu kỳ phơi sáng dài."

"Khải chu đáo và cẩn thận thật đấy," Mai Anh khẽ thốt lên đầy vẻ thán phục, ngước nhìn cậu bạn bằng ánh mắt ngưỡng mộ chân thành.

"Chuyện thường ngày ở huyện thôi, người chỉ huy chiến thuật trên sân bóng mà lơ là khâu phòng ngự từ xa thì đội nhà chỉ có nước vác rổ đi nhặt bóng!" Khải cười toe toét, hàm răng trắng bóng nổi bật trên làn da ngăm đen khỏe khoắn. Nhưng nụ cười ấy chợt tắt ngấm khi cậu hạ bảng kẹp tài liệu xuống mặt bàn, đưa mắt nhìn thẳng vào Thư: "Tuy nhiên, rào cản pháp lý mới thực sự là bài toán hóc búa nhất. Việc dắt díu nhau lên đỉnh Sơn Trà cắm trại xuyên đêm không phải là một chuyến picnic dạo chơi. Chúng ta đều là học sinh chưa đủ mười tám tuổi, nhà trường không bao giờ cho phép chúng ta tự ý đi bụi đời như thế. Hồi trưa nay, tôi đã tranh thủ giờ giải lao chạy sang phòng tổ Vật lý để gặp cô Vũ Thanh Hà."

Thư lập tức sốt sắng, hai bàn tay đan chặt vào nhau: "Cô Hà nói sao hả Khải? Cô có đồng ý đứng tên ký vào lá đơn bảo lãnh ngoại khóa cho chúng ta không?"

"Cô Hà khen ngợi tinh thần dám nghĩ dám làm của câu lạc bộ, nhưng cô cũng thẳng thắn nhắc lại rằng nhà trường đang áp dụng các quy định an toàn cực kỳ khắt khe sau cái vụ lộn xộn trên sân thượng lần trước," Khải thở dài một hơi, cẩn thận rút từ tập kẹp tài liệu ra một tờ đơn xin phép di chuyển ngoại khóa còn trắng tinh đặt lên mặt bàn. "Cô Hà đã đồng ý làm giáo viên phụ trách trực tiếp, sẽ đích thân cùng chúng ta thức trắng đêm trên đỉnh Sơn Trà để giám sát an toàn. Nhưng với một điều kiện tiên quyết không thể thương lượng: đúng mười bốn giờ chiều thứ Tư tuần sau, chúng ta phải đặt lên bàn làm việc của tổ Vật lý và thầy Phó hiệu trưởng Nguyễn Đức Phong một bộ hồ sơ thực địa hoàn chỉnh từ A đến Z. Bộ hồ sơ ấy phải bao gồm: sơ đồ bố trí cắm trại chi tiết, phương án rút lui khẩn cấp có tính đến kịch bản mưa bão đổ bộ, và đầy đủ chữ ký cam đoan chịu trách nhiệm của phụ huynh cả năm thành viên. Thiếu chỉ một chữ ký duy nhất, toàn bộ chuyến đi thực địa sẽ bị đình chỉ ngay lập tức."

Căn phòng gác mái chìm sâu vào một khoảng lặng suy tư kéo dài. Yêu cầu của cô Hà và nhà trường là hoàn toàn chính đáng, bảo vệ an toàn tính mạng cho chính họ, nhưng nó lại đặt ra một áp lực thời gian vô cùng nghẹt thở. Họ không chỉ phải chạy đua với độ trôi lệch của các bánh răng cơ khí, sự đỏng đảnh của thời tiết giao mùa miền Trung, mà còn phải vượt qua sự hoài nghi và quy trình thẩm duyệt gắt gao của Ban giám hiệu nhà trường.

Lý Gia Bảo khẽ hít một hơi thật sâu. Cậu đứng thẳng dậy, bước từng bước dứt khoát về phía tấm bảng đen cũ kỹ dựng sát góc tường vôi bong tróc. Cậu nhặt lấy mẩu phấn trắng còn sót lại trên máng bảng, bắt đầu phác thảo cây tiến độ của dự án bằng những nét vẽ kỷ hà rành mạch, dứt khoát:

"Được rồi các bạn, bức tranh toàn cảnh của chúng ta giờ đây đã hoàn toàn sáng tỏ. Dự án của Câu lạc bộ Thiên văn Hải Vân sẽ mang tên gọi chính thức: *Quy trình trắc quang sao biến quang nghiệp dư và Cẩm nang theo dõi đường cong ánh sáng dành cho học sinh vùng duyên hải miền Trung*. Phân công trách nhiệm của từng cá nhân đã được định hình rõ ràng theo từng mắt xích: Chị Thư sẽ nắm giữ linh hồn lý thuyết, chuẩn hóa danh mục sao và xây dựng thuật toán xử lý dữ liệu trắc quang vi sai; Tùng làm chủ cỗ máy bám trời tự động và hệ thống cơ khí chính xác; Mai Anh biến toàn bộ số liệu và chuyển động thiên thể thành một cuốn cẩm nang trực quan đầy sức sống giáo dục; Khải nắm giữ huyết mạch hậu cần, quy trình an toàn hiện trường và kỷ luật thực địa."

Bảo dừng tay phấn, quay người lại đối diện với bốn người đồng đội. Đôi mắt cậu ánh lên ngọn lửa nhiệt huyết chân thành và ấm áp:

"Còn phần việc của mình, mình sẽ đóng vai trò là chất keo kết nối tất cả các mảng việc rời rạc lại thành một thể thống nhất. Mình sẽ chịu trách nhiệm biên soạn kịch bản báo cáo khoa học, chắp bút phần thuyết minh hồ sơ dự án gửi lên hội đồng giám khảo toàn quốc, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Mai Anh để hoàn thiện cuốn cẩm nang sao cho bất kỳ ai cầm nó lên đọc cũng cảm nhận được ngọn lửa đam mê và sự trung thực đến tận cùng của học sinh Trường Hải Vân. Chúng ta không có kính thiên văn tám inch đắt tiền như Chuyên Nam Phương, chúng ta không có phòng lab hiện đại, nhưng chúng ta sở hữu một quy trình nghiên cứu xuất phát từ thực tế, bền bỉ và có khả năng nhân rộng cho mọi ngôi trường nghèo còn thiếu thốn kinh phí trên dải đất miền Trung này!"

Lời nói mộc mạc, truyền cảm và đầy nội lực của Bảo tựa như một luồng gió mát lành thổi bùng lên niềm tin trong từng góc nhỏ của căn phòng gác mái. Nó hàn gắn những âu lo, biến những hoài nghi thành một khối ý chí kiên định.

Ánh mắt nghiêm nghị của Thư dịu lại, cô khẽ mỉm cười và gật đầu biểu đồng tình; Mai Anh nắm chặt cây bút chì 2B trong lòng bàn tay, ánh mắt lấp lánh niềm tin yêu; Khải thì vung mạnh nắm đấm vào khoảng không đầy phấn khích, miệng lẩm bẩm những lời cổ vũ đầy tinh thần đồng đội.

Không ai bảo ai, mọi người lập tức tản ra các góc phòng để bắt tay vào phần việc của mình. Tiếng lách cách của những chiếc bu-lông, ốc vít cơ khí va chạm vào nhau, tiếng cọ vẽ lướt nhẹ trên mặt giấy can thô ráp, tiếng ngòi bút bi ghi chép số liệu sột soạt hòa quyện cùng tiếng lật giở tài liệu xào xạc. Tất cả đan dệt nên một bản hòa âm bận rộn, đầy sức sống giữa buổi hoàng hôn đang dần tắt lịm ngoài khung cửa.

Thế nhưng, giữa bầu không khí hăng say và tràn ngập sự quyết tâm ấy, một chuyển động bất thường ở góc phòng bỗng lọt vào tầm quan sát của Bảo.

Ở góc bàn kỹ thuật ngổn ngang mỏ hàn và cuộn dây thiếc, Trần Minh Tùng đang cắm cúi luồn những sợi dây điện nhiều màu sắc vào một bo mạch nhỏ. Đôi bàn tay vốn cực kỳ khéo léo, chuẩn xác trong từng thao tác tháo lắp của Tùng hôm nay bỗng run rẩy một cách bất thường. Những giọt mồ hôi lấm tấm rịn ra trên vầng trán nhợt nhạt của cậu, chảy dài xuống gò má gầy gò rồi rơi độp xuống mặt bàn gỗ, bất chấp những luồng gió biển chiều muộn từ khung cửa sổ đang thổi vào lồng lộng, mát rượi.

Bảo khẽ bước chân, chầm chậm tiến về phía chiếc bàn kỹ thuật, định bụng cất tiếng hỏi xem bạn có cần mình giữ hộ chân linh kiện để hàn mối chì hay không: "Tùng ơi, cái mạch xung bước..."

Lời nói của Bảo còn chưa kịp thốt ra trọn vẹn thì Tùng đã giật nảy mình như một đứa trẻ bị bắt quả tang đang làm điều vụng trộm tày đình. Cậu bạn luống cuống vội vã giật mạnh sợi dây nguồn, nhanh như cắt chộp lấy một bo mạch điện tử nhỏ màu xanh lá cây nằm khuất bên cạnh đế mỏ hàn nóng rẫy, rồi nhét tọt nó vào tận đáy chiếc ba lô bạt đang mở toang miệng dưới chân bàn. Một tiếng xoẹt khô khốc vang lên khi Tùng kéo vội khóa kéo ba lô lại, giấu nhẹm mọi thứ vào bóng tối.

Bảo đứng sững người lại cách Tùng chỉ nửa bước chân. Ánh mắt cậu dừng lại nơi khóe mắt đang đảo lia lịa, tuyệt vọng tìm cách lảng tránh của người bạn cùng lớp. Trong tích tắc ngắn ngủi đầy thảng thốt ấy, với trực giác nhạy bén của một người đã cùng Tùng mày mò lắp ráp từng linh kiện suốt nhiều tháng qua, Bảo kịp nhận ra vật mà Tùng vừa hoảng loạn giấu đi không phải là mạch điều khiển động cơ bước NEMA-17 quen thuộc.

Đó là một bo mạch đếm thời gian thực—bộ đếm giờ thạch anh chính xác cao (Real-Time Clock) vốn có vai trò tối thượng dùng để đồng bộ và gán nhãn thời gian chuẩn đến từng phần nghìn giây cho từng khung hình phơi sáng thiên văn. Nhưng trên bo mạch xanh lá ấy, những mối hàn bằng thiếc loang lổ những vết chì cháy đen vón cục, và nguy hiểm hơn cả là một vệt muội than cháy xém sém vàng chạy dọc từ chân tụ điện sang thẳng chip vi mạch xử lý trung tâm. Bo mạch ấy rõ ràng chưa hề được hoàn thiện, thậm chí có những dấu hiệu không thể chối cãi của một vụ chập cháy linh kiện nghiêm trọng vừa mới xảy ra.

"Có... có chuyện gì thế Bảo?" Tùng lắp bắp cất tiếng, hơi thở cậu dồn dập, hai bàn tay đan chặt vào nhau giấu biến dưới gầm bàn gỗ, ánh mắt dán chặt trân trân xuống mũi đôi giày vải rách mép đã bạc màu.

Bảo nhìn sâu vào đôi mắt sau cặp kính cận dày cộp của Tùng—một đôi mắt ngập tràn sự hoang mang, sợ hãi và một nỗi bất an cùng cực. Bảo hiểu rất rõ tính cách của Tùng: cậu bạn này cực kỳ nhút nhát, giàu lòng tự trọng nhưng lại luôn mang mặc cảm tự ti, sợ đến thắt ruột việc làm người khác thất vọng về mình, và luôn có xu hướng ôm đồm mọi rắc rối kỹ thuật vào lòng để tự chịu đựng cho đến khi mọi thứ nổ tung thành thảm họa không thể cứu vãn. Tại tiệm sửa chữa Minh Quang hồi tuần trước, Tùng từng rơm rớm nước mắt thú nhận với Bảo rằng cậu đã phải nhịn ăn sáng suốt cả tháng để đền tiền cho chú vì lỡ tay làm chập cháy một bo mạch nguồn máy in đắt tiền.

Liệu có phải Tùng lại vừa gặp phải một bế tắc chí mạng với hệ thống đồng hồ đếm thời gian thực mà không dám hé răng nói ra sự thật, chỉ vì sợ Thư sẽ quở trách và làm suy sụp nhuệ khí đang dâng cao của cả nhóm?

Một nỗi âu lo buốt lạnh khẽ chạy dọc sống lưng Bảo. Nếu không có bộ đếm thời gian chính xác tuyệt đối để gán mốc thời gian chuẩn quốc tế cho từng bức ảnh phơi sáng thu được trên đỉnh Sơn Trà, toàn bộ chuỗi dữ liệu sụt giảm quang thông của hệ sao Algol sẽ trở thành một tập hợp số liệu vô giá trị. Không có trục thời gian chính xác, phần mềm sẽ không thể nào dựng nên đường cong ánh sáng chữ V ngược chuẩn mực để tính toán chu kỳ che khuất, và toàn bộ công trình nghiên cứu sẽ bị hội đồng giám khảo đánh rớt ngay từ vòng thẩm định sơ bộ.

Bảo mím chặt môi, toan mở lời gặng hỏi cặn kẽ để cùng bạn tháo gỡ khó khăn. Thế nhưng, khi nhìn thấy bờ vai đang run lên nhè nhẹ của Tùng, nhìn gương mặt căng thẳng tột độ như một sợi dây đàn sắp đứt của cậu bạn, rồi lại nghe thấy những tiếng cười nói, tiếng bàn luận đầy hăng say của Thư, Khải và Mai Anh đang vang vọng khắp căn phòng, những lời định nói bỗng nghẹn ứ lại nơi cổ họng Bảo. Cậu hiểu rằng, nếu lúc này cậu vạch trần sự thật, sợi dây gắn kết mong manh của cả nhóm có thể sẽ rạn nứt ngay trước thềm thử thách lớn nhất.

Bảo khẽ thở dài một tiếng thật khẽ, kìm nén sự thắc thỏm trong lòng. Cậu bước tới một bước, nhẹ nhàng đặt bàn tay ấm áp của mình lên bờ vai đang căng cứng của Tùng, khẽ vỗ về:

"Không... không có chuyện gì nghiêm trọng đâu Tùng. Mình chỉ định qua nhắc cậu đừng làm việc quá sức thôi. Mấy mối hàn này độc lắm, tối nay về sớm nghỉ ngơi một chút đi nhé."

Tùng khẽ giật mình, rồi một tiếng thở phào trút được gánh nặng thoát ra từ lồng ngực cậu. Cậu bạn ngước lên, nở một nụ cười gượng gạo đến xót xa: "Ừ, cảm ơn cậu... Mình... mình sẽ sắp xếp ổn thỏa mọi thứ mà."

Nụ cười méo mó, đầy vẻ gượng ép ấy của Tùng càng khiến cho tảng đá vô hình đè nặng trong lòng Bảo thêm trĩu nặng một tầng lo âu. Cậu biết chắc chắn rằng có một cơn khủng hoảng kỹ thuật đang âm ỉ cháy ngay dưới chân họ.

Bảo lặng lẽ quay lưng, bước chầm chậm về phía khung cửa sổ lớn bằng gỗ tróc sơn của căn phòng sinh hoạt gác mái.

Gió ngoài vịnh Đà Nẵng lúc này đã bắt đầu đổi hướng thổi thốc vào đất liền. Từng luồng gió rít qua những chấn song sắt han gỉ, mang theo vị mặn chát nồng nặc của đại dương sâu thẳm và một luồng hơi lạnh ẩm ướt đặc trưng, báo hiệu sự dịch chuyển dữ dội của những đợt không khí lạnh đầu mùa trên vùng biển miền Trung. Ánh hoàng hôn rực rỡ, ấm áp ban nãy đã hoàn toàn bị nuốt chửng, biến mất không để lại một dấu vết dưới một bức màn mây xám xịt đang cuồn cuộn dâng lên từ phía đường chân trời xa thẳm.

Bảo ngước nhìn lên bầu trời chiều qua khung cửa sổ phòng câu lạc bộ: những đám mây đen nặng trĩu, sẫm màu từ phía biển Đông đang bắt đầu cuộn trôi dữ dội về phía đất liền, phủ kín dần những ngọn núi xa xôi của bán đảo Sơn Trà trong một màn sương mờ mịt và u tối.