Có người chịu tội, có người chịu sửa

Bản phán quyết đỏ thắm son niêm phong được nha lại trịnh trọng mở ra trước sự chứng kiến của đông đảo quan viên, nha dịch và nhân chứng tại công đường Vân Kinh.

Ánh nắng ban mai rọi xiên qua những ô cửa sổ gỗ cao vút của gian chính đường, dát lên nền đá xanh một dải sáng rực rỡ, xua tan đi lớp bụi mờ và sự ẩm lạnh đọng lại suốt những ngày mưa dầm dề vừa qua. Không gian rộng lớn tĩnh lặng đến mức chỉ còn nghe thấy tiếng sột soạt của giấy bản dày khi Quan thẩm khế Hoàng Minh Khuê chậm rãi chỉnh lại cổ áo thụng thêu hoa văn sóng nước, ngón tay điểm chỉ khẽ miết phẳng phiu từng nếp gấp nơi mép văn bản.

Phía dưới thềm gạch hoa tiêu xám xịt, Đỗ Kính và Tạ Vinh quỳ rạp người, hai bên là hàng lính nha môn đầu đội nón dấu, hai tay bưng gậy gỗ sơn đen đỏ đứng thẳng tắp như hàng cọc tiêu. Đỗ Kính run rẩy toàn thân, chiếc lưng còng rạp xuống sát đất như con tôm luộc trong chảo gang, từng giọt mồ hôi hột to bằng hạt đậu rịn ra từ trán, rỏ tong tỏng xuống mặt sàn đá lạnh buốt. Cách đó một trượng, chiếc áo gấm lụa là thường nhật của Tạ Vinh giờ đây nhăn nhúm, lấm lem bụi đất; bờ môi gã xám ngoét không còn chút sắc máu, đôi mắt trũng sâu hoàn toàn mờ đục thất thần, tựa như kẻ vừa bị rút cạn toàn bộ sinh khí.

Hoàng Minh Khuê cất giọng. Âm vang đĩnh đạc, trầm hùng dội vào từng vì kèo gỗ lim vững chãi, từng lời từng chữ rành rọt như búa sắt gõ lên đe đồng:

“Căn cứ Điển Lệ Đại Ninh, xét các biên bản đối soát tài chính của Ty Khảo Sổ, chứng từ vận chuyển Cửa Tây Dịch, sổ ghi thực nhận bến Liễu và toàn bộ hồ sơ vật chứng đã được niêm phong nghiêm ngặt:

Bị can Đỗ Kính, nguyên quản sự coi kho Kho Bếp Đông, lợi dụng chức trách phân bổ nguyên liệu nội đình, câu kết cùng gian thương lập phiếu xuất nhập song hành trùng số hiệu, gian dối kê khống tỷ lệ hao hụt từ ba phần mười đến một nửa, tráo đổi phẩm cấp đường cát và than gỗ ngự dụng lấy thứ phẩm rẻ tiền để hưởng lợi bất chính. Hành vi kéo dài suốt hai mươi bốn tháng, chiếm đoạt công quỹ nghiêm trọng, gây lũng đoạn quy chuẩn tiếp tế của hoàng cung.

Bị can Tạ Vinh, quản sự chi nhánh Liên hiệu Vạn Phúc tại Vân Kinh, chủ mưu thiết lập đường dây hóa đơn khống, nâng khống giá thành nguyên vật liệu lên gấp ba lần thị trường tự do, kê khống lộ trình và chi phí xe đò, ngầm lập ba kho tư nhân ở mé chợ Nam Thành tiêu thụ hàng rút ruột từ ngân khố triều đình, chiếm đoạt bất minh hơn hai trăm bốn mươi quan tiền đồng.”

Bàn tay Hoàng Minh Khuê nhấc thanh kinh đường mộc lên, gõ chát một tiếng vang dội khắp bốn bề:

“Tuyên án: Đỗ Kính và Tạ Vinh chịu hình phạt lưu đày có thời hạn bảy năm tại vùng biên dịch sỏi đá phía Tây; tịch thu toàn bộ tài sản bất minh, nhà cửa, ruộng đất và kho bãi đứng tên tư nhân hoặc nhờ thân nhân đứng tên sung vào công quỹ triều đình. Tước bỏ vĩnh viễn tư cách cung ứng vật tư hoàng cung của chi nhánh Liên hiệu Vạn Phúc tại kinh thành, niêm phong toàn bộ các điểm giao dịch liên quan để phục vụ việc bồi hoàn cho Hộ Bộ và điện Ngọc Chiếu.”

Nghe dứt lời tuyên, Đỗ Kính run bắn lên rồi ngã vật ra sàn đá, miệng lẩm bẩm những lời vô nghĩa trong nỗi tuyệt vọng cùng cực, hai tay quơ quào trong hư không như muốn bấu víu lấy chút danh vị bổng lộc đã tan tành. Tạ Vinh nhắm nghiền hai mắt lại, hàm răng nghiến chặt vào bờ môi khô nẻ đến rướm máu, những ngón tay co quắp bấu chặt vào gấu áo rách tả tơi. Gã hiểu rằng mạng lưới buôn lậu độc quyền, những mưu đồ kết bè lập phái và giấc mộng thâu tóm thương trường kinh thành bấy lâu nay đã chính thức tan thành bọt nước.

Thế nhưng, bản án không hề dừng lại ở những đòn trừng phạt sấm sét ấy. Hoàng Minh Khuê dừng lại một thoáng, ánh mắt chuyển từ vẻ uy nghiêm thịnh nộ sang sự điềm tĩnh, mực thước của một vị quan chấp pháp hiểu sâu sắc về thế thái nhân tình và lòng dạ thế gian. Bà lật sang trang thứ hai của bản phán quyết, giọng đọc chùng xuống nhưng từng âm tiết vẫn sáng rõ:

“Về phần trách nhiệm liên đới của Liên hiệu Vạn Phúc: Qua quá trình thẩm tra độc lập từ sổ sách phu xe, nhật ký chuyến đi và các hợp đồng gia công phụ thuộc, công đường nhận định các thợ thủ công làm đồ gốm, thợ đóng bao, những người chở xe thuê như Trương Lực cùng những cổ đông nhỏ góp vốn thuần túy không hề hay biết âm mưu gian lận và việc lập hóa đơn khống của Tạ Vinh. Họ chỉ là những người làm công ăn lương theo chuyến, bán sức lao động để nhận đồng tiền công mạt hạng sáu mươi đồng một chuyến xe chở nặng giữa nắng cháy mưa dầm.

Chiếu theo phép nước Đại Ninh, công đường phân định rạch ròi giữa kẻ chủ mưu mượn danh thương hiệu trục lợi và người lao động mưu sinh vô can. Miễn truy cứu trách nhiệm hình sự và dân sự tập thể đối với thợ thuyền, phu xe và cổ đông nhỏ; các hợp đồng gia công thuần túy được tạo điều kiện thanh lý minh bạch để bảo toàn sinh kế cho các gia đình người làm công.”

Nghe đến đây, ở hàng ghế nhân chứng bên ngoài rào gỗ mắt cáo, phu xe Trương Lực cùng mấy người bạn đồng hành trong manh áo vá chằng vá đụp khẽ run lên bần bật. Trương Lực đưa bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì sương gió quệt ngang khóe mắt hoe đỏ. Bờ vai gầy guộc trĩu nặng bao ngày qua vì nỗi sợ hãi bị tịch thu xe ngựa, bị tống giam, sợ mất đi bát cơm manh áo nuôi sống vợ dại con thơ bỗng chốc được trút bỏ hoàn toàn. Không có cảnh trừng phạt mù quáng, không có cảnh “vạ lây ba họ” hay “cháy thành vạ lây” nghiệt ngã thường thấy trong những vụ án kinh tế lớn của triều đình. Pháp luật dưới sự thực thi của những người cầm cân nảy mực có lương tri đã đứng về phía sự thật, che chở cho công lý của những kẻ yếu thế bần hàn.

Hoàng Minh Khuê hướng ánh nhìn sang dãy ghế bên cạnh, nơi Phạm Tĩnh, Tống Diệp và Vũ Mai đang ngồi ngay ngắn, lưng thẳng tắp, nét mặt căng thẳng chờ đợi từng phán quyết tiếp theo.

“Xét trách nhiệm của các nữ quan liên quan tại Kho Bếp Đông:

Nữ quan Phạm Tĩnh có vi phạm về quy trình hành chính khi phê duyệt xe than khẩn cấp bằng khẩu lệnh và để quá hạn văn bản; Tống Diệp ký khống phiếu nhận than trong ca trực mùa đông do bị sức ép nặng nề và bệnh tật giày vò; Vũ Mai từng chép số liệu hao hụt theo chỉ đạo miệng mà chưa kiểm tra chéo cầu cân.

Tuy nhiên, xét thấy các đương sự không nhận bất kỳ đồng bạc hối lộ nào, không có động cơ tư lợi cá nhân. Đặc biệt, Phạm Tĩnh đã chủ động nộp đơn tự thú giải trình việc bị tống tiền và đe dọa; Tống Diệp thành khẩn khai báo toàn bộ đầu mối, tích cực khắc phục hậu quả; Vũ Mai dũng cảm gìn giữ trọn vẹn mười tám tờ nháp hiện trường gốc và phối hợp chặt chẽ với Ty Khảo Sổ bóc trần thủ đoạn xe rỗng tráo hàng. Hành vi lập công chuộc tội là rõ ràng, có căn cứ xác thực.

Căn cứ Điều mười lăm Điển Lệ Đại Ninh về việc miễn giảm kỷ luật cho người phối hợp điều tra và dũng cảm vạch trần sai phạm: Miễn truy cứu trách nhiệm hình sự, giữ nguyên ngạch công vụ nữ quan và thẻ bài làm việc tại Kho Bếp Đông cho Tống Diệp và Vũ Mai. Về mặt hành chính, phạt cảnh cáo toàn viện, khấu trừ ba tháng bổng lộc trách nhiệm đối với Tống Diệp và Vũ Mai; giao hồ sơ vi phạm thủ tục của Phạm Tĩnh sang Nội Chánh Ty để thi hành kỷ luật khiển trách nội bộ tương xứng với mức độ sai sót.”

Phạm Tĩnh nhắm nghiền mắt lại, hít một hơi thật sâu, hai bàn tay đan chặt vào nhau trên đầu gối từ nãy đến giờ mới khẽ buông lỏng ra. Tống Diệp khẽ thở hắt ra một tiếng thật dài, cảm giác như trút đi được tảng đá ngàn cân đè nặng trên lồng ngực suốt bao tháng mùa đông giá rét tủi nhục, còn Vũ Mai thì những giọt nước mắt kìm nén bấy lâu bỗng lăn dài trên má, nhưng trên khóe môi đã hé nở một nụ cười rạng rỡ. Không bị tước ngạch, không bị trục xuất khỏi cung cấm, chiếc thẻ bài làm việc bằng gỗ khắc tên họ vẫn còn nguyên vẹn bên hông. Món nợ sai sót trong quá khứ đã được trả sòng phẳng bằng kỷ luật nghiêm minh và sự dũng cảm đối diện, chứ không phải bằng sự trốn chạy hèn nhát hay những lời bao biện quanh co.

Sau khi Hoàng Minh Khuê tuyên bố bế mạc phiên tòa, tiếng xì xào đồng thuận, thở phào nhẹ nhõm vang lên khắp các dãy hành lang công đường. Nhưng điều mang lại chuyển biến sâu rộng hơn cả chính là những động thái quyết liệt ngay sau đó từ phía các cơ quan công quyền tối cao.

Không để những lỗ hổng quy chế tiếp tục bị kẻ xấu lợi dụng để đục khoét, ngay trong buổi trưa hôm ấy, Nội đình cùng Hộ Bộ đã nhanh chóng tiếp thu toàn bộ kiến nghị cải tổ từ bản báo cáo dày cộp của Ty Khảo Sổ do Tham chính Bùi Chính và Đặng Thu Vân chắp bút.

Một loạt quy chế mới lập tức được niêm yết bằng giấy vàng mực đen còn tươi màu tại bảng tin của khắp các ty viện, nha môn:

Thứ nhất, bãi bỏ hoàn toàn việc cân đo đơn lẻ tại sân kho riêng của các ban viện nội cung. Triều đình cho chuẩn hóa một trạm cân đối chứng độc lập ngay tại Cửa Tây Dịch, do người của Ty Khảo Sổ luân phiên túc trực cùng lính cấm vệ, thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc “xe vào cân tổng, xe ra cân rỗng”, lập phiếu ba liên có đủ chữ ký của ba bên liên quan mới được phép nhập hàng vào kho.

Thứ hai, chấm dứt triệt để tình trạng định mức hao hụt mập mờ thả nổi theo miệng của quản kho. Hạn mức hao hụt tự nhiên của từng loại nông sản, than củi, đường mật được công khai minh bạch theo từng mùa rõ rệt: mùa khô hanh hao hụt bao nhiêu phần trăm, mùa mưa ẩm ướt trần tối đa là bao nhiêu. Mọi phát sinh vượt quá ba phần trăm bắt buộc phải lập biên bản thị sát hiện trường có chứng nhận tại chỗ của quan sát viên độc lập.

Và điều thứ ba, tạo nên làn sóng chấn động nhất trong toàn bộ giới buôn bán kinh thành: Nội cung chính thức chấm dứt cơ chế chỉ định thầu độc quyền cho các phường buôn lớn như Liên hiệu Vạn Phúc. Mọi hạng mục cung ứng vật tư phụ từ gạo, đỗ, mật mía đến chum vại, bình gốm đều được chia nhỏ thành các gói thầu ngắn hạn, mở thầu công khai và bình đẳng cho các thương hộ nhỏ, các lò gốm thủ công tại Nam Thành và các trang trại ven đô cùng tham gia đấu thầu.

* * *

Buổi chiều hôm ấy, nắng hanh vàng trải dài trên những lối đi lát gạch quanh co của Kho Bếp Đông.

Khi An Trà, Tống Diệp và Vũ Mai cùng nhau sóng bước trở về qua chiếc cổng vòm quen thuộc, bầu không khí ngột ngạt, u ám đè nặng bao tháng ngày qua dường như đã hoàn toàn tan biến theo ngọn gió mùa hạ mát rượi. Không còn những ánh mắt soi mói, rình rập đầy ác ý của đám tay chân dưới quyền Đỗ Kính, không còn nỗi thảng thốt lo âu mỗi lần lật giở từng trang sổ kho dính bụi, và cũng không còn bóng ma của những lời đe dọa nặc danh treo lơ lửng trên đầu.

Góc Hiên Trà Sau Bếp nằm yên bình dưới bóng râm của tán cây bồ đề xào xạc. Tấm biển gỗ mộc giản dị hơi vướng chút bụi than sau những ngày tạm đình chỉ để phục vụ đối soát, nhưng chiếc giàn hoa mướp sum suê và mấy khóm cúc dại vàng rực ven chân tường vẫn xanh mướt, vươn mình đón lấy ánh dương rạng rỡ.

“Nào, các tỷ muội!” An Trà xắn cao tay áo vải thô màu nâu nhạt, đôi mắt lấp lánh niềm vui, cất giọng nói tràn đầy năng lượng tươi mới. “Cửa ải lớn nhất, cam go nhất chúng ta đều đã vượt qua rồi. Chiều nay chúng ta tổng vệ sinh góc bếp này thật sạch sẽ, ngày mai mở cửa đón khách trở lại thôi!”

“Tuân lệnh hội chủ!” Vũ Mai khúc khích cười, hai bím tóc đung đưa theo từng nhịp bước, tay thoăn thoắt xách thùng nước giếng trong vắt vừa kéo lên từ Giếng Tây đổ ào vào chiếc vò sành lớn.

Tống Diệp cầm chiếc chổi đóm lớn quét xoèn xoẹt trên nền gạch, từng nhát chổi dứt khoát hất tung lớp lá rụng và bụi bặm tích tụ mấy hôm. Vừa quét, bà vừa cằn nhằn với vẻ mặt nhẹ nhõm quen thuộc: “Phạt trừ ba tháng bổng lộc trách nhiệm đấy nhé, chẳng phải chuyện đùa đâu. Coi như ba tháng tới bà già này phải ăn nhờ đậu mạt vào tiền công chia theo buổi trực của quầy trà này rồi. An Trà, muội liệu mà tính toán sổ sách cho thật khéo, chớ có để ta thiếu mất một đồng tiền mua than củi sắc thuốc đấy!”

“Tống tỷ cứ yên tâm tuyệt đối!” An Trà cười vang, tay cầm chiếc khăn ẩm cẩn thận lau sạch từng thớ gỗ trên mặt chiếc bàn tre nhỏ nhắn. “Quy chế mới của Hội Đồng Công chúng ta đã ghi rõ rành rành từng điều khoản trên giấy trắng mực đen rồi: tiền công lao động tính theo buổi trực chia đều sòng phẳng, lãi ròng trích quỹ dự phòng hai phần mười để phòng khi đau ốm, sổ sách kiểm toán hai chìa khóa do hai người giữ riêng. Tỷ có muốn nhận thiếu một đồng thì Vũ Mai giữ sổ cũng chẳng chịu ký duyệt đâu!”

Vũ Mai đặt mạnh chiếc thùng gỗ xuống đất, ngẩng đầu lên nghiêm túc gật đầu phụ họa: “Đúng thế đấy ạ! Muội vừa học xong cách lập bảng cân đối ba chiều của An Trà tỷ tỷ rồi, ai làm bao nhiêu thì hưởng bấy nhiêu, minh bạch rõ ràng từng giọt nước, từng thanh củi khô. Kể cả tỷ có lười biếng quét sót một góc sân, muội cũng sẽ lập biên bản ghi vào sổ trừ công ngay tắp lự!”

Tiếng cười giòn giã của ba người vang vọng khắp chái bếp nhỏ, tan vào trong gió chiều, thu hút những ánh nhìn tò mò nhưng chan chứa thiện cảm của mấy nữ quan bên Ty Hoán Y đang gánh từng sọt y phục lớn đi ngang qua con đường lát đá. Chỉ mới mấy hôm trước thôi, người ta còn e dè tránh xa nơi này vì lệnh tạm đình chỉ nghiêm ngặt và những lời đồn thổi thất thiệt gieo rắc khắp xó xỉnh. Nhưng giờ đây, khi sự thật đã được phơi bày sáng tỏ trên công đường Vân Kinh, người ta nhìn vào Hiên Trà Sau Bếp không phải với ánh mắt hồ nghi về một nơi tranh quyền đoạt lợi hay trục lợi mờ ám, mà bằng sự kính nể và khâm phục sâu sắc dành cho những người phụ nữ dám dùng sổ sách kế toán, dùng sự trung thực và quy chế công khai để bảo vệ nhân phẩm cùng miếng cơm manh áo của chính mình.

An Trà dừng tay lau bàn, đứng tựa lưng vào chiếc cột gỗ hiên nhẵn bóng, phóng tầm mắt nhìn về khoảng trời bao la nhuộm sắc ráng chiều.

Xuyên không đến thế giới xa lạ này với hai bàn tay trắng trơn cùng một món nợ khổng lồ trên trời bất ngờ giáng xuống đầu, nàng từng ngỡ mình sẽ bị cuốn phăng vào vòng xoáy cung đấu nghẹt thở, nơi người ta giẫm đạp, nghiền nát lẫn nhau chỉ để giành giật chút ân sủng mong manh phù phiếm. Nàng từng thao thức lo âu thâu đêm suốt sáng, từng rơi vào trạng thái nghĩ ngợi quá độ đến mức kiệt quệ, sợ hãi rằng bản thân sẽ lại biến thành một cỗ máy làm việc kiệt cùng sinh lực giống hệt như những tháng ngày bế tắc ở kiếp trước.

Thế nhưng, chính nơi góc bếp mộc mạc vương mùi khói củi này, giữa những con người bình dị biết thương yêu, nương tựa và sẻ chia từng củ khoai nhánh gừng trong gian khó, nàng đã tìm thấy câu trả lời trọn vẹn nhất cho sự tồn tại của mình. Không cần phải biến mình thành kẻ mưu mô quỷ quyệt, cũng chẳng cần phải gồng mình đóng vai một nữ cường nhân cô độc tự gánh vác cả bầu trời giông bão. Sức mạnh chân chính nằm ở sự hợp tác bình đẳng, ở từng con số được ghi chép trung thực không chút gian dối, ở lòng dũng cảm bảo vệ những người làm công cơ hàn và một quy chế vận hành rõ ràng, nhân văn. Khởi nghiệp là để tạo ra giá trị thiết thực và sự chữa lành cho tâm hồn, chứ tuyệt nhiên không phải để khởi nợ hay khởi sinh những oán hận thù hằn.

Nắng chiều ngả sang sắc vàng cam ấm áp trên những lớp ngói rêu phong. Góc hiên trà đã được ba chị em quét dọn sạch bong kin kít, bóng loáng từng phiến gạch. Bộ ấm chén gốm da lươn màu nâu trầm được xếp đặt ngay ngắn trên chiếc kệ tre ba tầng, những xô nước giếng mát lạnh đã được đậy nắp cẩn thận, và mùi thơm ngọt ngào, dịu nhẹ của mẻ củ nhu rừng phơi khô trên nia bắt đầu thoang thoảng bay trong làn gió sớm mùa hạ.

Đang lúc ba người cùng ngồi bệt xuống thềm gỗ nghỉ chân, vừa chia nhau bát trà xanh hãm nóng thơm lừng ấm lòng thì ngoài cổng rào trúc bỗng vang lên tiếng bước chân vội vã, nện huỳnh huỵch trên nền đất nén.

Một bóng người cao lớn, khoác chiếc áo vải thô màu nâu sẫm bạc màu của phường thợ lò, dưới nách cắp một tập hồ sơ dày cộp có đóng dấu triện đỏ chót của nha môn sải từng bước dài dứt khoát bước thẳng vào sân.

Trịnh Mộc dừng bước ngay trước bậc thềm hiên, chiếc mũ rơm cầm trên tay khẽ vung vẩy để xua đi những giọt mồ hôi và hơi nóng còn vương trên vầng trán rộng. Ánh mắt người thợ gốm vốn cộc cằn, sắc lạnh lướt qua một lượt ba người bọn họ, cuối cùng dừng lại thật lâu trên gương mặt thanh tú của An Trà. Khác hẳn với vẻ hung hăng, gắt gỏng của kẻ đi đòi nợ ráo riết trong những ngày đầu tiên gặp gỡ, khóe miệng vuông vức của ông khẽ giật giật, rồi từ từ giãn ra, để lộ một nét cười hiếm hoi nhưng vô cùng sảng khoái và chân thành.

Trịnh Mộc giơ cao tập văn bản giải tỏa tài chính còn thơm nguyên mùi mực mới toanh, cất giọng oang oang vang rền khắp chái bếp:

“Nguyễn nữ quan, đến lúc chúng ta tính sổ sòng phẳng rồi.”