Chợ Sách Trên Vỉa Hè

Nghe lời cảnh báo của ông giáo Trịnh, Tuệ Anh lập tức rút ba chồng sách văn học quý vào lại gác lửng, chỉ giữ lại những đầu sách đại trà, tiểu thuyết phổ thông và sách tham khảo trùng lặp để chuẩn bị cho buổi bán tháo sinh tử trên vỉa hè.

Đó là một buổi sáng đầy mùi sương ẩm, mùi dầu máy khét lẹt và khói xả từ ngã tư Nguyễn Tri Phương thốc từng luồng qua ngã ba đường. Từng chồng sách cũ được hai bàn tay Tuệ Anh cẩn trọng bọc trong những nếp báo cũ, nâng niu đưa sâu vào góc chiếc rương gỗ lim đặt sát vách tường trên gác, nơi có hương long não cay nồng, đắng đót bao bọc lấy từng thớ gỗ mục. Những bản dịch kinh điển của Nhà xuất bản Giao Điểm ấn hành từ trước năm bảy lăm, những tập thơ in chữ chì từ thập niên sáu mươi với con dấu triện son đã mờ góc mép—tất cả suýt chút nữa đã bị cô đẩy ra lòng đường bụi bặm, bán rẻ như mớ rau già úa ngoài chợ chỉ vì món nợ ba triệu sáu trăm ngàn đồng đang thít chặt như sợi thừng gai quanh cổ họng.

Nghĩ lại vẻ mặt bàng hoàng đau đớn của ông giáo Trịnh lúc chống gậy bước đi ban sớm, lưng áo vải thô bạc màu run rẩy dưới ánh nắng đầu ngày, lồng ngực Tuệ Anh vẫn còn cảm giác thắt lại từng cơn buốt nhói. Cô là một biên tập viên, một kẻ từng sống cả đời trong phòng máy lạnh giữa năm 2026, miệt mài ngồi rà soát từng dị bản văn bản, cân nhắc từng dấu phẩy của một bản thảo tái bản, vậy mà khi bị quăng quật vào bước đường cùng của năm 1996, cô suýt nữa đã biến thành kẻ bức tử những trang di sản giấy mong manh.

Gác lửng tiệm Mộc thấp tè, mái tôn proximăng phả xuống một thứ hơi hầm âm ỉ dù trời chỉ mới tờ mờ tỏ. Tiếng ván sàn cọt kẹt dưới chân Tuệ Anh như đang cất lời than thở. Cô đứng lặng hồi lâu trước cái rương lim, ngón tay lướt qua gáy cuốn *Hương rừng Cà Mau* bìa lem luốc nhưng trang trong còn nguyên vẹn, thơm mùi giấy rơm già cỗi. Giữ lại được sách quý cho căn gác là giữ lại chút lòng tự trọng cuối cùng của người làm nghề chữ nghĩa, nhưng cái giá phải trả ngay trong trưa nay là một áp lực hữu hình, sắc lạnh như lưỡi kéo thợ may.

"Chị Tuệ Anh ơi, pallet em đóng xong bốn cái rồi nè, kê ra ngoài mép cống luôn hay để sát vách tường?"

Tiếng gọi khỏe khoắn, sang sảng của Vĩnh từ phía cửa dưới cắt ngang dòng suy nghĩ mông lung của cô. Chàng sinh viên kiến trúc đang đưa một mảnh giẻ máy xám xịt lên quệt ngang trán, lau vội vệt mồ hôi đang túa ra hai bên thái dương. Đôi cánh tay vạm vỡ nổi rõ từng thớ cơ rám nắng, trên bờ vai vuông vức của anh đang vác chéo hai tấm pallet gỗ thông tháo dỡ từ bãi phế liệu bến Phú Định chiều hôm qua. Nhờ những nhát búa nêm đinh chuẩn xác của một đứa con nhà nề mộc ba đời dưới đất Cai Lậy, các thanh gỗ tạp sứt sẹo, xỉn màu vì mưa nắng đã được ghép lại thành những bộ khung vuông vức, sạch sẽ và vững chãi. Mặt gỗ thậm chí còn được Vĩnh cẩn thận dùng chiếc bào tay cùn bào đi từng đường lởm chởm, cốt sao cho mặt phẳng không còn dằm nhọn để tránh làm rách bìa sách hay cứa vào tay khách lật giở.

"Để sát mép đá hoa vỉa hè đi Vĩnh, chừa lối cho người ta đi bộ nữa. Mình buôn bán sinh tồn chứ không lấn chiếm lòng lề đường, công an phường đi dẹp trật tự buổi sáng là coi như mất trắng đó," Tuệ Anh vén lọn tóc mai lòa xòa ra sau vành tai, bước thoăn thoắt xuống chiếc thang gỗ dốc đứng kêu răng rắc.

Bên ngoài cửa sắt xếp rỉ sét, bé Hạnh đã chực sẵn tự lúc nào. Con bé mặc chiếc áo thun cá sấu xanh lá cọ rộng thùng thình của mẹ nó thải ra, vạt áo dài gần quá đầu gối. Cái túi vải bố đựng vé số được quàng chéo qua ngực, hai con mắt tròn xoe, sáng quắc như sao đêm giữa gương mặt lem luốc vệt than tổ ong. Vừa nhìn thấy Tuệ Anh bê ra thùng các-tông đầu tiên, Hạnh vội nhảy chân sáo qua rãnh nước trước cửa, hai bàn tay khẳng khiu thoăn thoắt đỡ lấy đáy thùng:

"Em phụ chị! Em lanh tay lẹ chân lắm nè! Sáng sớm tinh mơ em đứng ngay bến xe buýt bán hết veo hai chục tờ vé số lấy hên đầu ngày rồi, giờ rảnh rang tới tận trưa lận. Chị cho em phụ dọn sách rồi tí nữa cho em mượn đọc cuốn *Hesman* tập năm nha chị? Em mê cái ông Ó Đen đó quá trời mà tiệm cho thuê truyện ngoài đầu đường đòi tới hai trăm đồng một lượt đọc tại chỗ, em hổng có dám thuê!"

"Được chứ, nhưng phải làm cho cẩn thận, không được làm quăn mép hay gấp góc sách nghe chưa con bé," Tuệ Anh bật cười, cảm nhận được hơi ấm giản dị, thuần phác len lỏi vào lồng ngực giữa cơn bão nợ nần đang giăng kín bốn bề.

Thế là góc vỉa hè trước tiệm sách cũ Mộc trên con đường Trần Nhân Tôn bắt đầu nhộn nhịp một cách khác thường.

Mặt đường nhựa loang loáng hơi sương ẩm chưa kịp bốc hơi, vài chiếc xe đạp Thống Nhất cùng mấy chiếc Honda Dame, Super Cub 50 lạch cạch nổ máy chạy qua, để lại phía sau những vệt khói xanh mờ mờ cay nồng mùi xăng pha nhớt. Dưới bóng râm của cây bàng cổ thụ đang xòe tán lá xanh mướt che mát một góc hiên nhà, Vĩnh thoăn thoắt hạ bốn kiện pallet gỗ xuống, xếp chúng nối tiếp nhau thành một dãy quầy dài ngang tầm thắt lưng người lớn. Dãy quầy cao ráo, vững chãi, cách ly hoàn toàn những trang sách mỏng manh khỏi mặt vỉa hè đầy bụi cát và ẩm ướt rãnh cống.

Tuệ Anh không đổ đống sách ra tấm bạt nhựa cáu bẩn như những người bán sách cũ dạo thường làm ở các góc chợ trời hay vỉa hè đường Lê Lợi. Là một người từng trải qua các khóa tập huấn tiếp thị xuất bản hiện đại của thế kỷ hai mốt, cô hiểu rõ rằng hành vi mua hàng của con người không chỉ dựa trên việc tìm kiếm món đồ giá rẻ, mà dựa trên sự định vị, sự trân trọng và trải nghiệm tiếp cận. Một đống sách nằm ngổn ngang dưới đất sẽ khiến người ta liên tưởng tới giấy vụn, phế liệu cân ký; nhưng một cụm sách được gom chọn có chủ đích, đặt trên kệ gỗ sạch sẽ, sẽ ngay lập tức khơi gợi cảm giác khám phá tri thức và tôn trọng giá trị nguyên bản của con chữ.

Cô phân công Vĩnh và bé Hạnh chia toàn bộ số sách đại trà còn lại trong tiệm thành ba khu vực riêng biệt, với logic phân loại rõ ràng.

Khu vực thứ nhất, chiếm trọn hai kiện pallet ngoài cùng hướng thẳng về phía luồng người đi lại từ Đại học Sư phạm, Đại học Khoa học Tự nhiên và đặc biệt là Đại học Kiến trúc, là "Góc học tập sinh viên". Ở đây tập trung toàn bộ các cuốn giáo trình toán cao cấp, hình học họa hình, cơ học lý thuyết, sức bền vật liệu, cùng từ điển Anh - Việt khổ bỏ túi và những cuốn cẩm nang kỹ thuật xây dựng của Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật in từ những năm tám mươi trên nền giấy bãi bằng xơ xác, vàng đục. Tuệ Anh gom chúng lại theo từng cặp tương hỗ: một cuốn lý thuyết hàn lâm đi kèm một tập bài tập có lời giải chi tiết, buộc chung bằng một sợi dây cói mảnh mai nhuộm màu vỏ gai mộc mạc.

Khu vực thứ hai là "Góc truyện thiếu nhi", đặt thấp hơn một chút trên một chiếc thùng gỗ thông nhỏ đặt ngang mép trong, nơi bày ra những tập truyện tranh mỏng dính bị trùng tập—những cuốn Doraemon bìa đen trắng bản in đời đầu của Nhà xuất bản Kim Đồng giá bìa chỉ ba ngàn đồng, vài tập Dũng sĩ Hesman long gáy do họa sĩ Hùng Lân vẽ tay, cùng các tập truyện cổ tích Việt Nam do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành rực rỡ sắc màu dân gian.

Khu vực trong cùng, nép mình sát cánh cửa gỗ mở rộng của tiệm Mộc, là "Tiểu thuyết gia đình". Những tập tiểu thuyết Quỳnh Dao như *Xóm vắng*, *Dòng sông ly biệt*, *Hải âu phi xứ*, hay tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung in khổ nhỏ giấy vàng khè của các nhà in Sài Gòn cũ trước đây được xếp gáy ngay ngắn, thẳng tắp theo từng bộ ba hoặc bộ bốn tập liên hoàn, không để sót một tập lẻ nào làm người đọc cụt hứng.

"Sách nhiều thế này mà nếu bán xả kho kiểu đổ đống thì rẻ rúng quá chừng," Vĩnh ngắm nhìn dãy quầy vừa dựng xong, đưa bàn tay dính đầy bụi gỗ lên xoa cằm băn khoăn. "Nhưng nếu cánh sinh viên tụi em nhìn từ đằng xa ngã tư lại, không khéo người ta tưởng tiệm mình sắp phá sản đem ve chai ra bán tống bán tháo đó chị."

"Chờ chút xíu đi, vũ khí bí mật của chị bây giờ mới xuất trận đây," Tuệ Anh nháy mắt tinh quái, nụ cười làm bừng sáng khuôn mặt thanh tú vốn đang hằn lên những nét mệt mỏi vì mất ngủ.

Cô quay vào trong quầy thu ngân tối mờ, lấy ra chiếc kéo thợ may sắc lẹm bằng thép đen bóng, một xấp bìa các-tông xé từ vỏ thùng mì tôm hai tôm Miliket đã được cô dùng bàn ủi than vuốt phẳng phiu từ tối qua, cùng một lọ mực tàu Cửu Long đen nhánh và cây bút lông thỏ cỡ vừa.

Bằng kinh nghiệm nhiều năm viết bìa bốn, đặt tít truyền thông và giật những dòng giới thiệu sách ngắn gọn đánh trúng tâm lý độc giả thời kỹ thuật số, Tuệ Anh thoăn thoắt vung bút trên nền giấy các-tông nâu nhạt. Nét chữ của cô không rập khuôn theo lối chữ in hoa kẻ bảng hiệu cứng nhắc thịnh hành ở thập niên chín mươi, mà là thứ chữ viết tay mềm mại, phóng khoáng, có nét thanh nét đậm dứt khoát, điểm xuyết những câu khẩu hiệu hóm hỉnh nhưng sắc lẹm, chạm thẳng vào nỗi lo âu và khát khao của từng nhóm người đọc.

Trên tấm bìa các-tông lớn nhất cắm nghiêng vào cọc giáo trình hình học họa hình và đồ án cấu tạo kiến trúc, cô viết bằng mực đen đậm: *“Bộ đôi cứu rỗi mùa thi: Vẽ không trượt nét – Đồ án qua ngay – Giảm một nửa thời gian thức trắng đêm!”*

Ở góc truyện tranh thiếu nhi, tấm bảng bìa nhỏ vẽ hình chú mèo máy tròn vo ngộ nghĩnh đi kèm dòng chữ ngắn gọn, thân thương: *“Tấm vé lên tàu tuổi thơ: 500 đồng một chuyến phiêu lưu – Ai đọc ké xin nhẹ tay lật trang!”*

Còn ở chồng tiểu thuyết diễm tình và kiếm hiệp của các bà nội trợ và cánh đàn ông trung niên, dòng đề từ khiến người đi bộ ngang qua không khỏi bật cười tủm tỉm: *“Bí kíp giữ lửa bếp nhà và tuyệt kỹ giang hồ: Mua một cuốn cho mẹ lau nước mắt, tặng một cuốn cho cha mơ mộng anh hùng!”*

Không dừng lại ở việc giật tít bảng hiệu, ở từng combo sách học tập, Tuệ Anh cắt những dải giấy xi măng nhỏ bằng hai ngón tay kẹp vào trang đầu tiên, nắn nót ghi tóm lược đúng ba điểm đắt giá nhất của cuốn sách bằng mực tím: ví dụ như trang nào có công thức giải nhanh đồ án kết cấu dầm bê tông, phần nào tóm tắt nguyên lý dựng phối cảnh hai điểm tụ dễ hiểu nhất, hoặc ghi chú rõ những chỗ sách giáo khoa in sai số liệu thường gặp.

Cách làm này vào năm 2026 được người trong ngành gọi là viết "blurb", tạo điểm chạm nội dung và tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng; nhưng ở giữa lòng Sài Gòn của năm 1996, nó là một sự mới lạ đến mức kinh ngạc. Người đi đường bấy lâu nay đã quen mắt với những sạp sách cũ im lìm, bám đầy bụi than, nơi người mua phải tự mò mẫm bới móc trong những bao tải ẩm mốc dưới sự xoi mói khó chịu của chủ tiệm; chưa từng có ai trò chuyện với độc giả qua từng tấm thẻ giấy bằng một giọng văn dí dỏm, thấu hiểu và mực thước đến thế này.

Mặt trời bắt đầu nhô cao khỏi rặng xà cừ cổ thụ phía bên kia đại lộ. Ánh nắng ban mai rọi xiên qua những tấc lá bàng non, rắc những đốm sáng lung linh nhảy múa trên những mép giấy ố vàng thời gian.

Những vị khách đầu tiên dừng chân lại là một nhóm ba sinh viên đeo túi vải bạt bạc màu, trên tay kẹp những ống đựng bản vẽ kỹ thuật bằng nhựa màu đen dài ngoẵng—nhìn qua là biết ngay dân Đại học Kiến trúc đang trên đường cuốc bộ tới xưởng thực hành đồ án. Ban đầu, họ chỉ tò mò liếc nhìn dãy pallet gỗ thông được đóng quá vuông vức, sạch sẽ khác hẳn vẻ nhếch nhác thường thấy của các hàng sách lề đường, nhưng rồi dòng chữ *“Bộ đôi cứu rỗi mùa thi”* lập tức níu chặt bước chân họ lại.

"Ê Huy, mày ngó nè! Tiệm này bán sách gì mà đề bảng ngộ đời vậy trời?" Một cậu sinh viên đeo kính cận gọng đồi mồi dày cộp reo lên, kéo mạnh góc túi bạn mình.

"Ủa, cuốn *Sức bền vật liệu* tập hai của thầy Bùi Hai kìa! Trời đất ơi, cuốn này thư viện trường mình hết sạch từ đầu tháng rồi, tao lùng mỏi cả mắt ngoài chợ sách cũ Đặng Thị Nhu mà toàn bị mấy bà thét giá mười lăm ngàn, tiền đâu ra mà mua!" Cậu sinh viên thứ hai cúi rạp người xuống, cầm tập sách được buộc dây cói lên. Cậu ngạc nhiên hết sức khi thấy mép giấy lót bên trong có kẹp mẩu giấy ghi chú bằng mực tím nắn nót: *“Sách đã đối chiếu và đính chính 3 lỗi in sai số ở bảng tra mô-men trang 45 và trang 82. Yên tâm áp dụng làm đồ án tốt nghiệp.”*

"Trời đất quỷ thần ơi, ai mà làm ăn có tâm dữ dằn vậy? Ghi chú rõ mồn một từng trang luôn nè!" Cậu sinh viên tròn mắt, ngẩng phắt lên nhìn Tuệ Anh đang đứng bên chiếc bàn con. "Chị ơi, combo hai cuốn này chị bán nhiêu tiền vậy chị?"

Tuệ Anh bước tới, nở một nụ cười tươi tắn, phong thái điềm đạm nhưng toát lên vẻ am hiểu sâu sắc: "Cả bộ lý thuyết và bài tập giải mẫu đó chị lấy đúng sáu ngàn rưỡi thôi em. Bằng một phần ba giá sách mới ngoài Fahasa Nguyễn Huệ, mà lại có sẵn chú giải thực hành của các khóa trước. Mua hai cuốn này, chị tặng thêm một tờ giấy can khổ A3 loại tốt kẹp sẵn bên trong để mấy đứa vẽ đồ án."

Cậu sinh viên không một giây ngần ngại, thọc tay vào túi áo ngực rút ngay tờ tiền giấy mười ngàn đồng còn mới cứng: "Lấy em bộ này liền đi chị! Khỏi cần thối tiền lẻ luôn, chị lựa giùm em thêm cuốn *Hình họa không gian* bên cạnh kia xem cuốn nào nét vẽ còn rõ giùm em với!"

"Để đó tao lựa cho, dân trong ngành nhìn nét in là biết cuốn nào bản kẽm sắc hơn liền!" Vĩnh đứng bên cạnh hào hứng chen vào, rút cây bút chì 2B giắt trên vành tai xuống, thoăn thoắt lật giở từng trang giáo trình chỉ dẫn cho các bạn sinh viên khóa dưới. Vẻ nhiệt tình, am hiểu chuyên môn của một đàn anh đi trước biến cái quầy gỗ thô sơ trên vỉa hè thành một diễn đàn trao đổi kinh nghiệm học tập đầy sôi nổi, thu hút thêm cả chục bạn trẻ khác đang tản bộ ngang qua tò mò xúm lại.

Nếu như Vĩnh là chỗ dựa vững chãi về mặt chuyên môn cho cánh sinh viên kỹ thuật, thì bé Hạnh lại chính là linh hồn của sự náo nhiệt, rộn rã nơi góc phố.

Con bé bán vé số tỏ ra là một tay tiếp thị bẩm sinh của vỉa hè Sài Gòn. Với đôi mắt láu lỉnh, hàm răng sún và giọng nói lanh lảnh như chuông đồng khánh, Hạnh không chịu ngồi yên một chỗ bên chiếc thùng gỗ. Cứ thấy bà nội trợ nào xách giỏ mây đi chợ ngang qua, hay mấy đứa nhỏ lon ton nắm vạt áo mẹ, con bé liền đon đả chạy ra đón đường, miệng dẻo quẹo:

"Cô Tư ơi cô Tư! Ghé coi sách truyện cho thằng Tí nhà cô đi nè! Truyện tranh dũng sĩ Hesman bữa nay tiệm chị Tuệ Anh bán xả giàn có hai ngàn một cuốn hà cô, rẻ hơn nửa giá ngoài mấy quầy báo đầu đường đó! Mua cho em nó một cuốn về đọc ở nhà trưa nay ngoan ngoãn, khỏi chạy rông ngoài nắng nực rồi sinh bệnh nghe cô!"

Rồi con bé lại quay ngoắt sang một cô công nhân may mặc trẻ tuổi đang đứng ngập ngừng nhìn đống tiểu thuyết bìa hoa lá: "Chị Hai ơi, cuốn *Dòng sông ly biệt* này tập cuối cảm động muốn rớt nước mắt luôn á chị! Chị Tuệ Anh có kẹp sẵn cái thẻ đánh dấu trang bằng lá bàng ép phơi khô đẹp xỉu lên xỉu xuống nè, chị rinh về đọc trưa nay nghỉ ca là vừa vặn hết ý luôn!"

Sự lanh lợi, chân chất và nụ cười rạng rỡ, vô tư của con bé khiến người đi đường không nỡ cất bước đi thẳng. Mấy đứa trẻ con trong xóm lao động nghèo hẻm Ba Cu, thường ngày chỉ biết chạy chân đất đuổi bắt nhau quanh mấy đống gạch xà bần bẩn thỉu, nghe tiếng rao véo von của Hạnh cũng lục tục kéo nhau chạy tới. Tụi nó xúm xít quanh chiếc thùng gỗ nhỏ, mắt dán chặt vào những trang truyện tranh in hình những cỗ máy không gian và chú mèo máy diệu kỳ.

"Tụi mày đứa nào có năm trăm đồng lẻ thì mua tập mỏng về đọc chung, đứa nào hổng có tiền thì được đứng đây đọc ké, nhưng phải rửa tay cho sạch bong vô cái thau nước chị Tuệ Anh để đằng kia nghe chưa! Đứa nào làm rách trang hay nhỏ nước dãi lên sách là tao méch má tụi mày đánh đòn tét đít đó!" Hạnh chống hai tay vào hông, cái túi vé số đung đưa trước bụng, ra dáng một người quản lý thư viện nhí vô cùng oai phong và quyền lực.

Mỗi khi nhận được tiền từ tay khách qua đường, Hạnh cẩn thận đặt tờ tiền lên đùi, dùng mu bàn tay nhỏ thó miết phẳng từng góc nếp gấp, miệng líu lo không ngớt: "Dạ, em cảm ơn cô nhiều nghen! Dạ, chị Hai gửi tiền, em thối lại một ngàn đồng tròn đây ạ!"

Sau đó, con bé trịnh trọng mở nắp chiếc hộp bánh quy bơ Danisa bằng thiếc tròn màu xanh biển đã tróc sơn vài chỗ quanh viền—vật báu đựng tiền thu ngân lâm thời của tiệm Mộc—và bỏ từng tờ tiền vào ngay ngắn. Tiếng kim loại va chạm lách cách hòa cùng tiếng sột soạt của những tờ tiền giấy lẻ hai trăm đồng, năm trăm đồng, một ngàn, hai ngàn gom góp lại thành một bản hợp âm kỳ diệu, ấm áp của sự sống đang hồi sinh từng phút.

Chỉ trong vòng chưa đầy ba tiếng đồng hồ của buổi sáng, lượng sách thanh lý đã giải phóng với tốc độ vượt xa mọi sự tính toán lạc quan nhất của Tuệ Anh. Từ hơn một trăm đầu sách bám bụi nằm im lìm trong bóng tối của tiệm, các kiện pallet gỗ thông đã vơi đi trông thấy. Cánh sinh viên kéo đến nườm nượp theo lời rỉ tai truyền miệng của nhóm bạn ban sáng; các bà mẹ tranh thủ ghé qua mua cho con tập truyện đồng thoại; những bác xích lô, chú thợ sửa xe quanh khu vực cũng tạt qua ủng hộ cô chủ trẻ dễ mến một vài cuốn cẩm nang sửa máy nổ, sổ tay nuôi cá cảnh gia đình. Chiếc hộp thiếc tròn trên tay Hạnh bắt đầu trĩu nặng dần, đến mức nắp hộp phải đè chặt xuống mới khép kín được vì những xấp tiền lẻ dày cộm chật ních bên trong.

Đúng giữa trưa, khi mặt trời đứng bóng trên đỉnh đầu, hơi nóng từ mặt đường nhựa bốc lên hầm hập như một lò than khổng lồ. Con đường Trần Nhân Tôn bắt đầu thưa vắng người qua lại bởi cái nắng gắt gỏng, oi ả đặc trưng của những ngày cuối mùa khô Sài Gòn, báo hiệu những cơn mưa dông đầu mùa sắp sửa trút nước.

Tuệ Anh múc một ca nước vối hãm với lá vằng thơm dịu mát từ trong chiếc vò sành, chia đều ra ba chiếc cốc nhựa cho Vĩnh và bé Hạnh. Lưng áo Vĩnh ướt đẫm mồ hôi, dính chặt vào da thịt, hai bắp tay anh đỏ ửng vì nắng gắt, nhưng ánh mắt anh lại lấp lánh một niềm hân hoan thuần khiết. Hơn hai phần ba số sách trên các tấm pallet đã tìm được chủ mới. Trên mặt gỗ giờ chỉ còn trơ lại vài ba cuốn sách bìa rách nát quá mức hoặc nội dung nghiên cứu quá chuyên sâu, kén người đọc.

"Thành công lớn rồi chị Tuệ Anh ơi," Vĩnh vừa tu ừng ực ngụm nước mát vừa cười, để lộ hàm răng trắng đều đặn trên gương mặt lấm lem. "Em nhẩm tính sơ sơ sáng giờ mình bán cũng được ngót nghét cả trăm lượt người ghé quầy rồi đó chị."

"Nhờ công sức của em đóng cái sạp quá đẹp, lại thêm cái miệng dẻo quẹo như kẹo kéo của bé Hạnh này nữa đó," Tuệ Anh cười, đưa bàn tay mát rượi xoa nhẹ lên mái tóc cháy nắng của cô bé bán vé số. Hạnh híp tịt mắt lại, cười toe toét, hai gò má ửng hồng lên vì mệt nhưng ngập tràn vẻ tự hào.

Thế nhưng, niềm vui ngắn ngủi vừa chớm nở đã vội vã bị dập tắt.

Một tiếng phanh xe máy chát chúa vang lên ngay sát mép vỉa hè. Bụi đường cùng mùi khói xăng khét lẹt cuốn lên mù mịt, tấp thẳng vào góc quầy sách và những ly nước chưa kịp uống cạn.

Chiếc xe máy Honda Dream II láng cóng, cặp kính chiếu hậu tròn xoe sáng loáng đỗ xịch lại ngay trước lối đi. Ngồi phía sau yên xe là một người phụ nữ trạc năm mươi tuổi, vóc người đẫm đà, đẫy đà trong bộ đồ bộ may bằng lụa hoa màu tím Huế, trên cổ đeo một sợi dây chuyền vàng ta bản lớn sáng chói dưới nắng trưa—không ai khác chính là bà Tư Lành, chủ căn nhà tiệm Mộc đang thuê.

Đi cùng bà ta, vừa chống chân chống xe bước xuống từ vị trí cầm lái, là một người đàn ông trạc bốn mươi tuổi, vóc dáng béo tốt, phục phịch. Gã mặc chiếc áo sơ mi cộc tay màu trắng tinh được ủi thẳng nếp ly, chiếc quần tây đen bóng lộn và kẹp nách một chiếc cặp da giả vân cá sấu màu nâu sẫm khóa số mạ kền. Gương mặt gã ánh lên nét thực dụng, láu cá của giới buôn bán nhà đất và hàng điện tử bãi, cặp mắt ti hí đảo lia lịa từ tấm biển hiệu gỗ tiệm Mộc xuống đến mặt tiền căn nhà rồi quét một vòng quanh dãy vỉa hè rộng rãi.

Vừa đặt đôi guốc mộc xuống mặt đá hoa, bà Tư Lành đã quét ánh mắt sắc lẹm khắp gian ngoài của tiệm, rồi dừng lại trên dãy pallet gỗ thông vơi sách và chiếc hộp thiếc bánh quy mà Tuệ Anh đang cầm trên tay. Một nụ cười mỉa mai, khinh khỉnh lập tức nở trên khóe môi tô son đỏ thẫm của bà ta:

"Gớm chưa kìa! Mới sáng sớm ngày ra đã bày binh bố trận, chiếm dụng lòng lề đường bán tháo bán đổ như chạy giặc thế này đấy à cô Tuệ Anh?"

Bà Tư Lành sầm sập bước vào trong bóng hiên, tiếng guốc gõ chan chát trên nền gạch hoa nghe chói tai như tiếng kim khí va chạm. Bà ta không thèm nhìn thẳng vào mặt Tuệ Anh, mà quay ngoắt sang người đàn ông béo tốt đi cùng, cất giọng oang oang cốt để cả con phố lao động xung quanh cùng lắng tai nghe:

"Đấy, anh Ba xem đi! Tôi đã bảo với anh từ chiều hôm qua rồi mà lị. Con cháu bà Mộc Lan nợ nần ngập ngụa tới mang tai, đến tiền nhà ba tháng ròng rã còn chẳng moi đâu ra nổi một cắc bạc đâm thủng túi, giờ đang phải đem sách nát giấy vụn ra vỉa hè bán tống bán tháo kiếm từng đồng bạc cắc đong gạo qua ngày đây này. Cái tiệm sách này coi như đứt bóng rồi, hết thuốc chữa! Hôm nay đúng là ngày thứ tư, tôi tới đây để chốt hạ lần cuối. Trưa nay mà không có tiền mặt nộp đủ là tôi cho xích cửa sắt lại ngay lập tức, tống khứ hết đống của nợ này ra bãi rác để bàn giao mặt bằng cho anh Ba mở cửa hàng điện máy như đã hứa hẹn!"

Người đàn ông kẹp chiếc cặp da gật gù liên hồi, đưa mắt ngắm nghía vị trí mặt tiền đường Trần Nhân Tôn với vẻ sốt ruột và thèm thuồng lộ rõ trên từng nếp nhăn nơi khóe mắt:

"Vị trí này mà mở tiệm bán quạt máy nội địa Nhật, tivi màn hình cong với nồi cơm điện Sanyo bãi là hốt bạc triệu mỗi ngày đó bà Tư. Mặt tiền thoáng đãng, lại ngay trục đường sinh viên với dân lao động qua lại nườm nượp thế này. Tôi đã chuẩn bị sẵn tiền cọc ba tháng trong cặp đây rồi, giá cao hơn con nhỏ này trả tới ba mươi phần trăm. Chỉ cần bà tống khứ được nó ra khỏi nhà trưa nay là tôi cho thợ tới đập vách ngăn, sơn sửa lại toàn bộ tường vôi ngay trong chiều!"

Từng lời nói của họ như những nhát búa tạ giáng thẳng vào bầu không khí oi nồng, ngột ngạt của buổi trưa hè. Bé Hạnh sợ hãi nép vội vào sau lưng Vĩnh, hai bàn tay gầy gò nắm chặt lấy vạt áo thô của anh, cả người run lên bần bật. Vĩnh nghiến chặt quai hàm, hai gân cổ nổi phồng lên vì giận dữ. Đôi mắt chàng sinh viên bừng bừng ngọn lửa uất ức, anh bước lên nửa bước định cất lời phân bua thì Tuệ Anh đã khẽ đưa một bàn tay ra ngăn lại.

Gương mặt Tuệ Anh không hề lộ ra một tia hoảng loạn hay sợ hãi nào. Sau cú ngã định mệnh và hành trình vượt qua ba mươi năm thời gian để sống lại trong thân xác này, tinh thần cô đã được tôi luyện bằng sự bình thản đến lạnh lùng của một người trưởng thành từng đối mặt với muôn vàn khủng hoảng khốc liệt nơi công sở.

Cô chậm rãi bước lại gần chiếc bàn gỗ đặt sát mép cửa, đặt chiếc hộp thiếc tròn màu xanh biển lên mặt bàn gỗ thô ráp một cách nhẹ nhàng, không gây ra một tiếng động mạnh.

"Bà Tư Lành, hôm nay mới là trưa ngày thứ tư kể từ khi bà ghé tiệm đưa ra lời cảnh cáo. Vẫn chưa hết thời hạn bảy ngày như chính miệng bà đã giao hẹn trước sự chứng kiến của mọi người," giọng Tuệ Anh vang lên trong trẻo, điềm đạm nhưng từng âm sắc rành rọt, đanh thép đến mức khiến người đàn ông mặc sơ mi trắng phải giật mình, khựng lại một nhịp nhìn cô đầy nghi ngại.

Bà Tư Lành khoanh hai cánh tay đeo đầy vòng vàng trước ngực, bĩu môi dài thượt: "Bảy ngày hay bốn ngày thì có gì khác nhau hả cô em? Nhìn cái đống sách rách nát của cô bày ngoài đường, bán cả ngày trời chắc gì đã đủ tiền mua nổi tô phở bò có nạm! Tôi đi ngang qua ngã tư, thấy thiên hạ đồn ầm lên là cô đang bán tháo tài sản vét túi, tôi biết tỏng cô đã cùng đường bí lối rồi nên mới tiện đường dắt mối sang nhượng tới luôn cho đỡ mất thì giờ của đôi bên. Bây giờ nói ngắn gọn cho vuông: một là nộp ngay một triệu tiền mặt đặt cọc trưa nay, hai là tự động dọn đồ cuốn xéo ngay lập tức, đừng có lằng nhằng cù cưa làm mất thời gian kiếm tiền của tôi với anh Ba đây!"

"Ai bảo với bà là cháu không có tiền nộp?" Tuệ Anh nhìn thẳng vào mắt bà chủ nhà, ánh mắt sâu thẳm và kiên định không hề chớp lấy một lần.

Nói rồi, trước sự chứng kiến sững sờ của bà Tư Lành và người đàn ông đi cùng, Tuệ Anh đưa những ngón tay thon thả bật chốt nắp chiếc hộp bánh Danisa.

"Tách!"

Âm thanh kim loại giòn giã vang lên khô khốc giữa trưa hè tĩnh mịch. Mùi thơm thoang thoảng của kim loại cũ, mùi mực in và mùi giấy bạc cotton xộc ra ngào ngạt. Bên trong chiếc hộp thiếc sâu lòng, những cọc tiền mặt đã được Tuệ Anh, Vĩnh và bé Hạnh cẩn thận phân loại theo từng mệnh giá, vuốt phẳng từng nếp gấp mép và xếp chồng lên nhau vuông vức, cố định chắc chắn bằng những vòng dây thun bện chặt.

Tuệ Anh không hề vội vã. Cô lần lượt nhấc từng cọc tiền dày cộm, đặt ngay ngắn lên mặt bàn gỗ theo thứ tự:

"Cọc thứ nhất: Toàn bộ là tiền giấy mệnh giá năm ngàn đồng, tổng cộng năm trăm ngàn đồng chẵn."

"Cọc thứ hai: Mệnh giá hai ngàn đồng, phẳng phiu, không rách mép, tổng cộng bốn trăm ngàn đồng chẵn."

"Cọc thứ ba: Mệnh giá một ngàn đồng của các bạn sinh viên và bà con ghé mua sáng nay, tổng cộng sáu trăm ngàn đồng chẵn."

"Và đây, cọc tiền lẻ mệnh giá hai trăm và năm trăm đồng gom góp lại, tổng cộng ba trăm ngàn đồng chẵn."

Từng cọc tiền rơi xuống mặt bàn gỗ phát ra những tiếng "bộp, bộp" trầm đục, chắc nịch. Dưới ánh nắng trưa rọi xiên qua khung cửa, màu xanh thẫm, màu đỏ gạch và màu nâu nhạt của những tờ tiền giấy cotton năm 1996—thứ tiền tệ thấm đẫm mồ hôi, bụi đường và công sức lao động chân chính của một buổi sáng cật lực—nằm ngay ngắn, trật tự như một hàng quân kỷ luật.

Bà Tư Lành trố tròn hai mắt, chiếc quạt nan trên tay bà ta khựng lại giữa không trung. Đôi môi tô son đỏ thẫm hé mở nhưng không thể thốt ra được trọn vẹn một câu. Gã đàn ông kẹp cặp da bên cạnh cũng biến sắc hoàn toàn, nụ cười đắc thắng, khinh bạc vụt tắt ngấm trên gương mặt béo tốt, thay vào đó là vẻ bàng hoàng, kinh ngạc tột độ.

Tuệ Anh ngước nhìn thẳng vào mặt bà Tư, ánh mắt bình thản nhưng áp đảo:

"Tổng số tiền mặt thu được từ buổi sáng bán sách hôm nay, cộng với số tiền vốn liếng tiệm Mộc hiện có, là tròn một triệu tám trăm ngàn đồng chẵn. Không phải là một triệu như hạn mức tối thiểu bà giao hẹn, mà là một triệu tám trăm ngàn—đủ để thanh toán dứt điểm một tháng rưỡi tiền thuê nhà mà dì Mộc Lan còn nợ lại!"

Cô dùng hai tay đẩy toàn bộ bốn cọc tiền dày cộp về phía trước mặt bà Tư Lành:

"Mời bà đếm lại cho kỹ. Đủ từng tờ, không thiếu một xu, không rách một góc. Cháu xin nộp trước một tháng rưỡi tiền nhà. Đổi lại sự sòng phẳng này, cháu yêu cầu bà viết giấy biên nhận rõ ràng ngay tại đây, và gia hạn thời gian trả nốt số tiền còn lại thêm đúng hai tuần nữa tính từ ngày hôm nay. Trong hai tuần đó, căn nhà này vẫn thuộc quyền thuê hợp pháp của tiệm Mộc, không ai có quyền mang xích tới khóa cửa hay tự tiện dắt mối sang nhượng mặt bằng cho bất kỳ người nào khác!"

Không gian trước cửa tiệm Mộc bỗng chốc rơi vào một sự im lặng tuyệt đối. Chỉ còn tiếng ve sầu râm ran trên vòm lá bàng cổ thụ và tiếng thở dồn dập, nặng nề vì hụt hẫng của người đàn ông đi cùng bà Tư.

Bà Tư Lành run run đưa bàn tay đầy nhẫn vàng đón lấy những cọc tiền mặt. Những ngón tay thô ráp của bà ta chạm vào từng tờ giấy bạc ráp ráp, còn vương hơi ấm của hàng trăm bàn tay người mua sách buổi sáng. Bà ta muốn tìm một cớ gì đó để bắt bẻ, muốn tìm một lý do để từ chối không nhận tiền nhằm lấy lại căn nhà giao cho mối béo bở, nhưng luật lệ buôn bán sòng phẳng nơi phố thị phương Nam không cho phép bà làm điều xằng bậy. Tiền tươi thóc thật đặt rành rành trước mắt, đủ số lượng, lại trả trước cả thời hạn chót. Bà Tư Lành tuy tính tình cay nghiệt, tham lam, nhưng bản chất lại là kẻ sùng bái tiền mặt và chữ tín thương trường hơn bất cứ thứ gì trên đời.

"Cô... rốt cuộc là cô bán cái giống gì mà chỉ trong một buổi sáng gom đâu ra được ngần này tiền mặt?" Bà Tư Lành lắp bắp, giọng bà ta chùng hẳn xuống, mất sạch cái uy quyền nạt nộ như lúc mới bước xuống xe.

"Cháu bán sách, thưa bà. Bán tri thức và sự tử tế," Tuệ Anh đáp rành rọt từng chữ. "Và người Sài Gòn này vẫn còn tha thiết với việc đọc sách lắm, chừng nào tiệm Mộc còn mở cửa đón người."

Người đàn ông kẹp cặp da đứng bên cạnh thở dài thượt một tiếng ngao ngán. Gã nhìn đống tiền mặt trên bàn, rồi lại ngước nhìn vị trí mặt bằng đắc địa của con đường Trần Nhân Tôn với ánh mắt tiếc nuối vô cùng. Gã thừa hiểu, miếng mồi béo bở tưởng chừng đã nắm chắc mười mươi trong lòng bàn tay trưa nay đã hoàn toàn vuột mất.

"Thôi bà Tư à," người đàn ông lắc đầu quầy quậy, giọng bực dọc thấy rõ: "Người ta đã chồng đủ tiền tươi thế này thì cái giao kèo miệng giữa tôi với bà coi như hủy bỏ. Khi nào bà giải quyết dứt điểm được cái mặt bằng này cho sạch sẽ thì hẵng nhắn tin lên quận tìm tôi."

Nói dứt câu, gã hậm hực quay ngoắt người bước ra đường, leo lên chiếc Dream II đạp nổ máy giòn giã rồi rồ ga phóng vút đi trong làn khói xám mù mịt, bỏ mặc bà Tư Lành đứng chơ vơ giữa cửa tiệm.

Bà chủ nhà khó tính nuốt nước bọt cái ực. Dưới ánh mắt điềm tĩnh của Tuệ Anh và cái nhìn chằm chằm đầy kiên quyết của Vĩnh, bà ta đành lục trong túi xách lấy ra cây bút bi Thiên Long cùng cuốn sổ tay bìa da rách góc. Bà run rẩy đếm lại từng tờ tiền, ngón tay thoăn thoắt so le từng mép giấy, rồi đành phải hạ bút ký một chữ ký ngoằn ngoèo vào tờ giấy biên nhận mà Tuệ Anh đã thảo sẵn từng điều khoản. Xong xuôi, bà ta buông một câu vớt vát lại chút thể diện đã mất:

"Được rồi! Coi như cô giỏi xoay xở! Một triệu tám này tôi ký nhận. Nhưng nhớ cho kỹ đấy, đúng hai tuần nữa, nếu không thanh toán nốt một triệu tám còn lại cộng với tiền điện nước lũy kế tháng này, thì dù có ông trời xuống đây tôi cũng tống khứ hết sách của cô ra đường, nghe chưa!"

"Dạ, hai tuần nữa cháu sẽ đón tiếp bà chu đáo, không để bà phải nhọc lòng nhắc nhở," Tuệ Anh nhận lại tờ biên nhận có chữ ký tươi mực của bà Tư, khẽ mỉm cười nhẹ nhõm.

Bà Tư Lành nhét vội bọc tiền vào túi xách, lầm lũi quay lưng bước nhanh ra ngõ hẻm. Tiếng guốc gõ lụp cụp trên đường lúc này không còn vẻ hung hăng, ngạo nghễ như lúc sáng mà có phần lúng túng, vội vã như kẻ vừa thua một canh bạc.

Khi bóng lưng của bà Tư vừa khuất hẳn sau khúc quanh đầu hẻm, bé Hạnh lập tức buông vạt áo Vĩnh ra, nhảy cẫng lên reo hò ầm ĩ rồi ôm chầm lấy hông Tuệ Anh:

"Hoan hô chị Tuệ Anh! Chị giỏi quá trời quá đất luôn á! Cái mặt bà Tư lúc nãy nhìn mắc cười ghê, tái mét như tàu lá chuối ngâm nước luôn kìa anh Vĩnh ơi!"

Vĩnh cũng thở phào một hơi dài thườn thượt, nụ cười rạng rỡ bừng sáng trên gương mặt lấm lem bụi bặm: "Thật sự là một kỳ tích đó chị Tuệ Anh. Lúc nãy gã kia dọa đập tường, em run muốn chết, cứ lo nếu không gom đủ tiền thì trưa nay chẳng biết phải khuân đống sách này đi đâu gửi nhờ giữa cái nắng này."

Tuệ Anh mỉm cười, nhưng nụ cười của cô chỉ đọng lại nơi khóe môi một thoáng rồi nhanh chóng chìm vào sự trầm ngâm. Cô cúi xuống xoa đầu bé Hạnh, rút trong túi áo ra một tờ mười ngàn đồng còn phẳng phiu đưa cho con bé làm tiền công phụ giúp cả buổi sáng, cùng với cuốn truyện tranh *Hesman* tập năm bìa bóng loáng như đã hứa. Hạnh mừng rỡ nhảy chân sáo không ngớt, hai tay ôm chặt cuốn truyện vào ngực rồi ríu rít cúi đầu chào hai người để chạy vội về xóm lao động khoe với mẹ.

Buổi chiều buông xuống rất nhanh trên con đường Trần Nhân Tôn. Ánh hoàng hôn đỏ ối lặn dần sau những mái nhà tôn cũ kỹ, nhường chỗ cho một khoảng trời nhuốm màu tím thẫm pha lẫn ánh vàng cam buồn bã.

Tuệ Anh cùng Vĩnh hợp sức khiêng từng kiện pallet gỗ thông vào lại trong nhà, kéo cánh cửa sắt rỉ sét xuống rồi cài then sắt cẩn thận. Khi công tắc điện bật lên, bóng đèn tròn dây tóc công suất nhỏ duy nhất treo giữa tiệm tỏa ra một thứ ánh sáng vàng vọt, tù mù và run rẩy.

Tuệ Anh đứng chôn chân giữa gian phòng trước, hai tay buông thõng.

Không gian xung quanh cô bỗng chốc trở nên thênh thang một cách kỳ lạ, và sự thênh thang đột ngột ấy mang theo một cảm giác rợn ngợp, trống trải đến thắt lòng.

Sau đợt bán tháo ồ ạt và dồn dập của buổi sáng, hơn một nửa số sách đại chúng—những cuốn sách dễ bán nhất, dễ tiếp cận nhất với giới sinh viên, học sinh và các bà nội trợ bình dân—đã hoàn toàn biến mất khỏi căn nhà. Những chiếc kệ sách bằng gỗ thông mà Vĩnh cất công đóng lại bắt đầu lộ ra những khoảng trống huếch hoác, trơ trọi như những hàm răng sún. Từng mảng tường vôi quét ve vàng cũ kỹ phía sau lưng kệ đã bong tróc từng mảng lớn, để lộ ra những viên gạch nung đỏ quạch, ẩm mục và những vệt ố mốc đen sì bám chặt vào vách tường qua hàng chục năm mưa nắng.

Tiệm Mộc lúc này trông như vừa bị lột đi một lớp da thịt tươi tốt bên ngoài.

Những cuốn sách quý được giấu kỹ trên gác lửng dứt khoát không thể đem ra bán rẻ mạt để giải quyết nợ nần trước mắt, nhưng kho sách đại trà để nuôi sống dòng tiền mặt lưu chuyển hàng ngày thì đã cạn kiệt quá nửa chỉ sau một buổi sáng bán tháo. Số tiền một triệu tám vừa trả cho bà Tư Lành thực chất chỉ đổi lấy được vỏn vẹn hai tuần thở dốc tạm bợ, trong khi chiếc hộp thiếc Danisa đặt trên bàn lúc này chỉ còn lại vài chục ngàn tiền lẻ lẻ loi nằm trơ trọi dưới đáy hộp.

Đêm muộn, thành phố chìm dần vào giấc ngủ yên tĩnh, trầm mặc của năm 1996, chỉ còn tiếng côn trùng rả rích cất lên dưới chân tường ẩm ướt và tiếng còi tàu đêm vọng lại từ phía ga Sài Gòn. Tuệ Anh ngồi một mình bên chiếc bàn gỗ ọp ẹp, dưới ánh đèn vàng leo lét, lặng lẽ đếm lại những tờ tiền lẻ cuối cùng còn sót lại trong đáy hộp thiếc.

Đếm những tờ tiền lẻ cuối cùng trong đêm, Tuệ Anh nhận ra nếu chỉ bán tháo tài sản cũ, tiệm Mộc sẽ sớm chết mòn trong vòng hai tháng nữa.