Cam kết không phải tiền trong tài khoản

Mùi mực in hăng nồng quen thuộc bốc lên từ chiếc máy in văn phòng cũ kỹ đặt nơi góc buồng, ngai ngái thứ mùi hóa chất của bột than chì bị nung nóng trên trục cuốn cao su. Tờ công văn phúc đáp đóng dấu đỏ của Liên hiệp tài trợ Hướng Học vừa trượt những cen-ti-mét cuối cùng qua khe cuốn, đáp nhẹ xuống khay đón giấy đã sờn bóng mép nhựa.

Tờ giấy A4 định lượng bảy mươi còn vương hơi ấm ngai ngái, nằm ngay ngắn dưới ánh sáng trắng nhờ nhờ của hai bóng đèn tuýp ba mươi sáu oát gắn trên trần bê tông phòng làm việc tầng hai khu nhà C. Tiếng rơ-le nhiệt trong bụng máy kêu lách cách một nhịp khô khốc, kim loại co lại khi nhiệt lượng hạ xuống, rồi chiếc quạt thông gió của máy in giảm vòng tua, tắt ngấm hẳn. Không gian rơi tõm vào một khoảng lặng đặc quánh, chỉ còn sót lại tiếng rì rì trầm đục, nhẫn nại phát ra từ chiếc case máy tính để bàn lắp ráp thô kệch của Đức Huy kê sát vách tường loang lổ vết ẩm.

Mai An đứng lặng bên bàn máy in thêm vài giây. Cô không vội vã. Đôi mắt sau cặp kính gọng kim loại mảnh liếc qua từng hàng chữ in đen nhánh, sắc nét đến từng chân nét chữ Times New Roman. Cô dùng ngón trỏ và ngón cái kẹp lấy mép trên của tờ giấy phẳng phiu, giơ ngang tầm mắt về phía nguồn sáng tuýp để kiểm tra vệt mực đỏ nơi con dấu tròn xem đã khô kiệt hay chưa. Động tác của cô từ tốn, cẩn trọng như một giám định viên đang xử lý vật chứng tại phòng lưu trữ hình sự. Khi đã chắc chắn không còn một giọt mực nào có thể nhòe đi dưới lực ép của ngón tay, Mai An mới với tay lấy chiếc kẹp bướm bằng sắt đen nhánh trên nóc khay tài liệu, bấm *cọc* một tiếng dứt khoát vào góc trên bên trái tờ công văn.

Cô xoay người, bước những bước êm nhưng nặng trịch về phía chiếc bàn tròn gỗ ép đặt giữa phòng — nơi Linh và Huy đã ngồi đợi suốt từ đầu giờ chiều, trước những cuốn sổ tay mở sẵn và những cốc nước lọc đã nguội ngắt từ lâu.

“Văn bản gốc chuyển tiếp từ hòm thư đối ngoại của tòa soạn,” Mai An cất giọng, âm vực phẳng lặng, không để lộ một gợn sóng cảm xúc nào. Cô đặt tờ giấy xuống mặt bàn phủ lớp pho-mi-ca xước xát, đẩy nhẹ về phía khoảng trống nằm giữa hai người. “Có chữ ký số kèm mã định danh kiểm tra chéo, và đây là bản quét độ phân giải cao có dấu tươi cùng chữ ký mực xanh của đại diện Hướng Học. Hai đứa đọc đi. Đọc từng dòng một, từng dấu chấm dấu phẩy. Đặc biệt là phần phụ lục đối soát số liệu ở nửa dưới trang.”

Linh nín thở, hai vai bất giác co lại khi cô rướn người về phía trước. Đức Huy cũng vội vã lấy hai ngón tay đẩy mạnh gọng kính cận đang trễ xuống cánh mũi đầy dầu, đưa bàn tay hơi run run kéo tờ công văn lại gần hơn một chút để cả hai cùng nhìn rõ.

Ở phần góc trên bên phải trang giấy, dòng tiêu ngữ và tên cơ quan ban hành hiện lên rành mạch: *Liên hiệp tài trợ Hướng Học — Bộ phận Điều phối & Đối soát Nguồn vốn*. Bên dưới đó là số hiệu văn bản: *Số: 18/CV-HH*, kèm theo mốc thời gian ban hành được đóng dấu xác nhận điện tử mới chỉ cách thời điểm hiện tại vỏn vẹn chưa đầy ba tiếng đồng hồ. Chữ ký bên dưới thuộc về Đinh Hải Yến — chuyên viên phụ trách đối soát nguồn tài trợ, cái tên mà hai ngày trước Linh từng nhìn thấy thoáng qua trong dòng tiêu đề thư chưa đọc trên màn hình máy tính của Trần Gia Phúc, trước khi cậu ta vội vã gập mạnh màn hình lại. Nét chữ ký bằng mực nước xanh đậm, gãy gọn, đuôi chữ hất cao đầy vẻ dứt khoát của một người quen làm việc với các kiểm toán viên độc lập.

Nội dung văn bản không mở đầu bằng những lời xã giao sáo rỗng thường thấy trong các bức thư trao đổi của giới phong trào sinh viên, mà đi thẳng tắp vào từng câu hỏi chất vấn nghiệp vụ mà ban biên tập Góc Sân đã gửi đi trong công văn yêu cầu cung cấp thông tin hồi sáng:

*“Xác nhận liên quan đến thỏa thuận tài trợ cho chương trình Hội chợ Học bổng Cầu Nối 2024: Tính đến 17:00 ngày 15 tháng 10 năm 2024, Liên hiệp tài trợ Hướng Học đã hoàn tất đầy đủ thủ tục giải ngân thực tế số tiền là 48.000.000 VNĐ (Bốn mươi tám triệu đồng chẵn) vào tài khoản quản lý học bổng do Đoàn trường Đại học Nam Khê chỉ định. Khoản kinh phí này tương ứng chính xác với 24 suất Học bổng Vượt khó Cầu Nối, định mức 2.000.000 VNĐ/suất, đúng theo danh sách đối tượng và tiêu chí đã được hội đồng xét duyệt liên ngành thông qua tại Thông báo xét tuyển chính thức…”*

Linh đọc từng từ một, ngực cô nghẹn lại. Đầu ngón tay trỏ của cô vô thức miết nhẹ lên mặt giấy hơi ram ráp, lướt qua từng con số không.

Bốn mươi tám triệu đồng. Con số ấy đen đặc, vững chãi, cắm sâu xuống trang giấy như một chiếc cọc tiêu bằng bê tông đúc sẵn, không thể lay chuyển, không thể bẻ cong.

Bốn mươi tám triệu đồng chia cho định mức hai triệu đồng một suất, kết quả ra đúng hai mươi tư. Con số này khớp một cách tuyệt đối, không lệch dù chỉ nửa đơn vị, với bản trích lục tài chính có dấu giáp lai đỏ chót của chị Hoàng Diệu bên Phòng Công tác Sinh viên mà nhóm đã tiếp cận được ngày hôm qua. Không thừa một đồng lẻ, không thiếu một cắc bạc. Tiền đã vào tài khoản chỉ định của nhà trường, đã nằm yên trong hệ thống kho bạc và ngân hàng liên kết, chỉ chờ ngày ký nhận trao tận tay các sinh viên đủ điều kiện.

Thế nhưng, mắt Linh không dừng lại ở sự minh bạch hiển nhiên ấy. Hơi thở cô dồn dập hơn khi ánh nhìn trượt nhanh xuống phần mục hai của công văn — nơi giải trình về khoản chênh lệch mười hai triệu đồng. Mười hai triệu đồng — cái hố sâu vô hình từng khiến đầu óc cô quay cuồng trong nghi vấn suốt gần một tuần lễ qua, biến từng giấc ngủ chập chờn thành những cơn ác mộng về sự tham ô và dối trá.

*“Về khoản kinh phí 12.000.000 VNĐ (Mười hai triệu đồng) nằm trong tổng hạn mức dự kiến ban đầu 60.000.000 VNĐ: Liên hiệp xin làm rõ, đây là khoản cam kết đồng hành có điều kiện từ Công ty Cổ phần Công nghệ Giáo dục Trí Việt — một doanh nghiệp thành viên mới tham gia mạng lưới tài trợ của Liên hiệp. Doanh nghiệp này hiện đang trong quá trình tái cấu trúc bộ máy nhân sự nội bộ và vướng mắc thủ tục phê duyệt chi ngân sách quý IV, dẫn đến việc hồ sơ ủy nhiệm chi chưa được ban tổng giám đốc ký duyệt theo hạn mức định kỳ. Khoản tiền 12.000.000 VNĐ này hiện tại CHƯA ĐƯỢC CHUYỂN vào tài khoản của hội đồng điều phối, tài khoản nhà trường hay bất kỳ bên thụ hưởng nào.”*

Chữ *“CHƯA ĐƯỢC CHUYỂN”* được chuyên viên Đinh Hải Yến cố tình in hoa toàn bộ, như một lời khẳng định đanh thép về mặt kế toán nhằm rũ bỏ mọi trách nhiệm liên đới về dòng tiền mặt. Chưa dừng lại ở đó, đoạn văn tiếp theo còn được thụt lề hai xen-ti-mét, in nghiêng bằng kiểu chữ thanh thoát nhưng mang sức nặng của một biên bản cảnh báo:

*“Đầu mối đối soát của Liên hiệp đã gửi văn bản thông báo tiến độ chậm trễ này kèm khuyến cáo điều chỉnh truyền thông tới Ban Truyền thông & Đối ngoại của Hội chợ Cầu Nối (đầu mối tiếp nhận: anh Trần Gia Phúc) từ hai tuần trước (cụ thể vào ngày 02 tháng 10 năm 2024), nêu rõ yêu cầu không sử dụng con số 60 triệu đồng như nguồn tiền sẵn có trên các ấn phẩm đại chúng cho đến khi hoàn tất giải ngân thực tế.”*

Căn phòng làm việc như chùng hẳn xuống một nhịp. Bốn bức tường sơn vàng nhạt dường như thu hẹp lại, nhốt chặt ba con người trong bầu không khí ngột ngạt đến khó thở. Tiếng con lắc đồng hồ treo tường hiệu Kim Đô phát ra từng tiếng gõ *tích, tắc* khô khốc, sắc lẹm, đếm từng giây trôi qua trên trần nhà.

Linh ngồi sững sờ. Lưng cô cứng đờ tựa vào thành ghế gỗ, đôi mắt mở to dán chặt vào dòng chữ *“khoản cam kết đồng hành… chưa được chuyển vào tài khoản”*.

Trong khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, từng mảnh ghép vụn vặt, rời rạc, méo mó mà cô thu thập suốt những ngày qua đột ngột va đập dữ dội vào nhau. Chúng xoay chuyển, khớp nối lại theo một trật tự hoàn toàn khác với những gì cô từng hình dung trong đầu.

Con số sáu mươi triệu đồng in bóng bẩy, lấp lánh trên trang bìa tập hồ sơ mời tài trợ cán màng mờ. Con số sáu mươi triệu đồng nằm chễm chệ, giật gân trên hàng ngàn tờ gấp quảng bá khổ A4 gập ba nằm la liệt trên các dãy bàn thông tin ở sảnh nhà C. Con số ấy thực chất chỉ là một ảo ảnh được dệt nên từ sự kỳ vọng trên giấy tờ. Đó là tổng hạn mức cam kết tối đa mà ban tổ chức hy vọng, mong mỏi, và tự huyễn hoặc rằng mình sẽ gom đủ từ các doanh nghiệp đối tác trước ngày hội chợ diễn ra. Nó tuyệt nhiên chưa bao giờ là sáu mươi triệu đồng tiền mặt nằm ngay ngắn trong két sắt của phòng tài vụ, hay một con số hiển thị trên thông báo biến động số dư ngân hàng sẵn sàng chi trả cho sinh viên nghèo.

Và khoản mười hai triệu đồng chênh lệch ấy… nó chưa từng tồn tại ngoài đời thực. Nó không hề “bốc hơi” qua những khe hở chứng từ. Nó không bị ai lén lút rút ruột trong đêm. Không có một chiếc phong bì dày cộp nào được nhét vội vào túi áo của ban tổ chức dưới gầm bàn quán cà phê, chẳng có một đường dây biển thủ tinh vi nào như những kịch bản đen tối, ly kỳ từng lởn vởn, gặm nhấm tâm trí cô suốt những đêm mất ngủ.

Hai bên thái dương của Linh giật thắt từng cơn buốt nhói. Một luồng khí lạnh ngắt chạy dọc sống lưng, làm dựng đứng từng sợi lông tơ nơi gáy, kéo theo cảm giác xấu hổ trào dâng, bóp nghẹt lồng ngực cô — một cảm giác nhục nhã quen thuộc đến rợn người từng đè bẹp cô xuống bùn đen cách đây đúng ba tháng.

Khi ngồi ở quán nước mía ven đường đối diện cổng phụ trường đại học, lắng nghe Trương Minh Khang cay đắng kể về ca làm thêm ở kho hàng bị trừ đứt nửa ngày lương vì đi nộp hồ sơ muộn; khi chứng kiến vẻ mặt bối rối, hoảng hốt cùng cái đập nắp máy tính vội vã của Trần Gia Phúc ở sảnh hội trường hôm trước… Linh đã nghĩ gì?

Cô đã nghĩ điều gì tồi tệ nhất?

Trong đầu cô, cái chữ “biển thủ” đã từng nhảy múa như một ngọn lửa độc. Cô đã từng nghi ngờ Đặng Minh Tâm và Gia Phúc câu kết với nhau để xà xẻo tiền của những đứa sinh viên cùng khổ. Cô đã từng muốn vung bút ghi ngay vào cuốn sổ tay tác nghiệp dòng chữ kết tội: “Thất thoát tài chính nghiêm trọng”.

Nếu buổi sáng hôm ấy ở phòng lưu trữ, Mai An không lạnh lùng giơ chiếc thước kẻ dẹt bằng thép chặn ngang ngòi bút của cô lại; nếu cô cứ để sự phẫn nộ non nớt và những suy đoán đầy định kiến dẫn dắt con chuột máy tính; thì bản tin của Góc Sân sẽ tung ra một cáo buộc khủng khiếp đến mức nào? Một bài báo giật gân, một lời buộc tội đanh thép không có đường lùi, ném những người cùng trang lứa vào một vụ bê bối đạo đức mà bản chất của nó không phải là lòng tham lam trộm cắp.

Và nếu điều đó xảy ra, nó sẽ khác gì buổi chiều định mệnh ở tiệm bánh Mẻ Sớm?

Cái buổi chiều mà cô chỉ nhìn vào một bức ảnh chụp nhãn bao bột mì bị rách mất phần tiêu đề, tự cho mình cái quyền suy diễn dãy số in ngày sản xuất thành hạn sử dụng đã quá nửa năm, rồi với một lòng nhiệt thành ngây thơ muốn bảo vệ người tiêu dùng, cô đã hào sảng gõ thêm dòng chữ độc địa lên mạng xã hội: *“Tiệm quen mà dùng bột mốc, thất vọng thực sự”*. Hậu quả là tiệm bánh Mẻ Sớm của cô Hòa rơi vào cảnh ế ẩm điêu đứng, phải dọn bớt nửa số bàn ghế, cắt giảm mẻ bánh mỗi sáng và cắt bớt hai ca làm việc mỗi tuần của Thu Mai để chật vật cầm cự qua bão dư luận, còn cô trốn trong phòng trọ khóc ròng suốt những ngày sau đó với nỗi ân hận muộn màng.

“Không có ai biển thủ cả…” Linh thì thào, giọng cô khẽ run rẩy, vỡ ra thành từng mảnh nhỏ giữa căn phòng lặng ngắt. “Tiền… tiền căn bản là chưa từng về tài khoản. Thì lấy đâu ra mà thất thoát…”

Mai An kéo chiếc ghế tựa đối diện, ngồi xuống một cách thong thả. Cô khoanh hai tay trước ngực, đặt cùi chỏ lên mặt bàn. Ánh mắt cô nhìn thẳng vào Linh — một ánh nhìn phẳng lặng, không có sự trách móc chì chiết, nhưng sắc lạnh như một lưỡi dao mổ vừa khử trùng qua cồn:

“Em nhận ra rồi chứ? Dữ kiện là dữ kiện. Thế giới tài chính vận hành bằng các điều khoản pháp lý, bằng ủy nhiệm chi, bằng sao kê có xác nhận của ngân hàng; nó không vận hành bằng trí tưởng tượng bay bổng hay cảm xúc đạo đức của những người làm truyền thông phong trào. Một doanh nghiệp hứa cho tiền, nhưng chừng nào tiền chưa chạy qua cổng thanh toán liên ngân hàng, thì giá trị pháp lý của nó chỉ dừng lại ở mức một lời hứa có điều kiện. Vậy mà trên ấn phẩm quảng bá, ban tổ chức dám in đậm dòng chữ: ‘Tổng ngân sách học bổng 60 triệu đồng’. Họ bán một lời hứa chưa thành hiện thực như một món hàng đã nằm sẵn trong kho.”

Ngồi bên cạnh Linh, Đức Huy bỗng nhiên khẽ hắng giọng một tiếng khô khốc. Cậu rút tập khăn giấy ăn thô nhám trong túi quần, vội vã lau những giọt mồ hôi đang rịn ra lấm tấm trên trán và hai bên cánh mũi. Gương mặt trắng trẻo của chàng trai chuyên ngành toán tin bỗng chốc đỏ bừng lên, một vệt đỏ lan nhanh từ hai vành tai xuống tận cổ áo sơ mi sờn mép. Cậu cúi đầu nhìn chằm chằm vào tờ công văn của Hướng Học, rồi lấm lét liếc sang Mai An, những ngón tay gầy guộc gõ nhịp nhè nhẹ, rời rạc lên mặt bàn như muốn tìm kiếm một chỗ bám víu.

“Huy,” Mai An khẽ nghiêng đầu sang phía cậu, giọng cô nhướng lên một nhịp rất nhẹ nhưng sức nặng vô hình của nó khiến không khí đặc lại. “Cậu có điều gì muốn nói với tôi và Linh đúng không?”

Huy ngập ngừng mất vài giây, lồng ngực phập phồng sau một hơi thở dài đầy vẻ hổ thẹn. Cậu với tay kéo con chuột quang phát ánh sáng đỏ le lói, nhấp đúp vào một tệp bảng tính nằm sâu trong thư mục nháp cá nhân trên màn hình máy tính, rồi xoay hẳn góc màn hình về phía Mai An và Linh.

“Thực ra… tớ phải tự kiểm điểm chuyện này,” Huy lí nhí, ánh mắt lảng tránh không dám nhìn thẳng vào cặp mắt sắc sảo của người trưởng ban biên tập. “Hôm đầu tiên khi Linh mang tập tờ gấp quảng bá từ sảnh nhà C về đây, tớ là người lập cái file Excel đầu tiên để chạy thử mô hình số liệu. Lúc đó, nhìn bên cột truyền thông thấy họ ghi dòng chữ to tướng ‘Tổng ngân sách 60 triệu’, còn bên mặt sau phần thể lệ xét duyệt lại ghi ‘24 suất nhân 2 triệu là 48 triệu’… tớ cũng đã làm một thao tác… rất tệ hại.”

Linh ghé mắt nhìn sát vào màn hình. Trước mắt cô là một bảng tính thô sơ, chưa được kẻ khung hoàn chỉnh. Ở đó, trong cột mang tiêu đề “Thu thực tế”, Huy đã gõ thẳng tay con số 60.000.000 không một chút do dự. Rồi bên cột “Chi học bổng”, cậu đặt công thức trừ đi 48.000.000. Kết quả là ở dòng tổng kết cuối cùng, hàm tính tự động nhả ra một số dư thừa mười hai triệu đồng, được Huy bôi đỏ bằng tính năng định dạng có điều kiện, kèm theo một ô ghi chú đầy tính phán xét: *“Chênh lệch chưa rõ mục đích chi — Nghi vấn quỹ đen”*.

“Tớ có cái thói quen xấu của dân xử lý số liệu… là thích làm tròn bảng biểu cho nó cân đối hai vế nợ có,” Huy cúi gằm mặt xuống mép bàn, giọng nói chìm nghỉm trong sự xấu hổ tột cùng. “Thấy họ in to dòng chữ ngân sách sáu mươi triệu, tớ vô thức gộp luôn toàn bộ số tiền cam kết trên giấy ấy vào dòng tiền thực thu của ban tổ chức. Tớ nghĩ một cách ngây thơ rằng: Chắc chắn họ phải cầm trọn sáu mươi triệu trong tay rồi thì mới dám đi in hàng nghìn tờ rơi rải khắp trường như thế chứ ai lại làm trò đùa. Nếu sáng hôm đó chị Mai An không gõ vào đầu tớ, bắt tớ xóa sạch cái bảng nháp suy diễn ấy đi và yêu cầu chỉ được phép ghi nhận những dòng tiền có chứng từ giáp lai đối chiếu… thì suýt chút nữa, chính bảng tính của tớ đã củng cố cho cái giả thuyết quái quỷ rằng ban tổ chức đang bớt xén mười hai triệu đồng của sinh viên.”

Mai An chăm chú nhìn vào màn hình máy tính, nhìn vào ô số liệu bôi đỏ đơn độc ấy một lúc lâu. Vẻ mặt cô không gay gắt, không có nét giận dữ, nhưng sự nghiêm nghị vẫn vẹn nguyên, tựa như một người thầy thuốc đang phân tích một ca bệnh phát hiện sớm:

“Cậu đã nhìn thấy cái bẫy của thói quen tư duy chưa, Huy? Dân công nghệ và số liệu các cậu thường rất tự tin vào các hàm logic. Một hàm SUM hay một phép trừ cơ bản thì máy tính chỉ mất một phần triệu giây để trả về kết quả chính xác tuyệt đối. Nhưng bản chất kinh tế và giá trị pháp lý đằng sau từng con số thì máy móc không thể nào hiểu thay con người được. Gộp cam kết tương lai vào dòng tiền mặt thực nhận là sai lầm sơ đẳng nhất trong nguyên tắc kế toán dồn tích, nhưng nó lại là trò ma thuật phổ biến nhất, tinh vi nhất của những kẻ làm truyền thông phong trào. Người ta khao khát những con số tròn trĩnh, hào nhoáng, to tát để viết báo cáo tổng kết cho đẹp, để làm hồ sơ năng lực đi gõ cửa xin tài trợ cho các mùa sau. Và để đạt được con số đẹp đẽ ấy, người ta sẵn sàng nhắm mắt làm ngơ trước tính khả thi thực tế của dòng tiền.”

Linh nhìn sang bờ vai hơi sụp xuống của Huy, cảm thấy một nỗi đồng cảm sâu sắc xen lẫn sự nhẹ nhõm vô bờ. Ngay cả một người trầm tính, cẩn trọng đến từng dấu chấm phẩy và luôn tôn thờ logic số học như Đức Huy, cũng có những khoảnh khắc trượt chân ngã vào cái bẫy định kiến của chính mình, thì một đứa bốc đồng, dễ bị cảm xúc chi phối như cô suýt gây ra họa lớn cũng là điều dễ hiểu. Nhưng điều may mắn nhất, điều thiêng liêng nhất ở căn phòng bản tin nhỏ hẹp này, chính là việc họ có một quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt, có một người giữ nhịp sắt đá như Mai An để níu tay nhau lại trước khi bất kỳ ai kịp bước hụt chân xuống vực thẳm của sự quy kết hàm hồ.

“Nhưng chị Mai An này,” Linh ngước lên, ngón tay cô chỉ vào dòng lưu ý in nghiêng của Đinh Hải Yến trên tờ công văn đang nằm giữa bàn. “Khoản mười hai triệu đồng không bị biển thủ, không có nghĩa là ban tổ chức vô can trong chuyện này. Chị hãy nhìn vào mốc thời gian này xem: Chị Hải Yến đã gửi khuyến cáo điều chỉnh truyền thông cho Trần Gia Phúc từ ngày mùng 2 tháng 10. Nghĩa là Phúc đã biết chắc chắn một trăm phần trăm rằng khoản tiền mười hai triệu của bên Trí Việt bị tắc thủ tục từ hai tuần trước. Cậu ta biết rõ nguồn tiền thực tế chỉ có bốn mươi tám triệu!”

Huy như được giải tỏa một phần gánh nặng tâm lý, vội vàng gật đầu phụ họa, đưa tay chỉ vào màn hình:

“Đúng thế! Phúc biết tiền không về, nhưng đến ngày 14 tháng 10, cậu ta vẫn ký duyệt cho nhà in xuất xưởng cả nghìn tờ gấp quảng bá mang con số sáu mươi triệu. Cậu ta vẫn cho duyệt bài viết truyền thông trên Bảng Phố với tiêu đề giật gân ‘Hơn 120 cơ hội hỗ trợ và suất học bổng’. Và tối hôm qua, khi tớ nhắn tin riêng trên nhóm liên lạc chung để hỏi về tiến độ giải ngân của Hướng Học, tài khoản của Phúc vẫn sáng đèn xanh lè nhưng cậu ta hoàn toàn im lặng, không thèm trả lời một câu nào. Đó không phải là vô tình sơ suất, đó là sự cố tình che giấu!”

Mai An gõ nhẹ đầu móng tay trỏ xuống mặt bàn gỗ ép. Nhịp gõ *cộc, cộc* vang lên dứt khoát, kéo sự tập trung của hai người về một điểm:

“Đây mới chính là điểm mấu chốt của đạo đức truyền thông và trách nhiệm thông tin mà Góc Sân phải mổ xẻ. Sai lệch trong vụ việc lần này không nằm ở chỗ có một bàn tay nhám nhúa nào đó thò vào két sắt để ăn cắp tiền cứu trợ, mà nó nằm ở sự dối trá có tính toán trong cách thức phát ngôn ra đại chúng. Hành vi mang một con số cam kết còn nằm trên giấy tờ chưa chắc chắn lên ấn phẩm quảng bá, rồi cố tình cắt bỏ toàn bộ phần chú thích về tình trạng giải ngân, là một sai sót truyền thông mang tính hệ thống và vô cùng nghiêm trọng. Nó trực tiếp tạo ra sự ngộ nhận tai hại cho toàn bộ sinh viên nộp đơn.”

Hình ảnh Trương Minh Khang lại hiện lên rõ mồn một trong tâm trí Linh. Cô nhớ lại đôi bàn tay thô ráp đầy những vết xước nhỏ của anh, nhớ ánh mắt trũng sâu vì thiếu ngủ khi anh cầm tờ rơi nhàu nát trong quán nước mía. Một sinh viên có hoàn cảnh khó khăn đã phải cắn răng đánh đổi ca làm việc ở kho hàng, chấp nhận bị trừ đi một phần tư tiền sinh hoạt phí ít ỏi của cả tháng, chỉ vì tin vào cái con số ảo tưởng được vẽ ra từ sự tắc trách và thói háo danh của những người làm truyền thông phong trào.

“Họ biến kỳ vọng viển vông thành hiện thực giả tạo trên mặt giấy,” Linh siết chặt hai bàn tay lại trên đùi, móng tay bấm nhẹ vào lòng bàn tay. “Để rồi những người nghèo thật sự ngoài đời phải trả giá bằng mồ hôi, nước mắt và cả những chi phí cơ hội không bao giờ lấy lại được.”

“Chính xác,” Mai An nói, giọng cô đanh lại, từng từ thốt ra đều mang sức nặng của một phán quyết chuyên môn. “Và nhiệm vụ của Góc Sân chúng ta không phải là hùa theo đám đông, nhảy xổ vào kết tội người khác là quân ăn cắp để thỏa mãn cơn giận dữ mù quáng của dư luận. Nhiệm vụ của chúng ta là bóc tách sự thật một cách minh bạch, lạnh lùng, dựa trên những bằng chứng có thể kiểm chứng được đến từng chi tiết nhỏ nhất. Chúng ta phải cho bạn đọc nhìn thấy rõ: đâu là dòng tiền thật, đâu là lời hứa chưa thành, và ai là người đã cố tình xóa nhòa ranh giới giữa hai điều đó để đánh lừa niềm tin của sinh viên.”

Nói đoạn, Mai An đứng dậy khỏi bàn tròn. Cô bước tới bên tấm bảng mica trắng gắn cố định trên tường phòng làm việc. Cầm lấy chiếc bút dạ màu đen, cô mở nắp, giơ tay xóa sạch dòng chữ *“Khoản chênh 12 triệu — Nghi vấn thất thoát?”* mà Linh từng viết nguệch ngoạc ở cột ‘Câu hỏi còn mở’ vào chiều hôm trước. Bằng những nét chữ in hoa vuông vức, thẳng hàng, Mai An nắn nót viết lên bề mặt bảng trắng tinh:

*KHOẢN 12 TRIỆU ĐỒNG: CAM KẾT CHƯA GIẢI NGÂN (DO CÔNG TY TRÍ VIỆT VƯỚNG THỦ TỤC NỘI BỘ). LIÊN HIỆP HƯỚNG HỌC ĐÃ RA CẢNH BÁO TỪ 02/10/2024.*

Đặt chiếc bút dạ xuống khay nhôm dưới chân bảng, Mai An quay người lại, ánh mắt rực sáng nhìn về phía hai thành viên ban biên tập:

“Bây giờ, chúng ta chấm dứt mọi sự đoán mò. Chúng ta đã có công văn phúc đáp chính thức của Hướng Học, có bản trích lục giáp lai của Phòng Công tác Sinh viên, có biên bản bàn giao hồ sơ tài trợ mà chính tay Gia Phúc đã ký. Huy, Linh, hai đứa mở ngay một trang tính mới. Lập một bảng theo dõi tài chính ba cột chuẩn mực, chặt chẽ, không được phép để lộ ra bất kỳ một kẽ hở nào về mặt logic số liệu.”

Đức Huy lập tức gạt phắt tệp nháp cũ sang một bên, mở một trang bảng tính trắng tinh khôi trên phần mềm Excel. Cậu ngồi thẳng lưng, hai bàn tay đặt lên bàn phím, các ngón tay lướt thoăn thoắt trên các phím số và phím điều hướng. Chỉ trong vài chục giây, cấu trúc của bảng theo dõi ba cột đã hiện lên sắc nét trên màn hình:

Cột thứ nhất, tiêu đề in hoa đậm nét: **ĐÃ NHẬN (THỰC TẾ GIẢI NGÂN)**. Cột thứ hai: **CAM KẾT CHƯA GIẢI NGÂN (CHỜ PHÊ DUYỆT)**. Cột thứ ba: **NGÀY ĐỐI SOÁT & TÀI LIỆU CHỨNG MINH**.

Linh kéo ghế ngồi sát lại bên cạnh Huy, đặt cuốn sổ tác nghiệp và các bản sao công văn xuống cạnh bàn phím, cẩn thận rà soát từng dòng để đọc thông số cho cậu nhập liệu:

“Dòng số 1: Ngân sách Học bổng Vượt khó Cầu Nối. Cột ‘Đã nhận’: 48.000.000 VNĐ. Cột ‘Cam kết chưa giải ngân’: 12.000.000 VNĐ. Cột ‘Ngày đối soát’: 15/10/2024. Tài liệu chứng minh: Công văn số 18/CV-HH của Liên hiệp Hướng Học và Bản trích lục tài khoản giáp lai số 104 của Phòng Công tác Sinh viên Đại học Nam Khê.”

Tiếng gõ phím của Huy vang lên lách cách, nhịp nhàng và chuẩn xác. Những con số không thừa, không thiếu lần lượt an vị vào từng ô lưới màu xám nhạt.

“Dòng số 2: Dự án Cặp Sách Mở,” Linh tiếp tục đọc, giọng cô trầm xuống khi nhớ lại buổi làm việc thực địa tại nhà sinh hoạt cộng đồng ven bờ kênh Hạ hôm trước. “Cột ‘Đã nhận’: 18.000.000 VNĐ, nguồn tài trợ độc lập từ cựu sinh viên khoa Địa chất khóa 2015. Cột ‘Cam kết chưa giải ngân’: 0 VNĐ. Cột ‘Ngày đối soát’: 16/10/2024. Tài liệu chứng minh: Biên bản tiếp nhận vật phẩm và biên bản bàn giao tủ sách lưu kho tại Trường THCS Đồng Mây có chữ ký của thầy Hiệu phó phụ trách cơ sở vật chất.”

Huy dừng tay lại trên bàn phím, quay đầu nhìn lên Mai An đang đứng khoanh tay quan sát:

“Chị An, ở dòng tổng kết cuối cùng, chúng ta có nên gộp hai khoản tiền của Cầu Nối và Cặp Sách Mở lại thành một con số tổng kinh phí chung không?”

“Tuyệt đối không được gộp!” Mai An trả lời ngay lập tức, giọng cô sắc như chém đinh chặt sắt. “Phải tách bạch hoàn toàn hai khối dữ liệu này thành hai phần riêng biệt. Chúng ta phải thiết kế làm sao để bất kỳ độc giả nào nhìn vào bảng biểu này cũng thấy ngay sự thật hiển nhiên: Cầu Nối là Cầu Nối, Cặp Sách Mở là Cặp Sách Mở. Quỹ mười tám triệu đồng dùng để mua sách vở cho học sinh cấp hai ở vùng ven không dính dáng một xu, một cắc nào tới quỹ bốn mươi tám triệu đồng trao cho sinh viên đại học. Việc ban truyền thông của Gia Phúc gom chung hai dự án độc lập này vào cùng một ấn phẩm, rồi tùy tiện cộng dồn số lượng để giật tít ‘Hơn 120 cơ hội hỗ trợ’ chính là một thủ thuật đánh tráo khái niệm nhằm che mắt sinh viên. Bảng số liệu của chúng ta phải đập tan sự nhập nhằng vô lối đó.”

Huy khẽ gật đầu, vẻ mặt đầy thấu hiểu. Cậu dùng chuột bôi đen toàn bộ đường phân cách giữa hai dòng dữ liệu, chọn định dạng đường viền đôi in đậm để tạo ra một ranh giới thị giác rõ ràng, không thể nhầm lẫn. Phía dưới chân bảng tính, cậu cẩn thận gõ thêm một dòng ghi chú kỹ thuật bằng phông chữ nghiêng cỡ mười:

*“Bảng số liệu tổng hợp độc lập bởi Ban Biên tập Bản tin Góc Sân, chốt dữ liệu hồi 14:00 ngày 17/10/2024. Toàn bộ số liệu hiển thị đều có văn bản xác nhận đối soát từ các đơn vị chịu trách nhiệm quản lý nguồn vốn trực tiếp.”*

Nhìn bảng tính mới tinh hiện lên trên màn hình với bố cục rành mạch, các cột phân định rõ ràng như những đường ranh giới trên bản đồ địa chính, Linh cảm thấy lồng ngực mình nhẹ nhõm đi rất nhiều. Nỗi u uất, bế tắc đè nặng suốt mấy ngày qua dường như tan biến. Bảng số liệu này không phải là một thứ vũ khí được mài sắc để hạ nhục hay trả đũa bất kỳ ai, mà nó là một tấm gương phản chiếu sự thật trần trụi. Khi từng đồng tiền được đặt đúng cột, đúng tên gọi, đúng trạng thái pháp lý của nó, mọi lời đồn đoán ác ý và những màn tung hỏa mù truyền thông sẽ tự khắc bị vô hiệu hóa.

“Bản đối soát này làm rất tốt,” Mai An bước tới gần, cúi xuống nhìn kỹ từng con số và các trích dẫn chứng từ trên màn hình máy tính. Cô khẽ gật đầu hài lòng. “Bây giờ, bước tiếp theo trong quy trình tác nghiệp của chúng ta là gì?”

Linh hít một hơi thật sâu, ngẩng cao đầu nhìn thẳng vào Mai An:

“Chúng ta phải chất vấn trực tiếp ban tổ chức hội chợ. Cụ thể là Trần Gia Phúc với tư cách Trưởng ban Truyền thông và anh Đặng Minh Tâm với tư cách Trưởng ban Tổ chức. Chúng ta cần họ trả lời thẳng thắn vào hai câu hỏi cốt lõi: Thứ nhất, tại sao đã nhận được khuyến cáo chính thức của Hướng Học từ ngày 02 tháng 10 mà vẫn tiếp tục phát hành ấn phẩm ghi sáu mươi triệu đồng không kèm chú thích? Thứ hai, tại sao không công khai tình trạng giải ngân chậm trễ để sinh viên nộp hồ sơ nắm rõ cơ hội thực tế mà họ có thể nhận được?”

“Rất đúng,” Mai An tán thành, ánh mắt ánh lên nét kiên định. “Ngay chiều nay, chị sẽ ký giấy mời làm việc chính thức gửi tới anh Đặng Minh Tâm, yêu cầu một buổi đối thoại giải trình trực tiếp tại văn phòng Đoàn trường trước khi Góc Sân hoàn thiện và phát hành bài viết. Nhưng hai đứa phải luôn ghi nhớ trong đầu: chúng ta mời họ đến để yêu cầu giải trình về quy trình tổ chức và trách nhiệm phát ngôn trước công chúng, không phải để mở một phiên tòa đấu tố cá nhân.”

Đúng lúc câu nói của Mai An vừa dứt, tiếng nắm đấm cửa xoay mạnh làm mọi người giật mình. Cánh cửa gỗ dán của phòng bản tin bật mở toang, va vào bức tường gạch phía sau phát ra một tiếng *thình* khô khốc.

Thảo Vy bước vội vào phòng. Chiếc túi đựng máy ảnh cơ to bản đung đưa nặng trịch trên một bên vai cô, kéo lệch vạt áo phông trắng đã thấm đẫm mồ hôi sau chặng đường đạp xe gấp gáp dưới cái nắng hầm hập của buổi trưa muộn. Gương mặt Vy đỏ bừng, hơi thở dồn dập, nhưng đôi mắt sau hàng mi cong lại ánh lên vẻ hoảng loạn tột độ.

“Mọi người ơi…” Vy vội vã tháo chiếc túi máy ảnh đặt đánh *phịch* xuống góc bàn tròn, tay kia lập tức rút chiếc điện thoại thông minh đang rung lên bần bật trong túi quần ra. “Tình hình trên Bảng Phố… nó đang nổ tung rồi! Cháy dữ dội luôn rồi!”

Linh giật bắn mình, bước vội tới bên cạnh bạn: “Có chuyện gì xảy ra trên diễn đàn thế Vy?”

“Bài đăng quảng bá của Cầu Nối hôm nọ… không hiểu ai vừa đào lại rồi đẩy thẳng lên mục thảo luận nóng nhất đầu trang,” Vy lướt nhanh ngón tay trên màn hình cảm ứng, xoay ngang chiếc điện thoại để cả ba người cùng nhìn. “Dưới phần bình luận, không chỉ có Khang vào chất vấn về tiêu chí xét duyệt nữa đâu, mà bắt đầu có hàng chục tài khoản sinh viên khác nhảy vào đòi đối chất về con số một trăm hai mươi suất học bổng. Chưa hết, người ta bắt đầu lôi cả những bức ảnh chụp dự án Cặp Sách Mở ở xóm kênh Hạ ra để mổ xẻ!”

Vy nuốt nước bọt, giọng run rẩy chỉ vào một chuỗi bình luận dài dằng dặc:

“Họ chụp lại cái bài đăng hôm nọ của ban tổ chức, cái bài có ảnh chụp mười đứa trẻ con nhận sách ấy… Người ta đang bảo ban tổ chức làm màu, giả tạo, dựng chuyện từ thiện để ăn chặn tiền tài trợ. Có người còn khẳng định chắc như đinh đóng cột là quỹ sáu mươi triệu đã bị ban tổ chức chia chác cho nhau hết rồi, chỉ thí cho lũ trẻ con vài cuốn truyện tranh rách! Dư luận đang bắt đầu suy diễn loạn xào cào cả lên, mất kiểm soát hoàn toàn rồi!”

Linh ghé mắt sát vào màn hình điện thoại của Vy. Từng dòng thông báo mới nhảy lên liên tục với tốc độ chóng mặt, thanh cuộn trang web giật cục theo từng giây trôi qua. Những câu từ cay độc, những lời phán xét nghiệt ngã, những thuyết âm mưu đen tối nhất đang lan truyền như một thứ dịch bệnh không thể ngăn chặn:

*“Nghe bảo quỹ 60 triệu bị các sếp phong trào chia chác hết từ vòng nộp đơn rồi, làm gì đến lượt dân đen.”* *“Học bổng vượt khó cái nỗi gì, toàn bánh vẽ để đánh bóng CV đi xin việc thôi!”* *“Khổ thân mấy đứa nhỏ ngoài bờ kênh, bị mấy anh chị sinh viên mang ra chụp ảnh làm bình phong để ăn tiền doanh nghiệp…”* *“Tẩy chay cái hội chợ Cầu Nối này đi! Làm ăn gian dối, thất đức đến thế là cùng!”*

Cảnh tượng hỗn loạn, điên cuồng trên màn hình điện thoại lúc này giống một cách đáng sợ, giống đến từng chi tiết nhỏ với những gì đã từng diễn ra dưới bài đăng về tiệm bánh Mẻ Sớm của cô ba tháng trước.

Một cơ chế tâm lý quen thuộc của mạng xã hội: Khi những thông tin chính thức, minh bạch bị cơ quan có thẩm quyền bỏ ngỏ hoặc chậm trễ công bố, khoảng trống quyền lực thông tin ấy sẽ lập tức bị lấp đầy bởi sự giận dữ mù quáng và trí tưởng tượng tồi tệ nhất của đám đông giấu mặt. Một khi đốm lửa nghi ngờ đã bén vào đống rơm khô của những định kiến sẵn có, nó sẽ bùng lên thành một ngọn lửa hung hãn, thiêu rụi mọi nỗ lực chân chính, nghiền nát danh dự của bất kỳ ai đứng trên đường đi của nó — bất kể người ta có thực sự phạm vào cái tội lỗi tày đình ấy hay không.

Lồng ngực Linh thắt lại, trái tim cô đập thình thịch, dồn dập như tiếng trống trận dội thẳng vào màng nhĩ. Cảm giác sốt ruột cồn cào dâng lên nghẹn ứ nơi cổ họng, nóng rực như có ai vừa châm một que diêm vào dạ dày cô. Cô không thể đứng nhìn. Cô không thể tiếp tục khoanh tay đứng nhìn một cơn bão mạng xã hội tàn khốc nữa quét qua khuôn viên ngôi trường này, biến tất cả những giá trị tốt đẹp của các bạn sinh viên nghèo và những đứa trẻ xóm kênh Hạ thành tro bụi chỉ vì sự chậm chạp của thủ tục hành chính.

“Chị Mai An, chúng ta không thể ngồi chờ đến buổi đối thoại được nữa!” Linh quay phắt sang phía Mai An, giọng cô cao vút lên, đầy vẻ gấp gáp và kích động. “Chờ ban tổ chức sắp xếp lịch làm việc, chờ anh Tâm ký giấy phản hồi thì trên Bảng Phố người ta đã đóng đinh bản án cho Cầu Nối xong xuôi rồi! Chúng ta đã có đầy đủ chứng từ trong tay rồi mà! Có công văn xác nhận của Hướng Học, có trích lục giáp lai của nhà trường, có cả bảng theo dõi số liệu của Huy vừa lập! Chúng ta phải đăng một bài đính chính ngay lập tức để dập tắt cái đám cháy vô căn cứ này lại!”

Đôi lông mày thanh mảnh của Mai An khẽ nhíu lại thành một đường rãnh sâu trên trán. Ánh mắt cô lóe lên một tia cảnh giác sắc bén, nhìn thẳng thừng vào đôi đồng tử đang giãn to vì hoảng loạn của Linh:

“Bình tĩnh lại ngay, Linh! Đứng yên đó. Nguyên tắc cơ bản nhất trong quy trình biên tập của Góc Sân là gì? Trước khi xuất bản bất kỳ bài viết nào có khả năng tác động trực tiếp đến uy tín, danh dự của một tổ chức hay cá nhân, chúng ta bắt buộc phải gửi câu hỏi chất vấn và dành cho họ một khoảng thời gian hợp lý để phản hồi. Chúng ta chưa nhận được văn bản giải trình chính thức của Đặng Minh Tâm và Trần Gia Phúc.”

“Nhưng họ đang cố tình chần chừ! Họ đang né tránh sự thật!” Linh cãi lại, hai bàn tay cô bấu chặt lấy mép chiếc bàn gỗ ép đến mức các đầu ngón tay trắng bệch ra. “Nếu chúng ta cứ khăng khăng bám lấy cái quy trình hành chính chậm chạp ấy, đến sáng ngày mai thôi, danh dự của toàn bộ chương trình sẽ sụp đổ hoàn toàn dưới chân búa rìu dư luận! Cả những đứa trẻ vô tội ở xóm kênh Hạ cũng sẽ bị lôi ra làm trò cười, làm bia đỡ đạn cho những cuộc khẩu chiến trên mạng! Chúng ta không cần kết luận ai đúng ai sai, chúng ta chỉ cần tóm tắt ngắn gọn những con số đã được kiểm chứng này lên trang tin thôi mà chị!”

Mai An không cất lời đáp lại ngay. Cô đứng sừng sững giữa phòng, hai tay buông thõng bên hông, nhìn Linh bằng một ánh mắt trầm tĩnh đến đáng sợ — một ánh mắt sâu thẳm như mặt hồ mùa đông, dường như đang nhìn xuyên thấu qua lớp vỏ bọc nhiệt huyết để trông thấy một bóng ma cũ kỹ, một thói quen nguy hiểm đang trỗi dậy mạnh mẽ từ bên trong cô gái trẻ:

“Linh, em hãy tự trả lời thật lòng với bản thân mình đi. Em đang sốt ruột vì sự thật cần phải được làm rõ cho bạn đọc, hay em chỉ đang sợ hãi cái cảm giác mình bị chậm chân trước một dòng chảy dư luận đang cuồn cuộn ngoài kia?”

Câu hỏi của Mai An rơi xuống như một xô nước đá dội thẳng từ đỉnh đầu xuống gáy Linh, khiến cô sững người lại, lồng ngực hụt đi một hơi thở. Thế nhưng, ngọn lửa bồn chồn, nôn nóng đang âm ỉ cháy trong lồng ngực cô vẫn không hề bị dập tắt hoàn toàn. Nó vẫn ở đó, nhức nhối, bức bối, thúc ép từng thớ cơ trên cơ thể cô phải hành động.

Linh lùi lại một bước, rồi một bước nữa. Cô quay lưng về phía ánh nhìn của Mai An, bước chầm chậm về phía góc bàn phụ kê sát cửa sổ — nơi chiếc máy tính xách tay cá nhân của cô đang cắm sạc. Cô kéo chiếc ghế nhựa ngồi xuống, mở nắp máy tính lên. Một tệp văn bản Word trắng tinh khôi hiện ra trước mắt, con trỏ chuột màu đen nhấp nháy liên tục trên trang giấy ảo, như một chiếc đồng hồ đếm ngược đầy hối thúc.

Linh liếc mắt nhìn sang bên trái, nơi màn hình máy tính của Đức Huy vẫn đang hiển thị bảng theo dõi tài chính ba cột rành mạch, chuẩn xác từng đồng. Rồi cô liếc mắt nhìn sang bên phải, nơi chiếc điện thoại của Thảo Vy vẫn đang không ngừng rung lên bần bật trên mặt bàn với những dòng bình luận chửi bới, quy kết ngày một độc địa, hung hãn trên Bảng Phố.

Một ý nghĩ mãnh liệt, táo bạo và đầy cám dỗ lóe lên trong tâm trí Linh: Nếu lúc này Góc Sân chưa thể phát hành một bài phóng sự điều tra hoàn chỉnh dưới danh nghĩa tập thể ban biên tập, thì cô hoàn toàn có thể tự mình soạn thảo trước một bản tin vắn tắt. Một bài viết ngắn gọn, súc tích, chỉ chắt lọc thuần túy những con số thực tế đã được Hướng Học và nhà trường xác nhận, không thêm bớt một lời bình luận cảm tính nào. Để rồi ngay khi buổi đối thoại với ban tổ chức kết thúc, hoặc thậm chí… ngay trong lúc tình hình trên mạng vượt quá tầm kiểm soát, cô sẽ có sẵn một công cụ sắc bén trong tay để tung ra, định hướng lại ngọn lửa dư luận trước khi nó kịp thiêu rụi tất cả.

Những ngón tay của Linh khẽ run run khi cô đặt chúng lên những phím bấm bằng nhựa đen. Âm thanh lách cách của bàn phím bắt đầu vang lên nhè nhẹ nơi góc phòng. Áp lực vô hình, nghẹt thở từ những cơn bão thông tin ngoài kia đang từng bước, từng bước một kéo cô lại gần hơn mép vực sâu của sự vội vã.