Bảng tính chưa biết nghe tiếng xe

Tiếng búa gõ cộc cộc vào từng dóng thép vang lên khắp kho sau của tiệm giữa cái nóng hầm hập của buổi trưa đứng gió.

Gió biển từ mé bãi ngang thổi thốc qua rặng phi lao, qua những mái tôn ximăng loang lổ vết phèn rồi chui tọt vào gian kho hẹp, mang theo hơi muối nồng nồng dính dớp bám rịt lấy da thịt. Mùi kim loại rỉ sét quyện với mùi dầu hôi nồng nặc bốc lên từ chiếc khay nhôm lớn đặt bệt dưới nền đất nện. Cô Mai ngồi trên chiếc đẩu gỗ ba chân đã nhẵn thín vì ma sát, cổ tay phải vẫn quấn chặt lớp băng thun màu cháo lòng quen thuộc để giữ cho khớp xương đỡ buốt sau những cơn trở trời. Tay trái bà nắm chắc chiếc búa gõ xỉ cán gỗ ngắn, đầu búa vát nhọn, gõ từng nhịp dứt khoát, thong thả vào các điểm giao nhau giữa gióng đứng, gióng xiên và chén cổ của chiếc xe đạp mang mã X03.

Cứ sau mỗi tiếng *cộc* khô khốc, cô Mai lại nghiêng đầu, áp tai sát vào thân ống rỗng để lắng nghe âm thanh vọng lại. Nếu kim loại còn đặc ruột, thớ thép chưa bị ăn mòn, tiếng vang sẽ gắt, trong và ngân dài như tiếng chuông con; còn nếu bên trong ống đã bị hơi muối biển cùng bùn mặn gặm rỗng thành từng mảng vảy xốp, tiếng búa sẽ đục ngầu, bì bõm, nghe nghẹn ứ như gõ vào một vỏ bầu khô phơi nắng.

Bảo đứng cạnh chiếc bàn gỗ kê tạm giữa gian kho, tay cầm kẹp hồ sơ kẹp xấp phiếu kiểm định kỹ thuật mười tám chiếc xe cùng chiếc bút bi bấm đã sờn vỏ nhựa. Cậu nín thở, hai mắt dán chặt vào từng chuyển động của cô Mai. Mỗi lần đầu búa của bà hạ xuống một mối hàn then chốt, lồng ngực cậu lại thắt lại một nhịp đầy thắc thỏm. Cậu đã dành trọn cả đêm hôm trước thức trắng bên bàn phím, tỉ mẩn nhập từng mã định danh từ X01 đến X18 vào bảng tính trong chiếc máy tính xách tay cũ mèm, lòng vẫn âm thầm nuôi một niềm hy vọng mãnh liệt: với một chút kiên trì gõ rỉ, vài ba mẹo gia cố bằng đai siết thép hay hàn đắp cục bộ, tiệm hoàn toàn có thể giữ trọn vẹn cả mười tám chiếc cho ngày khai giảng sắp tới. Mười tám đứa trẻ, mười tám chiếc xe, một con số tròn trịa và đẹp đẽ biết bao trên mặt giấy.

"X03, khung thép ống dày, nước sơn men ngoài bong tróc từng mảng nhưng thịt thép bên trong còn nguyên," cô Mai buông chiếc búa xuống đùi, dùng đầu ngón tay cái thô ráp miết mạnh một đường qua lớp bụi rỉ màu nâu đỏ ở ống đứng rồi ngẩng lên. "Cổ phốt chưa rơ, ren vặn bát phốt còn sắc, không bị trờn ren do va đập. Cho xếp vào nhóm Một. Đủ điều kiện rã trục làm sạch, cạo sạch gỉ bề mặt, thay chén bi, giữ nguyên bản khung sườn."

Bảo vội vã cúi xuống, đánh một dấu chéo dứt khoát vào ô màu xanh lá trên phiếu theo dõi:

"Dạ, X03 nhóm Một. Vậy là chiếc thứ tám rồi cô."

Cô Mai không đáp lời, chỉ chống một tay lên đầu gối rồi đứng dậy, chiếc lưng hơi còng xuống vì chứng thoái hóa cột sống hành hạ mỗi khi ngồi lâu. Bà bước sang hàng xe tiếp theo, nơi bốn chiếc xe đạp mang mã số X05, X08, X10 và X12 đang tựa nghiêng vào vách tường gạch chưa trát vữa. Bề ngoài của bốn chiếc này trông không đến nỗi nào, thậm chí lớp sơn xanh lơ và xám bạc vẫn còn bóng bảy, bắt mắt hơn nhiều so với chiếc sườn đầm X02 thô kệch, tróc sơn từng mảng của bé Linh. Nhìn lướt qua, ai cũng ngỡ đây là những chiếc xe lành lặn nhất trong cả lô hàng quyên góp từ phố chợ. Nhưng ánh mắt cô Mai khi dừng lại trên chúng lại đăm chiêu, khắt khe hơn hẳn.

Bà không dùng đầu búa gõ ngay. Với lấy chiếc đèn pin nhỏ bỏ túi giắt ở mép tạp dề, cô Mai cúi rạp người xuống, soi luồng sáng vàng vọt sát vào gầm ống dóng dưới, ngay sát cụm chén trục giữa – nơi bùn đất, nước mặn và rác rưởi thường đọng lại lâu nhất sau mỗi bận triều cường tràn qua nền nhà dân ven biển.

"Bảo, cầm cái giẻ khô với cây cạo ba cạnh lại đây," cô Mai ngoắc tay, mắt không rời khỏi điểm tiếp giáp.

Bảo bước nhanh tới, ngồi xổm xuống đưa giẻ lau chùi sạch lớp mỡ bò đóng bánh đen kịt, lẫn đầy cát mịn ở góc ngã ba khung xe X08. Dưới ánh đèn pin rọi xéo, một đường chỉ ngoằn ngoèo mỏng manh như sợi tóc dần hiện ra, chạy dọc từ mí mối hàn ống đứng xếch ngược lên phía trên dóng xiên chừng hai phân.

"Cô... cái này hình như chỉ là rạn lớp sơn bóng bên ngoài thôi đúng không cô?" Bảo nuốt nước bọt, buột miệng hỏi, giọng lộ rõ vẻ sốt ruột. "Mấy dòng sơn lót công nghiệp ngày xưa dầm nắng dầm mưa hay bị nứt chân chim kiểu này lắm. Đánh nhám đi sơn đè lên là phẳng phiu ngay."

Cô Mai liếc nhìn cậu một cái sắc lẹm, đuôi mắt hằn sâu những nếp nhăn cằn cỗi. Bà không đôi co, chỉ dùng cạnh góc vuông của đầu búa cạo nhẹ một vệt dài chừng một đốt ngón tay ngang qua đường chỉ ấy. Lớp sơn giòn vụn bong ra từng mảng nhỏ, làm trơ lớp kim loại xám xịt bên dưới. Vết nứt không hề biến mất. Ngược lại, dưới ánh sáng vàng của bóng đèn pin, nó hiện rõ là một rãnh xé sẫm màu, ăn sâu hoắm vào tận thớ thép, mép rãnh đã bị rỉ sét do hơi muối gặm lẹm thành những gờ răng cưa li ti, sắc nhọn.

"Thấy chưa?" giọng cô Mai trầm và lạnh tanh. "Chân chim ngoài da mà ăn sâu ngoắm vào tận lõi kim loại thế này à? Chiếc này hồi trước chắc chắn từng bị va đập cực mạnh, hoặc người lớn chở tải quá nặng rồi sụp phải ổ gà sâu. Ống thép chịu lực bị vặn xoắn vượt ngưỡng đàn hồi sinh ra nứt ngầm bên trong. Bề ngoài nhìn thẳng thớm, sơn bóng loáng ngon lành, nhưng thử để một đứa nhỏ bốn mươi ký leo lên, đạp nhồi vài bữa dằn xóc qua gờ cống đá dăm ngoài Xóm Cồn xem, nó gãy gập làm đôi ngay giữa đường cho mà coi. Nhóm này – X05, X08, X10, X12 – đưa hết vào diện rà soát nứt ngầm. Phải dùng chổi sắt cạo sạch sơn các điểm chịu lực quanh ngã ba trục giữa và gióng cổ, dùng kính lúp kiểm tra kỹ từng ly. Nếu nứt sâu quá một phần ba thân ống thì dứt khoát không giữ lại khung, không có tiếc rẻ gì hết."

Bảo nuốt khan, bàn tay cầm bút hơi run run khi đánh dấu mã màu vàng cảnh báo cho bốn chiếc xe vừa kiểm tra. Cậu cắn nhẹ đuôi bút bi, thầm tính nhẩm trong đầu: tám xe chắc chắn làm lại được ngay, bốn xe còn đang chờ soi nứt chưa rõ số phận... Vậy là chỉ còn lại đúng sáu chiếc nằm ở góc trong cùng.

Cô Mai đã bước tới góc phía tây của gian kho. Nơi ấy, trên nền xi măng ẩm ướt vì nước triều thấm ngược, một ô sơn vàng viền nổi bật được kẻ sẵn từ hôm qua, phía trên dán một tấm bìa cactông viết bằng bút lông đậm nét: "KHU VỰC CHỜ PHÂN LOẠI — LOẠI BỎ". Bên trong ô là sáu chiếc xe mang các mã số X04, X07, X11, X14, X16 và X18.

Bà Mai không buồn dùng búa nữa. Đứng trước chiếc X04 – chiếc xe mini màu đỏ đun mà Bảo từng nghĩ thầm trong bụng có thể nắn lại càng trước, gò lại khung một chút để tận dụng cho các em học sinh nữ lớp sáu nhỏ con – cô Mai đưa một bàn tay nắm chặt lấy ghi-đông, tay kia giữ lấy cọc yên, rồi dồn toàn bộ trọng tâm cơ thể ấn mạnh một nhịp xuống bàn đạp bên phải.

*Rắc!*

Một tiếng gãy giòn tan, khô khốc vang lên từ phía dưới chén cổ. Bụi rỉ sét màu nâu đen tuôn ra rào rào như mạt cưa từ ống thép rỗng, rơi lả tả xuống nền xi măng ẩm. Trục cổ phốt của chiếc xe nghiêng hẳn sang một bên, càng trước quẹo sang phải một góc ba mươi độ, để lộ phần kim loại bên trong đã bị nước mặn gặm mòn thủng lỗ chỗ như tổ ong vò vẽ, chỉ còn mỏng dính như một mảnh lá lúa mục.

"Đấy, sáng mắt ra mà nhìn cho rõ," cô Mai phủi hai bàn tay dính đầy bụi sắt nâu đỏ vào chiếc tạp dề bò bạc phếch. "Mục ruỗng từ trong ruột ra ngoài, ruột nát như mùn cưa mà vỏ ngoài vẫn cố giữ dáng. Càng trước chiếc này hồi trước đã bị ngâm nước mương rỉ gãy rời khỏi ống cổ, người ta chỉ lấy dây thép cột tạm bên trong rồi trét matít quét sơn đỏ đè lên để bán tống bán tháo cho người thu mua đồng nát. Sáu chiếc này: X04, X07, X11, X14, X16, X18, tất cả đều cong vẹo hình học, mục mọt mục xương ở trục cổ và càng trước. Không một người thợ cơ khí chân chính nào trên đời này có quyền đem cái mạng của học sinh ra đánh cược với sáu cái đống sắt vụn này cả. Cứ giữ đúng biên bản ghi nhớ hôm qua: cách ly toàn bộ trong ô vàng, chỉ rã lấy ốc vít, đùm líp hoặc nan hoa còn xài được, phần sườn đem cân phế liệu nộp lại tiền mặt vào quỹ."

Dứt lời, cô Mai quay người, lẹp xẹp đôi dép nhựa bước ra giếng nước sau nhà rửa tay, để lại Bảo đứng trơ trọi giữa kho xe nồng nặc mùi kim loại rỉ và dầu hôi bốc hỏa.

Bảo đứng lặng nhìn sáu cái xác xe rỉ ngoẹo đầu nằm im lìm trong ô sơn vàng, lòng chùng xuống một nỗi thất vọng khó tả thành lời. Bao nhiêu viễn cảnh tươi sáng về một dàn mười tám chiếc xe xếp hàng ngay ngắn trước sân trường bỗng chốc vỡ vụn. Cậu quay lại bàn, kéo chiếc ghế đẩu lại ngồi xuống rồi mở nắp chiếc máy tính xách tay. Màn hình bật sáng le lói trong bóng râm nhờ nhờ của gian kho, file Excel mang tên `DU_AN_XE_DAP_THCS_HAI_AN.xlsx` hiện ra với những cột số liệu thẳng tắp, ngay ngắn do chính tay cậu kẻ hôm qua.

Bảo mở tiếp tờ giấy báo giá phụ tùng sỉ mà anh Tín bên đại lý phụ tùng xe đạp Tín Phát ngoài thị trấn vừa gửi hồi sáng qua chuyến xe đò sớm. Từng ngón tay cậu bắt đầu gõ lách cách, nhập từng con số vào bảng dự toán chi phí thay thế.

Chiếc bàn phím ọp ẹp vang lên những nhịp gõ khô khốc giữa không gian tĩnh mịch.

Để phục hồi tối thiểu mười hai chiếc xe (bao gồm tám xe thuộc nhóm Một và bốn chiếc nhóm Hai nếu khâu soi nứt ngầm may mắn cứu vãn được), danh mục linh kiện cơ bản không thể nào cắt giảm thêm được nữa: mười hai bộ dây cáp phanh bọc nhựa chống ăn mòn mặn, hai mươi tư má phanh cao su chịu tải cho đường dốc trơn, tám cặp lốp gai loại 26 inch bản dày để chạy đường đá dăm, mười sáu chiếc săm mới, sáu bộ chén cổ phốt, mười hai vòng bi bạc đạn trục giữa để chống cát lọt vào ổ trục, cộng thêm bốn bộ líp một tầng thay thế cho những bộ líp cũ đã mòn vẹt hết răng...

Bảo nhìn xuống dòng tổng cộng cuối cùng nơi góc phải màn hình: `5.640.000` đồng.

Cậu giật mình, vội vàng bấm phím kiểm tra lại công thức hàm `SUM`. Con số không hề suy suyển. Năm triệu sáu trăm bốn mươi ngàn đồng.

Bên góc phải phía trên bảng tính, ô ngân sách thực tế của dự án hiện rõ mồn một từng khoản: tiền nhà trường trích từ quỹ hỗ trợ học sinh khó khăn là ba triệu năm trăm ngàn đồng; tiền do quỹ khuyến học và các tiểu thương gom góp cùng bà con dân phố đóng góp thêm tiền lẻ được sáu mươi ngàn đồng. Tổng ngân sách hiện có vỏn vẹn ba triệu năm trăm sáu mươi ngàn đồng chẵn.

Dòng chênh lệch ngân sách hiện màu đỏ thẫm: `-2.080.000 VNĐ`.

Thiếu hơn hai triệu đồng.

Bảo tựa lưng vào mép bàn gỗ ọp ẹp, hai bàn tay luồn vào tóc vò mạnh đến rối bời. Hai triệu đồng ở một vùng thị trấn bãi ngang nghèo khó này không phải là món tiền nhỏ muốn đào đâu ra cũng có. Nó bằng gần hai tháng tiền phụ cấp học việc còm cõi của cậu tại tiệm sửa xe này. Số tiền ba triệu rưỡi mà trường THCS Hải An cấp ra, thoạt nghe qua cứ ngỡ là xông xênh cho một đống xe đạp cũ được quyên góp từ thiện, nhưng khi đem xé nhỏ ra cho mười hai cái xác xe rệu rã đến từng chân ren, từng viên bi chén, nó tan biến nhanh như bọt sóng biển táp vào cát nóng trưa hè. Nếu muốn làm cho đàng hoàng, cho chạy được cả dàn xe một cách tử tế, ngân sách hiện tại đang thủng một lỗ quá lớn, không tài nào vá víu nổi.

Bảo nhìn chằm chằm vào màn hình. Con số âm màu đỏ chót `-2.080.000 VNĐ` như một vết thương mưng mủ đập thẳng vào mắt cậu, nhức nhối và đầy thách thức.

Ngón tay trỏ của Bảo rê chuột trên bàn di cảm ứng. Con trỏ chuột lướt chầm chậm qua từng dòng mục chi phí: - Dây phanh và má phanh: tuyệt đối không thể bớt, xe không phanh lao xuống dốc cống là tự sát. - Lốp và săm mới: đường đá dăm ngoài Xóm Cồn lởm chởm vỏ hà vỏ ốc, lốp cũ nứt hông bơm căng lên là nổ toe toét ngay. - Vòng bi bạc đạn, mỡ bò chịu mặn: nước biển ngấm vào sẽ làm kẹt cứng ổ bi trong vòng ba ngày triều cường.

Ánh mắt Bảo bỗng khựng lại ở một dòng nằm sát phía cuối bảng tính: `Quỹ dự phòng hao mòn học kỳ I (săm vá, đứt cáp, chỉnh vành)`: được định mức tròn một triệu hai trăm ngàn đồng (tương đương mỗi xe dự phòng một trăm ngàn đồng cho bốn tháng đi học đầu tiên).

Ngay phía dưới nó là dòng: `Chi phí chạy thử tải và kiểm định độc lập (thay thế phụ tùng phát sinh sau 5km thử đường)`: tám trăm ngàn đồng.

Hai dòng này cộng lại vừa vặn tròn hai triệu đồng.

Một ý nghĩ bất chợt lóe lên trong đầu Bảo, nhanh, sắc và đầy cám dỗ như một phản xạ tính toán quen thuộc của dân kinh tế từng quen chạy chỉ tiêu trên giấy tờ sổ sách: *Tại sao phải giữ lại một cục tiền lớn như vậy cho những rủi ro chưa hề xảy ra?*

Điều cốt tử nhất lúc này, điều mà ban giám hiệu, đoàn thanh niên và toàn thể phụ huynh đang nóng lòng trông đợi, là đúng sáng ngày mùng năm tháng chín có đủ mười hai chiếc xe đạp sạch sẽ, ngay ngắn đứng xếp hàng trước cổng trường để cắt băng bàn giao. Dự phòng hao mòn là chuyện của tháng Mười, tháng Mười Một, khi học sinh đã vào năm học được cả tháng trời rồi. Đến lúc đó, xe nào hỏng săm thì vá săm, xe nào đứt cáp thì thay cáp, hoàn toàn có thể tính vào ngân sách chi thường xuyên của nhà trường hoặc vận động phụ huynh bỏ ra dăm ba ngàn tiền lẻ sửa chữa. Còn chuyện kiểm tra thử tải đường dài năm cây số? Chẳng phải chỉ cần thợ cơ khí tăng xích cho thật căng, siết chặt ốc bánh, rồi người lớn đạp thử vài vòng quanh sân tiệm êm ru không kêu lạch cạch là đủ tiêu chuẩn xuất xưởng rồi sao? Việc gì phải tốn công tốn của đem xe ra chạy thử tải năm cây số đường đá dăm để rồi lại phải lôi ra thay thêm đồ phát sinh cho hao tiền tốn bạc?

Bảo nuốt nước bọt ực một cái. Tim cậu đập thình thịch trong lồng ngực. Ngón tay trỏ run rẩy đặt lên phím `Delete`.

Cậu bôi đen dòng "Quỹ dự phòng hao mòn học kỳ I". Ngón tay nhấn mạnh xuống. Dòng chữ biến mất không dấu vết.

Cậu tiếp tục bôi đen dòng "Chi phí chạy thử tải và kiểm định độc lập". Nhấn `Delete`. Dòng chữ thứ hai tan biến khỏi màn hình.

Dòng tổng chi phí nhảy số ngay lập tức. Ô chênh lệch ngân sách đổi màu ngoạn mục: từ sắc đỏ thẫm đe dọa chuyển sang màu xanh lá dịu mắt: `+20.000 VNĐ`. Một sự cân đối hoàn hảo đến từng đồng bạc lẻ. Bảng tính phẳng phiu, sạch sẽ, không còn một vết thâm hụt nào. Mười hai chiếc xe hoàn toàn nằm gọn trong tầm tay của món tiền ba triệu rưỡi.

Bảo ngả lưng ra sau chiếc ghế đẩu, thở phào một hơi dài nhẹ nhõm, tựa người vào mép bàn với cảm giác thỏa mãn của một người vừa giải xong một bài toán hóc búa bậc nhất bằng một đường tắt cực kỳ khôn ngoan.

"Bảo à, có cô Hạnh ghé tìm này con!"

Tiếng cô Mai gọi với vào từ phía hiên trước cắt ngang dòng suy nghĩ mông lung của cậu. Bảo giật bắn mình, vội vàng gập nhẹ nắp máy tính lại một nửa theo phản xạ tự nhiên của kẻ vừa làm điều gì vụng trộm, rồi đứng dậy bước vội ra nhà trước.

Cô Hạnh vừa dựng chiếc xe máy Chaly cũ kỹ ở mép hiên nhà, trên tay vẫn ôm khư khư chiếc cặp da sờn rách bốn góc quen thuộc của giáo viên cấp hai. Gương mặt cô đẫm những giọt mồ hôi nhễ nhại sau chặng đường dài trưa nắng gắt từ trường chạy sang, nhưng đôi mắt sau cặp kính cận vẫn giữ nguyên vẻ điềm đạm, mực thước và kỹ tính vốn có.

"Chào cô Hạnh," Bảo cất tiếng chào, nhanh nhảu kéo chiếc ghế nhựa ra giữa gian. "Trưa nắng quá cô, cô uống miếng nước chè xanh đá không để con rót ạ?"

"Thôi, cô cảm ơn Bảo, để lát cô uống sau," cô Hạnh xua tay, lấy chiếc khăn tay bằng vải dù chấm chấm mồ hôi trên trán rồi bước thẳng theo lối đi thông vào gian nhà sau. "Cô tranh thủ giờ nghỉ trưa tạt vội qua xem tình hình phân loại xe pháo thế nào. Sáng nay trên trường họp liên tịch, thầy Hiệu trưởng có nhắc nhở tiến độ gắt gao lắm, để bên Đoàn thanh niên còn chuẩn bị danh sách học sinh tiếp nhận trước ngày tựu trường. Thế nào rồi hai cô cháu? Xe cộ đợt này phục hồi được bao nhiêu chiếc?"

Cô Mai từ sau bể nước bước vào, vừa dùng chiếc khăn bông xơ xác lau khô hai bàn tay nứt nẻ vừa chỉ tay về phía những dãy xe được xếp ngay ngắn:

"Tám chiếc nhóm Một làm lại được ngay, khung sườn còn dày cui. Bốn chiếc nhóm Hai sườn nghi có vết nứt ngầm, tôi đang bắt thằng Bảo cạo sạch sơn để kiểm tra kỹ từng dóng, đạt tiêu chuẩn chịu lực mới cho ráp tiếp. Còn sáu chiếc mục cổ phốt, nứt toác càng trong ô sơn vàng góc kia thì loại bỏ dứt khoát, chỉ rã đồ linh tinh thôi."

Cô Hạnh gật đầu lia lịa, ánh mắt thoáng nét lo âu nhưng lộ rõ vẻ cương nghị:

"Đúng như biên bản hôm qua chị em mình đã thống nhất. An toàn là trên hết, sáu chiếc kia hỏng nặng từ kết cấu thì dứt khoát không đưa cho học trò đi, một chiếc cũng không du di. Nhưng còn chuyện phụ tùng thay thế thì sao chị Mai? Ba triệu rưỡi của trường chuyển sang, bên đại lý anh Tín ngoài thị trấn báo giá có kham nổi cho mười hai chiếc kia không chị?"

Cô Mai quay sang nhìn Bảo, hất hàm:

"Thằng Bảo nó vừa ngồi tính toán, lập xong bảng dự toán chi tiết trên máy tính đấy. Số liệu cụ thể từng con ốc, sợi cáp thế nào, Bảo mở ra cho cô Hạnh xem cho tường tận."

Bảo thoáng ngập ngừng một nhịp, lồng ngực hơi thắt lại. Nhưng rồi cậu vẫn bước lại bàn gỗ, mở hẳn nắp màn hình máy tính lên, xoay chiếc laptop về phía cô Hạnh.

"Dạ cô Hạnh, con vừa tính toán và cân đối đâu ra đó xong xuôi hết rồi ạ," Bảo chỉ tay vào màn hình, cố giữ cho giọng mình thật trôi chảy, tự tin như khi thuyết trình bài tập lớn ở giảng đường. "Đây là bảng phụ tùng thiết yếu nhất cho mười hai chiếc: dây phanh chịu mặn, má phanh xịn, lốp gai chống đinh, săm mới, xích líp... Tổng tiền vật tư vừa khít ba triệu bốn trăm tám mươi ngàn đồng. Ngân sách trường mình ba triệu rưỡi vẫn còn dư được hai mươi ngàn dằn túi. Bảng cân đối thu chi tròn trịa một trăm phần trăm, không bị âm lấy một đồng nào hết cô."

Cô Hạnh với tay lấy cặp kính lão giắt trước ngực áo, đeo cẩn thận lên sống mũi rồi cúi sát mặt vào màn hình phát ra ánh sáng xanh le lói. Đôi mắt sắc sảo, nghiêm cẩn của người giáo viên chủ nhiệm có thâm niên mấy mươi năm lướt chầm chậm qua từng cột số lượng, đơn giá, thành tiền. Ngón tay trỏ gầy gò của cô rê dọc theo từng dòng chi tiêu, rồi bỗng dừng khựng lại ở phần chân trang, nơi các dòng tổng kết nằm trơ trọi.

Đôi mày lá liễu của cô Hạnh khẽ nhíu lại. Cô tháo cặp kính lão xuống, cầm chặt trong lòng bàn tay, ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào mắt Bảo. Ánh nhìn ấy không hề có sự giận dữ bộc phát, mà sâu thẳm, nghiêm nghị và buốt lạnh.

"Bảo này. Hôm qua cô nhớ trong file dự thảo ban đầu cháu gửi cho cô xem thử, ở dưới mục phụ tùng thay thế có hai dòng rất rõ ràng: một dòng là 'Quỹ dự phòng hao mòn học kỳ I' định mức một triệu hai, và một dòng là 'Chi phí thử tải đường dài' tám trăm ngàn. Hai dòng đó đâu mất rồi cháu?"

Bảo khựng lại, yết hầu giật giật. Cậu đưa tay gãi gãi sống mũi, nở một nụ cười gượng gạo:

"Dạ... con thấy nếu giữ nguyên hai dòng đó thì bảng tính nó bị âm mất hơn hai triệu lận cô. Ngân sách trường mình thì có hạn, mà mục tiêu trước mắt là phải có đủ mười hai chiếc xe hoàn chỉnh bàn giao trước lễ khai giảng ngày mùng năm tháng chín. Cho nên con nghĩ... tạm thời mình xóa hai khoản đó đi. Khoản thử tải thì cô Mai với con có thể kiểm tra kỹ tại chỗ, đạp thử vài vòng trong sân tiệm là được, đỡ tốn tiền phát sinh thay đồ mới. Còn khoản dự phòng hao mòn thì để sau khai giảng rồi tính tiếp cô ạ. Giờ mình ưu tiên tiền mua hết đồ đập vào cho xe chạy được đã, chứ để bảng tính âm tiền thì dự án không thể nào giải ngân duyệt mua đồ được ạ."

Gian kho sau bỗng chốc rơi vào một sự im ắng đến ngột ngạt. Tiếng ve sầu ran rát ngoài rặng phi lao dường như cũng chìm nghỉm dưới cái oi nồng của buổi trưa đứng gió.

Cô Hạnh không hề cười, cũng không cất lời khen ngợi sự linh hoạt, xoay xở nhanh nhạy của Bảo. Cô siết chặt gọng kính trong tay, nhìn cậu học trò cũ bằng một ánh mắt chất chứa nỗi thất vọng trĩu nặng:

"Bảo. Cháu nghĩ xóa một dòng chữ trên màn hình máy tính là cháu xóa sạch được rủi ro ngoài đời thực sao?"

Câu hỏi của cô Hạnh cất lên thật khẽ, không hề cao giọng, nhưng nó rơi tọt vào không gian như một tảng đá ném xuống mặt nước phẳng lặng.

"Dạ... con..." Bảo bối rối, hai má bắt đầu nóng ran.

"Cháu tính bàn giao cho học sinh nghèo một chiếc xe đạp mà không hề có quỹ dự phòng sao?" Cô Hạnh lắc đầu, từng lời nói ra đều dứt khoát và rành rọt. "Cháu có biết những đứa trẻ nhận xe đợt này là những ai không? Là con bé Linh ở tít cuối Xóm Cồn, mẹ nó gánh từng rổ cá biển từ ba giờ sáng để nuôi con ăn học; là thằng Tuấn mồ côi cha ngoài bãi bồi, chiếc áo trắng đi học duy nhất rách vai còn phải vá chỉ màu; là những đứa trẻ mà trong túi áo đi học của tụi nó, mười ngàn đồng mua quyển vở đôi khi còn phải đắn đo lên xuống! Cháu đưa cho một đứa nhỏ chiếc xe được lắp ráp từ đồ cũ chắp vá, trông bề ngoài bóng bẩy đấy, đạp được ba hôm đầu êm ru đấy, rồi đến tuần thứ hai nó đạp qua đoạn ngập mặn lọt cát kẹt cứng vòng bi, hoặc đá dăm chém rách toạc săm giữa đường vắng không một bóng người... Lúc đó ai sửa cho nó? Tiền đâu cho nó thay săm mới? Mẹ nó lấy đâu ra năm mươi ngàn đưa cho con đi tiệm vá xe giữa lúc chợ ế ẩm?"

Bảo cúi gằm mặt xuống đất, hai vành tai đỏ ửng như phải bỏng. Cậu không dám nhìn thẳng vào đôi mắt nghiêm khắc của cô giáo cũ.

"Nếu không có quỹ dự phòng hao mòn, chiếc xe của cháu giao đi sẽ không phải là một món quà nâng bước, mà nó biến thành một gánh nặng oằn vai cho gia đình người ta," cô Hạnh tiếp tục, giọng cô run lên vì xúc động nhưng từng ý tứ đều sắt đá. "Một tuần sau khi hỏng mà không có tiền sửa, đứa nhỏ sẽ lại phải lủi thủi đi bộ năm cây số dưới trời mưa tầm tã để đến lớp, còn chiếc xe đạp dự án thì bị quẳng xó bếp làm chỗ cho gà bới phân rác. Trường THCS Hải An làm chương trình này là để 'nâng bước em tới trường', chứ không phải làm ra một đống của nợ để lấy thành tích chụp hình báo cáo đầu năm rồi đem con bỏ chợ! Khoản dự phòng hao mòn học kỳ và các bước kiểm tra thử tải là điều kiện tiên quyết để cô bảo vệ các em học trò của mình. Cô kiên quyết bác bỏ ý định cắt hai dòng này. Bảng tính có thể âm tiền, nhưng an toàn và trách nhiệm với học trò thì dứt khoát không được phép âm!"

Bảo đứng như chôn chân xuống nền đất nện ẩm ướt, hai bàn tay nắm chặt lấy vạt áo bảo hộ lao động dính đầy dầu mỡ. Cậu cảm thấy lòng tự ái nghề nghiệp lẫn sự tự tin non nớt của một cựu sinh viên đại học vừa bị bóc trần không thương tiếc. Bảng tính Excel gọn gàng, những hàm số logic không một lỗi cú pháp, những con số cân đối phẳng phiu mà cậu dày công thiết lập hóa ra lại mù tịt, vô cảm trước đời sống thực tế nghiệt ngã của những đứa trẻ nghèo vùng biển bãi ngang này.

Cô Mai nãy giờ đứng tựa lưng vào khung cửa gỗ, lẳng lặng lắng nghe từng lời ruột gan của cô Hạnh. Bà không ngắt lời, cũng không mắng mỏ Bảo thêm một câu nào. Chờ cho cơn xúc động của người giáo viên lắng xuống, cô Mai mới bước lại gần bàn, kéo chiếc đẩu gỗ ba chân lại ngồi xuống đối diện với hai người.

"Cô Hạnh nói trúng tim đen mày rồi đấy Bảo," cô Mai cất giọng điềm tĩnh, ngữ điệu khô khốc, mộc mạc quen thuộc nhưng chắc nịch như đinh đóng cột buồm. "Cái bảng tính của mày chỉ biết làm tính cộng trừ tiền nong cho nó vừa mắt người duyệt, chứ nó chưa biết nghe tiếng kim loại va đập gào thét ngoài đường sỏi đá. Xe đạp giao cho học sinh nghèo đi học vào mùa mưa bão sắp tới, khâu thử tải năm cây số đường gồ ghề và cái quỹ săm lốp dự phòng dằn túi chính là cái phao cứu sinh của tụi nhỏ. Mày cắt cái đó đi để làm đẹp sổ sách thì khác nào đem đồ phế thải gài bẫy người ta giữa đường vắng."

"Nhưng mà... thưa cô," Bảo lí nhí, cổ họng nghẹn đắng, sống mũi cay xè. "Ngân sách mình thiếu hơn hai triệu bạc... Nếu không cắt hai khoản đó thì tiền đâu ra mà mua phụ tùng làm cho xong mười hai chiếc trước ngày mùng năm tháng chín ạ? Đồ không mua thì lấy gì mà ráp..."

"Ai bắt mày phải đâm đầu vào mua toàn đồ mới tinh trong bảng báo giá của thằng Tín?" Cô Mai gõ ngón tay trỏ thô ráp cộc cộc lên mặt bàn gỗ. "Mày học đại học trên thành phố về, mày tưởng giải bài toán chi phí là chỉ có mỗi một cách ngồi trên máy tính bấm phím `Delete` những thứ sinh mạng của người ta đi à? Giải bài toán chi phí của người thợ cơ khí là phải giải bằng đôi bàn tay và thực tế của xưởng thợ!"

Bà Mai với lấy tờ danh mục phụ tùng dự toán của Bảo, cầm cây bút chì mòn vẹt gạch một đường dứt khoát qua mấy cột mục:

"Thứ nhất: Bỏ hết toàn bộ khâu sơn tút làm đẹp mã! Hôm qua tao thấy mày kê vào đây tiền mua sáu bình sơn xịt màu nhũ, hai hộp bột trét matít làm bóng sườn xe hết mấy trăm ngàn đồng bạc. Bỏ sạch sành sanh! Xe đạp cho con nít đi học ở cái xứ biển nước mặn này cần quái gì phải bóng bẩy, lấp lánh như xe kiểng dạo phố? Thép tốt, khung thẳng thớm, phanh ăn tuyệt đối, xích líp quay êm ru là đạt chuẩn. Nước sơn cũ trầy xước thì lấy giẻ tẩm dầu hôi lau sạch rỉ sét, quét một lớp dầu bóng chống nước mặn lên là xong, vừa bền vừa phong trần. Bớt ngay được một khoản tiền vô bổ."

Cô Mai vung tay, chỉ thẳng sang sáu cái xác xe rỉ sét đang nằm chỏng chơ trong ô sơn vàng góc kho:

"Thứ hai: Nhìn sang sáu cái xác xe loại bỏ đằng kia mà mở mắt ra. Khung sườn nó mục, càng trước nó gãy, nhưng sáu cái ghi-đông nhôm của nó có gãy không? Không hề! Nhôm đúc làm sao rỉ mục được như sắt ống! Mười hai cái pê-đan đúc của nó có hỏng hết không? Không! Cả một đống nan hoa kẽm, trục giò dĩa, ốc siết cọc yên, bát phanh còn xài tốt đến bảy mươi, tám mươi phần trăm. Ngay chiều nay, tao với mày xắn tay áo lên, rã sạch sáu cái xác xe đó ra từng chi tiết. Đem ngâm ngập trong chậu dầu hôi, dùng bàn chải sắt đánh sạch bong rỉ sét, phân loại những con ốc, vòng đệm, chén bi nào còn sắc cạnh, chưa mòn rỗ đem hoán đổi sang cho mười hai chiếc kia. Tận dụng phụ tùng cũ còn tốt từ xe hiến tặng phế liệu, mày sẽ giảm được ít nhất một phần ba tiền mua linh kiện mới của đại lý Tín Phát!"

Bảo mở to hai mắt nhìn cô Mai. Những điều bà vừa nói chưa từng xuất hiện trong bất kỳ cuốn giáo trình kinh tế, quản trị dự án hay bảng dự toán mẫu nào mà cậu từng dùi mài suốt bốn năm đại học. Đó là thứ tri thức chắt chiu từ mồ hôi, từ sự tinh tường và từng trải của một người thợ già đã dành cả cuộc đời lầm lũi vá víu những chiếc xe tàn, những mảnh đời dang dở nơi xóm biển nghèo.

"Và thứ ba," cô Mai quay sang nhìn cô Hạnh, giọng bà chùng xuống, chậm rãi và đầy sức nặng của sự cân nhắc đường dài. "Về tiến độ bàn giao. Với sức lực của cái tiệm sửa xe nhỏ này, vừa phải làm xe lặt vặt cho bà con kiếm hạt gạo sống qua ngày, vừa phục hồi tỉ mỉ, cạo nứt kiểm tra từng dóng sườn cho mười hai chiếc xe thì từ giờ tới mùng năm tháng chín không tài nào kịp nếu muốn bảo đảm an toàn tuyệt đối một trăm phần trăm. Tôi đề xuất với nhà trường chia làm hai đợt bàn giao."

Cô Hạnh chăm chú lắng nghe, gật đầu:

"Chị nói cụ thể hơn đi chị Mai, em nghe đây."

"Đợt một: đúng ngày khai giảng mùng năm tháng chín, tiệm sẽ dồn toàn lực, làm ngày làm đêm để hoàn thiện dứt điểm sáu chiếc xe tốt nhất – thuộc nhóm Một có khung sườn hoàn hảo, không một tì vết nứt ngầm. Sáu chiếc này sẽ được chạy thử tải đường dài nghiêm ngặt đủ năm cây số đường đá dăm, có đầy đủ một triệu hai quỹ dự phòng hao mòn đi kèm để bàn giao ngay cho sáu em học sinh ở xa nhất, nhà ngập sâu nhất như con bé Linh. Sáu chiếc còn lại – gồm bốn chiếc cần soi nứt ngầm tỉ mỉ và hai chiếc ráp từ đồ tận dụng – tiệm sẽ túc tắc làm tiếp thật kỹ và bàn giao vào đợt hai, hạn chót là giữa tháng Mười. Làm như thế này, ngân sách mua đồ mới đợt một sẽ giảm xuống một nửa, vừa vặn khít khao với số tiền ba triệu rưỡi của trường mà vẫn giữ nguyên vẹn một triệu hai quỹ dự phòng hao mòn cho học trò. Đến tháng Mười, nhà trường và khu phố có thêm thời gian vận động đợt hai từ các nhà hảo tâm, tiệm cơ khí cũng không bị vỡ trận vì quá tải công việc."

Một khoảng im lặng dễ chịu, nhẹ nhõm lan tỏa khắp gian kho sau của tiệm. Sự căng thẳng ngột ngạt ban nãy dường như tan biến vào làn gió biển hiếm hoi vừa thổi qua khe cửa. Gương mặt cô Hạnh giãn ra, một nụ cười ấm áp, rạng rỡ nở trên môi người cô giáo:

"Phương án thực tế và thấu đáo quá chị Mai ơi! Em hoàn toàn đồng ý cả hai tay hai chân! Em sẽ đạp xe về trường báo cáo ngay với Ban Giám hiệu và thầy Hiệu trưởng phương án chia hai đợt này. Thà trao tận tay học trò sáu chiếc xe an toàn tuyệt đối, chạy mười năm không hỏng, còn hơn là vội vàng giao mười hai chiếc xe ọp ẹp để rồi học trò gặp tai nạn giữa đường thì mang tội cả đời."

Bảo đứng lặng bên bàn máy tính, nhìn cô Mai rồi lại nhìn cô Hạnh. Cậu nuốt khan một cái, lòng tràn ngập một sự kính phục sâu sắc. Cậu vội vàng kéo chiếc máy tính lại gần, ngón tay thoăn thoắt gõ phím. Cậu phục hồi lại dòng "Quỹ dự phòng hao mòn học kỳ I", tách cột tiến độ thành hai đợt rõ ràng: Đợt 1 và Đợt 2, đồng thời điều chỉnh lại danh mục phụ tùng nhờ lượng linh kiện hoán đổi từ sáu chiếc xe rã xác. Các con số nhảy múa trên màn hình, và lần này, dòng tổng kết ngân sách Đợt 1 hiện lên một con số cân đối kỳ diệu: chi phí mua sắm vật tư thiết yếu vừa vặn nằm gọn trong khoản ba triệu rưỡi, mà trọn vẹn quỹ dự phòng hao mòn cùng sự an toàn của những đứa trẻ nghèo vẫn được bảo bọc nguyên vẹn, vững chãi.

Đúng lúc đó, chiếc điện thoại di động cũ kỹ đặt ở góc bàn của Bảo bỗng rung lên bần bật trên mặt gỗ, kèm theo tiếng chuông reo inh ỏi phá tan không gian tĩnh lặng.

Trên màn hình nhấp nháy dòng tên người gọi đến: **Chú Đạt (Tiểu thương chợ Hải An)**.

Bảo giật mình, ngước mắt liếc nhìn cô Mai và cô Hạnh rồi vội vàng bấm nút nghe, áp ống nghe vào tai:

"Dạ, con nghe đây chú Đạt..."

Đầu dây bên kia, giọng ông Đạt oang oang vang lên đầy phấn chấn, át cả tiếng ồn ào của còi xe máy và tiếng người mua bán tấp nập ngoài phố chợ:

"Alo! Bảo đó hả cháu? Chú Đạt đây! Tình hình tiệm kiểm tra mười tám chiếc xe tới đâu rồi? Ngon lành cành đào hết cả rồi chứ gì? Chú vừa làm việc xong xuôi với bên Ban đại diện Hội Phụ huynh và mấy anh bên ban truyền thông khu phố rồi nhé! Chiều mai, đúng bốn giờ rưỡi tại nhà sinh hoạt khu phố Hai sẽ có buổi họp mặt toàn dân và các nhà hảo tâm lớn ngoài thị trấn. Chú tính trước hết cả rồi, chú sẽ mời đích danh cháu lên bục phát biểu với tư cách kỹ thuật viên đại diện cho tiệm cơ khí của cô Mai! Cháu chuẩn bị sẵn số liệu báo cáo thật hoành tráng, thật phấn khởi vào nhé! Phải chốt chắc nịch cho bà con nghe là toàn bộ mười tám chiếc xe sẽ kịp tinh tươm trước ngày khai giảng để làm lễ mừng công trao tặng rình rang một thể! Nghe rõ chưa cháu?"

Tiếng ông Đạt hào sảng, vang dội và dồn dập như từng đợt sóng biển xô bờ cát, không để cho Bảo kịp chen vào lấy nửa lời giải thích.

Bảo cầm chặt chiếc điện thoại bên tai, các khớp ngón tay trắng bệch vì bóp mạnh. Ánh mắt cậu nhìn trân trân vào ô sơn vàng phía sau kho – nơi sáu cái xác xe rỉ ngoẹo cổ, mục nát càng trước đang nằm trơ trọi dưới ánh nắng trưa hầm hập. Chiếc điện thoại trên tay cậu bỗng chốc nặng như một khối chì nóng rẫy, đè trĩu lấy bờ vai.