Phương án vay bị gạch bỏ

Thư báo từ chối cấp hạn mức tín dụng từ ngân hàng thương mại nằm lạnh lùng trên bàn làm việc của Lan, với lý do pháp lý cốt lõi: chủ hộ kinh doanh đứng tên tài sản không thể trực tiếp ký hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp.

Mặt giấy A4 trắng muốt in biểu trưng màu đỏ của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phẳng phiu đến tàn nhẫn, không một nếp gấp, tương phản gay gắt với mặt bàn gỗ dầu đã lên nước nâu sẫm, loang lổ những vết ố của đáy tách trà và mực tím từ thời cha cô còn cầm trịch cơ sở. Dưới góc phải tờ giấy, con dấu tròn đỏ thẫm đè lên chữ ký dứt khoát bằng mực xanh của vị phó giám đốc phụ trách khối khách hàng cá nhân. Từng dòng chữ hành chính được soạn thảo theo khuôn mẫu vô cảm đập thẳng vào mắt Lan:

*“…Căn cứ kết quả thẩm định thực tế tại cơ sở sản xuất nước mắm Hải Thành và hồ sơ pháp lý đính kèm;*

*Căn cứ quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về điều kiện bảo đảm tiền vay và an toàn tín dụng đối với hộ kinh doanh cá thể;*

*Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn – Chi nhánh tỉnh Bình Thuận trân trọng thông báo không thể chấp thuận đề nghị cấp hạn mức tín dụng trung và dài hạn số tiền 500.000.000 VNĐ (Năm trăm triệu đồng) theo hồ sơ của Quý cơ sở.*

*Lý do: Chủ hộ kinh doanh đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất (ông Võ Văn Thành) hiện đang trong quá trình điều trị phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não diện rộng, suy giảm nghiêm trọng khả năng nhận thức và tiếp xúc ngoại giới. Tại thời điểm cán bộ tín dụng và công chứng viên phối hợp kiểm tra thực địa, đương sự không thể hiện được ý chí tự nguyện bằng lời nói, chữ viết hoặc điểm chỉ hợp pháp theo quy định của Luật Công chứng và Bộ luật Dân sự để ký kết hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tài sản bảo đảm là Quyền sử dụng đất thuộc Thửa số 43, Tờ bản đồ số 12, phường Thanh Hải, thành phố Phan Thiết…”*

Gió từ cửa sông Cà Ty thốc qua song cửa sổ con của gian phòng kế toán. Mùa này, gió nam non mang theo cái oi nồng của bãi bùn lộ chân vịt lúc triều rút, quyện chặt với mùi muối mặn ngấu từ kho trữ Cà Ná, mùi bã chượp nồng đậm đang ngấu men dưới nắng gắt và hơi nóng rát đặc trưng của những ngày Phan Thiết bước sang tháng thứ bảy kể từ buổi sáng định mệnh cha cô ngã gục bên thềm giếng. Tờ thông báo khẽ rung lên trên mặt bàn xước, mép giấy cọ vào tệp hồ sơ lưu chuyển tiền tệ phát ra những tiếng sột soạt khô khốc.

Ngồi đối diện Lan, luật sư Lê Hoàng Sơn khẽ đặt chiếc tách trà búp sen đã nguội ngắt xuống đĩa sứ. Nước trà từ màu vàng mơ đã ngả sang sắc nâu sẫm của đáy thùng gỗ sau nhiều tuần rút đạm. Anh đẩy nhẹ gọng kính kim loại mảnh, mở chiếc cặp da bò đã sờn mép, rút ra một tệp hồ sơ trích lục các văn bản quy phạm pháp luật được đánh dấu cẩn thận bằng những mẩu giấy nhớ màu vàng dạ quang.

"Họ làm đúng quy định chặt chẽ của ngành ngân hàng, Lan ạ," Sơn mở lời, giọng trầm tĩnh, rành rọt và chậm rãi như thói quen của một người đã trải qua hàng trăm buổi tiếp xúc ở các phòng công chứng lẫn các phiên tranh tụng tại tòa án cấp huyện. "Sau các đợt thanh tra siết chặt an toàn tín dụng và nợ xấu bất động sản, không một giám đốc chi nhánh nào dám đặt bút phê duyệt giải ngân một khoản vay trung và dài hạn nếu tài sản bảo đảm đứng tên một cá nhân đang suy giảm nhận thức nặng mà không có người đại diện theo pháp luật được chỉ định rõ ràng bằng một bản án hoặc quyết định có hiệu lực của tòa án. Hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân độc lập; tài sản của hộ thực chất là tài sản của cá nhân chủ hộ. Cha em đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Thửa số 43 – nơi đặt toàn bộ dãy nhà thùng gỗ mít và sân ủ phơi chượp. Chừng nào ông chưa ký được tên mình một cách minh mẫn, chừng đó thửa đất ấy coi như bị đóng băng hoàn toàn đối với mọi giao dịch bảo đảm."

Lan đưa hai ngón tay lên day nhẹ thái dương. Đầu ngón tay cô vướng chút mực xanh từ cây bút bi kiểm kê chi phí vừa đặt xuống khi nãy. Mùi mực hòa với mùi cồn y tế thoang thoảng từ buồng trong bay ra tạo nên một thứ áp lực vô hình bóp nghẹt lồng ngực. Suốt hai tháng ròng rã, kể từ khi hợp đồng nhãn riêng Bếp Bờ Biển với hệ thống siêu thị Nam Lộ bắt đầu chạy thử nghiệm những lô đầu tiên, cô đã bám vào phương án hạn mức tín dụng năm trăm triệu đồng này như một chiếc cọc cứu sinh duy nhất.

Đó là số tiền cô dự tính dùng để trả dứt điểm khoản nợ gốc ba cây vàng và tiền mặt cho cô Út Dung nhằm dập tắt triệt để nguy cơ khiếu nại đất đai, đồng thời gia cố lại toàn bộ hệ thống đà gỗ lim của giàn nâng nhà thùng số 5 đang có dấu hiệu mọt rỗng, và quan trọng nhất là tạo một lớp đệm thanh khoản tiền mặt an toàn cho chu kỳ công nợ Net 45 ngày làm việc đầy khắc nghiệt của Nam Lộ. Nếu có năm trăm triệu nằm sẵn trong tài khoản hạn mức, Hải Thành sẽ không phải chịu cảnh giật gấu vá vai sau từng đợt mua cá cơm, mua nắp nhôm và đóng chai cuốn chiếu.

"Anh Sơn, chẳng lẽ các phòng công chứng không có bất kỳ ngoại lệ nào sao?" Lan hỏi, giọng khàn đi vì nhiều đêm liền thức trắng đối chiếu sổ sách bán lẻ và bảng kê nợ. "Văn bản ủy quyền quản lý cơ sở mà ba em đã điểm chỉ trước công chứng viên lưu động tại giường bệnh hồi tháng thứ hai thì sao? Văn bản đó ghi rõ ba em giao toàn quyền đại diện cơ sở cho em mà?"

Sơn khẽ lắc đầu, ngón tay anh gõ nhẹ lên một trang luật đã được gạch chân mực đỏ:

"Ủy quyền điều hành thường nhật chỉ cho phép em thay mặt chủ hộ ký các hợp đồng mua bán nguyên liệu, cá cơm, muối hạt, bao bì thủy tinh, hóa chất súc rửa bồn chứa hoặc nhận các khoản thanh toán tiền hàng phát sinh trong chu trình thương mại thông thường. Khoản 3 Điều 141 Bộ luật Dân sự quy định rất rõ về phạm vi đại diện. Điều khoản ủy quyền ngày đó được lập trong tình trạng sức khỏe của bác Thành đã bắt đầu suy sụp sau cơn tai biến; văn phòng công chứng họ chỉ dám xác nhận việc ủy quyền quản lý vận hành sản xuất để duy trì cơ sở không bị đứt gãy hoạt động thường nhật. Không một công chứng viên nào dám liều lĩnh ký xác nhận một văn bản ủy quyền có nội dung định đoạt, chuyển nhượng hoặc đem quyền sử dụng đất đi thế chấp vay vốn ngân hàng khi người ủy quyền không thể tự mình đọc lại văn bản và hoàn toàn mất khả năng trả lời lưu loát các câu hỏi kiểm tra năng lực nhận thức cơ bản. Nếu cố tình lách bằng một hợp đồng ủy quyền mập mờ, ngân hàng phát hiện ra sẽ hủy giải ngân ngay; còn nếu đã giải ngân mà sau này có tranh chấp nội bộ, tòa án sẽ tuyên hợp đồng thế chấp vô hiệu ngay tắp lự. Khi đó, em không chỉ mất hạn mức mà còn vướng vào rắc rối pháp lý nghiêm trọng."

Lan tựa lưng vào chiếc ghế gỗ cũ, nghe tiếng kẽo kẹt quen thuộc rên rỉ dưới sức nặng cơ thể. Căn phòng kế toán này từng là nơi cha cô ngồi mỗi chiều thứ Bảy, tay lật cuốn sổ bìa da đen ghi chép từng chuyến ghe cập bến, miệng ngậm tăm tre, nhẩm tính từng giạ muối và từng đồng tiền mặt trả cho bạn chài. Cha cô chưa bao giờ tin vào ngân hàng. Ông luôn giữ quan niệm của lớp người làm mắm xưa: có bao nhiêu làm bấy nhiêu, cá nhiều thì muối nhiều, cá ít thì dằn vại nằm chờ, dứt khoát không đem đất đai mồ hôi nước mắt đi cầm cố cho thiên hạ. Nhưng thời thế đã đổi khác, cơn bão bán lẻ hiện đại và cuộc khủng hoảng đột ngột của ông đã đẩy Hải Thành vào một bàn cờ mà mỗi nước đi đều đòi hỏi tiền tươi thóc thật.

"Vậy để hợp thức hóa việc thế chấp Thửa 43, gia đình em còn con đường nào khác không?" Lan hỏi, ánh mắt nhìn thẳng vào Sơn, cố tìm kiếm một tia hy vọng dù là mong manh nhất.

Sơn nhìn thẳng vào mắt Lan, vẻ mặt nghiêm lại, sự đồng cảm của một người bạn quen biết từ thuở nhỏ nhường chỗ cho vẻ sắc lạnh của một người làm luật:

"Chỉ có một con đường duy nhất theo luật định: Gia đình em buộc phải nộp đơn yêu cầu Tòa án nhân dân thành phố Phan Thiết mở thủ tục giải quyết việc dân sự, ra quyết định tuyên bố ông Võ Văn Thành mất năng lực hành vi dân sự. Sau khi quyết định đó có hiệu lực pháp luật, tòa án hoặc Ủy ban nhân dân cấp phường sẽ mở thủ tục chỉ định người giám hộ theo quy định tại Điều 22 và Điều 53 Bộ luật Dân sự năm 2015."

Từng chữ "mất năng lực hành vi dân sự" rơi vào gian phòng im ắng, sắc lạnh và nặng trềnh như một tảng đá muối thả xuống đáy thùng chượp rỗng.

Lan cảm thấy một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng. Tuyên bố cha mình mất năng lực hành vi. Nói một cách trần trụi theo ngôn ngữ đời thường, đó là việc con cái đứng tên làm đơn xin tòa án chứng nhận cha mình là người mất trí, không còn biết gì, không còn quyền tự quyết bất kỳ điều gì đối với tài sản và cuộc đời của chính mình nữa.

"Mất bao lâu để hoàn tất thủ tục đó?" Lan hỏi dồn, hai bàn tay đan chặt vào nhau trên đùi.

Sơn giở từng ngón tay, phân tích cặn kẽ từng khâu như đang vạch ra một sơ đồ tố tụng:

"Một quy trình như vậy không bao giờ có thể xong trong ngày một ngày hai, Lan ạ. Đầu tiên, tòa án thụ lý đơn, ra thông báo tìm kiếm người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. Sau đó là bước bắt buộc và phức tạp nhất: Tòa án ra quyết định trưng cầu giám định pháp y tâm thần và thần kinh đối với bác Thành. Việc giám định này phải do Trung tâm Giám định Pháp y tỉnh Bình Thuận hoặc Phân viện Pháp y Tâm thần Trung ương Biên Hòa thực hiện. Các bác sĩ giám định viên sẽ phải về tận nhà, hoặc gia đình phải đưa bác Thành lên cơ sở y tế chuyên khoa để lập hội đồng y khoa, làm các bài kiểm tra phản xạ, chụp cắt lớp vi tính não bộ, đánh giá mức độ tổn thương hồi phục của các nơ-ron thần kinh và khả năng nhận thức, điều khiển hành vi. Riêng việc xếp lịch giám định, chờ thành lập hội đồng và ra được kết luận giám định chính thức đã ngốn đứt từ hai đến ba tháng."

Sơn dừng lại, nhìn ra khoảng sân nắng chói chang ngoài cửa sổ rồi tiếp tục:

"Sau khi có kết luận giám định rằng bác Thành mất hoàn toàn năng lực hành vi, tòa mới mở phiên họp giải quyết việc dân sự để ra quyết định tuyên bố. Ra quyết định xong, còn phải chờ thời hạn kháng cáo, kháng nghị theo luật định. Sau đó mới tới thủ tục phân định và đăng ký người giám hộ tại Ủy ban nhân dân phường Thanh Hải. Toàn bộ quá trình đó, nếu trong gia đình thuận buồm xuôi gió, không có bất kỳ ai khiếu nại hay tranh chấp tư cách giám hộ, nhanh nhất cũng mất từ sáu đến chín tháng. Còn nếu có bất kỳ sự bất đồng nào giữa các thành viên, nó có thể kéo dài cả năm trời."

Sáu đến chín tháng. Trong kinh doanh thực chiến, sáu tháng là khoảng thời gian quá dài, đủ để một cơ sở sản xuất thủ công quy mô nhỏ kiệt quệ và chết chìm trong chi phí cố định nếu dòng tiền bị nghẽn mạch. Vụ mắm Tết nguyên đán đang sầm sập kéo đến gần; đợt giao hàng đầu tiên cho hệ thống Nam Lộ rơi vào đúng rằm tháng mười một âm lịch, đợt thứ hai chốt vào mùng năm tháng Chạp. Đợi đến khi tòa án Phan Thiết ra được phán quyết chỉ định người giám hộ, mùa mắm Tết đã trôi qua từ lâu, thị trường đã sang trang mới, và hạn thanh toán từng phần số nợ gốc cho cô Út Dung cũng đã quá hạn từ nhiều tháng trước.

"Nhưng thời gian vẫn chưa phải là cái giá đắt nhất mà gia đình em phải trả," Sơn hạ thấp giọng xuống nửa cung, ánh mắt liếc qua tấm rèm vải hoa đã bạc màu ngăn cách gian làm việc với gian nhà trên. "Cái giá đắt nhất nằm ở chỗ: một khi em nộp đơn ra tòa yêu cầu tuyên bố cha mình mất năng lực hành vi, toàn bộ tình trạng sức khỏe nhạy cảm và nội tình tài sản của gia đình em sẽ bị phơi bày hoàn toàn ra ngoài công chúng. Thủ tục việc dân sự tuy không xét xử công khai như các vụ án hình sự hay tranh chấp kinh doanh thương mại, nhưng theo luật, thông báo thụ lý đơn và quyết định mở thủ tục giải quyết việc dân sự bắt buộc phải được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân phường Thanh Hải, đồng thời đăng tải trên cổng thông tin điện tử của tòa án."

Lan rùng mình. Một cơn ớn lạnh thực sự chạy dọc sống lưng.

Phan Thiết tuy là thành phố du lịch nhưng cái lõi làng chài ven sông Cà Ty này lại là một xã hội thu nhỏ, nơi mạng lưới những người làm nghề mắm, bạn ghe, vựa cá, vựa muối đan bện vào nhau chặt chẽ qua nhiều thế hệ. Người ta biết rõ tường tận từ đời ông cố nội của nhau, biết rõ ai đang nợ ai bao nhiêu giạ muối, ghe nào đi lộng trúng cá cơm than, xưởng nào đang hụt hơi vì thiếu vốn. Chỉ cần một mẩu thông báo giấy trắng mực đen dán lên bảng tin ủy ban phường Thanh Hải với nội dung: *Yêu cầu tuyên bố ông Võ Văn Thành – chủ cơ sở nước mắm Hải Thành – mất năng lực hành vi dân sự*, tin đồn sẽ bùng lên và lan đi nhanh hơn cả ngọn lửa gặp gió bấc mùa khô.

Khi đó, hậu quả sẽ không dừng lại ở mặt thủ tục. Các đối tác làm ăn sẽ lập tức nhìn nhận Hải Thành như một con thuyền mất lái sắp chìm. Cơ sở cung cấp bao bì chai thủy tinh của chị Quyên, các đầu nậu ghe cá của anh Tư bên cảng Cồn Chà, đại lý muối Cà Ná, các mối bỏ sỉ nước mắm can ở Chợ Lớn Phan Thiết và cả bộ phận quản lý rủi ro công nợ của hệ thống Nam Lộ sẽ đồng loạt co cụm lại để tự bảo vệ mình. Người ta sẽ sợ chủ cơ sở mất trí thì ai chịu trách nhiệm thanh toán? Ai sẽ ký hóa đơn? Liệu tài sản xưởng có bị tòa án niêm phong hay bị các chủ nợ khác nhảy vào xâu xé? Họ sẽ lập tức cắt đứt toàn bộ chính sách bán chịu cá, chịu vỏ chai, cắt đứt công nợ gối đầu, thậm chí kéo nhau đến tận xưởng đòi tất toán tiền hàng ngay trong ngày.

Sự tín nhiệm mong manh mà cô, Phúc và chú Bảy Hòa chắt chiu, gầy dựng lại bằng từng giọt mồ hôi, từng mẻ mắm thơm suốt sáu tháng qua sẽ sụp đổ tan tành như một lâu đài cát trước sóng triều.

"Hơn thế nữa," Sơn tiếp tục gõ đầu ngón tay trỏ xuống tập tài liệu, từng nhịp gõ đều đặn như tiếng búa gõ định đoạt, "thủ tục chỉ định người giám hộ tiềm ẩn một nguy cơ cực lớn làm bùng phát một cuộc nội chiến pháp lý ngay trong nội bộ gia đình em. Theo quy định tại Điều 53 Bộ luật Dân sự, bác gái Hạnh là vợ, là người giám hộ đương nhiên thứ nhất. Nhưng nếu bác gái được chỉ định làm người giám hộ, việc định đoạt tài sản riêng hoặc phần tài sản của bác Thành trong khối tài sản chung – cụ thể ở đây là đem Thửa đất số 43 đi thế chấp vay nợ kinh doanh – vẫn phải chịu sự giám sát của người giám sát việc giám hộ theo quy định tại Điều 56. Ai sẽ là người giám sát? Là em? Là Phúc? Hay là cô Út Dung?"

Sơn dừng lại một nhịp dài, để sự im lặng nặng nề nuốt trọn gian phòng, để Lan ngấm hết từng tầng nấc rủi ro mà cô chưa từng lường tới khi còn ngồi trên giảng đường đại học kinh tế.

"Bức thư tay năm 2014 của bác Thành viết gửi cô Dung vẫn còn nguyên giá trị chứng cứ. Dù trên phương diện quản lý đất đai nó không có giá trị phân chia quyền sử dụng đất, nhưng trên phương diện dân sự, nó xác lập một nghĩa vụ tài chính chưa thanh toán xong giữa bác Thành và cô Dung. Với tư cách là một chủ nợ có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến khối tài sản của bác Thành, cô Dung hoàn toàn có quyền gửi đơn can thiệp vào quá trình tòa án giải quyết việc dân sự. Bà ấy có thể lập luận rằng: Bác Thành mất nhận thức, việc mẹ con em đem toàn bộ đất xưởng Thửa 43 đi thế chấp ngân hàng để kinh doanh mạo hiểm sẽ làm hao hụt, thậm chí có nguy cơ làm mất trắng khối tài sản dùng để bảo đảm cho việc trả nợ ba cây vàng và tiền mặt của bà ấy. Tòa án, để bảo đảm quyền lợi của người thứ ba, sẽ buộc phải tạm dừng việc phê chuẩn giao dịch định đoạt tài sản lớn. Khi đó, gia đình em sẽ chính thức kéo nhau ra tòa: vợ, em gái, các con đứng ở hai đầu chiến tuyến ngay tại phòng họp giải quyết việc dân sự. Bác Thành đang nằm liệt giường với tình trạng mạch máu não mong manh như sợi chỉ, liệu bác có chịu nổi một cú sốc tinh thần tàn khốc như vậy hay không?"

Lan siết chặt mười đầu ngón tay vào mép bàn gỗ. Cảm giác buốt lạnh chạy dọc sống lưng khiến các cơ bắp quanh vai cô cứng đờ.

Hình ảnh người cha nằm co quắp trên chiếc giường bệnh kê sát cửa sổ gian nhà trên hiện về rõ mồn một trong tâm trí cô. Đó là buổi chiều hai tháng trước, khi mẹ cô trong cơn cùng quẫn vì những lời bóng gió ngoài chợ đã vô tình đem chuyện giấy tờ đất đai ra than thở bên mép giường. Chỉ vài câu nói vô tình lọt vào tai, huyết áp của ông Thành đã tăng vọt lên quá 165 mmHg, nhịp tim đập loạn xạ 128 nhịp một phút trên màn hình máy đo điện tử, mắt ông trợn ngược, bàn tay co quắp cào cấu vào mặt chiếu cói trong sự bất lực đến xé lòng. Lời cảnh báo nghiêm khắc của điều dưỡng Hà trạm y tế phường khi sang cấp cứu ngày hôm đó vẫn văng vẳng bên tai cô như một mệnh lệnh: *“Cấm tuyệt đối không được đưa chuyện tiền bạc, nợ nần, đất đai vào phòng này! Một cơn tăng huyết áp đột ngột nữa là mạch máu não vỡ lần hai, lúc đó không kịp chở đi bệnh viện tỉnh đâu!”*

Đưa cha ra tòa án? Để hội đồng giám định tâm thần pháp y vây quanh giường bệnh, chĩa đèn pin vào đồng tử, bắt ông thực hiện các phản xạ của một người mất trí chỉ để đổi lấy một tờ quyết định đóng dấu đỏ, phục vụ cho một khoản vay năm trăm triệu?

Lan thấy nghẹn ứ nơi cổ họng, một vị đắng ngắt trào lên từ cuống lưỡi. Dù nhân danh bất kỳ bài toán quản trị kinh doanh xuất sắc nào, dù dùng bất kỳ mô hình tối ưu hóa tài chính nào để biện minh, thì hành vi đó cũng chẳng khác gì việc con cái tự tay tước đoạt chút tự trọng cuối cùng của người cha. Cả một đời ông Thành liêm khiết, tự trọng đến mức cực đoan, bươn chải từ hai bàn tay trắng để dựng nên cơ sở này; giờ đây, cô lại toan biến ông thành một kẻ mất quyền công dân trên giấy trắng mực đen chỉ để cứu vãn một bài toán công nợ.

"Tôi không cho phép ai làm cái chuyện tán tận lương tâm đó hết!"

Một giọng nói nghẹn ngào nhưng đanh thép bất ngờ cất lên từ phía rèm cửa buồng trong.

Tấm rèm vải hoa lay động mạnh. Bà Hạnh bước ra. Trên người bà vẫn là bộ đồ bà ba màu tro giản dị đã giặt đến bạc trắng hai bên vai, vạt áo còn phảng phất mùi dầu cù là Sao Vàng nồng cay và mùi thuốc bắc hâm dở trên bếp than. Đôi mắt bà trũng sâu, quầng thâm đen sẫm vì những đêm dài triền miên thức trắng trở mình, xoa bóp đôi chân teo tóp cho chồng, nhưng ánh nhìn lúc này lại quắc lên một sự kiên định dữ dội, một bản năng bảo vệ gia đình của người đàn bà đã cùng chồng đi qua nửa đời giông bão.

Bà bước từng bước chậm rãi nhưng nặng trịch tới cạnh bàn, hai bàn tay thô ráp, chai sần vì cọ rửa rổ cá và chà xát chiếu cói bám chặt vào thành chiếc ghế tựa bằng gỗ mít.

"Mẹ đứng trong buồng, mẹ nghe hết từng câu từng chữ rồi," bà nhìn thẳng vào Sơn, rồi quay sang nhìn sững vào Lan, ánh mắt vừa đau đớn vừa phẫn uất. "Luật sư Sơn nói đúng chữ, đúng luật của nhà nước, tôi không dám cãi. Nhưng ở đời này, sống với nhau còn có cái đạo làm người, cái tình nghĩa vợ chồng, đạo nghĩa làm con, không thể đem ra cân đo đong đếm như mớ cá mớ muối ngoài bến được! Tôi sống với ông Thành ba mươi mấy năm trời, từ cái ngày hai bàn tay trắng dắt díu nhau về cái mé sông Cà Ty sình lầy này che cái chòi lá, gom từng đồng bạc cắc muối mắm cá vụn sống qua ngày. Ông ấy có ngã xuống đó, có liệt nửa người, có nói năng ú ớ ngọng nghịu thì ông ấy vẫn là chồng tôi, là cha đẻ của con Lan, thằng Phúc! Tôi còn sống ngày nào, tôi không bao giờ để ai đem chồng tôi đi giám định tâm thần như một kẻ điên dại, rồi dán cái tên Võ Văn Thành lên bảng tin ủy ban phường cho cả cái chợ Thanh Hải này xì xào chỉ trỏ!"

"Mẹ... Mẹ bình tĩnh nghe con nói đã," Lan khẽ lên tiếng, giọng run rẩy, cố gắng dùng sự điềm tĩnh lý trí của một người làm nghề sổ sách để xoa dịu cơn xúc động của mẹ. "Đây chỉ là một thủ tục dân sự thuần túy theo quy định pháp luật để bảo vệ quyền quản lý tài sản của gia đình mình thôi..."

"Không có cái thủ tục nào là bình thường khi con cái phải đứng đơn xin nhà nước chứng nhận cha mình không còn biết gì hết!" Bà Hạnh ngắt lời Lan bằng một giọng gay gắt, từng thớ thịt trên gò má sạm nám của bà giật giật. "Rồi còn cái nhà này nữa. Mấy đứa bàn nhau định đem cả cái nhà này đi cắm cho ngân hàng thiệt đó hả?"

Bà vung cánh tay gầy guộc chỉ ra gian nhà trước. Ánh nắng chiều xiên khoai rọi qua những hàng cột gỗ lim đã ngả màu đen bóng – những cây cột mà ba mươi năm trước ông Thành đã lặn lội lên tận mạn rừng Tánh Linh, chọn từng thân gỗ thẳng thớm rồi bè theo dòng sông đưa về dựng nhà. Nơi đó, chiếc giường bệnh của ông Thành kê ngay gian giữa, cạnh bàn thờ gia tiên luôn nghi ngút khói nhang trầm, và chiếc bàn ăn bằng gỗ gõ ba đời nay cả gia đình quây quần sau những buổi kéo chượp mệt nhoài.

"Lan à, con học hành đỗ đạt, con lên Sài Gòn làm việc cho công ty lớn, con nhìn đâu cũng thấy số má, thấy dòng tiền, thấy kế hoạch năm này năm nọ," giọng bà Hạnh chùng xuống, nghẹn lại trong một cơn nấc uất ức. "Nhưng con có hiểu cái nhà này, cái mảnh đất này đối với ba mẹ là cái gì không? Thửa 42 bên cạnh là đất hương hỏa của ông bà ngoại để lại riêng cho mẹ từ hồi mẹ chưa bước chân về làm dâu nhà họ Võ. Còn Thửa 43 này, dẫu sổ đỏ đứng tên ba mày, dẫu người ta gọi nó là đất xưởng, nhưng tường gạch nó liền với vách bếp, sân phơi cá nó thông thốc ngay cửa sổ phòng ngủ của ba mày. Cả đời ba mày tích cóp từng giọt mồ hôi, chịu nhục chịu khổ với từng mẻ mắm hư, từng chuyến ghe chìm ngoài khơi cũng chỉ để dựng được cái mái ngói kiên cố này cho mẹ con mày có chỗ chui ra chui vào."

Bà Hạnh đưa vạt áo bà ba lên quệt vội giọt nước mắt trào ra nơi khóe mắt đầy nếp chân chim:

"Mấy tháng nay xưởng lâm vào cảnh ngặt nghèo, mẹ không nói một lời than thở. Mẹ lẳng lặng mở cái hộp sắt dưới gầm giường, đưa hết mười một tờ biên nhận bán vàng hồi môn của mẹ cho con đi đối chiếu công nợ. Mẹ cắn răng nhìn thằng Phúc bỏ dở việc học, xắn quần đi bốc vác từng bao muối mặn chát đến rộp cả hai bả vai. Mẹ cắn răng nhìn con gái mẹ ngày đêm bươn bả ngược xuôi vay mượn từng đồng. Mẹ chịu khổ được hết! Nhưng cái nhà này là cái chỗ chôn chân cuối cùng của gia đình mình, con có hiểu không? Ba mày đang nằm đó, mỗi ngày ông ấy cố nhích từng ngón chân, tập phát âm từng tiếng ‘Lan’, tiếng ‘Phúc’ ngọng nghịu. Nhờ có cái nhà này, có cái giường này, có mùi mắm quen thuộc này mà ông ấy còn thấy mình là một con người, còn thấy mình có một gia đình để ráng mà sống tiếp. Giờ con đem cắm ngân hàng lấy năm trăm triệu, rủi mai này hàng ngoài Sài Gòn trục trặc, bão biển làm hư cá, hay cái siêu thị Nam Lộ nó giở chứng đổi hợp đồng không trả tiền, ngân hàng người ta kéo công an xuống dán niêm phong đuổi cả nhà ra đường thì mẹ bế ba mày đi đâu? Mẹ đưa ông ấy ra bờ kè sông Cà Ty nằm hóng gió dưỡng bệnh hả con?"

Một sự im lặng tuyệt đối bao trùm lấy căn phòng kế toán nhỏ hẹp.

Chỉ còn tiếng gió biển rít qua khe cửa gỗ mục và tiếng thở dốc đầy uất nghẹn của người mẹ. Những lời nói mộc mạc, cay đắng của bà Hạnh như những nhát búa nện thẳng vào tâm can Lan, đập tan tác những bảng tính dòng tiền tinh vi, những mô hình tài chính hoàn hảo mà cô đã dày công xây dựng trên phần mềm máy tính.

Lan cúi gục đầu. Tầm mắt cô dừng lại nơi những đường vân gỗ xù xì trên mặt bàn. Cô là một chuyên viên kiểm toán, một người được đào tạo bài bản để tối ưu hóa chi phí vốn (cost of capital), để khai thác triệt để đòn bẩy tài chính (financial leverage) nhằm gia tăng tỷ suất sinh lời. Trong tư duy quản trị tài chính thuần túy của cô, việc một tài sản cố định như Thửa đất 43 có giá trị thị trường hơn hai tỷ đồng nằm im lìm không được thế chấp để tạo thanh khoản là một sự lãng phí nguồn lực nghiêm trọng. Nhưng cô đã phạm phải một sai lầm chết người: cô đã nhìn Hải Thành bằng con mắt của một chuyên viên tài chính phố thị nhìn vào một công ty cổ phần niêm yết vô danh.

Hải Thành không phải là một công ty trách nhiệm hữu hạn có sự tách bạch rạch ròi giữa tài sản pháp nhân và tài sản cá nhân. Hải Thành là một hộ kinh doanh gia đình truyền thống Việt Nam. Ở đây, vách ngăn giữa sản xuất và sinh tồn mỏng manh đến mức gần như không tồn tại. Một công ty cổ phần phá sản có thể nộp đơn xin thanh lý tài sản, các cổ đông mất vốn nhưng vẫn giữ được nhà cửa riêng tư. Nhưng đối với một hộ kinh doanh cá thể ven biển, mất xưởng đồng nghĩa với mất nhà; mất tài sản thế chấp đồng nghĩa với việc đẩy người cha tai biến và người mẹ già ra vỉa hè.

Bà Hạnh không hề mù quáng, bà không chống lại sự sinh tồn của xưởng; bà đang bảo vệ phòng tuyến sinh tồn cuối cùng của một gia đình. Nếu không vay mượn, xưởng có thể thu nhỏ lại, có thể làm ăn chật vật, muối từng vại mắm nhỏ sống qua ngày. Nhưng nếu đem nhà đi thế chấp, họ đang đánh cược chính sự sống còn và nhân phẩm của cha mình vào một canh bạc mà rủi ro thanh khoản không hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của họ.

Tiếng gõ cửa lộc cộc vang lên từ phía ngõ ngoài phá tan bầu không khí ngột ngạt đến nghẹt thở.

Cánh cửa gỗ mở ra, kế toán dịch vụ Bùi Thu Vân bước vào. Người phụ nữ ngoài năm mươi tuổi, dáng người đẫy đà, nét mặt từng trải với chiếc nón lá đã ngả màu và trên tay ôm khư khư một tập hồ sơ dày cộp đóng gáy xoắn lò xo. Bà Vân là người gắn bó với sổ sách thuế của Hải Thành từ những năm chín mươi, khi ông Thành còn khỏe mạnh xách từng cặp giỏ mắm đi chào hàng ở chợ Phan Thiết. Bà cũng chính là người đã kiên nhẫn ngồi lại cùng Lan suốt nhiều tuần lễ để bóc tách đống chứng từ viết tay lộn xộn sau cơn đột quỵ của ông Thành.

Bà Vân đưa mắt nhìn quanh phòng: tờ thông báo từ chối của Agribank nằm trơ trọi giữa bàn, mắt bà Hạnh còn đỏ hoe và ướt đẫm, luật sư Sơn ngồi trầm ngâm với vẻ mặt cẩn trọng, còn Lan thì ngồi bất động như một bức tượng đá. Bà Vân thở dài một tiếng thật sâu, kéo chiếc ghế đẩu gỗ ngồi xuống sát cạnh Lan, đặt tập hồ sơ xuống bàn cái "cộp".

"Mới dựng xe ở đầu hẻm đã nghe tiếng chị Hạnh khóc lóc phân bua rồi," bà Vân cất giọng, âm sắc bình thản, trầm đục và đậm chất thực tế của một người đã chứng kiến hàng chục doanh nghiệp tư nhân ở đất Phan Thiết này trồi lên rồi sụp xuống vì nợ nần. "Tôi ghé ngang qua Chi cục Thuế lấy mấy cái thông báo quyết toán, sẵn đường tạt qua xem tình hình hồ sơ hạn mức tín dụng của mấy đứa ra sao. Nhìn cái bản mặt của tờ giấy từ chối này là tôi hiểu hết chín phần mười câu chuyện rồi."

Bà quay sang nhìn bà Hạnh, giọng nói mềm mại đi đôi chút nhưng vẫn giữ vẻ nghiêm túc:

"Chị Hạnh à, chị thương chồng, xót nhà như vậy là cái tình trọn vẹn của người đàn bà làm vợ, làm mẹ. Nhưng chị cũng đừng nặng lời với con Lan quá. Con nhỏ nó sốt ruột, nó thấy cái xưởng oằn lưng ra gánh nợ nần của cô Dung, thấy đơn hàng Nam Lộ đòi vốn lưu động dữ quá nên nó mới ráng tìm đường vay một cục tiền ngân hàng để giải quyết cho dứt điểm một lần. Tuổi trẻ có ăn học thì họ nghĩ theo cách bài bản của họ. Nhưng mà..."

Bà Vân đột ngột quay ngoắt sang nhìn Lan. Ánh mắt sau cặp kính lão của người kế toán già bỗng trở nên sắc lẹm, nghiêm khắc:

"...Lan này, đứng ở góc độ nghiệp vụ tài chính thực chiến của một hộ kinh doanh sản xuất nước mắm cá cơm, dì nói thẳng với con một câu ruột để ngoài da: Việc ngân hàng nông nghiệp họ từ chối hồ sơ vay năm trăm triệu này của con, thực chất là cái phước đức ba đời của xưởng Hải Thành đấy con ạ!"

Lan giật mình ngẩng phắt đầu lên, đôi mắt mở to nhìn bà Vân đầy kinh ngạc:

"Dì Vân... Sao dì lại nói như vậy được? Không có vốn lưu động năm trăm triệu đó, xưởng mình làm sao giải quyết được bài toán dòng tiền khi Nam Lộ áp dụng điều khoản thanh toán Net 45 ngày làm việc? Tiền mua cá, tiền mua muối, tiền vỏ chai lấy đâu ra để quay vòng?"

Bà Vân không vội trả lời. Bà kéo tập hồ sơ đóng gáy xoắn về phía mình, lật mở Bảng cân đối dòng tiền và Báo cáo kết quả kinh doanh ước tính sáu tháng cuối năm mà chính bà và Lan đã ngồi thâu đêm tính toán tuần trước. Ngón tay trỏ ngắn, thô ráp vì lật chứng từ của bà gõ mạnh xuống cột chi phí tài chính:

"Con nhìn vào đây đi! Con đang bị cái mác 'hạn mức năm trăm triệu' nó làm cho lóa mắt rồi! Con tưởng có năm trăm triệu nằm sẵn trong tài khoản ngân hàng là con giải quyết được hết mọi bế tắc sao? Vay ngân hàng vào thời điểm lãi suất đang biến động này, con có biết lãi suất thả nổi cho vay sản xuất kinh doanh hộ cá thể hiện tại là bao nhiêu không? Thấp nhất cũng phải mười một phẩy năm phần trăm một năm! Đó là lãi suất trên hợp đồng tín dụng. Còn thực tế, ngân hàng nào bây giờ cũng ép hộ vay mua thêm gói bảo hiểm khoản vay, bảo hiểm cháy nổ nhà xưởng, cộng thêm các loại phí thẩm định tài sản, phí quản lý hạn mức... Tính gộp tất cả lại, chi phí vốn thực tế con phải gánh không dưới mười ba phần trăm một năm!"

Bà Vân rút cây bút dạ quang màu cam chói lọi từ túi áo, vạch một đường đậm, dứt khoát dưới dòng chữ “Chi phí lãi vay và gốc phải trả hàng tháng”:

"Năm trăm triệu đó, mỗi tháng tiền lãi con phải trả cố định là bao nhiêu? Gần sáu triệu đồng bạc! Tiền gốc vay trung hạn ba năm chia đều ra, mỗi tháng con phải trả thêm mười bốn triệu đồng nữa. Tổng cộng, cứ mở mắt ra ngày mùng một đầu tháng, chưa cần biết xưởng con bán được bao nhiêu lít mắm, chưa cần biết trời mưa hay trời nắng, chưa cần biết ghe cá có cập bến hay không, con đã phải móc túi trả đứt cho ngân hàng hai mươi triệu đồng tiền mặt! Con lấy đâu ra hai mươi triệu tiền tươi đó hàng tháng giữa cái lúc xưởng đang ngập trong khó khăn này?"

Bà Vân lật mạnh sang trang kế tiếp, chỉ thẳng ngón tay vào bảng phân tích cơ cấu giá thành của hợp đồng nhãn riêng Nam Lộ:

"Con nhìn lại cái hợp đồng mười ngàn chai Bếp Bờ Biển mà con vừa ký với họ đi! Giá xuất xưởng con đàm phán trầy vi tróc vảy với tay Cương và cô Chi mới được mười bốn ngàn bảy trăm hai mươi đồng một chai. Giá thành sản xuất trực tiếp – gồm mắm cốt Phú Hài, mắm kéo rút Hải Thành, vỏ chai thủy tinh, nắp nhôm, màng co, thùng carton, chi phí kiểm nghiệm vi sinh Quatest 3 và hao hụt đóng chai – đã ngốn hết mười bốn ngàn năm trăm đồng một chai rồi! Biên lợi nhuận gộp của con trên một chai mắm nhãn riêng chỉ vỏn vẹn có hai trăm hai mươi đồng! Hai trăm hai mươi đồng bạc, con có nghe rõ không?"

Bà Vân gõ đầu bút xuống mặt giấy liên hồi, từng tiếng gõ vang lên đanh gọn:

"Mười ngàn chai mắm giao làm ba đợt rải rác suốt cả mùa Tết, tổng tiền lời gộp của cả cái hợp đồng to tát, đình đám đó thu về cho xưởng chỉ được hai mươi hai triệu đồng! Hai mươi hai triệu đồng tiền lãi của cả một chiến dịch sản xuất ròng rã mấy tháng trời, chỉ vừa đủ cho con đóng đúng một tháng tiền gốc và tiền lãi cho ngân hàng! Con làm hùng hục, Phúc nó bốc vác gãy lưng, công nhân thức đêm thức hôm đóng chai, mắm ngon của tổ nghiệp chảy ra, cuối cùng toàn bộ lợi nhuận làm ra chỉ để nuôi cái bộ máy thu hồi nợ của ngân hàng. Con làm giàu cho ai?"

Lan chết lặng. Toàn thân cô như bị đông cứng lại. Những con số lạnh lùng trên trang giấy A4 bỗng chốc hiện nguyên hình là một cái bẫy chết người mà bấy lâu nay sự nôn nóng muốn giải quyết dứt điểm nợ nần đã che mờ mắt cô.

"Biên lợi nhuận của ngành mắm truyền thống khi làm gia công nhãn riêng quá mỏng," bà Vân tiếp tục nói, giọng điệu sắc sảo, không hề có chút khoan nhượng nhưng tràn đầy sự thấu hiểu của một người từng trải. "Nghề làm nước mắm truyền thống của xứ Phan Thiết này không phải là ngành công nghiệp sản xuất mì ăn liền hay dệt may gia công để con có thể lấy vốn đè người, dùng đòn bẩy tài chính để khuếch trương quy mô thần tốc. Chu kỳ ủ chượp cá cơm than với muối hạt mất từ mười hai đến mười tám tháng ròng rã. Con đổ năm trăm triệu tiền vay ngân hàng vào xưởng, con làm được cái gì? Con mua thêm cá, mua thêm muối, đóng thêm vài cái thùng gỗ mít? Toàn bộ số tiền đó sẽ bị chôn chặt dưới đáy thùng chượp suốt hơn một năm trời, không sinh ra nổi một đồng tiền mặt nào để quay vòng! Trong khi đó, cái đồng hồ tính lãi của ngân hàng thì nó chạy từng giây, từng phút. Nó không chờ cá lên men, nó không chờ mắm chín. Cứ ba mươi ngày nó lại cắt một khúc thịt của con."

Bà Vân ngả người ra sau lưng ghế, thở dài một hơi dài thườn thượt, ánh mắt nhìn Lan đầy vẻ xót xa:

"Doanh nghiệp nhỏ chết không phải vì không có doanh thu, Lan ạ. Dì làm kế toán ba mươi năm nay, dì chứng kiến biết bao nhiêu ông chủ xưởng mắm ở khu vực Phú Hài, Thanh Hải này sập tiệm rồi. Họ chết không phải vì mắm họ dở, không phải vì họ không bán được hàng, mà họ chết vì đứt thanh khoản giữa chừng do cái gánh nặng nợ vay ngân hàng nó đè gãy xương sống! Đòn bẩy tài chính chỉ là công cụ tốt khi biên lợi nhuận của con đạt ba mươi, bốn mươi phần trăm, và dòng tiền thu hồi về đều đặn, chắc chắn như vắt chanh. Còn hiện tại, Hải Thành đang ở trong giai đoạn dưỡng thương, hồi sức. Con đang sống được, xưởng đang thở được là nhờ vào cái gì?"

Bà Vân tự trả lời câu hỏi của mình, giọng trầm xuống:

"Nhờ vào từng triệu bạc tiền tươi mà quán bánh xèo bà Sương trả hàng ngày. Nhờ vào từng chuyến xe máy cà tàng của thằng Phúc chở mấy can mắm loại một đi bỏ mối cho bạn hàng quen ngoài chợ Phan Thiết, chợ đồn Phú Long. Nhờ vào những mối bún bò, quán cơm tấm quen mặt bao năm nay của ba mày. Cái dòng tiền bán lẻ đó nhìn qua thì thấy vụn vặt, lem nhem, mỗi ngày chỉ thu về một hai triệu đồng tiền mặt, nhưng nó là tiền thật, tiền tươi rói, không bị ai giam công nợ bốn mươi lăm ngày, và quan trọng nhất là nó không phải cõng một đồng lãi suất nào hết! Vay một món tiền lớn lúc này chẳng khác nào một người bệnh đang ốm liệt giường, tim phổi còn yếu ớt mà con lại tống vào mồm một liều thuốc kích thích cực mạnh kèm theo độc dược. Nó sẽ làm vỡ mạch máu mà chết trước khi kịp nhìn thấy đồng lời!"

Căn phòng lại rơi vào tĩnh lặng, nhưng không khí không còn nặng nề bế tắc như trước, mà thay vào đó là một sự thức tỉnh sâu sắc.

Những lời phân tích của bà Vân như một gáo nước lạnh buốt tạt thẳng vào tâm trí Lan, gột sạch những ảo tưởng về một giải pháp tài chính màu hồng. Đúng vậy, cô đã quá quen với môi trường doanh nghiệp quy mô lớn tại Sài Gòn, nơi người ta vận hành trên các bảng cân đối kế toán hàng trăm tỷ, nơi các giám đốc tài chính sử dụng hạn mức tín dụng ngắn hạn để tài trợ cho các khoản phải thu thương mại như một phản xạ tự nhiên. Nhưng ở đây, giữa mảnh đất cát mặn Phan Thiết này, dưới những mái tôn đượm mùi muối chượp của Hải Thành, quy luật sinh tồn lại vận hành theo một trật tự hoàn toàn khác. Ở đây, an toàn tài chính không đo bằng độ lớn của hạn mức tín dụng ngân hàng, mà đo bằng sự tự chủ tuyệt đối của từng đồng tiền mặt lưu thông trong ngày.

Sơn khẽ gật đầu, ánh mắt lộ vẻ thán phục nhìn bà Vân:

"Chị Vân phân tích dưới góc độ thực tế quản trị dòng tiền vô cùng chính xác. Xét cả về mặt pháp lý lẫn tài chính, việc dừng lại ở đây và hủy bỏ phương án vay ngân hàng là lựa chọn sáng suốt nhất cho Hải Thành lúc này. Nếu cố tình đâm đơn ra tòa án để làm thủ tục tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, cái giá phải trả về mặt uy tín thương mại, rủi ro pháp lý và sự rạn nứt trong gia đình sẽ vượt xa bất kỳ lợi ích tài chính nào mà khoản tiền vay năm trăm triệu đó mang lại."

Lan ngước mắt lên nhìn mẹ. Bà Hạnh vẫn đứng đó, đôi bàn tay gầy guộc đan chặt vào nhau trước bụng, ánh mắt đăm đắm nhìn con gái. Trong đôi mắt trũng sâu của người mẹ lúc này không còn sự giận dữ hay trách móc, mà chỉ còn lại sự thắc thỏm, âu lo và một niềm hy vọng mong manh chờ đợi quyết định của đứa con gái đầu lòng.

Lan cúi nhìn lại tờ công văn từ chối của Agribank, rồi nhìn xuống cuốn sổ kế hoạch lưu chuyển tiền tệ năm đang mở rộng trước mặt. Ở dòng "Nguồn vốn huy động bổ sung - Vay trung dài hạn ngân hàng", con số 500.000.000 đồng màu đỏ rực nằm chễm chệ, như một lời hứa hẹn hão huyền về một lối thoát dễ dàng nhưng thực chất lại dẫn thẳng tới bờ vực phá sản.

Một lối thoát phải đánh đổi bằng việc bêu tên cha mình lên bảng tin ủy ban phường như một người mất trí.

Một lối thoát phải đánh đổi bằng nỗi kinh hoàng mất nhà của mẹ.

Một lối thoát tròng vào cổ cơ sở một chiếc thòng lọng lãi suất hai mươi triệu mỗi tháng giữa lúc biên lợi nhuận chỉ vỏn vẹn hai trăm hai mươi đồng một chai mắm.

Lan hít một hơi thật sâu. Lồng ngực cô căng tràn vị mặn nồng, ngai ngái quen thuộc của gió biển và mùi cá cơm chín hương từ dãy nhà thùng sau xưởng. Cô cầm lấy cây bút bi mực đen trên bàn, mở nắp bút.

Bàn tay cô không hề run rẩy. Lan đặt ngòi bút xuống đầu dòng chữ "Vay vốn ngân hàng 500.000.000 đồng", tì mạnh ngòi bút xuống mặt giấy và gạch một đường dứt khoát từ trái qua phải. Chưa dừng lại ở đó, cô gạch thêm một đường chéo sắc lẹm nữa, tạo thành một dấu gạch bỏ hoàn toàn, vĩnh viễn xóa sổ phương án vay nợ ngân hàng ra khỏi kế hoạch tài chính của Hải Thành.

"Con hiểu rồi," Lan ngẩng đầu lên, giọng cô nhẹ bẫng nhưng chắc nịch như đinh đóng vào cột gỗ mít. "Chúng ta sẽ không vay ngân hàng nữa. Không làm bất kỳ thủ tục nào ở tòa án, không thế chấp Thửa 43, và tuyệt đối không bao giờ đụng đến căn nhà của mẹ."

Bà Hạnh khẽ thở phào một tiếng, hai bờ vai gầy run lên nhè nhẹ như vừa trút bỏ được một tảng đá ngàn cân đè nặng trên ngực. Bà đưa vạt áo lên lau vội khóe mắt, khẽ gật đầu với con gái rồi lẳng lặng quay bước vào buồng trong, nơi ông Thành đang ngóng tiếng người thân sau tấm rèm hoa.

Lan quay sang nhìn bà Vân và luật sư Sơn, ánh mắt cô đã lấy lại sự tỉnh táo, sắc bén và điềm đĩnh vốn có của một người làm nghề kiểm toán độc lập:

"Không có vốn vay, chúng ta sẽ vận hành theo cách của kẻ không có vốn. Hải Thành sẽ co cụm lại, chuyển toàn bộ cơ chế sản xuất sang mô hình phòng thủ và tự chủ tiền mặt tuyệt đối. Đối với hợp đồng Nam Lộ, chúng ta giữ nguyên hạn mức mười ngàn chai đã chốt với anh Cương và chị Chi, tuyệt đối không nhận thêm một chai nào ngoài khả năng sản xuất an toàn. Tiền tạm ứng hai mươi phần trăm của từng đợt giao hàng sẽ được phong tỏa riêng, chỉ dùng duy nhất để mua vỏ chai thủy tinh và nắp nhôm theo phương thức cuốn chiếu; tiền mắm cốt thô nhập từ cơ sở Phú Hài sẽ thanh toán gối đầu theo đúng thỏa thuận: năm mươi phần trăm trả ngay sau khi có kết quả kiểm định vi sinh Quatest 3 đạt chuẩn, năm mươi phần trăm còn lại trả chậm ba mươi ngày. Bốn mươi phần trăm công suất ủ chượp còn lại tại điểm xưởng Phong Nẫm, em sẽ dồn toàn lực đóng chai mắm truyền thống mang nhãn hiệu riêng của Hải Thành."

Cô lật sang trang sổ theo dõi khách hàng lẻ, ngón tay chỉ vào danh sách các mối hàng truyền thống:

"Thằng Phúc sẽ chịu trách nhiệm chăm sóc lại toàn bộ mạng lưới khách quen truyền thống của ba: từ quán bánh xèo bà Sương, các sạp tạp hóa quanh chợ Lớn Phan Thiết, chuỗi quán ăn hải sản dọc đường Huỳnh Thúc Kháng cho tới mối bún bò Phú Hài. Mỗi ngày thu về một triệu rưỡi, hai triệu đồng tiền tươi, gom góp lại để trang trải tiền điện, tiền nước súc rửa, tiền mua muối dằn bổi, phụ cấp cho chú Bảy Hòa và sáu triệu quỹ sinh hoạt, thuốc men hàng tháng cho ba mẹ. Lợi nhuận quay vòng thực tế của từng lô hàng Nam Lộ sau khi trừ hết chi phí sẽ được giữ lại toàn bộ làm vốn tự có, không chia chác, không mở rộng ồ ạt. Chúng ta làm tới đâu, chắc tới đó. Ăn chắc mặc bền."

Bà Vân mỉm cười, ánh mắt lộ rõ vẻ tán thưởng và nhẹ nhõm:

"Khá lắm! Biết co đúng lúc mới là người làm chủ giỏi, Lan ạ. Một cơ sở sống sót qua bão giông bằng chính nội lực tiền mặt của mình thì sau này không có cơn sóng gió thị trường nào đánh sập được. Dì sẽ giúp con thiết lập lại toàn bộ bảng cân đối dòng tiền theo mô hình tuần hoàn khép kín này, bảo đảm từng đồng tiền mặt ra vào đều có chứng từ kiểm soát chặt chẽ, không để rò rỉ một cắc."

Luật sư Sơn cũng mỉm cười, thu xếp tập tài liệu trích lục luật vào chiếc cặp da:

"Nếu em đã quyết định dứt khoát như vậy, anh sẽ hoàn thiện hồ sơ lưu trữ nội bộ, xác lập rõ ranh giới pháp lý giữa Thửa 42 của bác gái và Thửa 43 của xưởng để bảo đảm tính độc lập về mặt quản lý tài sản. Việc từ bỏ hoàn toàn phương án vay vốn ngân hàng này cũng giúp vị thế pháp lý của gia đình em trong việc thương lượng với cô Út Dung trở nên trong sạch và vững vàng hơn rất nhiều. Không một ai có thể cáo buộc mẹ con em đang tìm cách tẩu tán hay làm giảm sút giá trị tài sản xưởng để trốn tránh nghĩa vụ trả nợ."

Khi Sơn và bà Vân chào ra về, trời đã ngả về chiều muộn. Ánh hoàng hôn đỏ ối đặc trưng của vùng biển duyên hải rọi nghiêng qua những rặng dừa nước ven bờ sông Cà Ty, hắt những vệt sáng vàng vọt xuyên qua song cửa sổ, nhuộm một màu vàng mật ong lên dãy thùng chượp gỗ mít sừng sững trong gian nhà xưởng chính.

Từ phía sau xưởng, tiếng gậy gỗ chống lộc cộc của chú Bảy Hòa vang lên đều đặn trên nền xi măng, hòa cùng tiếng Phúc đang hồ hởi đọc to các chỉ số nồng độ muối kế Baumé của mẻ nước mắm kéo rút tuần hoàn từ thùng TH-02:

"Hai mươi tám độ năm Baumé rồi chú Bảy ơi! Nước mắm trong vắt, màu cánh gián đậm, thơm lừng luôn rồi!"

Mùi nước mắm chín tới thơm nồng, thanh khiết, đậm đà hương đạm cá tự nhiên lan tỏa khắp không gian, xua tan đi cái ngột ngạt, tanh nồng của những toan tính giấy tờ hành chính và áp lực nợ nần vừa diễn ra.

Lan đứng tựa lưng vào khung cửa sổ phòng kế toán, hít một hơi thật sâu làn gió mát rượi từ mặt sông thổi vào. Lần đầu tiên sau bảy tháng ròng rã kể từ ngày cha cô ngã bệnh, cô cảm nhận được một sự thanh thản thực sự len lỏi vào từng ngóc ngách tâm trí. Quyết định gạch bỏ dòng vốn vay ngân hàng không phải là một sự đầu hàng trước nghịch cảnh, mà là một sự thức tỉnh sâu sắc về bản chất của nghề làm mắm truyền thống và giá trị thiêng liêng của một mái ấm gia đình. Cô không còn phải sống trong nỗi thấp thỏm lo âu về những lá đơn gửi ra tòa án, không còn phải giật mình thảng thốt trước áp lực đáo hạn ngân hàng mỗi tháng. Hải Thành sẽ đi chậm lại, nhưng từng bước đi sẽ cắm sâu vào nền đất vững chãi bằng chính mồ hôi, lòng tự trọng và nội lực của những con người thực sự yêu thương nó.

Tiếng chuông cổng sắt ngoài ngõ bất ngờ vang lên lách cách, kéo Lan trở về với thực tại.

Lan ngẩng đầu nhìn ra con ngõ nhỏ dẫn vào xưởng. Dưới bóng râm của giàn hoa giấy xác pháo đang trút những cánh hoa đỏ thẫm xuống mặt cát, cô Út Dung đang dựng chiếc xe máy Dream cũ kỹ bên chân tường rào.

Không còn vẻ mặt hầm hố, giận dữ với những lời đe dọa kéo họ hàng đến phong tỏa sân xưởng như những tháng trước, dáng đi của người cô ruột chiều nay có phần chậm chạp, mệt mỏi và còng xuống vì những cơn đau thắt ngực do chứng bệnh tim hành hạ. Trên tay bà không phải là tờ giấy biên nhận mượn vàng ố vàng năm xưa, mà là một tập hồ sơ mới tinh được kẹp cẩn thận trong bìa nhựa màu xanh, mép giấy lộ ra dấu mộc đỏ treo của một văn phòng luật sư độc lập tại thành phố Phan Thiết.

Bà Dung bước qua cánh cổng sắt hé mở, nhìn thấy Lan đang đứng bên thềm xưởng. Ánh mắt người cô ruột thoáng chút ngập ngừng, bối rối, rồi bà cất tiếng gọi trầm trầm, lạc hẳn đi so với mọi khi:

"Lan à... Cô Út qua gửi cho mấy đứa coi cái này."