Nước thải không chờ dòng tiền

Tờ biên bản nhắc nhở của Ủy ban nhân dân phường kèm chữ ký của chín hộ dân trong hẻm nằm chỏng chơ trên bàn, yêu cầu cơ sở Hải Thành khắc phục dứt điểm mùi nồng và nước rỉ ngấm ra cống công cộng trong vòng ba mươi ngày.

Dưới ánh đèn tuýp nhấp nháy của văn phòng xưởng lúc bảy giờ ba mươi sáng, nét mực xanh của con dấu tròn và chín chữ ký nối dài của những người hàng xóm quen mặt hiện lên sắc lạnh. Lan miết đầu ngón tay dọc theo mép giấy A4 thô ráp, cảm nhận gờ mực in lồi lõm dưới da gà. Đằng sau những cái tên như bà Bảy bán chè đầu ngõ, ông Tư sửa khóa, chú Chín cán bộ hưu trí hay gia đình cô Năm thợ may là những lời than phiền đã tích tụ qua nhiều mùa chướng: mùi bã cá nồng gắt mỗi bận trời đổi gió, và tệ hơn cả là thứ nước đen quánh, mặn chát rỉ ra từ chân móng xưởng ủ, len lỏi qua các khe nứt của bờ kè dân sinh rồi đổ thẳng ra rãnh cống chung của tổ dân phố.

Mỗi cái tên ký dưới lá đơn khiếu nại không phải người xa lạ. Đó là những người từng bưng tô canh qua đổi chén mắm nhĩ độn ớt mỗi trưa, từng ngồi uống chung ấm trà sen với ba cô ở hiên trước những năm xưởng còn ăn nên làm ra. Nhưng tình làng nghĩa xóm dẫu sâu dày đến đâu cũng không thể khỏa lấp nổi thực tại ngột ngạt khi lớp vữa chân tường nhà họ bắt đầu rộp trắng vì ngậm muối, rễ cây cảnh ngoài ban công lụi tàn vì đất nhiễm mặn, và không khí trong những căn phòng ngủ chật hẹp luôn phảng phất mùi đạm cá phân hủy kỵ khí.

Đúng tám giờ, tiếng xe máy cũ rà thắng kêu kin kít ngoài cổng sắt. Ông Tám Đực, tổ trưởng tổ dân phố, dẫn theo một cán bộ trẻ mặc đồng phục địa chính - tài nguyên và môi trường của phường bước vào sân. Người cán bộ tên Hùng, tầm ngoài ba mươi, tay kẹp tập hồ sơ bìa xanh, gương mặt giữ vẻ nghiêm cẩn đúng mực của người thi hành công vụ. Dáng dấp anh nhanh nhẹn, đôi giày bảo hộ bám một lớp bụi đường mỏng, ánh mắt sắc sảo lập tức quét qua khoảng sân gạch tàu đã phủ rêu phong và dãy thùng gỗ sừng sững bên trong gian nhà chính lợp mái tôn fibro-xi măng.

"Chào chị Lan," anh Hùng mở lời, giọng nói rành rọt, âm lượng vừa đủ nghe giữa tiếng quạt thông gió ù ù. "Chúng tôi theo đúng lịch hẹn làm việc đã báo trước, xuống ghi nhận hiện trạng thực tế sau cuộc họp khẩn của tổ dân phố tối qua. Biên bản nhắc nhở gửi xưởng chắc chị đã xem kỹ rồi. Hôm nay chúng ta đi thực địa toàn bộ tuyến thoát nước phía sau lưng dãy thùng chượp để lập phụ lục khảo sát hiện trường, làm cơ sở giám sát thời hạn ba mươi ngày."

Lan đứng dậy, khẽ gật đầu, kéo chiếc ghế gỗ mời nước nhưng anh Hùng lịch sự giơ tay từ chối. Anh ra hiệu muốn đi thẳng ra khu vực phát sinh khiếu nại trước khi nắng trưa bốc hơi làm biến dạng hiện trạng mùi. Lan khẽ thở ra một hơi dài, cầm theo chùm chìa khóa cổng phụ, dẫn hai người luồn qua khoảng trống hẹp chưa đầy một mét giữa vách tường gạch cũ và hàng thùng chượp khổng lồ.

Càng đi sâu vào lòng xưởng, không gian càng tối và ẩm ướt. Mùi mắm chín đậm đà, thơm lừng hương đạm amin quen thuộc ở gian trước dần bị thay thế bởi mùi chua nồng của nước rửa cá lưu cữu, mùi ngai ngái của bã cá cơm kẹt trong kẽ sàn và mùi mốc ẩm của đất thịt ngậm muối lâu năm. Ánh sáng mặt trời chỉ lọt qua được vài khe hở trên mái tôn thủng, rọi những vệt bụi lơ lửng xuống lớp rêu xanh trơn trượt dưới chân.

Rãnh thoát nước sau xưởng chỉ rộng chừng ba tấc, vốn được xây bằng gạch thẻ tô trát xi măng sơ sài từ thời ba cô bắt đầu dựng thêm bốn thùng chượp mới cách đây mười lăm năm. Qua ngần ấy thời gian chịu đựng sự bào mòn của muối mặn và axit hữu cơ từ nước bổi, lớp vữa bề mặt đã bị ăn mòn rỗ chằng rỗ chịt, trơ cả lõi gạch đỏ sẫm mủn ra như bột. Dưới đáy rãnh, một dòng nước màu nâu sẫm, sánh đặc lững lờ đọng lại thành từng vũng quánh, bề mặt phủ một lớp màng váng mỏng sủi bọt khí li ti do vi khuẩn yếm khí hoạt động.

Ở đoạn tiếp giáp góc tường rào nhà dân thuộc dãy số bốn, một mảng vữa chân tường nứt toác một vệt dài gần hai mét. Nước thải đen sì rỉ rả qua kẽ nứt gạch, không theo đường rãnh chảy về hố ga công cộng mà thấm thẳng vào lòng đất cát, ngấm tràn sang mặt đường bê tông của con hẻm phía ngoài tạo thành một vệt ố màu xám đen bốc mùi hôi nồng.

Anh Hùng ngồi xổm xuống, lấy chiếc đèn pin công nghiệp ánh sáng trắng rọi sát vào kẽ nứt chân tường. Anh đeo găng tay cao su, rút từ túi đồ nghề một que thử nhanh rồi nhúng đầu giấy thử vào vũng nước đọng quánh đặc dưới đáy rãnh. Chỉ trong vài giây, các dải màu trên que thử lập tức đổi sang tông đậm nhất, báo hiệu các chỉ số vượt ngưỡng cực hạn.

"Độ mặn quá cao, vượt ngưỡng chịu đựng của cây trồng và kết cấu xây dựng thông thường," anh Hùng đứng dậy, rút khăn giấy lau khô thân que thử rồi cất vào túi ni lông chuyên dụng, giọng dứt khoát nhưng không gay gắt. "Chỉ số COD và BOD hòa tan cũng vượt ngưỡng cho phép xả thải sinh hoạt nhiều lần. Nước thải từ khâu rửa thùng, súc vại, ép bã và kéo rút mắm của xưởng chị mang tải lượng hữu cơ cực kỳ lớn, không thể cứ thế xả trực tiếp ra cống thoát nước chung của khu dân cư được. Muối mặn ngấm lâu ngày vào lòng đất cát sẽ phá hủy liên kết vữa móng nhà xung quanh, làm gỉ sét cốt thép công trình ngầm. Chưa kể trời nắng hanh, nhiệt độ bốc lên mang theo khí hydro sunfua và amoniac, bà con bên dãy bốn và dãy sáu mở cửa sổ ra là hứng trọn, người già với trẻ nhỏ không thể thở nổi."

Anh Hùng nhìn thẳng vào Lan, lật giở trang biên bản khảo sát hiện trường:

"Tôi báo trước để chị Lan nắm rõ quy trình pháp lý: biên bản hôm nay ghi nhận tình trạng rò rỉ nước thải chưa qua xử lý ra môi trường khu dân cư. Sau ba mươi ngày kể từ ngày ký biên bản nhắc nhở, nếu Hải Thành không xử lý triệt để, để nước thải tiếp tục rò rỉ và bốc mùi, tổ công tác sẽ lập biên bản vi phạm hành chính. Lúc đó, phường buộc phải ban hành quyết định đình chỉ hoạt động tạm thời để chuyển hồ sơ lên Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố cùng Thanh tra Sở xử lý theo thẩm quyền."

Ông Tám Đực đứng bên cạnh, hai tay chắp sau lưng, nhìn mảng tường nứt rồi thở dài một tiếng thật sâu. Gương mặt người cựu chiến binh già hằn lên những nếp nhăn ái ngại:

"Bác biết anh Thành đang nằm viện điều trị tai biến, tụi cháu gánh xưởng lúc này cũng trầy vi tróc vảy, khó khăn trăm bề. Nhưng cái gì ra cái đó Lan ơi. Hàng xóm láng giềng tối lửa tắt đèn có nhau, người ta đã nhịn, đã nhắc khéo cả năm trời rồi. Đợt này gió chướng thổi thốc từ biển vào, tạt thẳng mùi nồng vô phòng ngủ nhà người ta. Cháu coi, thằng cháu nội bà Bảy bị viêm phế quản cả tuần nay, cụ Chín thì khó thở phải ngồi ngủ ngoài ghế bố. Mấy chú mấy bác dưới xóm bức xúc lắm rồi, hôm qua họp tổ họ đòi kéo cả đoàn lên phường. Bác phải đứng ra dàn xếp, hứa là chính quyền sẽ xuống lập biên bản kiểm tra thì bà con mới chịu giải tán đó."

Lan cúi đầu, hai bàn tay đan chặt vào nhau trước bụng để giữ cho giọng nói không run rẩy:

"Dạ, cháu hiểu hết nỗi khổ của bà con và sự khó xử của bác Tám. Lỗi hoàn toàn do cơ sở hạ tầng của xưởng mình xuống cấp nghiêm trọng mà tụi con chậm trễ sửa chữa, gia đình xảy ra nhiều biến cố nên chưa quán xuyến kịp. Cháu xin nhận toàn bộ trách nhiệm và cam kết với bác Tám cùng anh Hùng: cơ sở sẽ triển khai phương án khắc phục ngay trong tuần này, chặn đứng dòng rò rỉ, tuyệt đối không để nước thải ngấm thêm một giọt nào ra ngoài rãnh hẻm nữa."

Anh Hùng gật đầu, ngòi bút bi chạy thoăn thoắt trên trang giấy carbon, ghi lại các số đo hiện trường và cam kết của đại diện cơ sở. Trước khi kẹp cây bút vào túi áo ngực và đưa biên bản cho Lan ký, anh ngẩng lên nhìn quanh dãy thùng chượp bằng gỗ mít sừng sững cao hơn đầu người, rồi hạ thấp giọng, nói với vẻ trầm ngâm của người nắm rõ quy hoạch đô thị:

"Chị Lan biết nhận trách nhiệm và lo liệu vậy là rất tốt. Nhưng tôi cũng chia sẻ thật tình trên góc độ quản lý nhà nước để gia đình chị có hướng tính toán lâu dài cho cơ sở. Đợt này phường làm ráo riết vì bức xúc dân sinh bộc phát, nhưng theo đề án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và thành phố Phan Thiết, trong vòng hai năm tới, toàn bộ các cơ sở sản xuất nước mắm thủ công còn nằm xen cài trong các khu dân cư nội thành sẽ phải lập lộ trình di dời ra cụm công nghiệp chế biến thủy sản tập trung ngoài vùng ven, đưa về khu vực Phú Hài mở rộng hoặc Thắng Hải. Ở đó mới có trạm xử lý nước thải tập trung công suất lớn và hành lang cây xanh cách ly đạt chuẩn. Cho nên đợt này chị có sửa chữa, đầu tư khắc phục thế nào thì cũng liệu cơm gắp mắm, giải quyết dứt điểm vấn đề trước mắt thôi, đừng đổ quá nhiều vốn liếng tính chuyện cơi nới mở rộng vĩnh viễn ở mảnh đất này nữa."

Lời nói của người cán bộ địa chính như một tiếng búa gõ khô khốc giáng thẳng vào tâm trí Lan.

Hai năm.

Một khoảng thời gian không quá dài, nhưng đủ để vạch ra một lằn ranh nghiệt ngã cho mảnh đất hương hỏa này. Nơi đây, ông nội cô từng gánh từng thùng cá cơm than từ bến lên ủ chượp, ba cô từng đổ mồ hôi suốt mấy mươi năm để gầy dựng nên thương hiệu Hải Thành với mười hai thùng gỗ bời lời cổ thụ. Mảnh đất mà gia đình cô từng xem là chốn dung thân bất khả xâm phạm, là cái nôi nuôi sống ba thế hệ, hóa ra đã trở thành một điểm nghẽn lạc lõng giữa lòng một đô thị đang cựa mình thay đổi từng ngày.

Ký xong biên bản, Lan tiễn anh Hùng và bác Tám Đực ra cổng sắt. Khi bóng chiếc xe máy của hai người khuất hẳn sau khúc quanh đầu hẻm, cô quay trở vào văn phòng xưởng, ngồi phịch xuống chiếc ghế gỗ lim cũ kỹ.

Trên mặt bàn kính, bản hợp đồng nguyên tắc vừa ký với chuỗi siêu thị Nam Lộ nằm ngay cạnh tờ biên bản nhắc nhở còn tươi màu mực dấu đỏ. Hải Thành vừa bước qua lằn ranh sinh tử, thoát khỏi nguy cơ vỡ nợ nhờ đơn hàng mười ngàn chai mắm nhĩ Bếp Bờ Biển chia làm ba đợt giao. Nhưng dòng tiền tạm ứng hai mươi phần trăm của đợt đầu tiên vỏn vẹn chưa đầy ba mươi triệu đồng.

Số tiền ít ỏi đó đã được phân bổ sít sao đến từng đồng cắc: một phần đặt cọc mua vỏ chai thủy tinh và màng co cho xưởng bà Quyên, một phần chi tạm ứng xăng xe cho Phúc chạy giao các đầu mối lẻ, và một khoản bắt buộc phải niêm phong để lo tiền thuốc men, vật lý trị liệu định kỳ cho ba cô ở bệnh viện phục hồi chức năng.

Nước thải thì không biết chờ đợi dòng tiền thanh toán của siêu thị sau bốn mươi lăm ngày làm việc. Dưới chân móng xưởng ủ, từng giọt nước mặn chát vẫn đang rỉ ra, âm thầm xé toác lớp vữa mục và khoét sâu thêm sự kiên nhẫn của chín hộ dân trong hẻm.

***

Mười giờ trưa, cái nắng Phan Thiết bắt đầu đổ lửa xuống những mái tôn rỉ sét. Lan mang theo tập hồ sơ sơ đồ mặt bằng xưởng đến văn phòng của Công ty Cổ phần Công nghệ Môi trường Đại Dương Xanh nằm trên đường Thủ Khoa Huân. Đây là đơn vị tư vấn và xử lý môi trường có tiếng tại địa phương, từng trúng thầu nhiều dự án trạm xử lý chất thải cho các cơ sở chế biến bột cá và thủy sản đông lạnh dọc tuyến đường ven biển.

Văn phòng công ty mát lạnh hơi máy điều hòa, thoang thoảng mùi tinh dầu sả chanh. Tiếp Lan là một kỹ sư môi trường trạc ngoài bốn mươi tuổi tên Tuấn, dáng người đậm đà, đeo kính cận gọng kim loại. Anh ta trải rộng bản vẽ sơ đồ xưởng Hải Thành lên mặt bàn kính, dùng bút dạ quang khoanh tròn các khu vực bể ủ chượp, sàn rửa và rãnh thu gom, rồi lắc đầu thở dài:

"Nước thải xưởng mắm thủ công nằm xen kẽ trong khu dân cư là bài toán hóc búa nhất trong ngành xử lý nước thải công nghiệp đấy chị Lan," anh Tuấn đẩy gọng kính, cất giọng đều đều như đang giảng bài. "Nước thải chế biến mắm có ba đặc tính cực kỳ nan giải: độ mặn cực cao do nồng độ muối bão hòa, hàm lượng chất hữu cơ hòa tan COD và BOD cao gấp hàng chục lần nước thải sinh hoạt thông thường, cộng thêm cặn lơ lửng từ xác cá phân rã và váng mỡ cá li ti. Men vi sinh thông thường trong các hệ thống xử lý sinh học hiếu khí aerotank gặp độ mặn cao như vậy là sốc thẩm thấu, tế bào vỡ ra chết sạch, không thể tạo bông bùn hoạt tính được."

Lan chăm chú lắng nghe, cây bút bi trong tay cô bấm tanh tách:

"Vậy nếu muốn xử lý để đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp loại B xả ra hệ thống thoát nước đô thị, bên anh có giải pháp kỹ thuật nào khả thi cho xưởng tôi?"

"Muốn đạt chuẩn loại B để phòng môi trường nghiệm thu không phạt, bắt buộc phải đầu tư một dây chuyền xử lý tích hợp hoàn chỉnh," anh Tuấn vừa nói vừa lôi một tập catalogue bóng loáng in hình các cụm module xử lý bằng vật liệu composite. "Đầu tiên phải có hố thu gom kết hợp lược rác tinh và máy nghiền xác cá vụn. Kế tiếp là bể điều hòa có sục khí liên tục để cân bằng lưu lượng và nồng độ mặn. Sau đó nước được bơm qua bể lắng tuyển nổi kỵ khí sử dụng giá thể vi sinh màng sinh học chịu mặn nhập khẩu từ Đài Loan. Nước ra khỏi bể kỵ khí phải qua cụm oxy hóa bậc cao kết hợp keo tụ tạo bông bằng hóa chất PAC, rồi chảy qua cột lọc áp lực chứa cát thạch anh và than hoạt tính để khử triệt để mùi tanh hữu cơ, cuối cùng là khử trùng bằng dung dịch Cloramin B trước khi xả ra cống."

"Tổng mức đầu tư cho toàn bộ cụm module đó khoảng bao nhiêu tiền vậy anh?" Lan hỏi thẳng vào con số cốt lõi, lồng ngực khẽ thắt lại.

Anh Tuấn mở phần mềm dự toán trên máy tính, gõ vài dòng thông số về lưu lượng nước thải cực đại của xưởng mắm thủ công quy mô mười hai thùng chượp, ước tính khoảng ba đến năm mét khối một ngày đêm. Màn hình hiện lên một bảng báo giá chi tiết với hàng chục đầu mục vật tư, thiết bị. Anh xoay màn hình về phía Lan:

"Mặt bằng xưởng của chị quá hẹp, lối đi vào rãnh sau lại sát chân thùng chượp gỗ, không thể đưa xe cơ giới hay máy xúc nhỏ vào đào móng được. Hoàn toàn phải đào thủ công bằng tay, lại phải đóng cọc cừ tràm gia cố để tránh sụt lún chân móng thùng mắm nặng hàng chục tấn bên cạnh. Chi phí trọn gói gồm: cụm bồn composite đúc sẵn ba ngăn, hai máy thổi khí chìm, hệ thống bơm định lượng hóa chất, tủ điện điều khiển tự động có rơ-le chống cạn, vật tư đường ống uPVC chịu áp lực, hóa chất vận hành thử nghiệm và phí kiểm định mẫu nước của trung tâm trắc địa... tổng cộng rẻ nhất cũng phải tám mươi lăm triệu đồng."

Nhìn nét mặt sững sờ của Lan, anh Tuấn vội xua tay đỡ lời:

"Nếu chị Lan đồng ý chốt hợp đồng ngay trong tuần này để đầu tuần sau bên tôi cho đội khảo sát địa chất xuống cắm mốc, công ty sẽ hỗ trợ giảm năm triệu chi phí thiết kế và khảo sát ban đầu, lấy tròn tám mươi triệu đồng chẵn. Chị đặt cọc trước năm mươi phần trăm để bên tôi nhập bồn composite và thiết bị bơm từ Sài Gòn về. Thời gian thi công, lắp đặt và cấy men vi sinh chịu mặn mất khoảng ba tuần thì hệ thống mới vận hành ổn định được."

Tám mươi triệu đồng.

Từng chữ số như những tảng đá hoa cương rơi thẳng xuống, đè nghẹt lồng ngực Lan. Cô nhìn chằm chằm vào các dòng dự toán: bồn composite bốn mươi triệu, cụm bơm và máy sục khí mười hai triệu, vật tư điện và đường ống tám triệu, nhân công đào hố móng và vận chuyển xà bần mười lăm triệu...

Bảng báo giá rất minh bạch, con số hoàn toàn hợp lý đối với một hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn kỹ thuật công nghiệp hiện đại. Nhưng đối với Hải Thành trong thời điểm này, tám mươi triệu là một con số không tưởng. Toàn bộ tiền mặt còn lại trong két sắt sau khi trả tiền cọc chai và xoay xở viện phí chưa đầy ba mươi triệu.

Nếu dốc cạn túi để chi tám mươi triệu, hoặc vay mượn thêm lãi ngày để làm hệ thống này, cô sẽ không còn một xu dính túi để mua cá cơm tươi cho mẻ ủ mới, không có tiền trả tiền điện ba pha chạy máy chiết rót, và hoàn toàn bất lực trong việc trả công nhật cho thợ ủ. Nhưng nếu từ chối, cái án đình chỉ hoạt động sau ba mươi ngày sẽ treo lơ lửng trên đầu, bóp nghẹt toàn bộ hy vọng trả nợ và giao hàng cho siêu thị.

"Cảm ơn anh Tuấn. Phương án kỹ thuật bên anh rất chi tiết và bài bản," Lan hít sâu một hơi, khẽ mỉm cười giữ phép lịch sự, hai tay cẩn thận gấp bảng báo giá nhét vào túi xách. "Tôi cần thảo luận lại với các thành viên trong xưởng để cân đối nguồn vốn rồi sẽ phản hồi lại công ty sớm nhất."

Bước ra khỏi sảnh văn phòng Đại Dương Xanh, hơi nóng hầm hập của đường phố phả thẳng vào mặt khiến mắt cô cay xè. Lan đứng chôn chân bên chiếc xe máy số cà tàng dựng dưới gốc cây bàng rụng lá. Tiếng còi xe tải chở cát đá bóp inh ỏi trên quốc lộ 1A dội vào màng nhĩ, hòa cùng tiếng ve ran rát của buổi trưa oi nồng.

Không thể lấy tư duy của một nhà máy công nghiệp lớn áp đặt vào một cơ sở gia đình đang thở dốc hồi phục từ đống tro tàn. Một trạm xử lý tám mươi triệu với máy thổi khí chạy điện ngày đêm là một sự xa xỉ vô lý đối với một cơ sở mà nước thải chỉ phát sinh theo từng đợt rút mắm và rửa thùng. Cô cần một phương án kỹ thuật khác: thực tế hơn, tối giản hơn, giải quyết dứt điểm sự cố rò rỉ mà chi phí phải nằm gọn trong giới hạn của những đồng tiền lẻ đang có trong tay.

Lan mở túi xách, rút chiếc điện thoại cũ, ngón tay lướt nhanh qua danh bạ rồi dừng lại ở cái tên quen thuộc: *Lê Quốc An*.

***

Một giờ ba mươi chiều, tiếng pô xe máy nổ giòn giã dừng trước cổng xưởng Hải Thành. An bước xuống xe, vai đeo túi bạt đựng đồ nghề nặng trịch, chiếc áo sơ mi bảo hộ lao động màu xám tro bạc phếch lấm lem những vệt dầu luyn và bụi mạt sắt. Sau lưng xe anh buộc một bó thước dây, búa tạ nhỏ và hai chiếc đèn pin công nghiệp chuyên dụng.

Cùng đi với An ra khu vực rãnh nứt phía sau là chú Bảy Hòa. Vết nứt xương mắt cá chân phải từ đợt trượt chân ngã thang gỗ mấy tháng trước vẫn chưa lành hẳn, khiến người thợ cả đi đứng khập khiễng. Một tay chú chống chiếc gậy tre thô sơ đã mòn vẹt đầu, nhưng đôi mắt kèm nhèm sau cặp lông mày rậm vẫn quắc thước, nhìn chăm chú từng chuyển động của chàng thợ máy trẻ.

"Nó bục ngay cái eo này nè An," chú Bảy Hòa dùng đầu gậy tre gõ cồm cộp vào đoạn tường gạch nứt toác, giọng khàn khàn đặc sệt mùi khói thuốc lá rê. "Hồi đó, cách đây hơn chục năm, ba con Lan kêu thợ hồ dựng cái rãnh này chỉ tính để hứng nước mưa trên mái với nước dội sàn sân sau thôi. Ai ngờ đâu sau này làm mắm liên tục, nước rửa kiệu mắm, nước súc thùng gỗ xả ra xối xả. Đất này là đất pha cát, ngậm nước muối mặn chát cả chục năm trời, lớp vữa nào mà chịu cho thấu. Ba bữa nay mắm rút nỏ dồn dập để kịp hàng mẫu, nước rửa trôi ra ngập ngụa, nó xé toác cái chân tường luôn."

An không nói một lời, anh đặt túi đồ nghề xuống bệ gạch khô ráo, xắn cao ống tay áo rồi ngồi xổm xuống mép rãnh. Chẳng ngại ngần lớp bùn đen quánh bốc mùi chua nồng sặc sụa, An dùng chiếc bay sắt cạo sạch lớp rêu nhớt bám trên thành rãnh, dùng búa nhỏ gõ nhẹ dọc theo thân móng gạch để nghe tiếng vang của kết cấu, rồi rọi đèn pin thẳng vào khúc co hình chữ L dẫn nước thải đổ ra hố ga công cộng.

"Rãnh này bị nứt gãy ngay đoạn cổ ngỗng rồi chú Bảy, Lan à," An rọi luồng sáng trắng gắt vào điểm giao nhau giữa hai bức tường. "Đoạn cổ ngỗng này ngày xưa thợ xây bẻ góc vuông chín mươi độ quá gắt, không có độ dốc vát để tạo dòng chảy trượt. Qua nhiều năm, tải trọng của dãy thùng chượp bên trong ép xuống làm nền đất phía sau lún không đều, tạo ra độ vặn xoắn bẻ gãy khớp nối gạch. Khi xưởng mình xả nước rửa thùng với lưu lượng lớn, nước chảy đến góc vuông này bị dội ngược trở lại, tạo ra một áp lực thủy tĩnh cục bộ cực lớn đẩy nước thải ép ngược qua các khe nứt gạch vỡ, ngấm thẳng vào chân móng nhà dân. Càng xả thì bùn cá và cặn đạm càng lắng đọng ở góc chết này, lên men yếm khí sinh khí độc bốc mùi hôi thối. Nếu dòng nước thoát xuôi, chảy thông suốt thì mùi không bao giờ nồng nặc đến mức này."

Lan đứng sát mép rãnh, tay cầm sổ tay, nheo mắt nhìn theo ngón tay trỏ dính đầy bùn của An:

"Sáng nay bên công ty môi trường Đại Dương Xanh báo giá cho em một trạm xử lý hoàn chỉnh gồm bể lắng sinh học, bồn composite với máy sục khí. Họ đòi tám mươi triệu đồng, thi công mất ba tuần. An xem có phương án nào vừa túi tiền mà xử lý dứt điểm được cái mương này không? Quỹ tiền mặt của xưởng hiện tại nếu chi ra tám mươi triệu thì coi như nắm chắc phá sản."

An đứng thẳng người dậy, rút chiếc khăn lau tay dắt ở thắt lưng ra lau sạch bùn đất, ánh mắt nhìn Lan điềm tĩnh và chắc chắn:

"Tám mươi triệu là họ bán giải pháp công nghiệp đồng bộ để nghiệm thu xả thải trực tiếp ra nguồn tiếp nhận theo chuẩn nhà máy lớn. Nhưng ở đây Hải Thành là cơ sở sản xuất thủ công quy mô hộ gia đình, nguồn nước thải lớn nhất không phải phát sinh liên tục hai mươi tư trên hai mươi tư giờ, mà chỉ dồn cục bộ vào những ngày rửa thùng, súc vại hoặc cọ rửa sàn sau các ca kéo rút mắm. Mình không cần phải xây một cái nhà máy hóa chất thu nhỏ để đốt tiền vô ích."

"Vậy anh tính làm thế nào?" Lan sốt ruột hỏi dồn.

An nhặt một mẩu gạch vỡ, cúi xuống vạch những đường nét rành rọt lên khoảng sân bê tông khô ráo cạnh chân thùng:

"Giải pháp kỹ thuật tình thế nhưng bảo đảm cách ly môi trường tuyệt đối trong vòng hai đến ba năm: chúng ta làm một hệ thống bể lắng lọc ba ngăn cục bộ kết hợp bồn thu gom khép kín, tuyệt đối không xả một giọt nước thải nào ra cống dân sinh nữa."

Chú Bảy Hòa chống gậy bước lại gần, cúi rạp người nhìn hình vẽ của An. Chàng thợ máy gõ đầu mẩu gạch vào từng ô vuông:

"Ngăn thứ nhất: Đập bỏ hoàn toàn đoạn rãnh gạch nứt cũ nát này. Đào sâu xuống đáy một mét hai, rộng tám tấc để làm hố thu gom sơ bộ. Ngay miệng hố, tôi sẽ gia công một giỏ chắn rác bằng inox 304 đục lỗ hai ly, giữ lại toàn bộ vảy cá, xác bã chượp thô và màng cặn cơ học. Giỏ này có quai xách, mỗi ngày thợ chỉ việc nhấc lên đổ rác vào bao rác thải sinh hoạt, không để một mẩu cá vụn nào lọt xuống đáy bể.

Ngăn thứ hai: Bể lắng tĩnh vách ngăn hướng dòng. Nước thải từ ngăn một tràn sang đây sẽ được giảm vận tốc dòng chảy xuống mức tối thiểu, để toàn bộ cặn mịn và hạt phù sa đạm lắng chìm xuống đáy. Phía trên mặt nước, tôi làm một tấm vỉ chắn váng bằng tấm nhựa PVC để ngăn không cho lớp mỡ cá trôi sang ngăn kế tiếp.

Ngăn thứ ba: Bể lọc trung hòa. Cho nước chảy thẩm thấu ngược qua các lớp vật liệu lọc gồm: một lớp sỏi cuội thô giữ cặn đáy, một lớp than hoạt tính gáo dừa Bến Tre dày ba tấc để hấp phụ triệt để mùi tanh hữu cơ, và trên cùng là lớp cát thạch anh mịn để làm trong nước. Nhưng quan trọng nhất của toàn bộ hệ thống này không phải là ba ngăn lọc bằng gạch, mà là giải pháp chống thấm cô lập."

An gõ mạnh mẩu gạch vào đường viền bao quanh ba ngăn bể:

"Toàn bộ lòng đáy và bốn vách của ba ngăn bể lắng này sẽ được lót một lớp màng chống thấm HDPE dày một ly. Đây là loại màng bạt nhựa nguyên sinh mật độ cao chuyên dụng để lót đáy các hồ nuôi tôm công nghiệp thâm canh ngoài biển, có khả năng kháng muối mặn tuyệt đối, chống chịu axit hữu cơ và không bao giờ bị lão hóa hay mục rữa trong lòng đất. Tấm màng này sẽ được trải liền khối, các mối ghép được hàn bằng máy hàn nhiệt kép chuyên dụng, tạo thành một chiếc túi cao su khổng lồ giam giữ toàn bộ nước thải bên trong. Tôi cam đoan không một phân tử nước mặn nào có thể thẩm thấu qua lớp màng này để ngấm sang nhà dân hay chân móng xưởng."

Lan chăm chú nhìn sơ đồ, đầu óc sắc sảo của một cựu kiểm toán viên lập tức bóc tách các dòng luân chuyển vật chất:

"Nước sau khi qua ba ngăn lọc đó sẽ đi đâu tiếp? Dù có lọc than hoạt tính thì nồng độ muối hòa tan vẫn còn nguyên, mình vẫn không được phép xả ra cống chung của tổ dân phố mà?"

"Chính xác," An mỉm cười, gật đầu công nhận sự chặt chẽ của cô. "Chúng ta không xả ra cống ngoài một giọt nào hết. Ở ngăn lọc thứ ba, tôi sẽ thả một con máy bơm chìm cánh cắt chịu mặn công suất một ngựa rưỡi, thân bằng gang đúc ruột quấn dây đồng, có gắn cụm phao cơ ngắt điện tự động. Khi nước lọc dâng lên đến mức quy định, máy bơm sẽ tự động kích hoạt, bơm toàn bộ lượng nước đã làm trong và khử mùi lên một bồn nhựa composite dung tích một ngàn lít đặt trên giàn khung sắt chữ V kiên cố ở góc xưởng."

An nhìn sang chú Bảy Hòa rồi giải thích tiếp:

"Nước trong bồn một ngàn lít đó đã sạch cặn và bay hết mùi hôi thối nồng nặc. Xưởng có thể tái sử dụng một phần nước đó để xịt rửa thô sàn xưởng dính bùn đất hoặc ngâm rửa sơ bộ các kiệu mắm dơ trước khi tráng lại bằng nước sạch. Lượng nước dư thừa tích tụ trong bồn, định kỳ mười lăm ngày hoặc một tháng, chị Lan chỉ cần gọi một chuyến xe bồn hút hầm cầu của Công ty Dịch vụ Đô thị thành phố tới. Họ cắm vòi hút thẳng từ bồn composite lên bồn xe chở đi trạm xử lý chất thải tập trung. Mỗi lần hút như vậy chi phí chỉ chừng ba đến bốn trăm ngàn đồng. Toàn bộ miệng cống cũ thông ra hẻm dân sinh sẽ được dùng vữa chống thấm Sika bịt kín vĩnh viễn bằng bê tông mác cao. Cống đã bít bùng, không còn một giọt nước nào chảy ra ngoài thì hàng xóm lấy cớ gì khiếu nại, cán bộ môi trường của phường lấy đâu ra chứng cứ để đình chỉ xưởng?"

Chú Bảy Hòa nghe đến đó thì hoa chân múa tay, dùng chiếc gậy tre gõ mạnh xuống nền gạch đánh *chát* một tiếng giòn giã:

"Trời đất ơi, hay! Cái thằng An này tính nước cờ này quá kín kẽ! Cứ gom hết vô bồn rồi kêu xe hút đi là sạch nước cản! Hồi xưa tao với anh Thành dại quá, cứ nghĩ nước rửa sàn trôi đi đâu thì trôi, ai dè tích tụ mấy chục năm làm khổ chòm xóm. Làm cách này là nhổ tận gốc cái gai trong mắt mấy hộ đằng sau!"

Lan nhìn An, ánh mắt cô dừng lại ở đôi bàn tay thô ráp của anh, nơi có những vết sẹo hàn kim loại mờ nhạt:

"Tổng chi phí trọn gói cho toàn bộ vật tư, thiết bị và công thợ của phương án này... An tính hết bao nhiêu?"

An rút cuốn sổ tay bìa da nhỏ trong túi áo ngực, lật sang trang giấy trắng kẻ ô ly rồi dùng bút chì bấm viết nhanh từng dòng con số:

"Màng chống thấm HDPE một ly: ba mươi mét vuông kèm công kéo hàn nhiệt mí kép: sáu triệu đồng. Gạch thẻ loại tốt, xi măng chuyên dụng chống thấm Sika Latex, cát vàng, đá một hai để xây thành bể: năm triệu. Máy bơm chìm cánh cắt chịu mặn một ngựa rưỡi và cụm tủ điện điều khiển phao tự động: bốn triệu rưỡi. Đường ống dẫn uPVC Tiền Phong loại dày, van một chiều chịu mặn, co lơ phụ kiện kèm một bồn nhựa composite một ngàn lít loại hai lớp đã qua sử dụng nhưng còn nguyên tem bảo hành: năm triệu rưỡi. Tiền công hai thợ phụ đào móng, xúc chuyển ba khối đất đá xà bần và công tôi trực tiếp căn chỉnh, lắp ráp, thử áp trong năm ngày: bốn triệu. Tôi chốt trọn gói cho xưởng đúng hai mươi lăm triệu đồng. Không phát sinh thêm một ngàn nào."

Hai mươi lăm triệu đồng.

So với con số tám mươi triệu đồng của công ty môi trường, đây là một khoảng cách sinh tử đối với Hải Thành lúc này. Hai mươi lăm triệu là một mức giá sát sườn, tính toán vừa khít đến từng mét ống và bao xi măng. Nhưng hai mươi lăm triệu đồng cũng đồng nghĩa với việc sẽ vét sạch gần như toàn bộ số tiền mặt dự phòng ít ỏi mà Lan đang giữ trong két sắt.

Lan nhìn thẳng vào mắt An, giọng cô chậm rãi nhưng đầy sức nặng:

"Hai mươi lăm triệu này... An bảo hành cho xưởng trong bao lâu?"

"Tôi chịu trách nhiệm bảo hành kỹ thuật toàn bộ đường ống, mối hàn màng chống thấm và cụm máy bơm trong vòng sáu tháng," An đáp không một giây do dự, ánh mắt thẳng thắn không né tránh. "Vật tư tôi mua giùm theo đúng giá gốc của đại lý cấp một ngoài chợ sắt, hóa đơn xuất kho giao đủ cho chị kiểm tra đối soát từng món. Duy chỉ có một điều: tôi làm thợ cơ khí tự do, lấy công làm lời chứ không có vốn lưu động để ứng trước tiền mua vật tư cho công trình. Chị duyệt phương án thì xuất tiền mặt để tôi chở hai người thợ đi lấy hàng ngay trong buổi chiều nay."

***

Ba giờ chiều, văn phòng xưởng Hải Thành đặc quánh một bầu không khí căng thẳng.

Lan ngồi trước cuốn sổ quỹ tiền mặt bọc bìa da màu đen. Đặng Thị Thảo đứng tựa lưng vào mép bàn, hai tay vân vê góc áo đồng phục, đôi mắt lộ rõ vẻ âu lo khi nhìn Lan cầm bút chuẩn bị điền vào mẫu phiếu chi số 42.

"Chị Lan ơi, chị tính kỹ lại giùm em với," Thảo nhỏ giọng, ngữ điệu run rẩy. "Số dư tiền mặt thực tế trong két sắt của xưởng mình lúc này chỉ còn đúng hai mươi tám triệu một trăm năm mươi ngàn đồng thôi chị. Nếu bây giờ mình chi tạm ứng hai mươi lăm triệu tròn cho anh An mua vật tư làm rãnh nước, trong két mình chỉ còn vỏn vẹn ba triệu một trăm năm mươi ngàn đồng. Đến ngày mốt là tới hạn định kỳ thanh toán tiền dầu diesel chạy máy phát điện và tiền mặt trả trước cho chuyến ghe cá của chú Tư theo hợp đồng cấn trừ nợ rồi. Nếu trong két chỉ còn ba triệu, lỡ có sự cố phát sinh thì xưởng lấy gì xoay xở?"

Lan không ngẩng đầu lên, ngón trỏ của cô ấn mạnh ngòi bút bi xuống tờ giấy than, tạo thành những nét chữ hằn sâu qua ba liên giấy:

"Nếu mình không chi hai mươi lăm triệu này để giải quyết dứt điểm rãnh thoát nước ngay trong tuần, thì đúng ba mươi ngày nữa – hoặc thậm chí ngay thứ Hai tuần sau – đoàn kiểm tra liên ngành của phường sẽ xuống lập biên bản đình chỉ hoạt động xưởng. Một khi xưởng bị dán niêm phong đình chỉ, lô hàng ba ngàn chai Bếp Bờ Biển đợt một giao cho hệ thống Nam Lộ chắc chắn sẽ vỡ tiến độ vào ngày rằm tháng mười một. Chậm giao hàng quá bốn mươi tám tiếng, theo điều khoản phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại, siêu thị sẽ phạt Hải Thành hai mươi phần trăm tổng giá trị đơn hàng, tương đương ba mươi triệu đồng tiền mặt, kèm theo việc hủy bỏ quyền ưu tiên cung ứng vụ Tết."

Lan ngước lên nhìn thẳng vào đôi mắt đang dao động của cô kế toán trẻ:

"Em làm kế toán, em làm một phép tính so sánh rủi ro đi: giữa việc mất ba mươi triệu tiền phạt hợp đồng cộng thêm việc xưởng bị đóng cửa vĩnh viễn, với việc chủ động chi hai mươi lăm triệu ngay hôm nay để giữ quyền vận hành hợp pháp và bảo vệ uy tín cơ sở, phương án nào đắt hơn?"

Thảo cắn chặt môi dưới, những ngón tay đan vào nhau bối rối. Những con số logic lạnh lùng của bài toán kinh tế không để lại bất kỳ kẽ hở nào cho sự do dự.

"Ký duyệt chi đi Thảo," Lan ký một chữ ký dứt khoát vào ô Giám đốc duyệt trên phiếu chi. "Đưa đủ hai mươi lăm triệu tiền mặt cho An. Yêu cầu An ký nhận vào mục người nhận tiền, giữ lại chứng minh nhân dân photo và yêu cầu bàn giao toàn bộ hóa đơn bán lẻ hoặc phiếu xuất kho của các đại lý vật liệu để em kẹp vào chứng từ kế toán."

Cánh cửa văn phòng bật mở, mang theo luồng gió nồm hầm hập từ ngoài sân thổi vào. Phúc bước vào phòng, trán đẫm mồ hôi, chiếc áo thun sũng nước dính bết vào ngực sau chuyến xe máy chở hai sọt mắm chai đi giao cho các quán ăn bên phường Phú Hài. Chiếc túi vải đeo chéo trước ngực cậu căng phồng những xấp tiền lẻ mệnh giá mười ngàn, hai mươi ngàn được xếp phẳng phiu.

"Em vừa thu tiền mặt xong từ quán Hai Cây Dừa với quán cơm Mai Lan," Phúc rút xấp tiền đặt cái *bộp* lên bàn làm việc của Thảo, đưa tay quẹt mồ hôi trán rồi đảo mắt nhìn nét mặt căng thẳng của hai người. "Được một triệu tám trăm năm mươi ngàn cả thảy. Ngoài sân em thấy anh An chở hai xe ba gác gạch thẻ với mấy cuộn bạt đen xì vô góc tường sau. Bộ mình tính đập nguyên cái mương thiệt hả chị Hai?"

Lan kéo chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít bên cạnh, ra hiệu cho em trai ngồi xuống:

"Ủy ban phường vừa xuống khảo sát lập phụ lục vi phạm sáng nay. Dân bên dãy bốn đang dọa sẽ chặn xe chở mắm nếu mình không xử lý triệt để mùi hôi và nước ngấm. Chị vừa duyệt phương án làm bể lắng lọc ba ngăn khép kín của An với giá hai mươi lăm triệu. Nhưng muốn thi công dứt điểm hạng mục này, xưởng mình buộc phải ngưng toàn bộ hoạt động phát sinh nước thải trong vòng năm ngày liên tục để thợ đào móng, đổ bê tông đáy và hàn màng chống thấm."

Phúc giật nảy mình, hai mắt trợn tròn:

"Ngưng xả thải năm ngày? Trời đất, sao mà ngưng được chị Hai! Ghe cào đôi của chú Tư sáng mai cập cảng Cồn Chà hai tấn rưỡi cá cơm than loại một, mình đã hẹn người ta cẩu cá về xưởng để vô muối thùng số bảy rồi! Cá cơm than mùa này béo múp, lên bến mà không rửa xả nước ngọt, không trộn muối vô thùng liền trong vòng bốn tiếng là cá sình bụng, thối rữa, vứt đi cả mấy chục triệu bạc! Chưa kể tổ đóng chai bên Phong Nẫm đang ngồi chờ chị Liên rút nước mắm nhĩ từ thùng số hai để chạy máy chiết rót cho kịp tiến độ lô hàng Nam Lộ!"

"Bởi vậy chị mới cần em ngồi xuống đây để điều phối lại toàn bộ dòng chảy công việc," Lan giữ thanh âm trầm tĩnh, nhìn thẳng vào người em trai giờ đây đã phải gánh vác trọng trách của một người quản lý hiện trường. "Thứ nhất, đối với chuyến cá hai tấn rưỡi của chú Tư: Em cầm sổ theo dõi công nợ ra ngay bến Cồn Chà trong chiều nay, tìm gặp trực tiếp chú Tư trên tàu. Giải thích rõ ràng hoàn cảnh xưởng đang phải cải tạo hệ thống thoát nước khẩn cấp theo yêu cầu của chính quyền địa phương, đề nghị chú hoãn việc cẩu cá sang xưởng mình đúng năm ngày. Nếu chú Tư không đồng ý neo cá dưới hầm tàu, em chạy qua vựa cá của bà Sáu Chợ Cũ, thương lượng gửi hai tấn rưỡi cá đó vào kho lạnh bảo quản tạm ba ngày, chi phí lưu kho sẽ cấn trừ vào đợt thanh toán tiền cá kế tiếp."

Phúc nhíu chặt đôi lông mày, ngón tay gõ lộp cộp lên mặt bàn kính:

"Kho lạnh của bà Sáu Chợ Cũ chém đẹp lắm chị ơi, bả tính phí gửi ba ngàn một ký cho ba ngày bảo quản đá vảy. Hai tấn rưỡi cá là bay đứt bảy triệu rưỡi tiền kho lạnh của mình rồi. Xót ruột lắm!"

"Em phải dùng vị thế công nợ để đàm phán với chú Tư," Lan kiên quyết chỉ dẫn. "Chú Tư còn đang nợ xưởng mình khoản tiền ứng dầu đèn từ vụ trước chưa cấn trừ xong, chú ấy không thể làm khó mình trong lúc này được. Chia đôi chi phí lưu kho với chú Tư, hoặc thuyết phục chú hạ giá cá xuống một giá để bù tiền kho lạnh. Em là người trực tiếp phụ trách mảng thu mua nguyên liệu và đội xe, việc này chị giao toàn quyền cho em quyết định, miễn sao trong năm ngày tới, tuyệt đối không được để một giọt nước rửa cá nào chảy xuống mặt sân xưởng này."

Phúc thở hắt ra một hơi dài, đưa tay bóp trán suy nghĩ một lát rồi gật đầu:

"Được rồi, em sẽ ra cảng ép ông Tư chịu cấn trừ một nửa tiền kho lạnh. Còn việc rút mắm của chú Bảy Hòa thì sao chị?"

"Việc rút mắm cũng phải tạm ngưng hoàn toàn," Lan lật cuốn sổ kế hoạch sản xuất sang trang mới. "Chị đã rà soát lại số liệu kho thành phẩm: tổ đóng chai Phong Nẫm hiện còn tồn kho đệm hơn sáu trăm chai mắm nhĩ đã chiết rót tuần trước nhưng chưa dán nhãn mác. Trong năm ngày xưởng ủ ngưng kéo rút để An thi công rãnh nước, chị sẽ điều động toàn bộ bốn công nhân của tổ đóng chai tập trung làm các khâu khô: dán nhãn Bếp Bờ Biển, dán tem truy xuất nguồn gốc QR code, kiểm tra độ kín của nắp nhôm và đóng thùng carton số chai tồn đó. Chú Bảy Hòa chỉ việc khóa chặt tất cả các van lù ở dãy thùng chượp, tuyệt đối không xả nước bổi, không rửa kiệu mắm hay cọ sàn. Không có nước rửa thùng thì hố móng mới khô ráo để An dán màng HDPE."

Phúc nhìn chị gái, sự hoang mang ban đầu trong ánh mắt cậu dần được thay thế bằng sự khâm phục kín đáo. Kế hoạch điều phối được bóc tách lớp lang, phân công mạch lạc, không để sót một khoảng trống nào cho sự lãng phí nhân công hay gián đoạn dây chuyền.

"Dạ, em hiểu ý chị rồi. Để em lấy xe chạy tuốt ra cảng Cồn Chà giải quyết dứt điểm vụ cá với ông Tư ngay bây giờ," Phúc đứng dậy, đội chiếc mũ bảo hiểm bạc màu lên đầu, sải những bước chân dài dứt khoát ra khoảng sân nắng.

***

Sang ngày thi công thứ ba, xưởng ủ Hải Thành chìm trong một bầu không khí hỗn độn và ngột ngạt chưa từng thấy.

Mùi đất bùn ẩm ướt bốc lên nồng nặc từ rãnh móng sâu hơn một mét chạy dọc suốt chiều dài bức tường phía sau. Đống xà bần, gạch vỡ và bùn đen xúc lên từ rãnh cũ chất thành từng ụ cao, được phủ tạm bằng những tấm bạt nhựa sọc xanh đỏ để hạn chế mùi xộc vào gian nhà chính. Tiếng máy cắt gạch cầm tay rít lên từng hồi chói tai, bụi xi măng trắng xóa bay mù mịt trong không gian, quyện vào không khí mặn mòi của gió biển tạo thành một lớp bụi ram ráp bám chặt vào da thịt, khô khốc nơi đầu lưỡi.

An mặc chiếc quần bò đã sờn rách hai bên gối, đầu đội chiếc nón lá cũ kỹ, trực tiếp lội dưới đáy hố móng sâu cùng hai người thợ phụ. Dưới chân anh, lớp cát đầm chặt đã được trải phẳng lì. An đang cẩn thận căn chỉnh từng mép của tấm màng chống thấm HDPE màu đen nhánh, dày dặn và trơn bóng.

Chiếc máy hàn nhiệt cầm tay xè xè phả ra những luồng hơi nóng khét lẹt khi An tỉ mẩn ép từng đường nối giữa hai tấm bạt dày cộp. Đôi mắt anh nheo lại sau cặp kính bảo hộ, từng giọt mồ hôi túa ra trên trán, chảy ròng ròng xuống cằm rồi rơi lộp độp lên mặt bạt đen bóng. Đôi bàn tay gân guốc của chàng thợ máy vẫn giữ nguyên độ chuẩn xác tuyệt đối, di chuyển con lăn nhiệt đều đặn dọc theo đường mí nối, bảo đảm không để lại bất kỳ một nếp gấp hay bọt khí nào có thể gây rò rỉ dưới áp lực nước sau này.

Lan đứng trên bờ miệng rãnh, tay cầm tập hồ sơ kiểm tra kỹ thuật nội bộ, chăm chú quan sát từng công đoạn thi công:

"Màng này chịu được độ mặn bão hòa của nước bổi không An?" Lan cất giọng hỏi với xuống, cố át đi tiếng máy khoan bê tông đang đục tỉa góc tường đằng xa.

An dừng tay hàn, ngẩng đầu lên, đưa cánh tay áo lấm lem bụi cát quệt ngang trán. Anh nhe răng cười, để lộ hàm răng trắng tương phản với gương mặt sạm đen vì nắng gió công trường:

"Chị cứ yên tâm tuyệt đối. Màng HDPE nguyên sinh mật độ cao này người ta dùng để lót đáy các hồ nuôi tôm công nghiệp ngoài biển khơi, phơi nắng phơi muối cả chục năm trời còn chưa hề hấn gì, dăm ba mét khối nước rửa mắm của chị thấm tháp vào đâu. Tôi đang hàn mí kép, lát nữa sẽ dùng kim bơm khí nén vào giữa hai đường hàn để thử áp lực đường hàn đàng hoàng. Nước có ngập sâu cả mét thì cũng đừng hòng lọt nổi một giọt ra lớp đất cát bên ngoài."

Cách đó không xa, chú Bảy Hòa vẫn đi lại quanh quẩn bên dãy thùng chượp khổng lồ. Mặc dù Lan và Phúc đã nhiều lần khuyên chú về gian nhà trước nghỉ ngơi vì khu vực sản xuất đang ngổn ngang gạch đá bụi bặm, nhưng người thợ cả già nua không tài nào ngồi yên một chỗ. Đối với một người đã gắn bó cả cuộc đời với mùi mắm như chú, việc xưởng phải ngưng kéo rút năm ngày giữa vụ sản xuất là một điều gì đó bất an đến cồn cào ruột gan. Chú bước từng bước khập khiễng, chiếc gậy tre gõ nhịp lộc cộc trên nền gạch tàu, đôi mắt già nua không rời khỏi những khối gỗ bời lời và mít nài đang im lìm trong bóng tối.

"Cái van lù thùng số năm hơi rỉ nước đó nghe An!" Chú Bảy Hòa chống gậy bước lại gần mép hố móng, cất giọng khàn đặc dặn dò với vẻ sốt ruột. "Lát nữa tụi bay đổ bê tông làm cái ngăn lắng thứ nhất thì nhớ chừa khoảng trống cho tao thò cái thau nhôm vô hứng dưới vòi nghe mầy! Đừng có xây bít bùng rồi tao không biết đường nào mà canh màu nước bổi chảy ra!"

An ngẩng đầu lên, cười đáp vọng lại từ dưới lòng hố:

"Dạ con nhớ rồi chú Bảy ơi! Con chừa một cái hốc kỹ thuật có nắp đậy bằng tấm đan bê tông đàng hoàng, chú muốn mở ra dòm lúc nào cũng được hết á!"

Lan bước lại gần, nhẹ nhàng đỡ lấy khuỷu tay gầy guộc của người thợ già:

"Chú Bảy ơi, bụi xi măng bay mù mịt dữ lắm, chú vô nhà trong ngồi uống nước trà với má con đi. Chân chú đang đau, đi lại vấp phải gạch đá ngã thì khổ. Chừng nào An lắp xong cụm bơm chìm với bồn composite trên giàn sắt, con sẽ gọi chú ra nghiệm thu đường nước chảy."

Chú Bảy Hòa khẽ gạt tay Lan ra, gương mặt nhăn nhúm lại vì một cơn nhức buốt âm ỉ từ khớp gối truyền ngược lên thắt lưng:

"Tao ngồi yên trong nhà không có đặng con ơi. Cái nghề mắm này, thùng chượp nó thở từng giờ từng khắc. Mấy bữa nay ngưng kéo rút mắm nhĩ, tao phải đi kiểm tra lại mấy thanh né dằn trên mặt thùng số sáu với thùng số năm. Mấy bữa nay trời nắng gắt hầm hơi dữ quá, tao sợ thanh né bị bung nẹp thì mắm bên dưới bị trồi xác cá lên, làm đục màu nước mắm..."

Vừa dứt lời, chú Bảy khẽ rướn người về phía trước. Chú vươn cánh tay khẳng khiu, vịn vào chiếc thang gỗ ba bậc tựa bên hông thùng chượp mang mã hiệu TH-05, toan bước lên bục kiểm tra mặt nẹp phía trên miệng thùng.

Đúng khoảnh khắc bàn chân phải mang vết thương cũ chịu toàn bộ tải trọng cơ thể, một viên gạch vỡ vụn dưới đế dép tổ ong trượt nhẹ. Toàn bộ trọng lượng của người thợ già dồn sụp xuống khớp gối đang sưng tấy.

Một tiếng *rắc* khô khốc, nghẹn ứ vang lên ghê rợn từ bên dưới lớp ống quần vải thô.

Gương mặt chú Bảy Hòa thoắt cái biến sắc, tái mét không còn một giọt máu. Đôi mắt người thợ già trợn ngược lên vì một cơn đau thấu trời giáng mạnh vào tủy sống. Chiếc gậy tre tuột khỏi bàn tay run rẩy, rơi đánh *cộp* xuống đống vữa gạch ngổn ngang.

"Chú Bảy!" Lan hét lên thất thanh, lao vội tới chộp lấy cánh tay chú.

Nhưng đã quá muộn. Cơn co rút cơ gân cấp tính khiến toàn bộ cơ bắp chân phải của chú Bảy Hòa liệt cứng trong tích tắc. Người thợ cả ngã sụp xuống, toàn thân đổ ập vào chân thùng ủ bằng gỗ mít, hai tay ôm chặt lấy khớp gối quằn quại giữa đống vôi vữa bụi bặm, hoàn toàn không thể gượng dậy nổi.