Chìa khóa và chứng từ

Tòa nhà văn phòng sáu tầng ở Phú Nhuận đón Hà bằng tiếng máy photocopy ro ro đều đặn và không gian vắng lặng quánh đặc sau giờ hành chính, nơi Lâm Gia Uyên đang ngồi đợi cùng tập hồ sơ thầu dịch vụ vệ sinh ngoài giờ đã mở sẵn trang đầu.

Ánh đèn huỳnh quang âm trần tỏa thứ ánh sáng trắng lạnh lẽo, soi rọi không thương tiếc lên dãy bàn làm việc của những kỹ sư phần mềm vừa rời đi cách đó chưa đầy ba mươi phút. Trên những mặt bàn gỗ ép phủ melamine xám sáng, đời sống công sở ngổn ngang phơi bày trong tĩnh mịch: những chiếc cốc sứ đóng vệt cà phê đen khô khốc nơi đáy lòng, mẩu giấy ghi chú vàng dán xiêu vẹo trên mép màn hình chống chói, và những cuộn dây cáp mạng uốn lượn chằng chịt như rễ cây cổ thụ bò dọc theo các máng luồn dưới chân vách ngăn thạch cao. Ở góc hành lang dẫn ra thang bộ thoát hiểm, chiếc máy photocopy công nghiệp to bản vẫn tiếp tục rền rĩ chu trình làm mát tự động, quạt tản nhiệt phả từng luồng khí ấm nồng khét mùi mực in tĩnh điện vào bầu không khí đang bắt đầu lắng cặn sau một ngày làm việc căng thẳng.

Uyên ngồi bên chiếc bàn họp tròn đặt sát vách kính ngăn cách với sảnh lễ tân. Cô vận bộ đồ công sở xám tro phẳng phiu, mái tóc cắt ngắn ngang vai kẹp gọn gàng sau gáy, tay cầm chiếc bút dạ quang màu vàng chanh miết nhẹ từng vệt dài lên mép tập hồ sơ dày cộp. Sự điềm đạm toát ra từ sống lưng thẳng tắp và ánh mắt chăm chú khiến cô quản lý vận hành này trông chững chạc hơn tuổi ba mươi đôi chút, nhưng nếu nhìn kỹ, quầng thâm thẫm màu dưới khóe mắt đã tố cáo những đêm dài mất ngủ vì những bảng tính chi phí và áp lực điều phối nhân sự. Thấy bóng Hà xuất hiện sau cánh cửa kính với chiếc túi da đựng tài liệu sờn góc cùng cuốn sổ tay bìa cứng quen thuộc, Uyên ngẩng đầu lên, nét mặt giãn ra trong một nụ cười nhẹ nhàng nhưng kín đáo.

“Chị Hà đến đúng giờ quá,” Uyên đứng dậy, kéo chiếc ghế xoay đối diện, chỉ vào tập hồ sơ đã in sẵn ba bản trên mặt bàn gỗ bóng loáng còn vương mùi nước lau kính công nghiệp. “Bên em vừa chốt xong biểu mẫu nghiệm thu nội bộ với phòng hành chính nhân sự lúc năm giờ chiều. Giờ hai chị em mình rà soát lại từng điều khoản kỹ thuật rồi ký luôn để đầu tuần sau đội của chị bắt đầu triển khai ca đầu tiên.”

Hà ngồi xuống, cẩn thận đặt túi xách dưới chân ghế, rút cây bút bi mực đen từ túi áo khoác đồng phục Sạch Nhà. Mùi cồn sát khuẩn quen thuộc vương trên mu bàn tay cô hòa lẫn vào mùi thảm nỉ hút bụi chưa kỹ của tòa nhà. Sau ca làm việc căng thẳng và cuộc đối thoại trĩu nặng với Hạnh bên quán nước mía trưa nay, từng tế bào thần kinh của Hà vẫn còn căng như dây đàn, nhưng sự xuất hiện trước một khách hàng doanh nghiệp đòi hỏi cô phải thu toàn bộ lo âu vào trong, giữ nguyên vẻ điềm tĩnh của một người làm chủ dịch vụ.

“Cảm ơn Uyên,” Hà mở tập tài liệu ra trang đầu tiên, vuốt phẳng mép giấy A4 bấm ghim ngay ngắn. “Mình cứ đi tuần tự từ khung giờ vận hành, quyền tiếp cận chìa khóa cho tới ranh giới các khu vực bảo mật. Hợp đồng định kỳ doanh nghiệp cần nhất là sự rõ ràng ngay từ ngày đầu, để sau này thợ vào làm không bị bỡ ngỡ và bên em cũng không phải thấp thỏm mỗi khi rời văn phòng ra về.”

Uyên gật đầu tán thành. Ngón tay trỏ của cô lướt nhanh tới trang ba của bản hợp đồng nguyên tắc, nơi có bảng phân bổ thời gian và danh mục công việc chi tiết.

“Về khung giờ,” Uyên dùng đầu bút dạ quang gõ nhẹ hai tiếng dứt khoát lên dòng chữ in đậm. “Mười tám giờ ba mươi đến hai mươi mốt giờ, đều đặn từ thứ Hai đến thứ Sáu. Sau mười tám giờ ba mươi thì chín mươi phần trăm nhân viên bên em đã về hết, chỉ còn vài bạn trực kỹ thuật vận hành máy chủ hoặc làm thêm dự án gấp ở tầng lửng. Khung giờ này bảo đảm tiếng máy hút bụi và máy đánh sàn không làm gián đoạn công việc của mọi người, đồng thời cũng giúp bên chị có không gian thoáng để di chuyển máy móc cồng kềnh.”

“Mười tám giờ ba mươi đến hai mươi mốt giờ là hai tiếng rưỡi mỗi tối,” Hà nhẩm tính trong đầu, ánh mắt lướt qua diện tích sàn ba trăm năm mươi mét vuông trải dài trên hai tầng làm việc chính, khu vực vệ sinh nam nữ và sảnh thang máy. “Với diện tích này, hai tiếng rưỡi cho một nhân sự cứng phụ trách máy móc và xử lý bề mặt thô là vừa vặn nếu không phát sinh việc lau kính trên cao hay giặt ghế văn phòng. Bên chị sẽ phân công một thợ chính chuyên trách phụ trách trọn gói tuyến này, đảm bảo tính liên tục và quen thuộc địa bàn.”

“Còn về chùm chìa khóa tầng,” Uyên với tay lấy từ trong ngăn kéo bàn họp ra một chùm chìa khóa gắn thẻ nhựa màu xanh lam có đánh số nổi bằng máy dập nhiệt. “Đây là chìa khóa cơ mở cửa kính sảnh chính tầng bốn và tầng năm, kèm theo một thẻ từ thang máy dành riêng cho dịch vụ ngoài giờ. Quy trình của bên em là người làm phải ký sổ trực tại quầy lễ tân tầng trệt lúc mười tám giờ ba mươi khi nhận chìa, và ký trả lúc hai mươi mốt giờ mười lăm sau khi đã khóa toàn bộ cửa ngõ, tắt hết hệ thống chiếu sáng hành lang.”

Hà đón lấy chùm chìa khóa, ngón tay miết qua từng cạnh kim loại lạnh buốt rồi đặt ngay ngắn bên lề tập hồ sơ. “Quy định này bên Sạch Nhà nắm rất rõ. Chị sẽ bổ sung điều khoản vào phụ lục: thợ của Sạch Nhà chỉ nhận chìa khóa khi có chữ ký giao nhận của bảo vệ trực ca tòa nhà, và tuyệt đối không mang chìa khóa ra khỏi khuôn viên dưới bất kỳ hình thức nào. Nếu có ngày nghỉ đột xuất hay đổi người thay ca do ốm đau, bên chị sẽ gửi thông báo bằng văn bản hoặc email có xác nhận của điều phối viên trước mười hai tiếng.”

“Rất chuyên nghiệp,” Uyên mỉm cười, nhưng nụ cười nhanh chóng thu lại khi lật sang trang phụ lục bảo mật tài sản. Giọng cô hạ thấp xuống một tông, ánh mắt lộ vẻ thận trọng: “Điều khoản này em muốn nhấn mạnh kỹ với chị Hà. Khu vực tầng bốn có phòng kế toán tài chính. Cuối ngày, toàn bộ chứng từ thu chi, hóa đơn đỏ và sổ sách thuế đều được gom vào hai chiếc tủ sắt chống cháy ở góc phòng. Trước khi nhân viên kế toán ra về lúc mười tám giờ, họ sẽ dán tem niêm phong bằng giấy niêm phong có chữ ký tươi giáp lai qua khe cửa tủ. Thợ bên chị chỉ hút bụi sàn nỉ, lau bề mặt bàn làm việc trống và đổ thùng rác. Tuyệt đối không chạm vào mép tem niêm phong tủ sắt, không dùng chổi quét sát mép chân tủ làm rách giấy niêm phong.”

Hà lấy bút gạch dưới dòng chữ *“Biên bản kiểm tra niêm phong trước và sau ca làm”* trong bản thảo. Cô hiểu rất rõ sự nhạy cảm này từ những năm tháng làm giám sát buồng phòng tại khách sạn năm sao. Một vết rách vô tình trên mép giấy niêm phong hay một chiếc kẹp giấy tài chính bị quét nhầm vào sọt rác cũng có thể kích hoạt một cuộc điều tra nội bộ căng thẳng, đẩy người thợ vào thế nghi kỵ khôn cùng.

“Chị hoàn toàn đồng ý,” Hà nói chắc nịch. “Trước khi bắt đầu dọn phòng tài chính, thợ bên chị sẽ chụp một bức ảnh hiện trạng chiếc tem niêm phong gửi về nhóm giám sát nội bộ và lưu trữ trên hệ thống. Khi hoàn tất ca làm, họ sẽ chụp lại một tấm nữa trước khi khép cửa phòng. Bất kỳ dấu hiệu tem bị bong tróc, ẩm nước hay rách mép từ trước khi bước vào, thợ sẽ dừng thao tác ngay tại cửa và báo cho bảo vệ tòa nhà cùng người phụ trách của em lên lập biên bản.”

Uyên thở phào một hơi, ngả lưng ra sau một chút, vẻ căng thẳng trên trán dịu đi: “Có quy trình như vậy thì em nhẹ đầu lắm. Chứ mấy đơn vị trước làm việc theo kiểu khoán trắng, thợ vào quét dọn vô tư huých cả chân ghế vào tủ tài liệu làm rách tem, sáng hôm sau kế toán trưởng gọi điện làm ầm ĩ lên ban giám đốc, người đứng giữa chịu trận như em mệt mỏi vô cùng.”

Uyên lật tiếp sang trang sau, ngón tay dừng lại ở sơ đồ bố trí cụm máy chủ để bàn đặt tại tầng năm. Đó không phải là một phòng máy chủ chuyên dụng có điều hòa trung tâm khép kín và sàn nâng kỹ thuật, mà là một dãy sáu cây máy tính công suất lớn đặt trên chiếc kệ thép mở ở góc phòng kỹ thuật, dây cáp mạng và dây nguồn chằng chịt như mạng nhện cắm vào ba ổ điện nối dài dưới chân tường.

“Còn đây là dàn máy chủ dữ liệu nội bộ của công ty,” Uyên chỉ vào sơ đồ phác thảo. “Mọi dữ liệu công việc của chi nhánh phía Nam đều chạy qua đây. Yêu cầu nghiêm ngặt nhất của bên em: không lau ướt, không dùng khăn ẩm lau vỏ máy, không di chuyển ổ cắm điện, và tuyệt đối không để đầu hút máy hút bụi va chạm vào cụm dây nguồn. Nếu chỉ cần một phích cắm bị lỏng chân làm sập nguồn đột ngột, toàn bộ cơ sở dữ liệu đang đồng bộ sẽ bị lỗi, thiệt hại tính bằng chục triệu đồng và hàng tuần làm việc của đội kỹ sư.”

“Đối với khu vực máy chủ để bàn và thiết bị điện tử hở dây,” Hà thẳng thắn đáp, “nguyên tắc của Sạch Nhà là loại trừ hoàn toàn việc vệ sinh ẩm. Bên chị chỉ sử dụng chổi quét bụi tĩnh điện sợi vi mảnh khô tuyệt đối để gạt nhẹ lớp bụi bám trên nóc vỏ máy kim loại, và dùng đầu hút chổi lông mềm của máy hút bụi khô công nghiệp để gom bụi rơi dưới sàn trong bán kính cách cụm dây nguồn tối thiểu năm mươi phân. Thợ không được phép chạm tay vào bất kỳ giắc cắm, công tắc hay dây cáp nào. Chị sẽ in riêng một bản sơ đồ cảnh báo đỏ dán vào bìa kẹp hồ sơ ca làm của thợ phụ trách.”

Uyên nhìn Hà, ánh mắt lộ rõ sự khâm phục: “Em thích cách chị nhìn nhận rủi ro kỹ thuật. Người ngoài nhìn vào cứ tưởng lau dọn văn phòng là việc tay chân đơn giản, ai cầm cây lau nhà cũng làm được. Nhưng chỉ người ở vị trí quản lý vận hành như em mới hiểu, một sơ suất nhỏ của dịch vụ vệ sinh ngoài giờ có thể đánh sập cả hệ thống vận hành ban ngày.”

Nói đoạn, Uyên khẽ tựa lưng vào ghế, buột miệng thở dài một hơi thật dài. Đôi vai cô chùng xuống dưới lớp áo sơ mi phẳng phiu, để lộ vẻ mệt mỏi của một nhân sự đang phải gánh vác quá nhiều áp lực cắt giảm định mức.

“Nói thật với chị Hà, đợt này công ty em cũng đang gồng gánh mệt mỏi lắm,” Uyên nhìn ra khoảng không gian văn phòng im ắng ngoài vách kính, nơi những dãy bàn làm việc trống trải đang phủ bóng mờ dưới hoàng hôn. “Tình hình kinh doanh năm nay khó khăn chung, doanh thu mảng phần mềm sụt giảm gần ba mươi phần trăm. Ban giám đốc đang rà soát lại toàn bộ chi phí định kỳ. Họ vừa họp tuần trước, đang tính đến phương án nếu quý tới thị trường không khởi sắc thì buộc phải trả bớt một tầng thuê, cắt giảm diện tích sàn xuống còn một nửa để tiết kiệm ngân sách. Em làm quản lý vận hành mà ngày nào cũng phải cân đo từng khoản tiền giấy in, tiền điện thoại, tiền nước uống... Hợp đồng vệ sinh này em phải đấu tranh mãi với sếp mới giữ được mức chi trả dịch vụ chuyên nghiệp bên chị, thay vì thuê mấy cô tạp vụ tự do theo giờ với giá rẻ mạt ngoài chợ.”

Hà lắng nghe từng lời của Uyên, trong lòng thoáng dấy lên một gợn sóng lo âu vô hình. Lời than thở tưởng như vô thưởng vô phạt của Uyên không chỉ là tâm sự công việc thông thường, mà là một tín hiệu thị trường rõ mồn một. Một hợp đồng định kỳ B2B tưởng như là chỗ dựa doanh thu vững chắc cho Sạch Nhà, nhưng lại phụ thuộc hoàn toàn vào hơi thở tài chính mong manh của chính khách hàng. Nếu công ty của Uyên cắt giảm mặt bằng, diện tích sàn giảm đi một nửa, giá trị hợp đồng cũng sẽ co lại tương ứng, trong khi chi phí nhân sự và điều phối khó lòng cắt giảm theo tỷ lệ thuận.

Cái bấp bênh của ngành dịch vụ vệ sinh không chỉ nằm ở sự cạnh tranh giá rẻ từ bên ngoài, mà còn nằm ở sự mong manh của những đối tác mà họ nương tựa. Dẫu vậy, Hà vẫn giữ giọng nói ở mức độ điềm đạm, không để lộ chút bối rối nào:

“Em đã cố gắng hết sức vì sự chỉn chu của công ty rồi. Về phía Sạch Nhà, chị cam đoan chất lượng làm sạch và tính kỷ luật của thợ sẽ giúp em hoàn toàn yên tâm, không bao giờ phải bận tâm xử lý sự cố ngoài giờ.”

Đúng lúc đó, từ phía hành lang thang máy vang lên tiếng bước chân dồn dập kèm theo tiếng kim loại va chạm leng keng vui tai. Cánh cửa kính phòng họp khẽ đẩy ra, để lộ vóc dáng vạm vỡ, nước da ngăm đen và nụ cười rạng rỡ của Bùi Thành Phúc.

Phúc mặc chiếc áo thun polo màu xanh đậm của Sạch Nhà, chiếc quần kaki túi hộp bạc màu nhưng sạch sẽ, chân đi đôi giày bảo hộ mũi sắt chắc chắn. Trên vai anh đeo một chiếc túi đồ nghề chuyên dụng bằng vải dù chống nước, tay cầm một chiếc thước dây cuộn kim loại dài năm mét.

“Em chào chị Hà! Chào chị Uyên!” Phúc cất tiếng chào sang sảng, giọng nói đầy năng lượng làm tan biến bầu không khí trầm lắng trong phòng họp. “Em vừa chạy xe từ kho Bình Thạnh qua đây, chạy mất có mười lăm phút đường hẻm thông suốt ghê luôn.”

“Phúc đến đúng lúc lắm,” Hà ngoắc tay bảo anh kéo ghế ngồi xuống. “Chị với Uyên vừa rà soát xong các điều khoản an toàn và bảo mật. Em vào ngồi nghe luôn các yêu cầu kỹ thuật thực địa.”

Phúc kéo chiếc ghế xoay ngồi xuống mép bàn, nhưng ánh mắt anh lại lấp lánh vẻ hào hứng của một người thợ vừa chế tạo thành công một món đồ nghề đắc ý. Anh nghiêng người, chỉ ngón tay cái ra phía ban công nhìn xuống bãi đỗ xe dưới tầng trệt.

“Chị Hà ơi, tí nữa xong việc chị xuống bãi xe em chỉ cho chị xem cái này hay lắm!” Phúc cười khoe hàm răng trắng đều đặn, giọng đầy vẻ tự hào. “Chiều nay em vừa hàn xong cái khung sắt tự chế gắn sau đuôi chiếc xe Dream của em. Chiều rộng đúng bốn mươi lăm phân, có hai thanh giằng chịu lực bắt thẳng vào khung sườn xe, đệm cao su giảm chấn bốn góc. Giờ em chở con máy đánh sàn liên hợp cỡ nhỏ đi bon bon qua mấy con hẻm nhỏ ngoằn ngoèo ở Phú Nhuận hay Bình Thạnh mà không sợ va quẹt, không trầy xước tí vỏ nhựa nào của máy, mà xe chạy đầm tay cực kỳ, không bị sàng lắc nguy hiểm như trước nữa!”

Hà nhìn nét mặt tự hào của người thợ lành nghề, trong lòng vừa mừng vừa có chút ái ngại. Phúc là kiểu thợ điển hình mà bất kỳ người quản lý nào cũng muốn có trong đội ngũ kỹ thuật: tháo vát, yêu nghề, có óc sáng tạo cơ khí và không ngại việc nặng. Nhưng cái tính tự tin thái quá vào sự tháo vát của mình đôi khi khiến anh vượt qua những ranh giới quy chuẩn vận hành mà chính anh cũng không ý thức được.

“Gắn khung sắt chở máy nặng phải kiểm tra kỹ mối hàn và ốc siết chịu lực đấy Phúc,” Hà nhắc nhở nhẹ nhàng. “Trọng tâm xe máy dồn về phía sau rất dễ mất lái khi vào cua hoặc phanh gấp trên đường trơn. Chiều nay em chở máy chạy thử tải trọng đầy đủ chưa?”

“Chị cứ lo xa!” Phúc xua tay, cười giòn tan. “Em chở thử bình nước hai mươi lít dằn xóc qua mấy cái gờ giảm tốc ở đường ray xe lửa Lê Văn Sỹ rồi, êm ru bà rù luôn! Có cái khung này rồi thì ca văn phòng buổi tối ở đây cứ để em nhận trọn gói. Đảm bảo với chị Hà và chị Uyên, đúng mười tám giờ ba mươi em có mặt, mở máy đánh sàn lướt một đường là bóng loáng sàn gạch men, hai tiếng rưỡi là tinh tươm từ tầng bốn xuống sảnh trệt.”

Uyên nhìn Phúc, vẻ hài lòng lộ rõ trên khuôn mặt: “Có một anh thợ cứng nghề, tháo vát như anh Phúc chuyên trách tuyến này thì bên em yên tâm quá. Văn phòng bọn em sàn gạch men hành lang dùng lâu năm bị ố vàng các đường ron chỉ gạch, mấy bên trước dùng cây lau nhà vắt tay lau qua loa không thể nào sạch nổi cặn bẩn tích tụ.”

“Ố ron gạch thì chị Uyên cứ để em!” Phúc vỗ ngực tự tin. “Em dùng bàn chải cước tròn gắn máy đánh sàn mini, pha loãng dung dịch tẩy cặn nhẹ trung tính rồi đánh cuốn chiếu theo chiều dọc ron gạch, bao sạch bong kin kít mà không làm mòn men sàn. Tiện thể em kiểm tra luôn cái đường ống thoát nước sàn trong nhà vệ sinh cho bên chị luôn. Nãy em đi ngang qua khu vệ sinh tầng bốn, nghe tiếng nước chảy róc rách ở bồn tiểu nam, chắc là hở gioăng cao su van xả rồi. Mấy cái van nước này em lạ gì, năm phút là em siết lại gioăng êm re, không để rò rỉ nước lãng phí đâu!”

Uyên sáng mắt lên, gật đầu lia lịa: “Ôi thế thì quý hóa quá anh Phúc ơi! Ban quản lý tòa nhà ở đây chậm chạp lắm, báo sửa cái van nước từ tuần trước mà chưa thấy ai lên ngó ngàng gì. Anh xem giúp được thì tốt quá!”

Hà ngồi bên cạnh, khẽ cau mày. Bàn tay cô cầm bút khựng lại giữa trang giấy.

Cử chỉ nhiệt tình của Phúc xuất phát từ lòng tốt và sự tháo vát của một người thợ muốn làm vừa lòng khách hàng, nhưng một lần nữa, chiếc bẫy “tiện tay làm giúp” lại hiển hiện ngay trước mắt Hà. Việc sửa chữa đường ống nước sàn, thay gioăng cao su hay can thiệp vào hệ thống cơ điện của tòa nhà hoàn toàn nằm ngoài phạm vi bảo hiểm trách nhiệm công cộng của Sạch Nhà. Nếu Phúc siết van quá tay làm nứt ren ống nước, gây ngập sàn nỉ văn phòng trong đêm, hoặc nếu van nước bị rò rỉ trở lại vào sáng hôm sau, ai sẽ là người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại? Hơn thế nữa, thời gian và công sức Phúc bỏ ra để làm những việc phụ ấy chưa hề có bất kỳ cơ chế tính toán thù lao làm thêm giờ nào được thống nhất giữa Sạch Nhà và công ty của Uyên.

“Phúc này,” Hà lên tiếng, giọng cô trầm và dứt khoát, kéo sự chú ý của cả hai người trở lại bàn họp. “Chuyện hỗ trợ kiểm tra van nước, chị ghi nhận sự nhiệt tình của em. Nhưng quy tắc của Sạch Nhà là thợ không tự ý can thiệp vào hệ thống kỹ thuật điện nước ngầm của tòa nhà. Việc rò rỉ van xả bồn tiểu nam, em chỉ chụp ảnh hiện trạng gửi cho Uyên để Uyên đốc thúc ban quản lý tòa nhà xử lý theo đúng chức năng của họ.”

Phúc hơi ngớ người, nụ cười trên môi khựng lại đôi chút. Anh nhìn Hà với vẻ khó hiểu: “Ủa, có cái gioăng cao su vặn lại tí xíu thôi mà chị Hà, em làm quen tay mất có mấy phút chứ mấy...”

“Một cái gioăng cao su vặn lại mất năm phút, nhưng nếu ren ống nước cũ bị mục gãy ngầm bên trong tường gạch, nước xối tràn ra sàn nỉ lúc nửa đêm thì trách nhiệm bồi thường sàn gỗ và máy móc bên dưới không thuộc về thẩm quyền của một người thợ vệ sinh,” Hà nhìn thẳng vào mắt Phúc, giải thích cặn kẽ từng rủi ro mà không hề gay gắt. “Và hơn hết, phạm vi công việc của em trong hợp đồng này được trả công cho việc làm sạch sàn, thu gom rác và bảo dưỡng bề mặt. Công ty không thể để người lao động gánh thêm những rủi ro kỹ thuật ngoài luồng mà không có thỏa thuận pháp lý bảo vệ các em.”

Uyên nghe Hà phân tích, khẽ giật mình nhận ra tính nghiêm trọng của vấn đề. Cô vội vàng xua tay phân trần: “Chị Hà nói đúng đấy anh Phúc ạ. Tòa nhà này xây cũng hơn mười năm rồi, đường ống nước cũ kỹ lắm. Để em gửi email chính thức yêu cầu ban quản lý tòa nhà cử thợ điện nước lên xử lý, chứ lỡ có sự cố gì lại phiền các anh chị ra.”

Phúc gãi đầu, cười trừ: “Dạ, em hiểu rồi... Tại em thấy tiện tay thì định đỡ đần chị Uyên xíu thôi.”

Hà mỉm cười nhẹ với Phúc, nhưng trong đầu cô đã ghi lại một gạch đầu dòng quan trọng: phải sớm tổ chức một buổi họp nội bộ để làm rõ ranh giới việc phát sinh và cơ chế tính tiền làm thêm giờ cho Phúc. Sự tháo vát không có ranh giới của anh là một con dao hai lưỡi có thể cắt đứt sự an toàn vận hành bất cứ lúc nào.

Sau khi Uyên và Hà cùng ký tên, đóng dấu vào ba bản hợp đồng dịch vụ vệ sinh định kỳ văn phòng với mức phí mười hai triệu đồng một tháng, Uyên dẫn Hà và Phúc đi một vòng khảo sát thực địa các góc chết của tầng bốn và tầng năm. Họ đi qua những hành lang dài trải thảm xám, kiểm tra các chân vách thạch cao bám bụi mịn và khu vực nhà kho chứa đồ văn phòng phẩm.

Khi đi ngang qua khu vực quầy lễ tân ở sảnh chính tầng bốn, một cô nhân viên lễ tân trẻ đang thu dọn túi xách chuẩn bị ra về nhìn thấy Uyên liền cất tiếng gọi: “Chị Uyên ơi, cái bồn rửa trà nhỏ ở góc văn phòng sau lưng quầy lễ tân mấy hôm nay bị đọng cặn trà đen sì với nghẹt bã trà ở phễu lọc đó chị. Đội vệ sinh mới vào làm có dọn luôn chỗ đó không chị?”

Uyên chưa kịp lên tiếng thì Phúc đã nhanh nhảu bước lên một bước, vui vẻ cười xòa: “Dọn chứ em gái! Tối anh vào đánh sàn, tiện tay anh tạt qua tráng nước sôi với xịt bọt tẩy enzyme sinh học một loáng là cái bồn inox sáng choang liền, có gì đâu mà lo!”

Cô lễ tân rạng rỡ: “Ôi thế thì may quá, em cảm ơn anh trước nha!”

Hà đứng phía sau lưng Phúc, chứng kiến toàn bộ cảnh tượng ấy mà lồng ngực khẽ thắt lại. Lại là hai chữ “tiện tay”. Lại là một sự hứa hẹn vô tư ngoài phạm vi dịch vụ, được trao đi một cách hào sảng mà không hề có trong bất kỳ dòng nào của tập hợp đồng vừa ráo mực ký kết. Nhưng trước mặt khách hàng, Hà giữ thể diện cho người thợ của mình, cô không lên tiếng ngắt lời Phúc mà chỉ lặng lẽ ghi nhớ để chấn chỉnh sau khi rời khỏi tòa nhà. Sự hào sảng của người thợ lao động luôn đáng quý, nhưng nếu không được bao bọc bởi một bộ khung nguyên tắc, sự hào sảng ấy sẽ nhanh chóng biến thành gánh nặng công việc không tên và bào mòn biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh của công ty.

Rời khỏi tòa nhà ở Phú Nhuận khi đồng hồ điểm gần bảy giờ tối, Hà từ chối lời mời đi uống nước của Phúc để anh kịp chạy xe về kiểm tra lại bộ khung sắt. Cô nổ máy chiếc xe số cũ kỹ, hòa mình vào dòng người đông đúc đang chen chúc trên đường Phan Đăng Lưu hướng về Bình Thạnh. Gió đêm mang theo hơi nóng của động cơ xe máy và bụi đường phả vào mặt, làm cay xè đôi mắt mỏi mệt của cô.

***

Tám giờ tối, Hà chạy xe máy về đến văn phòng kiêm kho bãi của Sạch Nhà nằm sâu trong con hẻm ngoằn ngoèo trên đường Điện Biên Phủ, quận Bình Thạnh.

Không gian kho ngập tràn mùi hương tinh dầu sả chanh lẫn với mùi khăn lau vi sợi vừa được giặt sấy thơm tho treo ngay ngắn trên các giá sắt nhiều tầng. Chiếc máy giặt công nghiệp ở góc phòng đang chạy chu trình vắt cuối cùng, rung lên từng nhịp bần bật trên nền xi măng láng bóng, tạo nên những âm thanh trầm đục dội vào các bức tường vôi cũ. Dưới ánh đèn tuýp neon trắng lóa, Phạm Ngọc Lan đang ngồi bên chiếc bàn làm việc bằng gỗ ghép, chiếc máy tính xách tay mở sẵn bảng tính Excel dày đặc các cột số màu đỏ và đen, bên cạnh là một xấp giấy in sao kê tài khoản ngân hàng của Sạch Nhà.

Nghe tiếng chân Hà bước qua cánh cửa cuốn sắt, Lan không ngẩng lên ngay mà tiếp tục gõ lách cách những con số vào bàn phím số phụ, vẻ mặt nghiêm nghị và căng thẳng đến mức hàng lông mày thanh mảnh nhíu chặt lại thành một nếp gấp sâu nơi ấn đường.

“Ký được hợp đồng văn phòng Phú Nhuận rồi chứ gì?” Lan cất tiếng hỏi, mắt vẫn dán chặt vào màn hình máy tính đang hiển thị những dòng dữ liệu nhảy múa.

Hà treo chiếc mũ bảo hiểm lên chiếc móc sắt sau cánh cửa, bước đến đặt tập hồ sơ hợp đồng có chữ ký tươi của Lâm Gia Uyên lên mép bàn Lan, khẽ thở phào một hơi dài như vừa trút được một phần gánh nặng: “Ký xong rồi Lan. Mười hai triệu một tháng, làm từ thứ Hai đến thứ Sáu, khung giờ tối từ mười tám giờ ba mươi đến hai mươi mốt giờ. Phúc nhận trọn tuyến này, tự chế cả khung sắt chở máy đánh sàn bằng xe máy luôn rồi. Nhìn chung mọi điều khoản kỹ thuật đều khớp với năng lực vận hành của mình.”

Trái ngược với sự nhẹ nhõm của Hà, Lan từ tốn đẩy chiếc kính cận lên sống mũi, đưa tay xoay màn hình máy tính xách tay một góc bốn mươi lăm độ về phía bạn mình, rồi cầm tập giấy sao kê ngân hàng chặn ngay trước mặt Hà.

“Cậu ngồi xuống đây đi Hà,” giọng Lan lạnh và khô khốc như một thẩm phán chuẩn bị đọc một bản cáo trạng không có tình tiết giảm nhẹ. “Trước khi cậu kịp ăn mừng vì có thêm một khách hàng B2B hoành tráng để ghi vào hồ sơ năng lực, tớ cần cậu nhìn thẳng vào bảng dự phóng dòng tiền này.”

Hà kéo chiếc ghế nhựa ngồi xuống đối diện bạn, linh cảm chẳng lành bắt đầu len lỏi vào sống lưng, làm tê buốt các khớp ngón tay: “Có chuyện gì vậy Lan? Hợp đồng mười hai triệu một tháng là nguồn thu đều đặn đầu tiên của mình kể từ khi thành lập mà. Nó giúp mình nuôi được thợ cứng qua những ngày vắng khách lẻ.”

“Nguồn thu đều đặn trên giấy tờ, nhưng là một cái bẫy thanh khoản thực tế!” Lan đập nhẹ đầu ngón tay có cắt móng tỉ mỉ lên điều khoản thanh toán trong bản hợp đồng mà Hà vừa mang về. “Cậu có đọc kỹ điều khoản thanh toán ở điều 5.2 không? Chu kỳ nghiệm thu và thanh toán: chốt khối lượng công việc vào ngày cuối cùng của tháng, gửi hóa đơn tài chính trong vòng năm ngày làm việc đầu tháng sau, và bên A thanh toán chuyển khoản trong vòng bốn mươi lăm ngày kể từ ngày nhận đủ hóa đơn hợp lệ!”

Hà chớp mắt, tim khẽ hẫng một nhịp, cố gắng nhớ lại cuộc thảo luận với Uyên: “Bốn mươi lăm ngày... là quy định chung của các doanh nghiệp phần mềm và công ty có vốn đầu tư nước ngoài, họ cần thời gian đối soát qua bộ phận kế toán, quản lý vận hành rồi mới trình giám đốc tài chính duyệt chi...”

“Đúng, với một tập đoàn lớn hay một công ty có dòng vốn dồi dào, bốn mươi lăm ngày là quy trình kiểm soát nội bộ bình thường của họ,” Lan ngắt lời, giọng sắc bén như dao mổ rạch qua từng lớp lý lẽ của Hà. “Nhưng với một đơn vị dịch vụ tí hon đang vận hành bằng từng đồng vốn tự có như Sạch Nhà, bốn mươi lăm ngày sau khi xuất hóa đơn đồng nghĩa với việc cậu phải chờ tổng cộng gần hai tháng trời mới cầm được đồng tiền đầu tiên của tháng làm việc đó! Cậu tính xem: Phúc bắt đầu làm từ đầu tháng này, đến cuối tháng là tròn ba mươi ngày. Xuất hóa đơn mất năm ngày. Rồi chờ thêm bốn mươi lăm ngày công nợ nữa. Tổng cộng là bao nhiêu? Là bảy mươi lăm ngày, Hà ạ! Bảy mươi lăm ngày là hai tháng rưỡi ròng rã!”

Lan lia chuột, mở tab dự phóng dòng tiền ngắn hạn trên màn hình. Từng hàng số màu đỏ hiện lên nhức nhối:

“Trong suốt bảy mươi lăm ngày đó, Phúc có chấp nhận chờ bốn mươi lăm ngày mới lấy lương không? Không bao giờ! Phúc nhận trọn tuyến này, tiền công ca tối ngoài giờ cộng phụ cấp chở máy móc của anh ấy mỗi tháng tối thiểu là năm triệu rưỡi đến sáu triệu đồng. Lương của thợ là mùng năm hàng tháng phải ting ting vào tài khoản, không trễ một ngày, vì họ còn tiền thuê nhà trọ, tiền gửi về quê, tiền ăn uống hàng ngày. Tiền hóa chất tiêu hao cho máy đánh sàn, tiền điện giặt sấy khăn, tiền khấu hao lưỡi cước... ai trả? Sạch Nhà phải tự móc tiền túi ra ứng trước toàn bộ!”

Lan cầm tờ giấy sao kê ngân hàng lên, lật đến trang cuối cùng và dùng chiếc bút bi mực đỏ khoanh một vòng tròn đỏ chót, đậm nét vào con số dư khả dụng ở góc dưới bên phải.

Tiếng máy giặt công nghiệp ở góc phòng vừa dứt chu trình vắt, tiếng mô tơ ngừng quay để lại một khoảng lặng đột ngột, nặng nề và ngột ngạt. Mùi cồn sát khuẩn trên tay Hà dường như đã bốc hơi hết, chỉ còn lại vị đắng chát đọng nơi cuống họng.

Lan đẩy tờ sao kê ngân hàng về phía Hà. Dưới ánh đèn neon lạnh lẽo, con số dư khả dụng hiện lên rõ mồn một: mười tám triệu bốn trăm hai mươi nghìn đồng — một con số chỉ vừa vặn để trả lương đợt tới cho đội ngũ thợ nòng cốt nếu không có bất kỳ sự cố nào phát sinh.

Hà nhìn chằm chằm vào con số mười tám triệu trên trang giấy in nhiệt, ngón tay bất giác siết chặt lấy mép bàn gỗ dán. Gió đêm từ con hẻm Bình Thạnh thổi qua khe cửa cuốn hé mở, mang theo mùi khói xe và hơi ẩm của đất sau cơn mưa rào chiều muộn, nhưng không làm dịu đi cái nóng hầm hập đang bốc lên từ lồng ngực cô.

“Cậu thấy chưa, Hà?” Lan hạ giọng xuống, không còn vẻ gay gắt của một kiểm soát viên tài chính nữa, mà thay vào đó là sự chua xót của một người cùng chung chiến tuyến. “Chúng ta ký được một hợp đồng mười hai triệu, nhìn qua thì oai lắm, ai cũng nghĩ Sạch Nhà bắt đầu có khách doanh nghiệp lớn. Nhưng thực chất, để phục vụ cái hợp đồng này, trong hai tháng rưỡi tới chúng ta phải bơm trước gần mười lăm triệu tiền túi cho lương thợ và vật tư. Nếu khách hàng thanh toán chậm thêm một tuần vì lý do kiểm toán nội bộ hay giám đốc đi công tác chưa ký séc, dòng tiền của chúng ta sẽ đứt gãy ngay lập tức. Cậu lấy gì trả tiền thuê cái kho này? Cậu lấy gì mua cồn, mua nước lau sàn cho các ca lẻ ban ngày?”

Hà không đáp lại ngay. Cô ngước nhìn lên những giá sắt xếp tầng chạy dọc theo bức tường kho. Ở đó, những chai can nhựa đựng dung dịch enzyme tẩy rửa sinh học xếp thẳng tắp, những cuộn khăn lau vi sợi màu xanh dương, màu vàng, màu đỏ được phân loại cẩn thận theo quy chuẩn chống nhiễm khuẩn chéo mà cô dày công xây dựng. Tất cả những thứ đó được mua bằng từng đồng vốn tích cóp chắt chiu, bằng niềm tin ngây thơ rằng chỉ cần làm thật tốt, thật chuẩn chỉ thì doanh nghiệp sẽ tự khắc đứng vững.

Nhưng thế giới thực của thương trường B2B không vận hành bằng sự chỉn chu đơn thuần. Nó vận hành bằng vòng quay tiền tệ, bằng sức nặng của vốn lưu động, và bằng sự bất cân xứng tàn nhẫn giữa những kẻ có quyền trì hoãn thanh toán và những người lao động sống dựa vào đồng lương đúng ngày.

“Tớ hiểu rồi,” Hà cất tiếng, giọng cô khẽ khàng nhưng không hề run rẩy. Cô rút cây bút bi đen, cẩn thận đóng nắp lại rồi đặt cạnh bản hợp đồng. “Tớ đã quá tập trung vào quy trình vận hành và kỹ thuật an toàn tại hiện trường mà xem nhẹ điều khoản dòng tiền. Uyên nói đúng, người quản lý vận hành chỉ nhìn thấy sự cố kỹ thuật có thể đánh sập hệ thống ban ngày, còn người làm chủ như chúng mình... một dòng điều khoản công nợ bốn mươi lăm ngày có thể bóp nghẹt cả doanh nghiệp trong đêm.”

Lan nhìn bạn mình, ánh mắt dịu lại đôi chút. Cô thở dài, gập chiếc máy tính xách tay lại một nửa, để lại một khe sáng hắt lên mặt bàn: “Giờ hợp đồng ký rồi, dấu đỏ đóng rồi, không thể quay lại đòi sửa điều khoản thanh toán được nữa, người ta sẽ đánh giá mình thiếu chuyên nghiệp và không đủ tiềm lực tài chính. Ca này Phúc đã nhận, mình phải tìm cách xoay sở nguồn vốn lưu động khác để bù đắp vào khoảng trống bảy mươi lăm ngày đó.”

Hà gật đầu. Cô đứng dậy, bước lại gần giá treo khăn, đưa tay chạm vào lớp vải vi sợi mềm mại, ấm áp vừa được sấy khô. Một kế hoạch mới bắt đầu thành hình trong tâm trí cô, gai góc hơn và thực tế hơn rất nhiều so với những ước mơ ban đầu.

“Ngày mai,” Hà quay lại nhìn Lan, ánh mắt kiên định trở lại, “tớ sẽ rà soát lại toàn bộ lịch làm việc của các ca lẻ hộ gia đình. Mình phải đẩy mạnh phân khúc thu tiền tươi ngay sau ca làm để lấy ngắn nuôi dài. Đồng thời, tớ sẽ ngồi lại với Phúc trước ca làm đầu tiên vào thứ Hai tuần tới. Phải nói rõ với cậu ấy về ranh giới công việc, chấm dứt ngay thói quen ‘tiện tay làm giúp’ không tên, không thù lao. Muốn sống sót qua bảy mươi lăm ngày này, Sạch Nhà không được phép lãng phí một giọt hóa chất, một phút công lao động, hay một đồng vốn dự phòng nào nữa.”

Lan khẽ mỉm cười cay đắng, với tay tắt công tắc chiếc đèn tuýp trên bàn làm việc: “Được. Miễn là cậu không quên con số mười tám triệu này. Nó là ranh giới giữa việc Sạch Nhà tiếp tục tồn tại hay trở thành một bài học khởi nghiệp thất bại trên giấy tờ.”

Hà im lặng nhìn theo bóng Lan bước ra phía cửa. Đêm Bình Thạnh trôi về khuya, tiếng quạt gió của chiếc máy giặt đã tắt hẳn, nhường chỗ cho tiếng côn trùng rả rích dưới chân tường ẩm mục. Trước mắt Hà, bản hợp đồng mười hai triệu đồng nằm im lìm trên mặt bàn gỗ ghép — không còn là một chiến thắng rực rỡ, mà là một phép thử nghiệt ngã về sức chịu đựng của một doanh nghiệp nhỏ giữa dòng xoáy thanh khoản khốc liệt.