Phiên xét lệ phí

Tiếng chiêng đồng nha môn vọng vang từng hồi đanh thép qua bến Vọng Giang mờ sương, thúc giục dân buôn bán và phu thuyền kéo về chật kín sân điếm sở bến đò.

Gió sớm thổi từ mặt sông mang theo hơi nước buốt lạnh của cữ cuối thu, quấn quýt bên những chòm cây khẳng khiu ven bờ. Dòng nước đỏ ngầu phù sa vỗ bì bọp vào các mạn thuyền chài, thuyền buôn đậu san sát dọc bờ dốc. Dưới mái hiên rộng của điếm sở—vốn là nơi phường bến ngày thường dùng để cân đo hàng hóa, thu thuế tuần ty và kiểm tra thẻ thuyền—một chiếc bàn gỗ lim dài đã được kê ngay ngắn ở vị trí trang trọng nhất. Phía sau bàn, hai chiếc ghế bành bọc mây nâu sẫm đặt song song, trên trải chiếu cói trắng viền vải điều còn mới. Đám đông quanh sân mỗi lúc một đông thêm: những người phu than mặt mày còn vương vệt đen xỉn, phu gạo khoác bao bố trên vai, những bà bán cá, bán tương tay xách giỏ tre nẹp nan, và cả cánh lái buôn đường dài vừa ghé bến cũng nán lại tò mò đứng vòng trong vòng ngoài. Mùi bùn ướt, mùi mắm mòi, mùi khói rơm đốt sưởi ven bờ hòa lẫn vào nhau trong bầu không khí đặc quánh hơi lạnh. Ai nấy đều thì thào bàn tán, mắt không rời khỏi dãy tráp gỗ sơn then cùng những cọc văn thư phủ lụa điều đặt cẩn trọng trên mặt bàn.

Vũ Chính An ngồi ở bàn công đường lâm thời bên cạnh Đào Văn Kính, vẻ mặt trầm tĩnh đến mức lạnh lùng. Y vận bộ áo sam dài màu lam thẫm của thư lại huyện nha, vạt áo buông rủ phẳng phiu, hai ống tay áo gập gọn gàng để lộ cổ tay chắc nịch của người cầm bút lâu năm mà không thiếu vẻ rắn rỏi. Trước mặt y, thẻ bài ngà khắc chữ triều đình óng lên sắc ngà mịn màng dưới ánh rạng đông, bên cạnh là chiếc nghiên đá Đoan Khê đen nhánh cùng cuốn sổ thuế bọc bìa xanh sẫm của huyện nha Thanh Lâm được bày biện đâu ra đấy, thẳng thớm từng li. Ngồi bên cạnh y, Đào Văn Kính rõ ràng không được tự nhiên như thế. Vị phường bảo tuổi ngoài ngũ tuần chốc chốc lại đưa bàn tay nhăn nheo vuốt chòm râu hoa râm lưa thưa, vạt áo the màu nâu nhạt khẽ lay động theo từng nhịp thở ngập ngừng. Lão bưng chén trà nóng lên rồi lại đặt xuống, để cho khói trà bốc nghi ngút phả vào mặt, mắt nhìn dáo dác ra phía ngoài sân điếm sở, nơi sương mù đang dần tan dưới ánh mặt trời rọi qua kẽ mây.

Khi tiếng chiêng cuối cùng dứt hẳn, để lại một khoảng lặng trang nghiêm đến nghẹt thở giữa bến sông, Vũ Chính An mới chậm rãi nâng tay áo, khẽ gõ nhẹ chiếc chặn giấy bằng đồng thau xuống mặt bàn gỗ lim. Âm thanh khô giòn vang lên, cắt đứt mọi tiếng rì rầm của đám đông.

"Bách tính, thuyền gia cùng chư vị tiểu thương bến Vọng Giang nghe rõ," giọng Vũ Chính An vang lên, không quá lớn nhưng rõ ràng, từng chữ như búa gõ vào đe, rành rọt truyền khắp khoảng sân rộng. "Hôm nay, thừa mệnh lệnh của quan Huyện doãn huyện Thanh Lâm, bản nha lập bàn công đường lâm thời tại điếm sở này nhằm phúc tra, đối chất công khai toàn bộ các khoản thu dịch bến bãi, tiền xâu cầu ván và các khoản thu phụ trội phát sinh suốt mùa vụ vừa qua. Lâu nay có nhiều đơn từ khiếu nại gửi lên huyện nha phản ánh tình trạng nhập nhằng thu sai lệ định, gây khó khăn cho người dân buôn bán và kẻ kéo thuyền mưu sinh. Hôm nay, ba mặt một lời, có sổ sách huyện nha, có phường bảo sở tại, có người nộp và người thu, mọi sự đều phải đem ra ánh sáng."

Đào Văn Kính ngồi bên cạnh khẽ hắng giọng, cố nở một nụ cười hòa hoãn, chắp hai tay hướng về phía bà con lối xóm:

"Phải đó, bà con buôn bán bên bến cứ yên lòng. Điếm sở xưa nay luôn giữ bến yên ổn, có điều bến sông luân chuyển phức tạp, phu phen tạp nham, khó tránh khỏi đôi lúc có việc chưa chu toàn. Hôm nay có Vũ thư lại đích thân thị sát, ai có uẩn khúc gì cứ việc phân trần, giữ lấy cái hòa khí làm ăn chung."

Vũ Chính An không liếc nhìn Đào Văn Kính, chỉ lật mở cuốn sổ thuế lớn của huyện nha, đầu ngón tay lướt trên những dòng mực son chép quy chế:

"Trước hết, gọi Lại Tam và nhóm phu dịch bến bãi ra trước bàn!"

Một tràng xôn xao dấy lên từ phía cánh trái sân. Đám đông rẽ ra, để lộ Lại Tam trong bộ áo vải thô màu chàm, đầu quấn chiếc khăn rìu xộc xệch, hai bàn tay thô ráp giấu sau lưng. Đi sau gã là hai tên lâu la quen mặt, trong đó có Cẩu Nhị với đôi mắt chuột láo liên lấm lét nhìn quanh, đầu rụt vào cổ như con rùa sợ sệt. Khác với vẻ nghênh ngang, huênh hoang thường ngày khi cầm đoản côn dạo quanh bến đòi tiền xâu, hôm nay Lại Tam bước đi có phần thận trọng, đầu hơi cúi nhưng quai hàm bạnh ra, lộ rõ vẻ chối quanh và toan tính.

Gã bước đến trước bàn công đường, chắp tay cúi gập người hành lễ với Vũ Chính An và Đào Văn Kính, giọng nói cố làm ra vẻ bộc trực, chất phác:

"Bẩm Vũ thư lại, bẩm Đào phường bảo! Thảo dân là Lại Tam, quản việc khuân vác và trông coi an ninh trật tự mé bến đông. Không biết nha môn nghe lời gièm pha từ đâu mà sáng sớm tinh mơ đã gióng chiêng đòi đối chất, làm kinh động cả bến đò đang mùa bận rộn thế này?"

Vũ Chính An nhướng mày, lật một trang sổ, cất giọng lạnh tanh:

"Ngươi còn hỏi nghe từ đâu? Trong hai tháng sáu và tháng bảy, các hộ gánh hàng qua đò và thuyền buôn nhỏ liên tục trình đơn. Bảng quy định thuế khóa toàn hạt Thanh Lâm do huyện nha ban bố từ năm ngoái ghi rõ: hàng gánh qua bến mỗi lượt chỉ nộp ba văn tiền xâu duy tu cầu ván, thuyền đỗ bến lấy nước nộp hai văn. Cớ sao suốt hai tháng qua, tiểu thương gánh bột, gánh than, gánh tương đều bị thu tới mười lăm văn mỗi gánh? Lại có thêm khoản 'phí vệ sinh bến' và 'phí giữ thuyền' không hề có trong quy chế? Số tiền đó thu theo lệnh của ai, vào túi ai?"

Tiếng xì xào của đám đông lập tức dấy lên như ong vỡ tổ. Mấy bác phu bến nắm chặt đòn gánh trong tay, ánh mắt căm phẫn nhìn chằm chằm vào Lại Tam.

Lại Tam không hề biến sắc, trái lại còn ngẩng đầu lên, vẻ mặt đầy oan ức, hai tay vung vẩy phân trần:

"Ấy chết, oan cho thảo dân quá! Bẩm đại nhân, bến Vọng Giang này một ngày trăm chuyến đò qua lại, rác rưởi trôi dạt, bùn đất lầy lội trơn trượt ngập đến mắt cá chân. Anh em chúng tôi ngày đêm phải quét dọn cầu ván, rải đá dăm chống trượt, lại phải thức trắng mắt trông coi cọc buộc thuyền cho các chủ đò khỏi bị kẻ gian tháo dây trôi mất. Cái mười mấy văn thu thêm đó thực chất là tiền công quét dọn và giữ thuyền do các chủ hàng và thuyền gia 'tự nguyện' gửi gắm cho anh em bốc vác kiếm bát cháo lót dạ, chứ đâu phải sưu thuế triều đình mà bảo thu sai lệ!"

Gã vừa nói vừa quay ngoắt lại, trừng mắt nhìn Cẩu Nhị đang đứng co rúm phía sau, đoạn lớn tiếng quát mắng như để phủi sạch trách nhiệm:

"Còn cái chuyện mười lăm văn hay mười tám văn, chắc chắn là do mấy thằng ranh con dưới tay này! Chúng nó lười làm mà muốn ăn nhiều, tự ý nâng giá rồi mượn danh nghĩa bến bãi làm bậy! Thảo dân bận trăm công nghìn việc điều phối phu thuyền ngoài cầu tàu, làm sao mà kè kè bên từng đứa được! Về chuyện này, thảo dân nhận tội sơ suất không quản thúc nổi đàn em, xin nộp phạt theo lệ làng!"

Nói đoạn, Lại Tam đảo mắt nhìn sang mé bờ đông, nơi quán trà của Liễu Thanh Hà vừa dọn dẹp sạch sẽ sau lũ, rồi bất ngờ đổi giọng đầy cay độc, chĩa mũi dùi về phía nàng:

"Nhưng bẩm quan trên, nếu đã xét sự công bằng ở cái bến này, thì cớ sao nha môn chỉ nhắm vào đám phu phen chân lấm tay bùn chúng tôi? Sao không xét luôn cái quán trà Thanh Hà đằng kia? Một góa phụ không rõ căn cớ từ đâu dạt về bến, mở quán bán trà hai văn, bánh ba văn, phá nát giá cả bến bãi xưa nay! Người ta đồn ầm lên rằng quán đó buôn bán gian lận, dùng trà mốc sấy lại, lại còn lén lút dựa dẫm thương nhân giàu có bên ngoài để tuồn hàng trốn thuế, làm loạn cả tôn ti trật tự của bến Vọng Giang! Cái đó mới là thứ làm nhơ nhuốc phong hóa, phá bến phá phường, sao huyện nha không tra xét?"

Lời chụp mũ trơ trẽn của Lại Tam vừa dứt, cả sân điếm sở liền rộ lên những tiếng xì xào phẫn nộ. Những người đàn bà gánh hàng, những phu bốc vác ngày thường hay ghé quán uống bát chè xanh của Thanh Hà bắt đầu giậm chân, lớn tiếng phản đối: "Ăn nói xằng bậy!", "Đồ ngậm máu phun người!". Đào Văn Kính giật thót mình, vội đưa tay ra hiệu cho gã im miệng, mặt đỏ bừng vì xấu hổ. Trên bàn xử án, Vũ Chính An vẫn ngồi bất động, đôi mắt sắc như dao cau nhìn thẳng vào Lại Tam, không hề lay chuyển bởi những lời lẽ vòng vo đánh lạc hướng.

"Lời đồn nhảm nhí ngoài chợ không phải là căn cứ tại công đường," Vũ Chính An trầm giọng, âm sắc lạnh buốt. "Ngươi bảo tiền thu là tự nguyện? Ngươi bảo đàn em tự ý nâng giá? Ngươi bảo quán Thanh Hà buôn gian bán lận và có lời đồn bất chính?"

Y dừng lại một nhịp, đoạn đưa mắt nhìn về phía góc sân:

"Người làm chứng vụ việc tung tin đồn và chia tiền chợ, bước lên!"

Từ phía sau lưng Liễu Thanh Hà, một bóng người nhỏ bé khẽ cựa quậy. Là Tiểu Mãn. Con bé mặc chiếc áo vải thô màu nâu sẫm đã được giặt sạch sẽ vá lại đôi chỗ ở vai, tóc búi hai chỏm gọn gàng bằng sợi dây gai mộc mạc. Thanh Du đứng bên cạnh khẽ nắm lấy bàn tay gầy guộc của con bé, khẽ gật đầu như truyền cho em lòng dũng cảm. Thanh Hà cũng cúi xuống, dịu dàng đặt tay lên lưng em, ánh mắt tràn đầy sự tin cậy và bao bọc.

Tiểu Mãn hít một hơi thật sâu, từng bước chậm rãi nhưng dứt khoát bước ra giữa vòng vây của hàng trăm cặp mắt. Khi đứng trước bàn công đường, đối diện với uy nghi của thư lại huyện nha và cái nhìn trừng trừng đe dọa của Lại Tam cùng Cẩu Nhị, đôi chân khẳng khiu của con bé không khỏi run rẩy nhẹ. Nhưng rồi, em nhìn thấy chiếc thẻ bài ngà sáng loáng trên bàn, nhìn thấy vẻ mặt điềm đạm của chị Hà và bóng lưng vững chãi như cây đa cổ thụ của lão Từ Bá đang đứng chống mái chèo bên mé ngoài, sự sợ hãi trong lòng em dần tan biến, nhường chỗ cho sự kiên định lạ thường.

Con bé quỳ xuống, dập đầu một lạy theo đúng phép tắc mà hôm qua Thanh Du đã chỉ dạy, rồi ngẩng cao đầu, cất giọng rành rọt:

"Bẩm Vũ thư lại! Bẩm Đào phường bảo! Con là Tiểu Mãn, phụ việc quét dọn, đun nước tại quán trà mé đông của chị Liễu Thanh Hà. Con xin làm chứng trước công đường về những lời Lại Tam vừa bịa đặt!"

Tiểu Mãn quay ngoắt người lại, ngón tay khẳng khiu giơ thẳng lên, chỉ đích danh vào mặt Cẩu Nhị đang đứng sau lưng Lại Tam:

"Chính gã Cẩu Nhị kia! Ngày hăm ba tháng Sáu, vào đúng giờ Mùi sau phiên chợ trưa, con tận mắt nhìn thấy gã đứng sau đống rơm cạnh lều vịt mé chợ Đông Tân! Gã móc trong túi ra hai xâu tiền kẽm, tổng cộng bốn mươi văn, chia cho mụ Béo bán cá và thím Chín bán hến! Con nghe rõ mồn một gã dặn hai người đó phải ra sức rêu rao khắp chợ rằng chị Thanh Hà dùng nhan sắc quyến rũ thương nhân Tây Lĩnh để lấy trà rẻ, hòng làm nhục thanh danh chị ấy, khiến khách buôn sợ hãi không dám ghé quán uống nước nữa!"

Cẩu Nhị giật bắn mình như bị ong chích, mặt cắt không còn hột máu, lắp bắp:

"Mày... con ranh ăn mày chết giẫm! Mày ngậm máu phun người! Tao chia tiền mua cá mua tôm chứ chia tiền đặt điều bao giờ!"

"Mày chối sao được!" Tiểu Mãn trừng mắt nhìn gã, giọng nói đanh lại, không hề có nửa phần sợ sệt. "Hôm đó mày còn đưa cho mụ Béo một nắm bánh kê thừa gói trong lá dong khô, bảo là tiền thưởng thêm! Mày bảo với mụ ấy: 'Cứ làm cho con góa phụ ấy không ngóc đầu lên được ở bến này, anh Tam sẽ thưởng thêm nửa quan tiền!' Lời đó chính tai con nghe thấy, mắt con nhìn thấy! Ngày xưa con đi xin ăn đói rách đầu chợ, gã Cẩu Nhị từng bắt con canh hàng cho gã nên con lạ gì cái giọng khàn như vịt đực của gã! Nếu con nói sai nửa lời, xin trời tru đất diệt, quan trên cứ việc ném con xuống dòng Vọng Giang này!"

Từng lời, từng chữ của đứa trẻ mười tuổi vang lên đanh thép giữa sân điếm sở. Đám đông tiểu thương ồ lên kinh ngạc. Mấy người bán hàng ở chợ Đông Tân có mặt tại đó bắt đầu xì xào:

"Hèn chi đợt đó mụ Béo cứ bô bô cái mồm khắp bến!"

"Hóa ra là ăn tiền của lũ cò bến để hại người ta!"

"Đồ lòng lang dạ thú, đến một người đàn bà góa tự lập kiếm cơm cũng không tha!"

Lại Tam run rẩy khóe môi, trán rịn ra một lớp mồ hôi hột. Gã toan mở miệng quát nạt Tiểu Mãn thì Vũ Chính An đã đập mạnh chiếc chặn giấy bằng đồng thau xuống bàn.

*Chát!*

"Im lặng!" Vũ Chính An nghiêm giọng, ánh mắt quét qua mặt Cẩu Nhị khiến tên này sợ hãi thụt lùi lại nửa bước. Y quay sang nhìn Tiểu Mãn, giọng nói thoáng chút ôn tồn hiếm thấy: "Lời khai rõ ràng, có ngày giờ, địa điểm và hành vi cụ thể. Ghi nhận lời chứng của nhân chứng Tiểu Mãn."

Lúc này, Liễu Thanh Hà mới ung dung bước lên phía trước. Nàng vận chiếc áo cánh màu nâu nhạt bằng vải thô giản dị, mái tóc búi gọn gàng sau gáy cố định bằng một chiếc trâm cài bằng gỗ đào mộc mạc, không hề điểm trang phấn son nhưng nét mặt toát lên vẻ thanh sạch, đường hoàng và kiên định. Trên hai tay nàng nâng niu một cuốn sổ bọc vải xanh sẫm—cuốn sổ mà nàng đã cẩn thận ghi chép từng nét chữ từ những ngày đầu đặt chân đến bến đò này.

"Bẩm Vũ thư lại," Thanh Hà cất tiếng, giọng nàng trong trẻo, từ tốn nhưng đong đầy sức nặng của lẽ phải. "Lại Tam nói rằng tiền thu thêm là 'tự nguyện', nói rằng hắn không hay biết việc đàn em tự ý nâng giá và đổ cho quán trà buôn bán phá lệ. Dân phụ xin kính trình lên công đường cuốn sổ nhật ký thu chi của quán trà suốt năm tháng qua."

Nàng tiến lên hai bước, kính cẩn đặt cuốn sổ giấy bổi lên mặt bàn trước mặt Vũ Chính An, rồi lật từng trang giấy phẳng phiu:

"Từ ngày hai mươi chín tháng Ba, khi quán mới dựng lều tranh, Lại Tam đã đích thân dẫn đàn em đến đòi năm mươi văn tiền kẽm mỗi tuần cho cái gọi là 'phí giữ yên bến'. Dân phụ không đồng ý nộp tiền không có biên nhận, nhưng vẫn ghi chép lại đầy đủ từng giờ, từng ngày bọn chúng kéo đến sách nhiễu. Đến tháng Sáu và tháng Bảy, khi đàn em hắn chặn cầu ván, ép tăng phí lên mười lăm văn mỗi gánh, dân phụ cùng các chị em tiểu thương đã thu thập lại toàn bộ chứng cứ."

Đúng lúc đó, từ dưới sân, Đỗ Nguyệt Nương sải bước tiến lên. Vạt áo tứ thân màu đỏ gạch của chị bay phần phật trong gió sông. Đi theo sau chị là bốn người phụ nữ khác: thím Ba buôn bột nếp, dì Tư bán tương nếp, cô Lụa gánh chuối tiêu và chị Hai bán hàng mã. Trên tay mỗi người đều cầm một xấp giấy bổi nhỏ, mép giấy nham nhở, dính đầy những vệt bùn khô và dấu mực than mờ nhạt.

"Bẩm quan trên!" Nguyệt Nương lớn tiếng, phong thái dạn dĩ của người đứng đầu Hội nữ thương Đông Tân bộc lộ trọn vẹn. "Chúng tôi đây là những người trực tiếp gánh hàng qua bến mỗi sớm mai! Đây là hai mươi mốt mảnh biên nhận tạm bợ do chính tay gã Cẩu Nhị và đàn em Lại Tam xé ra khi thu tiền của chúng tôi! Mười lăm văn một gánh, không thiếu một đồng! Trên giấy chỉ có vạch than đánh dấu, tuyệt đối không có con dấu của huyện nha hay điếm sở bến đò! Chúng tôi xin nộp lên để đối chiếu với sổ sách của cô Thanh Hà!"

Vũ Chính An nhận lấy cuốn sổ của Thanh Hà và xấp giấy biên nhận từ tay Đỗ Nguyệt Nương. Đôi bàn tay thư lại thoăn thoắt lật giở, so sánh từng con số, từng ngày tháng.

"Ngày mùng sáu tháng Sáu: thu của Nguyễn Thị Hạnh mười lăm văn, biên nhận số mười hai, sổ Thanh Hà ghi nhận Cẩu Nhị chặn đò lúc giờ Thìn. Ngày mười bốn tháng Sáu: thu của Trịnh Thị Liễu mười lăm văn, ép điểm chỉ than củi, sổ Thanh Hà ghi nhận xô ngã vò tương..."

Vũ Chính An đọc to từng dòng, giọng đọc vang rền giữa sự im phăng phắc của cả bến đò. Từng ngày, từng giờ, từng số tiền lẻ mọn mà những người phụ nữ nghèo khó chắt chiu từ từng gánh hàng rong bị bóp nặn, đối chiếu khớp hoàn toàn, không sai lệch dù chỉ nửa phân! Sự tỉ mỉ, cẩn trọng đến kinh ngạc trong cuốn sổ của một góa phụ trẻ tuổi đã biến những mảnh giấy bổi rách nát thành chứng cứ thép không thể nào chối cãi.

Đào Văn Kính ngồi bên cạnh run rẩy, trán toát mồ hôi lạnh. Lão nhìn cuốn sổ ngay ngắn với những dòng chữ Nôm chân phương, rõ ràng của Thanh Hà, rồi lại nhìn xấp biên nhận nham nhở của bọn Lại Tam, miệng há hốc mà không thốt nên lời. Lão hiểu rằng, sự việc đã đi quá xa khỏi cái gọi là "sơ suất nhỏ" mà lão định bao che bấy lâu nay.

Vũ Chính An gập mạnh cuốn sổ lại, ngước mắt nhìn chằm chằm vào Lại Tam, thanh âm trầm đục như sấm rền:

"Lại Tam! Ngươi còn gì để chối cãi nữa không? Sổ sách đối chiếu khớp từng ngày từng giờ, nhân chứng vật chứng rành rành. Bản biên nhận không dấu mộc này chính là tang vật của hành vi tự ý đặt ra lệ phí trái phép, cưỡng đoạt tài sản của tiểu thương! Bản bảng lệ phí gốc của bến đò do huyện nha cấp cho điếm sở đang ở đâu? Mau đem ra đây!"

Bị dồn vào chân tường, trước ánh mắt rực lửa căm phẫn của hàng trăm người dân bến đò và sự uy nghiêm tuyệt đối của thư lại huyện nha, chiếc mặt nạ bộc trực, ngang tàng của Lại Tam hoàn toàn vỡ vụn. Đôi vai gã sụp xuống, đầu gối gã khẽ run lên bần bật. Gã liếc nhìn Cẩu Nhị, thấy tên đàn em thân tín đã quỳ sụp dưới đất run như cầy sấy; gã lại đưa mắt cầu cứu Đào Văn Kính, nhưng vị phường bảo lúc này chỉ biết cúi gầm mặt xuống bàn, giấu đi ánh nhìn xấu hổ và bất lực.

Biết không thể nào quanh co chối tội được nữa, Lại Tam run rẩy thò tay vào sâu trong lớp áo chàm cũ kỹ, móc ra một cuộn giấy bản đã ố vàng, mép giấy quăn queo, sờn rách vì bị giấu giếm lâu ngày. Gã quỳ sụp cả hai đầu gối xuống nền đá lạnh của điếm sở, hai tay run rẩy dâng cuộn giấy lên quá đầu:

"Thảo dân... thảo dân nhận tội! Xin quan lớn tha mạng! Đây... đây là bản bảng lệ phí cũ do huyện nha ban hành từ ba năm trước... Thảo dân vì lòng tham, thấy việc qua đò đông đúc, lại nghĩ bến sông xa xôi quan trên không ngó ngàng tới, nên suốt hai năm qua đã... đã tự ý thu vượt mức, nâng giá các khoản dịch bến..."

Vũ Chính An đón lấy cuộn giấy ố vàng, trải rộng ra mặt bàn. Dưới lớp bụi bặm và vết ố thời gian, con dấu đỏ của huyện nha Thanh Lâm vẫn còn mờ mờ hiện rõ quy định: *Gánh hàng rong ba văn, thuyền nhỏ đỗ bến hai văn, nghiêm cấm đặt thêm danh mục phụ phí.*

Đào Văn Kính lúc này không thể ngồi yên được nữa. Lão đứng bật dậy khỏi ghế mây, bước vòng qua mép bàn, hướng về phía Vũ Chính An và toàn thể bà con tiểu thương bến đò, chắp tay cúi rạp người xuống tạ tội:

"Vũ thư lại minh xét! Toàn thể bà con bến Vọng Giang minh xét! Lão... lão là phường bảo sở tại, có trách nhiệm cai quản trật tự bến bãi, nhưng vì tuổi già nhu nhược, lại chuộng cái thói dĩ hòa vi quý, sợ làm căng thì đám phu phen đình công làm ngưng trệ việc đò giang... Lão đã biết bọn Lại Tam có thu thêm chút đỉnh nhưng lại nhắm mắt làm ngơ, xem đó là chuyện nhỏ vặt vãnh. Chính sự dung túng, buông lỏng quản lý của lão đã dung dưỡng cho lòng tham của chúng ngày một lấn tới, làm khổ bao nhiêu bà con tiểu thương tần tảo! Lão xin nhận hoàn toàn trách nhiệm trước huyện nha, xin chịu mọi hình phạt giáng chức, phạt bổng theo quy định!"

Tiếng thở dài nhẹ nhõm lan tỏa khắp đám đông. Sự thật bị vùi lấp dưới những mập mờ, đe dọa và sợ hãi suốt hai năm qua cuối cùng đã được bóc trần trọn vẹn giữa thanh thiên bạch nhật.

Từ ngoài rìa sân, lão lái đò Từ Bá khẽ chống chiếc mái chèo gỗ nghiến xuống mặt đá, ánh mắt lão nhìn Lại Tam đang quỳ rạp dưới đất thoáng qua một tia xót xa, buồn bã của người bậc cha chú nhìn kẻ hậu sinh lầm đường lạc lối, nhưng lão không hề lên tiếng xin xỏ nửa lời. Phép nước là phép nước, cái giá phải trả cho sự bất lương là điều không thể tránh khỏi.

Vũ Chính An đứng dậy. Dáng người cao gầy, thẳng tắp của vị thư lại toát lên uy nghiêm của người nắm giữ cán cân công lý chốn thôn dã. Y cầm chiếc bút lông chấm đượm mực son, ghi chép nhanh thoăn thoắt vào tờ biên bản xét xử, đoạn cất giọng tuyên đọc phán quyết:

"Căn cứ vào chứng cứ sổ sách của Quán trà Thanh Hà, biên nhận của Hội nữ thương Đông Tân, lời khai của nhân chứng Tiểu Mãn cùng sự thừa nhận của Lại Tam và phường bảo Đào Văn Kính; Huyện nha Thanh Lâm phân xử như sau:

Thứ nhất: Tên Lại Tam có hành vi lạm thu trái lệ định, giả mạo danh nghĩa bến bãi để cưỡng đoạt tài sản của tiểu thương, dung túng đàn em phao tin đồn ác ý làm nhục thanh danh người lương thiện. Buộc Lại Tam phải thu hồi toàn bộ số tiền đã bồi hoàn sai lệ cho các tiểu thương, chiếu theo sổ sách đối chiếu hôm nay là ba mươi hai quan sáu trăm văn, hạn trong vòng mười ngày phải nộp đủ cho điếm sở để phát trả lại cho dân!"

"Thứ hai: Phạt Lại Tam mười trượng hành chính ngay tại sân điếm sở để răn đe thói nhũng nhiễu, ức hiếp dân lành! Tên Cẩu Nhị có hành vi nhận tiền tung tin bôi nhọ, phạt quét dọn toàn bộ cầu tàu và bến bãi trong vòng một tháng dưới sự giám sát của phu bến!"

"Thứ ba: Phường bảo Đào Văn Kính buông lỏng quản lý, phạt bổng ba tháng, tạm thời lưu nhiệm để phối hợp chấn chỉnh lại trật tự bến đò dưới sự giám sát trực tiếp của huyện nha!"

"Thứ tư: Để chấm dứt vĩnh viễn nạn nhập nhằng lệ phí bến bãi, huyện nha Thanh Lâm cấp bản Bảng lệ phí chuẩn hóa mới!"

Vũ Chính An vừa dứt lời, hai viên nha dịch lực lưỡng bước ra từ phía sau điếm sở, khiêng theo một tấm bảng gỗ nghiến lớn được sơn màu trắng tinh khôi. Trên mặt bảng gỗ, những dòng chữ Nôm lớn màu mực đen nhánh ghi rõ ràng từng mức phí: *Người đi đò một văn; Gánh hàng nhỏ ba văn; Thuyền đỗ bến hai văn; Tuyệt đối không thu phí vệ sinh, phí bảo kê.* Phía dưới cùng của tấm bảng là dấu triện tròn đỏ chót bằng chu sa của Huyện nha Thanh Lâm, sắc nét và trang trọng.

"Đóng đinh cố định bảng lệ phí ngay đầu cầu tàu!" Vũ Chính An hạ lệnh.

*Cắc! Cắc! Cắc!*

Tiếng búa gõ dứt khoát nện từng chiếc đinh sắt dài găm chặt tấm bảng gỗ sơn trắng vào cây cột gỗ lim sừng sững ngay đầu cầu tàu dẫn xuống bến nước. Từng nhát búa vang lên giòn giã giữa trời thu lộng gió, như đóng chặt lại những năm tháng tối tăm, nhập nhằng bị bóp nặn của dân buôn bến Vọng Giang, mở ra một nề nếp phong quang, minh bạch.

Những tiếng vỗ tay, tiếng hò reo của đám đông phu than, lái buôn và các bà các chị tiểu thương đồng loạt vang lên, rộn rã cả một khúc sông. Đỗ Nguyệt Nương nắm chặt lấy tay Thanh Hà, hai mắt đỏ hoe vì xúc động. Thanh Du mỉm cười rạng rỡ, đưa tay xoa nhẹ đầu Tiểu Mãn; con bé thở phào một hơi dài, nụ cười tươi tắn nở trên khuôn mặt nhỏ nhắn, trong lòng tràn ngập cảm giác bình yên và tự hào khôn tả. Thanh Hà đứng đó, đón lấy làn gió mát rượi từ dòng Vọng Giang thổi qua tà áo, lòng nàng lắng lại một niềm thanh thản vô ngần. Nàng đã không chỉ bảo vệ được chén cơm manh áo của ba chị em, mà còn cùng những người phụ nữ lam lũ nơi bến nước này đòi lại được sự công bằng và phẩm giá.

*Chát! Chát! Chát!*

Tiếng trượng gỗ nện đều đặn xuống lưng Lại Tam giữa sân điếm sở vang lên khô khốc. Mười trượng phạt hành chính không nhằm mục đích lấy mạng, nhưng đủ đau đớn để khắc sâu bài học nhớ đời. Gã cắn chặt răng không dám kêu la một tiếng, mồ hôi ướt đẫm lưng áo. Khi trượng cuối cùng dứt hẳn, đám đông dần tản đi trong niềm hân hoan, quay trở lại với những gánh hàng, những chuyến đò thường nhật.

Lại Tam thất thểu lê từng bước chân nặng nề rời khỏi điếm sở, thân hình cao lớn ngày thường hung hăng nay còng rạp xuống. Gã đi ra mãi tận mé doi đất hoang vắng cuối bến, nơi lau sậy mọc um tùm sát mép nước cuộn sóng, rồi ngồi sụp xuống một tảng đá rêu phong, gục đầu vào hai bàn tay thô ráp. Giữa tiếng sóng vỗ ì oạp vào bờ và sự bẽ bàng tủi nhục đang bóp nghẹt tâm can, gã bỗng nghe thấy tiếng bước chân nện chậm rãi trên mặt sỏi đá phía sau.

Lại Tam thất thểu ngồi gục đầu bên mé sông vắng, Từ Bá chậm rãi bước tới đặt một bàn tay già nua lên vai gã.