Cuộc kiểm định

Sân bê tông của Trường Tiểu học Hải Bình ngập tràn nắng gắt ban trưa, chung quanh giăng dây an toàn màu vàng cam dưới sự giám sát nghiêm cẩn của Tổ Kiểm định tỉnh.

Hơi nóng từ mặt sân bốc lên hầm hập, làm những vệt sơn kẻ sân bóng rổ đã bạc phếch vì gió biển như đang run rẩy, uốn lượn dưới lớp ảo ảnh quang học chập chờn. Không khí giữa trưa dường như đông đặc lại trong cái oi ả gay gắt của dải đất duyên hải miền Trung, nơi cát và xi măng hấp thụ trọn vẹn từng luồng bức xạ thẳng đứng từ đỉnh đầu rồi dội ngược trở lại không gian những tầng nhiệt bỏng rát. Cứ chốc chốc, từng cơn gió quẩn từ bãi biển bên ngoài lại thốc mạnh qua rặng phi lao già cỗi, mang theo vị mặn chát nồng nặc của muối biển và bụi cát thạch anh mịn li ti, quất ràn rạt vào những dải băng cảnh báo an toàn bằng nhựa dẻo in dòng chữ song ngữ đen đậm: *KHU VỰC THỬ NGHIỆM KỸ THUẬT — KHÔNG PHẬN SỰ MIỄN VÀO*.

Bên rìa sân khấu chào cờ cũ, nơi những mảng vôi gà đã bong tróc để lộ lớp gạch đỏ bám rêu phong khô khốc, chiếc xe kiểm định chuyên dụng của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đỗ xịch dưới bóng râm lỗ chỗ của cây bàng cổ thụ. Động cơ phụ trợ của chiếc xe vẫn nổ cầm chừng, phát ra tiếng rù rì trầm đục để duy trì nguồn điện liên tục cho giàn thiết bị đo đạc vi sai gắn trên nóc. Hai cột ăng-ten quang trắc vươn cao khỏi mui xe, chầm chậm xoay tròn theo chu kỳ khép kín, quét từng dải tần số vô tuyến trong không gian hẹp để tầm soát mọi nguồn phát sóng khả nghi có thể gây can nhiễu điện từ.

Kỹ sư trưởng Phạm Quốc Duy đứng thẳng tắp cạnh chiếc bàn dã chiến phủ bạt xanh lục quân dụng. Trên người ông là bộ đồ bảo hộ kỹ thuật màu xám tro mang phù hiệu kiểm định viên cấp một của Bộ Khoa học và Công nghệ, ve áo găm chiếc huy hiệu kim loại đã xước mòn theo năm tháng công tác dọc khắp các vùng dự án nông nghiệp từ cao nguyên xuống đồng bằng. Gương mặt xương xẩu, sạm đen vì nắng gió thao trường của Duy tuyệt nhiên không để lộ một gợn biểu cảm nào ngoài vẻ nghiêm cẩn đến sắt đá. Đôi mắt sâu hoắm dưới hàng lông mày rậm rạp của ông dán chặt vào ba màn hình giám sát hiện trường đang nhấp nháy liên tục những biểu đồ xung lực cơ học, phổ tần vô tuyến thời gian thực và ảnh nhiệt hồng ngoại truyền về từ hệ thống cảm biến quang trắc dã chiến.

Bên cạnh Duy, Vũ Khải Quân — đại diện kỹ thuật của Tập đoàn Tân Mạch — đứng trong tư thế chực chờ căng thẳng. Khác với vẻ phong trần dạn dày sương gió của người kỹ sư trưởng thuộc cơ quan quản lý nhà nước, Quân khoác trên mình chiếc áo sơ mi công tác cộc tay màu xanh đậm phẳng phiu, trên ngực áo thêu logo hình vi mạch lượn sóng sắc nét. Đôi bàn tay trẻ trung nhưng rắn rỏi của anh cầm chặt chiếc máy tính bảng công nghiệp bọc cao su chống va đập chuyên dụng, màn hình OLED độ sáng cao đang mở sẵn giao diện bắt gói tin tầng vật lý từ giao thức TM-Bus v2.1. Quân có mặt tại khoảng sân trường bỏng rát này không chỉ với tư cách của một quan sát viên độc lập, mà là người đại diện giám sát kỹ thuật liên kết theo đúng các điều khoản ngặt nghèo của cơ chế thử nghiệm sandbox mà ba bên — Sở Khoa học và Công nghệ, Tập đoàn Tân Mạch và chính quyền cơ sở xã An Hải — đã ký kết trước ngày cơn bão số bốn quét qua vùng cát trắng này.

Cách chiếc bàn kiểm định mười mét, bị ngăn cách bởi hàng rào cọc tiêu lưu động cắm cờ tam giác đỏ, gần như nửa xóm Cát và xóm Mũi đã tễu tụ đông đủ từ sáng sớm. Họ đứng chen chúc nhau dưới cái nắng chang chang, mồ hôi nhễ nhại trên những gương mặt khắc khổ in hằn nếp nhăn của đời đi biển và làm rẫy.

Bà Lành ngồi trên chiếc ghế gấp bằng vải dù bộ đội do cô giáo Vân đem ra từ văn phòng ban giám hiệu. Hai bàn tay già nua nổi đầy gân xanh và đồi mồi của bà bấu chặt lấy mép chiếc áo cánh nâu đã bạc màu vai áo, ngón tay run rẩy mân mê từng đường chỉ sờn. Đôi mắt đục mờ vì khói bếp và nước mắt của bà không hề rời khỏi cỗ máy dẫu chỉ nửa giây, chứa chan trong đó một nỗi lo âu thắt ruột thắt gan như thể người mẹ già đang trông ngóng đứa con thơ bước vào một kỳ sát hạch sinh tử.

Cạnh bà Lành, ông Bảy Phước khoanh hai cánh tay gân guốc chằng chịt những vết sẹo bỏng do xỉ hàn trước vòm ngực vạm vỡ. Hàm răng ám khói của ông cắn chặt đầu mẩu thuốc lá Cẩm Lệ đã tắt ngấm từ lâu, ánh mắt sắc như dao cau liên tục soi mói từng đường nét gồ ghề trên khung bọc hợp kim nhôm mà đích thân ông đã tỉ mẩn nung chảy, gọt giũa và tôi luyện từ lốc máy tàu cá Nhật bãi suốt mấy ngày đêm không ngủ trong xưởng rèn ven bãi.

Cán bộ Đỗ Mai Hạnh trong bộ đồng phục công chức xã gọn gàng và dược sĩ Thúy An mang theo chiếc túi cứu thương dã chiến cùng máy đo kiểm tra nồng độ môi trường cầm tay đứng sát mép bạt kiểm định. Họ cầm chặt tập hồ sơ dày cộp, thay mặt chính quyền cơ sở và trạm y tế xã giám sát để bảo đảm từng milimét khoảng cách, từng chỉ số an toàn quy định trong Biên bản tham vấn cộng đồng số 08/BB-TVCĐ được thi hành một cách tuyệt đối, không có bất kỳ sai lệch nào dù là nhỏ nhất.

Minh đứng sát bên cạnh Gió. Chiếc laptop kỹ thuật cũ kỹ của anh gập nửa trên tay trái, màn hình nhấp nháy những dòng mã hex liên tục cập nhật trạng thái ghép nối giữa con chip Khôi-Nguyên 7X đời cũ và khối vi điều khiển công nghiệp ba mươi hai bit vừa trải qua ca phẫu thuật cấy ghép đầy mạo hiểm đêm qua trong căn nhà cấp bốn nồng mùi dầu máy.

Dưới lớp vỏ hợp kim nhôm đúc sáng màu ánh kim mang những vết mài dũa cơ khí thô mộc, lồng ngực Gió phát ra tiếng vo vo êm ru, đều đặn của cụm quạt tản nhiệt thụ động dẫn hướng qua các rãnh xẻ thông gió. Cụm khớp gối trái bằng thép không gỉ SUS 316 đứng sừng sững trên nền bê tông nóng rực, đệm cao su lưu hóa dày dặn ép chặt vào bệ xoay chịu lực, kín khít đến mức không một hạt cát biển nào có thể len lỏi vào đường rãnh của ổ bi chặn. Ánh nắng rọi thẳng vào thấu kính quang học trước ngực nó, phản chiếu một vòng cầu sáng lấp lánh như giọt nước đọng trên lá sen.

Kỹ sư trưởng Phạm Quốc Duy nâng cánh tay trái lên, liếc nhìn mặt đồng hồ điện tử hiển thị đồng bộ thời gian chuẩn từ vệ tinh định vị, đoạn ngẩng đầu đưa mắt nhìn khắp lượt những gương mặt đang nín thở dõi theo quanh sân trường. Ông với tay lấy chiếc loa cầm tay mini đặt trên mặt bàn dã chiến, giọng nói vang lên đanh gọn, không một chút gợn sóng qua màng loa kim loại:

— Mười hai giờ đúng. Căn cứ Quyết định số 42 của Ủy ban Nhân dân tỉnh về việc phê duyệt cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các thiết bị tự trị phục vụ nông nghiệp đặc thù vùng bãi ngang ven biển, Tổ Kiểm định liên ngành bắt đầu quy trình sát hạch thực địa đối với robot nông nghiệp tự hành sê-ri G-7, số hiệu khung vỏ TM-VN-2042-8812, hiện do hộ gia đình bà Tạ Thị Lành đứng tên quyền sở hữu và khai thác sử dụng. Kỹ sư Tạ Hoàng Minh chịu trách nhiệm điều phối kỹ thuật hiện trường; kỹ sư Vũ Khải Quân giám sát tính toàn vẹn của giao thức phần cứng liên kết. Tất cả các thông số đo đạc động lực học, thời gian đáp ứng và sai số hình học sẽ được thu thập trực tiếp qua mạng cảm biến vi sai, ghi nhận tự động vào máy chủ kiểm định tỉnh và không thể can thiệp bằng bất kỳ hình thức thủ công nào.

Duy hạ chiếc loa xuống, ánh mắt nghiêm nghị chuyển thẳng sang Minh:

— Kỹ sư Minh, yêu cầu anh xác nhận trạng thái sẵn sàng của cỗ máy trước sự chứng kiến của Tổ Kiểm định và đại diện cộng đồng.

Cổ họng Minh khô khốc như thể vừa nuốt phải một ngụm cát biển. Anh nuốt nước bọt đánh ực một cái, các ngón tay siết chặt lấy cạnh chiếc laptop. Anh quay sang nhìn Gió.

Trong khoảnh khắc ấy, cỗ máy dường như cảm nhận được ánh nhìn của người kỹ sư đã đồng hành cùng nó qua bao biến cố. Đôi mắt quang học tròn trịa hơi rung nhẹ, màng chập bên trong khẽ co lại rồi mở ra, phát ra luồng ánh sáng màu xanh lục dịu mắt, ấm áp như màu lá non sau cơn mưa đầu mùa. Trên màn hình LED nhỏ gắn chìm trước tấm giáp ngực bằng nhôm đúc của ông Phước, một dòng ký tự màu trắng sắc nét hiện lên, chạy ngang qua ma trận điểm: `SYSTEM_READY: HYBRID_CORE_ONLINE`.

— Báo cáo Kỹ sư trưởng, hệ thống điều khiển lai và cơ cấu chấp hành đã đồng bộ hoàn toàn. Máy đã sẵn sàng vào bài thử — Minh cất tiếng dứt khoát, thanh âm của anh vang rõ giữa bầu không khí im lìm của buổi trưa.

— Tốt. Quy trình kiểm tra sẽ diễn ra liên tục, không có thời gian gián đoạn giữa các kịch bản — Duy gật đầu dứt khoát với viên kỹ sư trợ lý đứng cạnh màn hình đo gia tốc. — Bắt đầu bài thử nghiệm số một: Động lực học, cơ chế phanh hãm độc lập và ngắt nguồn khẩn cấp cấp độ một.

Ngay sau khẩu lệnh của Duy, hai nhân viên kỹ thuật thuộc Tổ Kiểm định đẩy một tấm bia thép di động nặng hai trăm kilôgam gắn trên khung bánh xe có chốt hãm ra đặt giữa sân trường, cách vị trí xuất phát của Gió đúng ba mươi mét. Tấm bia thép dày dặn sơn sọc phản quang đen vàng sừng sững như một bức tường thành kiên cố.

Kịch bản của bài thử đầu tiên này được thiết kế dựa trên những tình huống xấu nhất từng xảy ra trên các nông trường ven biển: cỗ máy sẽ phải kéo theo một khối tạ dằn bằng bê tông đúc nguyên khối nặng một trăm năm mươi kilôgam — mô phỏng chính xác lực cản ma sát và lực ghì của một lưỡi cày xới sâu ngập trong tầng đất cát pha sét ngậm mặn — đồng thời tăng tốc lên vận tốc định mức tối đa cho phép là năm kilômét một giờ theo hướng vuông góc trực diện với tấm bia thép. Ở một khoảng cách ngẫu nhiên hoàn toàn do thuật toán máy tính của Tổ Kiểm định kích hoạt qua sóng vô tuyến dải ngắn, tín hiệu mô phỏng vật cản bất ngờ sẽ được truyền tới. Nếu cỗ máy không thể kích hoạt cơ chế phanh dừng hoàn toàn trong vòng nửa giây, hoặc nếu quán tính của khối bê tông kéo lê thân máy trượt dài vượt quá ba mươi phân trên mặt đường, toàn bộ bài thử nghiệm sẽ bị đình chỉ ngay lập tức và cỗ máy bị đánh trượt chuẩn an toàn cấp bốn.

— Chạy bài thử một! — Duy dõng dạc hô lớn vào máy ghi âm cài trên cổ áo.

Minh hít sâu một hơi, ngón tay gõ nhanh một chuỗi lệnh khởi động lên bàn phím laptop.

Gió chuyển động. Khớp vai và cánh tay cơ khí phía sau vươn ra, ngàm khóa thép tôi cứng ngoạm chặt vào chiếc móc sắt nối với sợi xích to bản của khối bê tông dằn. Một tiếng *tách* cơ khí khô giòn vang lên từ khối rơ-le trạng thái rắn nằm sâu trong lồng ngực máy. Cặp chân kim loại bắt đầu guồng bước.

Khớp gối trái bằng thép SUS 316 tiếp nhận toàn bộ phản lực nén khổng lồ từ khối tạ nặng một tạ rưỡi truyền qua trục xoay, phát ra những tiếng ken két đanh gọn, chắc nịch của kim loại cơ khí chính xác được bôi trơn hoàn hảo. Từng bước chân dộng xuống mặt sân bê tông phát ra những âm thanh *thình, thình* trầm nặng, bụi cát và mạt đá dăm cuộn tròn bay lên mù mịt sau gót đế cao su lưu hóa.

Thân máy chồm về phía trước, động cơ bước không chổi than gầm lên một dải âm tần số cao xé toạc không gian tĩnh lặng. Tốc độ hiển thị trên màn hình kiểm định của Duy tăng vọt theo từng mét đường: ba kilômét một giờ… ba phẩy tám… bốn phẩy năm… và chạm mốc định mức năm kilômét một giờ khi chỉ còn cách tấm bia thép mười lăm mét. Khối bê tông phía sau bị kéo lê hồng hộc, cày nát lớp cát phủ trên mặt sân, để lại một vệt ma sát xám xịt bốc khói mờ mờ và làm rung chuyển cả nền đất dưới chân những người đứng sau hàng rào an toàn.

Bà Lành nín thở, hai tay siết chặt lấy chiếc ghế dù đến mức các khớp ngón tay trắng bệch. Ông Bảy Phước rướn người về phía trước, quai hàm bạnh ra, đôi mắt hau háu dán chặt vào từng rung lắc của cụm khung bọc nhôm.

Khoảng cách thu hẹp cực nhanh: mười hai mét… mười một mét… mười mét!

Đúng lúc mũi cảm biến trước ngực Gió cắt ngang vạch mười mét, viên trợ lý kiểm định của Duy đập mạnh lòng bàn tay xuống phím phát lệnh ngắt mô phỏng trên bàn điều khiển dã chiến.

Một tiếng rít chói tai xé toạc bầu không khí ban trưa!

Không cần chờ đợi bất kỳ chu kỳ quét nào từ mạng nơ-ron sâu của con chip Khôi-Nguyên 7X, mạch ngắt phần cứng độc lập được tích hợp trên bộ vi điều khiển công nghiệp ba mươi hai bit đã lập tức đoạt quyền kiểm soát hệ thống. Đường truyền tín hiệu cách ly quang học phản hồi trong tích tắc tính bằng phần triệu giây: van điện từ phụ trợ bung mở xả sạch áp suất dầu thủy lực, hai ngàm phanh cơ khí bọc bố thép dày kẹp nghiến lấy tang trống bánh đà.

Thân máy Gió ghì rạp xuống như một đấu sĩ ghì dây cương chiến mã, trọng tâm toàn bộ cỗ máy hạ thấp đột ngột trong chớp mắt. Khối bê tông một trăm năm mươi kilôgam phía sau theo quán tính khủng khiếp lồng lên, chồm tới như muốn nghiền nát phần lưng cỗ máy. Sợi xích sắt căng ra như dây đàn đại phong cầm rồi giật ngược trở lại với một lực xé rách không gian.

*ẦM!*

Khung bọc hợp kim nhôm đúc dày gần hai phân do ông Bảy Phước gia công từ lốc máy tàu cá Nhật bãi đã phát huy trọn vẹn đặc tính hấp thụ xung động cơ học. Cấu trúc mạng tinh thể nhôm-silicon-magiê đúc nguyên khối triệt tiêu hoàn toàn lực giằng giật kinh hoàng của khối tạ mà không hề xuất hiện một vết rạn nứt chân chim nào. Cỗ máy đứng sững lại như cắm rễ sâu vào lòng bê tông. Khối tạ bê tông trượt khựng lại sát ngay sau gót chân nó, bụi cát bốc lên một làn khói trắng đục bao phủ lấy nửa thân dưới cỗ máy.

Khoảng sân trường chìm vào một sự im lặng rợn người.

Duy cúi gập người, mắt dán chặt vào chiếc máy đo khoảng cách laser độ phân giải cao kết nối trực tiếp với cảm biến vi gia tốc dán trên trục gối của Gió. Trên màn hình máy chủ, các con số nhấp nháy màu đỏ rực rồi chuyển sang màu xanh lục bảo:

`RESPONSE_TIME: 0.302 SECONDS` `BRAKING_DISTANCE: 0.08 METERS`

Duy nâng chiếc loa lên, giọng đọc của ông vẫn giữ được sự bình thản nhà nghề nhưng nơi đáy mắt đã ánh lên một tia kinh ngạc không hề che giấu:

— Phanh hãm độc lập kích hoạt thành công trong 0,302 giây. Độ trượt bánh thực tế ghi nhận: tám phân, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng tiêu chuẩn cho phép là ba mươi phân. Triệt tiêu quán tính cơ học hoàn toàn. Đạt yêu cầu an toàn động lực học cấp bốn theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 108.

Một tiếng thở phào nhẹ nhõm đồng loạt bật ra từ lồng ngực của hàng chục người dân đứng sau hàng rào cọc tiêu.

Ông Bảy Phước nhổ toẹt đầu thuốc lá nát bét xuống nền cát dưới chân, đưa tay áo quẹt mồ hôi trán, khóe môi giật giật nở một nụ cười kín đáo đầy đắc ý. Ông huých nhẹ cùi chỏ vào vai một người thợ bạn đứng cạnh, giọng khàn khàn:

— Tao đã bảo mà! Cái lốc máy đúc của tàu đánh cá ngừ đại dương một ngàn mã lực người ta làm bằng nhôm dẻo chịu bão biển, tao tôi thêm ba lần nước muối đặc, có mà xe tải bốn tấn húc vào cũng chỉ móp méo chút đỉnh chứ cái cục xi măng con nít ấy nhằm nhò gì!

Nhưng Duy không hề cho phép bầu không khí chùng xuống dù chỉ một khoảnh khắc. Ông gõ mạnh đầu chiếc bút cảm ứng bằng kim loại xuống mặt bàn dã chiến, phát ra những tiếng *cốc, cốc* dứt khoát:

— Yêu cầu hiện trường giữ nguyên trật tự tuyệt đối. Chuyển ngay sang bài thử nghiệm số hai: Tương tác an toàn với con người trong không gian hẹp. Kịch bản: Xâm nhập bất ngờ của đối tượng sinh học trẻ em vào vùng công tác nguy hiểm.

Sự hân hoan vừa chớm nở trên gương mặt bà con xóm Cát lập tức đông cứng lại. Cả sân trường bỗng chốc lặng ngắt như tờ, chỉ còn lại tiếng lá phi lao xào xạc theo từng đợt gió rít ngoài khơi dội về.

Dược sĩ Thúy An bước lên phía trước nửa bước, ánh mắt cảnh giác nhìn chăm chú vào từng cử động nhỏ nhất của cỗ máy kim loại. Đây chính là nút thắt sinh tử, là bài toán hóc búa nhất mà cô cùng nhóm cư dân ký tên trong đơn kiến nghị kiểm định độc lập từng đem ra chất vấn gay gắt tại cuộc họp tham vấn cộng đồng. Một cỗ máy nông nghiệp nặng ngót nghét hai tạ, sở hữu những cánh tay đòn cơ khí mang mô-men xoắn cực đại đủ sức bẻ gãy một cành cây dương liễu cổ thụ hay xới tung lớp đất cát rắn đanh, khi bước ra vận hành giữa đời sống thực tế sẽ ra sao nếu một đứa trẻ trong xóm mải mê đuổi theo một cánh diều đứt dây hay một quả bóng nhựa mà lao cắt ngang tầm máy? Liệu những dòng thuật toán vô hồn có kịp dừng lại trước một sinh mạng bằng xương bằng thịt?

Từ phía sau hàng rào cọc tiêu, cậu bé Gia Bảo — con trai người thợ lặn xóm Mũi — bước ra. Cậu bé mặc bộ đồng phục học sinh tiểu học cộc tay màu xanh biển, đầu đội chiếc mũ lưỡi trai đỏ chói. Cậu bé dừng lại một nhịp, ngước mắt nhìn Gió đang đứng sừng sững giữa sân, rồi quay sang nhìn cô giáo Vân. Cô Vân bước tới, nhẹ nhàng đặt tay lên bờ vai nhỏ bé của cậu học trò, mỉm cười dịu dàng và khẽ gật đầu truyền cho cậu sự can đảm.

Gia Bảo hít một hơi thật sâu, hai bàn tay nhỏ xíu nắm chặt lại. Kịch bản thử nghiệm này đã được Tổ Kiểm định giải thích cặn kẽ và tập dượt đường chạy rất kỹ từ hôm trước: Gió sẽ nhận lệnh vung cánh tay cơ khí mang bộ nông cụ xới đất năm ngón bằng thép hợp kim để thực hiện một chu kỳ cào luống mô phỏng với tốc độ quét và công suất định mức cao nhất; đúng khoảnh khắc biên độ quét của cánh tay máy đạt góc chín mươi độ — góc tạo ra lực cản và động năng nguy hiểm chết người nhất — Gia Bảo sẽ từ vị trí nấp bên hông chạy cắt ngang vệt di chuyển để nhặt một quả bóng nhựa màu xanh lăn ngang qua.

Nhìn thấy đứa cháu nhỏ bước ra khoảng sân trống trơ trọi trước mũi cỗ máy khổng lồ, bà Lành không kìm được nữa. Bà đứng bật dậy khỏi chiếc ghế dù, chiếc nón lá cũ kỹ tuột khỏi tay rơi lật úp xuống nền cát. Giọng bà run rẩy, nghẹn ngào thốt lên:

— Chú Duy ơi… Chú cán bộ ơi… Con nít nó dại dột, rủi mà cái máy nó trật một con ốc hay cái mắt thần nó mờ đi một chút… thì tội nghiệp thằng nhỏ lắm chú ơi…

Duy quay đầu lại nhìn người mẹ già, ánh mắt ông đanh lại nhưng giọng nói đã chùng xuống đôi phần, vừa cương quyết vừa thấm thía:

— Thưa bà, chúng tôi hiểu nỗi lòng của bà và bà con xóm Cát. Nhưng đây là quy chuẩn bắt buộc của nhà nước. Nếu cỗ máy này không thể chứng minh bằng thực nghiệm rằng nó an toàn tuyệt đối trước một đứa trẻ chạy ngang, nó sẽ vĩnh viễn không bao giờ được phép bước chân ra khỏi cánh cổng nhà bà một bước, chứ đừng nói là ra đồng làm việc cùng người dân.

Nói đoạn, Duy quay sang viên kỹ sư trợ lý đang cầm chiếc hộp điều khiển cắt sóng khẩn cấp từ xa — thiết bị bảo hiểm dự phòng cấp một có khả năng kích nổ rơ-le tách nguồn bằng xung vô tuyến nếu có bất kỳ sai số nào vượt quá năm phần trăm:

— Chuẩn bị hệ sinh thái an toàn kép. Toàn bộ cảm biến quang trắc bắt mục tiêu trẻ em. Bắt đầu bài thử số hai!

Minh đứng bên cạnh, lồng ngực anh nghẹn lại. Anh nhìn thẳng vào mắt Gió, ngón tay run run gõ dòng lệnh kích hoạt chu kỳ lao động: `COMMENCE_SOIL_TILLING_ROUTINE`.

Gió nhận lệnh. Đôi mắt quang học khẽ đảo nhẹ, quét một vòng tròn toàn cảnh quanh mặt sân. Cánh tay cơ khí bên phải của nó từ từ nâng lên khỏi khớp khóa an toàn. Bộ nông cụ năm ngón bằng thép tôi cứng xòe rộng, mô-tơ bước công suất lớn phát ra tiếng rít trầm hùng đầy uy lực khi bắt đầu vung cánh tay máy ra phía trước theo một quỹ đạo hình bán nguyệt chuẩn xác đến từng milimét. Gió lao động như một cỗ máy công nghiệp thực thụ: mạnh mẽ, chuẩn xác và không hề có một chút ngập ngừng.

Đúng khoảnh khắc cánh tay máy hạ xuống với vận tốc quét cực đại, cắt ngang mặt phẳng không gian với động năng có thể nghiền nát một khúc gỗ lim, Gia Bảo từ bên hông cắm đầu lao vụt qua!

Quả bóng nhựa màu xanh lăn lông lốc trên nền bê tông nóng bỏng, cắt chéo qua vệt di chuyển của cỗ máy. Mũi giày vải sờn rách của Gia Bảo chỉ còn cách vùng với nguy hiểm của cánh tay thép chưa đầy một mét rưỡi!

Tất cả những người có mặt trên sân trường dường như ngừng thở trong tích tắc ấy.

Bà Lành đưa hai bàn tay gầy guộc lên bịt chặt lấy miệng mình, mắt nhắm nghiền lại vì không dám chứng kiến. Dược sĩ Thúy An ghì chặt chiếc máy đo môi trường vào ngực, toàn thân căng cứng. Ngay cả ông Bảy Phước cũng vô thức bước chếch lên một bước, hai bàn tay thợ rèn siết chặt như muốn lao ra chắn ngang luồng gió.

Nhưng không có bất kỳ một sự trễ nải hay sai sót nào xảy ra.

Mạch so sánh quang học của khối vi điều khiển ba mươi hai bit kết hợp cùng cụm cảm biến tiệm cận siêu âm gắn so le quanh vòng đai ngực của Gió đã quét trọn không gian hình nón phía trước với tần số hai trăm hertz. Trong chưa đầy ba phần nghìn giây, hệ thống đã phát hiện sự xâm nhập đột ngột của một vật thể sinh học chuyển động với vận tốc ba mét trên giây, có tầm vóc chiều cao dưới một mét ba mươi lăm và phát ra bức xạ nhiệt đặc trưng của cơ thể người.

*CẠCH!*

Một tiếng động cơ khí khô khốc, đanh gọn vang lên từ van xả áp phụ trợ đặt bên trong khoang nhôm đúc.

Mạch cấp nguồn động lực trực tiếp cho cánh tay phải bị rơ-le trạng thái rắn ngắt vật lý ngay lập tức tại thanh cái phân phối. Toàn bộ mô-men xoắn của động cơ vung biến mất hoàn toàn trong thời gian chưa đầy mười phần nghìn giây. Khớp vai và khớp khuỷu của cánh tay máy lập tức rơi vào trạng thái tự do xả quán tính, toàn bộ động năng còn sót lại bị hấp thụ sạch sẽ vào cụm giảm chấn thủy lực hai chiều.

Cánh tay thép nặng nề khựng lại, dừng lơ lửng giữa không trung một cách kỳ diệu, mũi ngón cào bằng thép chỉ cách bờ vai áo học sinh của Gia Bảo đúng bốn mươi phân!

Cùng lúc đó, không để cho quán tính của toàn bộ khối thân máy có cơ hội chồm về phía trước, hai chân của Gió tự động kích hoạt phản xạ an toàn đã được nạp cứng vào bộ nhớ ROM: cỗ máy lùi lại một nhịp ngắn chừng mười lăm phân, đồng thời hai đầu gối chùng xuống, hạ thấp trọng tâm của toàn bộ khối kim loại sát xuống mặt sân bê tông để triệt tiêu vĩnh viễn mọi nguy cơ nghiêng đổ về phía đứa trẻ.

Gia Bảo dừng lại, khom người nhặt quả bóng nhựa lên, rồi ngước đôi mắt trong veo nhìn lên cỗ máy.

Đôi mắt quang học của Gió đã chuyển đổi trạng thái từ màu xanh lục sắc lạnh sang một quầng sáng màu xanh lơ ấm áp, êm dịu. Chiếc loa phát thanh gắn màng chống nước trước ngực nó phát ra một giọng nói trầm rè, mộc mạc nhưng tròn vành rõ chữ, vang vọng khắp khoảng sân trường:

— Cảnh báo: Khoảng cách an toàn lao động bị vi phạm ở cự ly nguy hiểm. Đề nghị bạn nhỏ lùi lại ba bước để bảo đảm an toàn cho bản thân.

Gia Bảo chớp chớp mắt, ôm chặt quả bóng vào lòng rồi nhoẻn miệng cười thật tươi, để lộ hai chiếc răng sún:

— Tớ biết rồi, Gió! Tớ lùi lại ngay đây!

Một tiếng vỗ tay lẻ loi, run rẩy bỗng vang lên từ phía sau hàng rào bảo vệ. Đó là tiếng vỗ tay của cô giáo Vân. Rồi ngay sau đó, như một đốm lửa bén vào đống rơm khô giữa mùa nắng hạn, cả khoảng sân trường bùng nổ trong những tràng vỗ tay rầm rộ, những tiếng reo hò phấn khích của các cụ già xóm Cát và đám ngư dân xóm Mũi.

Dược sĩ Thúy An từ tốn hạ cuốn sổ ghi chép chuyên môn trên tay xuống mép đùi. Cô thở hắt ra một hơi thật dài, lồng ngực phập phồng sau cơn căng thẳng tột độ. Trên gương mặt vốn luôn giữ vẻ nghiêm nghị, hoài nghi của người cán bộ y tế cơ sở, một nụ cười an lòng, nhẹ nhõm hiếm thấy khẽ nở ra trên khóe môi.

Duy cúi đầu, chăm chú ghi chép từng chuỗi thông số kỹ thuật vừa xuất hiện trên màn hình máy tính bảng:

— Cơ chế ngắt nguồn vật lý thụ động kích hoạt hoàn hảo. Độ trễ phản ứng thực tế ghi nhận: bảy phần nghìn giây, thấp hơn sáu mươi phần trăm so với ngưỡng an toàn quốc gia. Không phát hiện bất kỳ xung động cơ học dư thừa nào có khả năng đe dọa sinh thể. Đạt chuẩn an toàn tiếp xúc người cấp bốn.

Đứng bên cạnh Duy, Vũ Khải Quân không rời mắt khỏi biểu đồ tải dòng điện ba pha đang hiển thị dạng sóng trên chiếc máy tính bảng công nghiệp của Tân Mạch. Chàng kỹ sư trẻ tuổi lẩm bẩm một mình, thanh âm run rẩy vì một sự chấn động nội tâm sâu sắc:

— Tách mạch động lực độc lập qua cách ly quang học… Một bộ vi điều khiển công nghiệp ba mươi hai bit giá rẻ kết hợp với con chip trí tuệ nhân tạo Khôi-Nguyên 7X đã mười lăm năm tuổi… Làm sao mà chúng có thể phối hợp nhịp nhàng đến mức không làm nghẽn bus dữ liệu nội bộ trong một cú ngắt dòng đột ngột lên tới sáu mươi am-pe như thế được?

Duy khẽ nghiêng đầu sang phía Quân, hạ giọng nói đủ để hai người nghe thấy:

— Nhờ cái lốc máy thuyền đánh cá của ông thợ rèn làng kia đấy, anh Quân ạ. Khung bọc của ông Phước không đơn thuần chỉ là một cái hộp sắt che mưa che nắng cho bo mạch đâu. Kết cấu hợp kim nhôm-silicon-magiê đúc nguyên khối với độ dày thành vách không đồng nhất ấy đã vô tình tạo thành một lồng Faraday tự nhiên hoàn hảo. Nó hấp thụ và triệt tiêu sạch sẽ toàn bộ các bức xạ điện từ trường cực mạnh phát sinh khi cuộn cảm của động cơ bước bị ngắt nguồn đột ngột. Nếu anh mang bộ khung vỏ bằng nhựa kỹ thuật ABS cao cấp, bóng bẩy của các dòng máy Tân Mạch thương mại ra đây thử nghiệm trong tình huống vừa rồi, cú phóng điện áp ngược từ cuộn cảm chắc chắn đã đánh thủng tầng đệm quang học và làm tê liệt toàn bộ hệ thống điều khiển rồi.

Quân im lặng không đáp. Anh ngước mắt nhìn người thợ rèn già nua đang đứng dựa lưng vào cột cờ bằng sắt rỉ sét, đôi bàn tay đen đúa vì xỉ than của ông Phước đang run run quẹt một que diêm mới để châm lại mẩu thuốc lá dở. Trong ánh mắt của chàng kỹ sư đại diện tập đoàn công nghệ hàng đầu, sự kiêu hãnh của những lý thuyết thiết kế phòng lab bỗng nhường chỗ cho một niềm cảm phục sâu sắc, chân thành đối với tri thức bản địa tích lũy qua hàng chục năm vật lộn với sóng gió biển khơi của người thợ thủ công làng chài.

Duy bước ra giữa sân trường, vươn cánh tay chỉ về phía khoảnh đất rộng nằm nép mình sau dãy phòng học cấp một lợp ngói đỏ:

— Bây giờ, Tổ Kiểm định sẽ tiến hành bài thử nghiệm số ba — bài thử nghiệm cuối cùng và cũng là bài thử mang tính chất quyết định toàn bộ kết quả cấp phép: Đánh giá năng lực thu hoạch và phân loại nông sản thực địa dưới điều kiện bức xạ quang học khắc nghiệt.

Tất cả ánh mắt của hội đồng kiểm định, đại diện chính quyền và bà con lối xóm lập tức dồn về phía khu vườn sinh thái học đường của trường Hải Bình.

Đó là một khoảnh đất rẫy rộng chừng hai trăm mét vuông ven cồn cát, nơi cô giáo Vân cùng Gió và các em học sinh tiểu học đã bền bỉ gom từng bao phân chuồng, từng gáo nước ngọt để cải tạo suốt nhiều tháng qua. Dưới cái nắng chang chang của buổi chính ngọ miền duyên hải, những luống cà chua giống mới chịu mặn đang vào độ trĩu quả. Từng cành cây khẳng khiu vươn mình trên lớp đất cát phủ đầy xác bã thực vật, nâng đỡ những chùm quả tròn xoe mọng nước.

Thế nhưng, đây cũng chính là thời điểm tàn khốc nhất đối với bất kỳ hệ thống thị giác máy tính nào.

Mặt trời đứng bóng ở góc chín mươi độ dội những luồng bức xạ chói chang xuống trần bê tông của trường và bãi cát thạch anh trắng xóa bao quanh, tạo nên hiện tượng lóa sáng toàn phần vô cùng gay gắt. Ánh sáng mặt trời phản chiếu bỏng rát từ những phiến lá cà chua bóng nhẫy vì lớp sáp chống thoát hơi nước mặn, kết hợp cùng những tấm màng phủ nông nghiệp bằng nhôm bạc trải dọc các rãnh luống biến toàn bộ khu vườn thành một lò quang sai khổng lồ. Ánh sáng bị khúc xạ, tán xạ và phản xạ hỗn loạn từ mọi góc độ, triệt tiêu gần như toàn bộ độ tương phản tự nhiên của cảnh vật.

Nội dung của bài sát hạch này đặt ra những yêu cầu vô cùng nghiệt ngã: Gió phải tự hành di chuyển dọc theo luống cà chua dài mười lăm mét, tự động phân tích thị giác để nhận diện và thu hoạch chính xác ba mươi quả cà chua đã đạt độ chín thương phẩm — tức là những quả có tỷ lệ sắc tố đỏ bao phủ bề mặt từ tám mươi phần trăm trở lên — rồi nhẹ nhàng đặt vào chiếc giỏ mây, đồng thời tuyệt đối không được phép làm rụng, làm dập nát hay tổn hại đến những quả còn xanh ngắt hoặc những quả mới chỉ ương le lói ánh vàng cam.

Sai số phân loại cho phép của toàn bộ bài thử không được vượt quá năm phần trăm. Điều đó đồng nghĩa với việc, nếu cỗ máy hái nhầm từ ba quả xanh trở lên, hoặc làm gãy hai cành cây mang hoa non, toàn bộ bài thi sẽ bị đánh trượt ngay tức khắc mà không có bất kỳ cơ hội làm lại nào.

Minh cảm thấy từng mạch máu thái dương mình đập thình thịch như muốn nổ tung. Anh liếc nhìn chiếc máy đo cường độ ánh sáng quang phổ trên tay viên kỹ sư trợ lý của Duy: kim đồng hồ đã vọt qua ngưỡng một trăm mười nghìn lux — một mức độ bức xạ quang học có thể làm mù tạm thời mắt người nếu không có kính bảo hộ chuyên dụng.

Nỗi lo âu lớn nhất của Minh đang hiển hiện ngay trước mắt: Cảm biến thị giác CMOS mười lăm năm tuổi của Gió!

Đêm qua, dù Minh và ông Phước đã thức trắng đêm để hàn ghép, tối ưu hóa mạch nguồn cho Kiến trúc lai, anh vẫn hoàn toàn bất lực trong việc thay thế con mắt quang học già cỗi ấy. Trải qua hơn một thập kỷ dầm mưa dãi nắng ở các vùng dự án cũ, thấu kính ngoài của cảm biến đã bị ố vàng cục bộ ở các rìa thấu kính do hiện tượng thoái hóa lớp phủ chống lóa theo thời gian.

Dưới cường độ sáng khủng khiếp của buổi trưa nay, hiện tượng lóa quang phổ chắc chắn sẽ bùng phát dữ dội. Các tế bào quang điện bằng silicon đời cũ sẽ bị tràn ngập điện tích, khiến thuật toán phân tích dải màu của bo mạch thị giác rơi vào tình trạng mù màu cục bộ: màu đỏ thẫm của quả cà chua chín mọng và màu xanh lục phản quang của những quả non sẽ bị hòa lẫn vào nhau thành một dải màu trắng đục nhờ nhờ hoặc vàng nhợt nhạt, làm mất hoàn toàn khả năng phân định ngưỡng sắc tố.

— Bắt đầu tác vụ thu hoạch thực địa — Giọng Duy vang lên đanh gọn qua máy bộ đàm. Mắt ông không rời khỏi màn hình phụ đang truyền luồng video thời gian thực từ thấu kính của Gió về máy chủ kiểm định.

Gió chầm chậm bước vào khoảng đất giữa hai luống cây. Cặp chân bọc cao su lưu hóa lún êm xuống lớp cát pha tơi xốp, giữ cho thân máy giữ được sự thăng bằng tuyệt đối giữa hai hàng cà chua mảnh khảnh đang rung rinh trước gió.

Cánh tay trái của nó đỡ lấy chiếc giỏ tre mộc mạc do chính tay bà Lành ngồi đan dưới mái hiên nhà, cánh tay phải khẽ vươn ra. Các đầu ngón tay cơ khí bọc lớp mút xốp silicon mềm mại khẽ khàng lướt qua từng nách lá, tìm kiếm những chùm quả chín.

Quả thứ nhất: một quả cà chua đỏ au nép mình dưới tán lá rậm rạp được ngón tay máy nhẹ nhàng tiếp cận. Cơ cấu xoay cổ tay khẽ chuyển động một góc bốn mươi lăm độ, một tiếng *tách* êm ái vang lên khi cuống quả rời cành. Quả cà chua rơi gọn gàng, êm ái vào lòng giỏ mây mà không hề để lại một vết trầy xước nào trên lớp vỏ mỏng tang.

Quả thứ hai… Quả thứ ba… rồi đến quả thứ mười lăm.

Từng động tác của Gió diễn ra tuần tự, nhịp nhàng và chuẩn xác đến mức kinh ngạc, như thể cỗ máy mang trong mình sự khéo léo, chắt chiu của một người nông dân thực thụ đã gắn bó cả đời với mảnh đất này. Những đứa trẻ đứng bám lấy hàng rào cọc tiêu không kìm được sự thích thú, chúng vỗ tay reo hò ầm ĩ:

— Coi kìa! Gió hái khéo ghê chưa! Trái cà chua chín đỏ au mà cái cuống lá non bên cạnh không bị trầy một miếng nào luôn kìa!

Thế nhưng, khi cỗ máy tiến đến đoạn giữa luống — vị trí đón trọn luồng ánh nắng mặt trời dội ngược trực diện từ mái tôn xi măng trắng của nhà xe giáo viên rọi xuống — bi kịch quang sai bắt đầu ập đến.

Trên màn hình laptop của Minh, các dòng thông số xử lý hình ảnh bắt đầu nhảy loạn xạ một cách mất kiểm soát. Các kênh màu RGB bị bão hòa hoàn toàn ở mức 255 trên toàn bộ nửa trên của khung hình. Tín hiệu video truyền về từ thấu kính của Gió bị một vệt lóa sáng hình nan quạt màu trắng bạc chém ngang, xóa nhòa mọi đường nét ranh giới giữa cành lá và quả non.

Ngay trước tầm với của cánh tay máy lúc này là một chùm cà chua gồm ba quả: hai quả đầu cành còn xanh ngắt, vỏ cứng như đá cuội và phủ một lớp phấn trắng mỏng; nép khuất sâu phía sau chúng, ngập chìm trong vệt lóa sáng chói chang của mái tôn, là một quả cà chua đã chín đỏ mọng.

Do hiện tượng ố vàng ở rìa thấu kính cũ kỹ cộng hưởng với luồng bức xạ cực mạnh dội ngược, thuật toán phân loại sắc tố của hệ thống thị giác bắt đầu tính toán sai lệch nghiêm trọng. Trọng số nhận diện màu đỏ của hai quả xanh bị nhiễu xạ đẩy vọt lên ngưỡng phân loại của quả chín thương phẩm; ngược lại, quả chín thật sự do bị vệt lóa phủ kín lại bị hệ thống nhận định sai lệch là một vùng vật thể chỉ đạt bốn mươi phần trăm độ chín.

Cánh tay máy khẽ run lên bần bật. Mô-tơ bước điều khiển ngón gắp nhích từng milimét một cách ngập ngừng, hướng thẳng chạc kẹp năm ngón bằng kim loại về phía… quả cà chua xanh ngắt đầu cành!

Minh chết lặng. Toàn thân anh lạnh toát dù đang đứng giữa cái nắng đổ lửa. Hai bàn tay anh bấu chặt vào gờ vỏ laptop đến mức các khớp ngón tay tím tái.

Nếu là hệ điều hành AgriCore 4.2 nguyên bản của Tân Mạch trước đây, cỗ máy sẽ làm gì trong tình huống này?

Minh biết quá rõ. Để đạt được chỉ số năng suất định mức tối ưu hóa — cái chỉ số khắc nghiệt được lập trình sẵn nhằm phục vụ những trang trại tư bản quy mô lớn — thuật toán phỏng đoán xác suất cũ sẽ ép cỗ máy thực hiện một cú gắp cưỡng bức. Nó sẽ bấm bừa vào vật thể có xác suất tiệm cận cao nhất để hoàn thành hạn mức ba mươi quả đúng thời gian quy định, chấp nhận rủi ro hái nhầm quả non hay làm nát cuống lá, bởi vì trong triết lý vận hành của những cỗ máy công nghiệp thuần túy: *tốc độ và sản lượng danh định luôn đứng trên sự nâng niu, gìn giữ của mùa màng*.

Chỉ cần ngón tay máy khép lại, bẻ gãy cuống của quả cà chua non kia, bài sát hạch sẽ bị trừ điểm chí mạng. Và nếu nó tiếp tục hái nhầm quả xanh thứ hai, chiếc xe cẩu chuyên dụng của Sở Khoa học và Công nghệ đang nổ máy chờ sẵn ngoài cổng trường sẽ lập tức hạ móc sắt xuống, niêm phong cỗ máy và chở thẳng về bãi tập kết phế liệu để rã xác tiêu hủy theo đúng quy trình xử lý thiết bị không đạt chuẩn an toàn.

— Dừng lại đi Gió… Xin mày hãy dừng lại… — Minh lẩm bẩm trong tuyệt vọng, mồ hôi túa ra ròng ròng trên trán, chảy tràn xuống mi mắt cay xè.

Quân nín thở, đôi mắt mở to nhìn trừng trừng vào dòng dữ liệu đo xa đang cuộn tròn trên màn hình máy tính bảng. Duy khoanh chặt hai tay trước ngực, đôi mắt sắc như dao cạo không chớp lấy một lần, chờ đợi quyết định xử lý của cỗ máy.

Đúng khoảnh khắc chạc kẹp cơ khí chỉ còn cách cuống quả cà chua xanh đúng hai phân, một tiếng rít điện tử the thé bỗng vang lên từ sâu bên trong khoang nhôm đúc.

Dòng lệnh từ con chip Khôi-Nguyên 7X — nơi lưu giữ hàng ngàn giờ dữ liệu ghi nhận thực địa về bàn tay nhăn nheo, cẩn trọng của bà Lành khi nâng niu từng gốc cây ngọn cỏ, nơi lưu giữ ký ức về buổi chiều tà đứa trẻ Gia Bảo khóc nức nở bên luống ớt giống bị giẫm nát, nơi thấm đẫm bài học nhân văn sâu sắc rằng *chăm sóc mùa màng không phải là một cuộc chạy đua năng suất lấy được mà là sự cẩn trọng, kính nhường trước sự sống mong manh* — đã truyền qua lớp cách ly quang học, bắn thẳng một tín hiệu ngắt ưu tiên tuyệt đối vào thanh ghi điều khiển của bộ vi điều khiển công nghiệp ba mươi hai bit.

Khối vi điều khiển lập tức khóa cứng van điều khiển của khớp hái!

Cánh tay máy khựng lại giữa không trung. Không có bất kỳ một cú bẻ cuống liều lĩnh hay mù quáng nào diễn ra.

Cỗ máy chầm chậm thu cánh tay về phía sau, lùi lại đúng nửa bước chân để giải phóng tầm nhìn của cụm camera khỏi góc phản quang chết chóc của mái tôn nhà xe. Khớp gối SUS 316 hạ thấp trọng tâm xuống mười phân, đầu máy hơi nghiêng sang bên phải một góc mười lăm độ nhằm dùng chính phần khung nhôm của mình che bớt bóng râm cho cụm thấu kính quang học.

Nhưng ánh nắng ban trưa quá gay gắt, luồng bức xạ mặt trời vẫn dội xuống bỏng rát, cảm biến CMOS già cỗi vẫn tiếp tục gửi về những mã lỗi cảnh báo hiện tượng bão hòa điểm ảnh toàn phần.

Trước sự ngỡ ngàng tột độ của toàn bộ hội đồng kiểm định, của các kỹ sư Tân Mạch và hàng chục người dân xóm Cát đang nín thở dõi theo, Gió không hề cố chấp vươn tay ra hái tiếp để lấy thành tích.

*XOẠCH!*

Một thanh thép nhỏ gắn lá cờ vải màu vàng cam — tín hiệu thị giác cơ học dùng để báo hiệu sự cố hiện trường được thiết kế theo đúng quy chuẩn an toàn lao động — tự động bật dựng đứng lên từ khớp vai trái của cỗ máy. Cùng lúc đó, dãy đèn LED chỉ thị trạng thái trước ngực nó chuyển từ sắc xanh sang màu vàng hổ phách, nhấp nháy đều đặn theo chu kỳ một giây một lần.

Đôi mắt quang học khép bớt khẩu độ màng chập lại một nửa. Bộ phát âm thanh trầm ấm, rõ ràng vang lên giữa khu vườn trưa tĩnh lặng, phá tan sự căng thẳng nghẹt thở đang bao trùm:

— Cảnh báo an toàn: Bức xạ quang học môi trường vượt quá ngưỡng bù trừ của hệ thống thị giác. Độ tin cậy nhận diện của cảm biến sụt giảm dưới ngưỡng an toàn bảy mươi lăm phần trăm. Hệ thống tự động khóa chức năng thu hoạch để tránh tổn hại đến sinh thái cây trồng chưa trưởng thành. Yêu cầu con người trợ giúp hiệu chuẩn cảm biến hoặc hỗ trợ che bóng râm.

Một khoảng im lặng kéo dài suốt năm giây đồng hồ bao trùm lên toàn bộ sân trường Tiểu học Hải Bình.

Gió đứng bất động giữa hai luống cà chua, lá cờ màu vàng cam trên vai khẽ phất phơ theo từng đợt gió biển thổi lồng lộng. Nó đứng đó, kiên nhẫn, tĩnh lặng và khiêm nhường, công khai thừa nhận sự bất lực của đôi mắt già cỗi trước ánh mặt trời chói lòa của quê hương.

Cả hội đồng kiểm định bỗng ồ lên một tiếng đầy kinh ngạc. Các kỹ sư thành viên xôn xao nhìn nhau, ngón tay họ chỉ liên tục vào bảng dữ liệu chẩn đoán trên màn hình máy chủ vừa nhảy vọt dòng thông báo trạng thái: `TASK_SUSPENDED: SELF_DECLARED_UNCERTAINTY`.

— Nó… cỗ máy tự động đình chỉ tác vụ sao? — Một kỹ sư trẻ trong đoàn kiểm định buột miệng thốt lên, mắt trợn tròn nhìn đồ thị logic. — Nó không hề cố kích hoạt thuật toán nội suy hay phỏng đoán màu sắc ư? Trong tất cả các bộ tiêu chuẩn công nghiệp hiện hành, mục tiêu tối thượng luôn là ép buộc hoàn thành chu kỳ làm việc kia mà!

Minh đứng sững như trời trồng giữa sân bê tông bỏng rát. Chiếc laptop kỹ thuật suýt chút nữa trượt khỏi đôi bàn tay đang run rẩy của anh. Anh nhìn cỗ máy, lồng ngực trào dâng một cảm xúc nghẹn ngào, ấm nóng khó tả dâng lên tận khóe mắt. Gió của anh đã không làm bừa. Cỗ máy biết đôi mắt nó đang bị lóa. Nó biết khi nào nó không thể nhìn rõ. Và quan trọng nhất: nó biết dừng lại đúng lúc.

Bà Lành đứng bên ngoài hàng rào cọc tiêu, nghe cỗ máy phát ra tiếng gọi con người đến trợ giúp, bà không kìm nén được nỗi lòng của mình thêm một giây phút nào nữa. Người mẹ già lật đật bước lại gần mép dây an toàn màu vàng cam, đôi bàn tay run rẩy nhặt chiếc nón lá dưới đất lên, cất tiếng gọi nghẹn ngào:

— Gió ơi… Có bà đây con… Đừng sợ nghen… Để bà lấy cái nón lá ra che nắng cho con nhìn cho rõ nghen con…

— Xin bà con giữ trật tự hiện trường! — Tiếng Duy vang lên qua chiếc loa cầm tay, nhưng thanh âm của người kỹ sư trưởng đã mất đi vẻ sắc lạnh vốn có.

Duy bước chậm rãi từ bàn kiểm định dã chiến, băng qua khoảng sân bê tông tiến thẳng vào giữa luống cà chua. Ánh mắt ông dán chặt vào lá cờ vải màu vàng cam đang dựng đứng kiêu hãnh trên vai Gió, rồi cúi nhìn xuống chùm quả non còn nguyên vẹn trên cành cây khẳng khiu — không hề có một vết xước, không hề có một vết dập nát nào trên lớp phấn mỏng manh của những quả cà chua xanh.

Duy dừng lại ngay trước mặt cỗ máy. Cảm nhận được sự hiện diện của con người ở khoảng cách gần, Gió khẽ cúi đầu xuống một góc năm độ — cử chỉ quen thuộc thể hiện sự phục tùng an toàn tuyệt đối trước con người đã được lập trình từ những ngày đầu tiên.

Duy quay người lại, nhìn thẳng vào Vũ Khải Quân và các thành viên của Tổ Kiểm định tỉnh đang vây quanh mép vườn. Trên gương mặt vốn luôn nghiêm nghị như đá tạc của người kỹ sư trưởng dạn dày kinh nghiệm bỗng nở một nụ cười hiếm hoi. Đó là nụ cười chân thành, nhẹ nhõm của một người làm khoa học vừa tìm thấy một chân lý đích thực giữa thực tế đời sống.

— Các anh có thấy điều phi thường vừa xảy ra trước mắt chúng ta không? — Duy chỉ tay vào lá cờ vàng trên vai Gió, giọng ông vang lên đanh thép nhưng chứa chan cảm xúc. — Ba năm trước, ở cánh đồng nông nghiệp công nghệ cao bên kia sông, chính tay tôi đã từng ký duyệt hồ sơ cấp phép vận hành cho một dàn máy tự hành đời mới toanh, bóng bẩy, trang bị đầy đủ các cảm biến lidar đắt tiền và camera hồng ngoại quét đa phổ. Thuật toán của chúng được quảng bá là hoàn hảo đến mức nhà sản xuất cam kết duy trì năng suất tối đa trong mọi điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Và rồi chuyện gì đã xảy ra trên thực tế? Khi một đợt sương mù muối biển bất thường tràn vào thung lũng, hệ thống điều khiển tự động của chúng đã từ chối thừa nhận điểm mù của cảm biến. Chúng cố chấp chạy các thuật toán phỏng đoán xác suất để hoàn thành bằng được chỉ tiêu sản lượng được giao, và kết quả tàn khốc là gì? Chúng đã nghiền nát ba héc-ta nhà màng giống mới của bà con, lao xuống mương thoát nước và suýt chút nữa thì đâm sập cả trạm biến áp hạ thế của cả một vùng dân cư!

Duy nhìn thẳng vào mắt Quân, ánh mắt chứa đựng sự chất vấn sâu sắc xen lẫn niềm sẻ chia chân thành giữa những con người cùng mang sứ mệnh kỹ thuật:

— Một cỗ máy thông minh thực sự không phải là một cỗ máy biết làm tất cả mọi thứ bằng sự ngạo mạn của những dòng mã nguồn đóng kín trong phòng thí nghiệm. Một cỗ máy an toàn thực sự — một cỗ máy có thể cùng chung sống hòa bình với con người, cùng lao động trên một mảnh đất với những người già và trẻ nhỏ — phải là một cỗ máy biết tự nhận thức được giới hạn và điểm mù của chính mình. Nó phải biết khi nào đôi mắt nó bị lóa sáng bởi mặt trời, biết khi nào những phép tính của nó không còn giữ được độ tin cậy tuyệt đối, và trên hết: *nó phải biết dừng lại an toàn để cất tiếng yêu cầu sự giúp đỡ từ bàn tay của con người*.

Duy đưa bàn tay dạn dày sương gió của mình vỗ nhẹ lên tấm giáp ngực bằng hợp kim nhôm mát rượi của Gió. Tiếng kim loại vang lên trầm đục, chắc nịch giữa khu vườn:

— Hành động dừng lại và giương cao lá cờ vàng báo hiệu này có giá trị cao hơn ngàn lần một thuật toán cố chấp làm bừa để chạy theo thành tích sản lượng danh định. Đây mới chính là đỉnh cao của sự an toàn trong môi trường lao động thực tế mà khoa học kỹ thuật luôn hướng tới.

Quân đứng lặng người giữa luống đất cát tơi xốp. Từng cơn gió biển thổi lồng lộng làm tung bay vạt áo sơ mi công tác phẳng phiu của chàng kỹ sư đại diện cho tập đoàn công nghệ hàng đầu. Anh nhìn lá cờ vàng phất phơ trên vai Gió, nhìn chùm quả non xanh biếc còn nguyên vẹn trên cành, rồi nhìn sang Minh — người bạn học cũ, người đồng nghiệp đã dám liều mạng gạt bỏ mọi sự tự ái cá nhân để lặn lội trở về với đất đai, bãi cát quê hương.

Trong tâm trí Quân, bóng ma ám ảnh về mười hai cỗ máy G-7 bị chính tay anh ký lệnh format xóa sạch dữ liệu và đưa vào máy nghiền phế liệu ba năm trước ở nông trường mía dường như vừa được cởi trói hoàn toàn. Công nghệ rốt cuộc không phải là sự thay thế tàn nhẫn và lạnh lùng đối với con người; công nghệ đích thực là sự tiếp nối, thấu cảm và bù đắp cho những giới hạn mong manh của nhau.

Quân hít một hơi thật sâu, dứt khoát gập chiếc máy tính bảng công nghiệp của Tân Mạch lại. Anh rảo bước tiến lại chiếc bàn dã chiến phủ bạt xanh, rút chiếc bút bi kim loại cài trên túi ngực ra.

— Đại diện kỹ thuật Tập đoàn Tân Mạch xin có ý kiến chính thức trước hội đồng — Quân dõng dạc nói, thanh âm vang rõ ràng và rành rọt. — Chúng tôi xác nhận Kiến trúc lai của robot nông nghiệp tự hành sê-ri G-7, số hiệu khung vỏ TM-VN-2042-8812 hoàn toàn tương thích và vận hành an toàn tuyệt đối trên nền tảng giao thức TM-Bus v2.1. Đồng thời, căn cứ vào toàn bộ kết quả sát hạch thực địa vừa được ghi nhận, Tập đoàn Tân Mạch xin chính thức ký tên vào biên bản đồng chứng nhận an toàn và cam kết bảo trợ kỹ thuật toàn diện cho cụm linh kiện cơ khí địa phương do xưởng rèn của ông Nguyễn Văn Phước chế tạo. Chúng tôi cam kết duy trì mở vĩnh viễn mã nguồn cổng giao tiếp phần cứng cho cỗ máy này theo đúng cơ chế thí điểm sandbox của tỉnh.

Bà Sương đứng cạnh cô giáo Vân bên ngoài hàng rào nghe vậy liền vỗ hai tay vào nhau bôm bốp, reo to lên:

— Ơi là trời đất ơi, được rồi! Người ta chịu ký giấy rồi bà con ơi! Gió nó được ở lại rồi!

Tiếng hò reo, tiếng vỗ tay rầm rộ của người dân xóm Cát và xóm Mũi bùng nổ, vang dội khắp khoảng sân trường tiểu học ven biển. Cậu bé Gia Bảo nhảy cẫng lên vì sung sướng, ôm chầm lấy chân cô giáo Vân. Bà Lành run rẩy đưa vạt áo cánh nâu đã ướt đẫm mồ hôi lên lau những giọt nước mắt lăn dài trên đôi gò má nhăn nheo, hai bờ vai gầy guộc khẽ rung lên vì niềm hạnh phúc quá đỗi lớn lao sau bao nhiêu tháng ngày sống trong thấp thỏm, âu lo trước bóng ma của lệnh cưỡng chế tiêu hủy cỗ máy.

Duy bước lại chiếc bàn kiểm định dã chiến. Ông mở tập hồ sơ mang dấu đỏ tươi của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh, lật đến trang cuối cùng của Biên bản sát hạch an toàn thực địa theo Quyết định số 42. Viên kỹ sư trưởng rút chiếc bút máy bơm mực xanh thân thuộc của mình ra.

Trước khi đặt bút ký vào ô kết luận phê duyệt cấp phép hoạt động thí điểm có thời hạn cho robot Gió tại địa bàn xã An Hải, Duy dừng lại một thoáng. Dưới ánh nắng trưa rực rỡ đang chan hòa khắp sân trường Hải Bình, giữa tiếng gió biển rì rào qua rặng phi lao và tiếng cười nói rộn rã của dân làng, ông nắn nót viết thêm một dòng nhận xét cá nhân vào phần ghi chú kỹ thuật cuối trang giấy.

Duy ký tên vào biên bản: 'Cỗ máy này an toàn không phải vì nó không bao giờ sai, mà vì nó biết khi nào nó không thể tự làm một mình'.