Cái giá của sự dễ dãi

Thùng xe tải cũ kỹ rung lên bần bật khi bánh xe nghiến rát trên nền sỏi lổn nhổn rồi đỗ xịch trước khoảng sân đất nện của trạm sơ chế, làm bung bật những sợi dây dù mục tơi quấn quanh miệng bao tải cà phê tươi đầu tiên chở từ rẫy của Y Bih Niê. Tiếng khối động cơ diesel nổ khét lẹt lịm dần sau một cú rùng mình trối chết, nhường lại không gian cho chuỗi âm thanh lách tách của ống xả kim loại đang giãn nở méo mó dưới cái lạnh căm căm của buổi sớm mai vùng cao. Bụi đất đỏ bazan mịn như bột quấn lấy làn hơi nước mờ mịt thốc ra từ gầm xe, phả vào không khí một thứ mùi nồng gắt đặc trưng: mùi ngai ngái của cỏ dại dập nát, mùi bùn lầy khô cong và mùi dầu máy cháy khét quyện chặt vào nhau.

Khôi đứng chôn chân bên cạnh mép bửng thùng hàng bằng gỗ thông ghép tạm vừa được hạ xuống với một tiếng rầm nặng nề. Hai bắp tay anh căng cứng, những ngón tay vẫn bấu chặt lấy mép chiếc bao tải dứa màu xanh lam sọc trắng vừa bị lưỡi dao rọc giấy rạch toạc một đường dài hoác.

Cảnh tượng phơi bày trước mắt khiến lồng ngực Khôi nghẹn thắt lại, máu trong người như đông cứng.

Bên dưới lớp quả chín mọng đỏ thẫm màu mận quân được rải phủ khéo léo chỉ dày chừng một lóng tay ở trên bề mặt, hiện ra lổn nhổn một khối tạp chất hỗn độn đến tàn nhẫn. Đó là những quả cà phê xanh đanh lại như những viên sỏi suối, những chùm quả ương dở vàng vọt loang lổ vết đốm xám, những chùm quả non choẹt teo tóp còn dính nguyên cả cuống lá tươi xanh và cành con gãy vụn. Thậm chí, ngay dưới kẽ tay Khôi vừa thọc vào, những hạt quả lép kẹp bị bọ đục lỗ chỗ rỉ ra lớp mủ đen sì, bốc lên một mùi chua nồng, xốc thẳng vào cánh mũi thứ mùi chát xít của nhựa cây hăng hắc thay cho hương hoa trái ngọt ngào, đậm đặc như mật ong rừng mà anh từng say đắm kỳ vọng khi đặt chân lên mảnh vườn năm sào xanh mướt của Y Bih vào buổi chiều muộn hôm trước.

Sự lạnh lẽo luồn qua kẽ áo gió mỏng, thấm thẳng vào xương sống Khôi. Đây không phải là một lỗi vô tình của một chiếc bao bị lẫn tạp chất ở đáy rẫy; đây là một sự tráo đổi chất lượng hiển hiện ngay trên bề mặt của gần hai tấn nông sản.

Tiếng guốc gỗ nện đều đặn, đanh gọn trên bậc thềm xi măng mài phá vỡ bầu không khí đặc quánh đang ngưng đọng.

Hứa Bảo Ngọc bước ra khỏi khoảng tối của gian kho chứa nông cụ. Cô mặc một chiếc áo khoác gió sẫm màu cài kín tận cằm, mái tóc đen dày được cột cao gọn gàng sau gáy để lộ vầng trán thanh tú nhưng sắc lạnh. Hai bàn tay mang đôi găng vải sợi trắng muốt của cô bưng một chiếc khay kim loại hình chữ nhật đáy phẳng bằng thép không gỉ sáng loáng — dụng cụ lấy mẫu chuẩn SCA mà cô cẩn thận bọc vải xốp mang từ phòng lab thử nếm dưới phố thị về tận chân rẫy này.

Theo sát phía sau cô nửa bước là Trần Quốc Lâm. Ngón tay trỏ của Lâm kẹp chặt một cây bút chì gỗ 2B đã gọt nhọn hoắt cùng xấp bảng biểu tính toán chi phí kẹp trên tấm bìa mica màu xám đục. Cặp kính cận gọng kim loại mỏng của anh phản chiếu luồng ánh sáng nhợt nhạt, lạnh buốt của mặt trời vừa nhú lên sau rặng thông già mờ sương nơi đỉnh đồi Cư M'Rao.

Không một lời chào hỏi xã giao, không một cử chỉ thừa thãi, ánh mắt sắc như dao cạo của Bảo Ngọc quét qua gương mặt đang tái mét của Khôi, rồi găm thẳng vào khoảng tối bên trong thùng xe tải nơi những bao dứa chất tầng tầng lớp lớp. Đôi môi cô mím chặt lại thành một đường thẳng tắp, bờ vai khẽ nâng lên dưới làn áo gió, toát ra một sự cảnh giác cao độ của một chuyên gia kiểm định chất lượng đối diện với một vụ gian lận rõ mười mươi.

"Tránh ra một chút, Khôi," giọng Bảo Ngọc đều đều, không lớn nhưng mang theo sức nặng của một mệnh lệnh chuyên môn không cho phép bất kỳ sự thỏa hiệp nào.

Cô không buồn liếc nhìn chiếc bao tải mà Khôi vừa rạch miệng. Với một người làm việc dựa trên quy chuẩn thực nghiệm, một mẫu thử đã bị xáo trộn không bao giờ có giá trị khoa học. Bảo Ngọc bước vòng qua bên kia thành xe tải, lướt qua bánh xe dính đầy bùn đỏ đặc quánh. Đôi bàn tay đeo găng của cô thoăn thoắt và chuẩn xác đến từng động tác: cô chọn chiếc bao tải nằm lọt thỏm ở chính giữa sàn xe, dùng mũi kéo bấm đứt sợi lạt giằng, luồn cả cánh tay sâu xuống tận đáy bao, xuyên qua lớp quả bên trên rồi bốc ra một vốc lớn trút gọn vào một góc khay.

Chưa dừng lại ở đó, cô đặt chân lên gờ sắt của bửng sau, trèo thoăn thoắt lên thùng xe, rút ngẫu nhiên bao tải thứ hai nằm sát vách cabin lái và bao tải thứ ba nằm khuất sâu dưới đáy của lớp xếp thứ hai. Ba mẫu lấy từ ba tọa độ hoàn toàn độc lập được cô cẩn trọng trút vào lòng khay kim loại. Mỗi lần những vốc quả tươi rơi xuống đáy thép lại vang lên những tiếng *rào rào* khô khốc, đanh gọn và nặng nề, như những viên sỏi ném vào sự im lặng nghẹt thở của buổi sớm.

"Vào bàn phân loại," Bảo Ngọc buông hai từ ngắn gọn, quay người bước thoăn thoắt về phía chiếc bàn gỗ dài đặt dưới mái hiên kho sơ chế.

Y Bih Niê đứng chôn chân bên cạnh vè bánh xe trước, hai bàn tay chai sần thô ráp bấu chặt lấy gấu chiếc áo khoác kaki sờn rách viền chỉ. Người nông dân Ê Đê nhìn trừng trừng theo từng cử động dứt khoát đến tàn nhẫn của Bảo Ngọc, yết hầu nơi cổ họng anh giật lên từng hồi bồn chồn, lồng ngực phập phồng sau làn vải mỏng ướt đẫm hơi sương.

Khôi cùng Lâm lặng lẽ bước theo sau lưng cô gái. Trên mặt bàn gỗ mộc xù xì vết cưa, Bảo Ngọc đặt chiếc cân điện tử tiểu ly có độ chính xác đến từng gram, bên cạnh là ba chiếc đĩa men trắng nhỏ thường dùng để thẩm định hạt lỗi. Cô nhanh chóng dùng muỗng xúc gạt đúng một kilôgam quả tươi từ chiếc khay kim loại đổ lên bàn cân, chỉnh lại số 0 rồi dùng hai ngón tay san đều lớp quả thành một mảng phẳng phiu duy nhất.

Đôi bàn tay của một barista từng đứng trên sàn đấu quốc tế bắt đầu chuyển động. Tốc độ của cô nhanh đến mức chỉ thấy những vệt bóng mờ lướt đi trên mặt bàn, nhưng độ tỉ mỉ thì chính xác như một cỗ máy quang học. Từng quả, từng quả một bị lật tung dưới ánh sáng ban ngày. Quả chín mọng đỏ sẫm, căng tròn không một tì vết được cô gạt dứt khoát sang chiếc đĩa men bên phải; những quả chín ngả màu cam vàng sang đĩa ở giữa; còn toàn bộ những quả xanh ngắt cứng như gỗ, những quả non lép da nhăn nhúm như hạt tiêu sọ, những quả bị sâu đục khoét nham nhở và cành lá vụn nát bị ngón tay cô phũ phàng đẩy sang chiếc đĩa men bên trái.

Chỉ mất chưa đầy năm phút đồng hồ, chiếc đĩa men bên trái đã vun cao thành một ngọn đồi nhỏ màu xanh xám bẩn thỉu.

Bảo Ngọc nhấc chiếc đĩa chứa quả lỗi đặt lên mặt bàn cân điện tử. Màn hình led màu đỏ nhấp nháy vài giây rồi hiện rõ mồn một con số vô tình: 253 gram.

Cô ngước mắt lên. Ánh nhìn lạnh buốt xuyên thẳng qua khuôn mặt đang căng cứng của Khôi, rồi găm chặt vào đôi mắt vằn đỏ của Y Bih đang đứng chôn chân ở mép hiên.

"Tỷ lệ quả xanh, quả non và tạp chất cuống rác chiếm chính xác hai mươi lăm phẩy ba phần trăm," Bảo Ngọc cất giọng đanh thép, ngón tay trỏ gõ nhẹ lên mặt bàn cân từng nhịp giòn tan. "Hai mươi lăm phần trăm. Tức là cứ bốn tấn quả tươi các anh chở đến đây, chúng tôi phải bỏ tiền ra mua trọn vẹn một tấn rác hữu cơ và những hạt cà phê chưa hề tích lũy đủ chất dinh dưỡng lẫn độ chín sinh lý tối thiểu. Hàm lượng đường Brix trung bình của cái mớ quả xanh này tôi đo nhanh ngoài xe không vượt quá mười một phần trăm. Nếu đem toàn bộ đống này tống vào máy xát vỏ để ủ lên men, dịch chua từ lớp vỏ xanh chát xít và diệp lục tố chưa chuyển hóa sẽ đầu độc toàn bộ hệ vi sinh bản địa, biến cả mẻ cà phê thành một bồn giấm thối hoặc một thứ nước chát đắng nghẹt cổ như ngậm vỏ cây rừng phơi khô. Đây là tiêu chuẩn thu mua quả tươi mà anh đã cam kết với nông dân buôn Cư M'Rao sao, anh Khôi?"

Câu hỏi của Bảo Ngọc như một gáo nước đá tạt thẳng vào mặt Khôi giữa cơn gió lạnh thấu xương của cao nguyên. Khôi nghẹn ứ nơi cuống họng, hai bàn tay buông thõng bên hông bất giác siết chặt lại thành nắm đấm. Từng tế bào trong người anh run rẩy. Anh hiểu, hiểu tường tận đến từng phản ứng hóa sinh đằng sau những lời cảnh báo sắc lẹm của Bảo Ngọc: chế biến mật ong Yellow Honey là một cuộc chơi trên dây thép gai của vi sinh vật học. Chỉ cần lẫn quá mười phần trăm quả xanh, thể chất của ly cà phê khi chiết xuất sẽ mỏng dính như nước lã, vị chát của hợp chất tannin thô lậu sẽ đè bẹp hoàn toàn những nốt hương hoa bưởi, mật mía và quả mọng nhiệt đới mà họ đã thức trắng bao đêm tính toán phục dựng. Nhưng hai mươi lăm phẩy ba phần trăm... con số này là một cú giáng chí mạng. Nó vượt xa mọi dung sai thông thường của việc hái sót cành thủ công.

Bảo Ngọc không chờ đợi câu trả lời từ Khôi. Cô thò tay vào túi áo khoác gió, rút ra chiếc mộc dấu tiếp nhận kho bằng đồng thau nặng trịch, dằn một tiếng *cạch* khô khốc xuống mặt bàn gỗ, lòng bàn tay ấn chặt lên mặt con dấu kim loại chưa hề chạm vào khay mực đỏ.

"Tôi viện dẫn quyền phủ quyết tuyệt đối về mặt chất lượng kỹ thuật đã được ký kết và công chứng trong biên bản sáng lập thương hiệu Bản Đỏ," Bảo Ngọc lạnh lùng tuyên bố, âm vang dội vào vách tôn của gian kho vắng lặng. "Lô hàng một tấn tám này không đạt điều kiện kỹ thuật tối thiểu để bước vào quy trình sơ chế. Tôi kiên quyết từ chối ký biên bản nghiệm thu theo đơn giá cà phê đặc sản chín nghìn đồng một ký quả tươi. Không một hạt nào trong số hai mươi chiếc bao tải kia được phép đặt chân lên hệ thống giàn phơi của Bản Đỏ. Đổ đống này lên giàn, chỉ cần qua ba đêm sương muối bốc ẩm, nấm mốc Aspergillus sẽ lây lan sang toàn bộ mẻ hạt hái tỉa của rẫy nhà đang phơi bên cạnh. Tôi không bao giờ đem mồ hôi, tiền bạc và danh dự của Bản Đỏ ra đánh cược cho một sự cẩu thả trơ tráo như thế này!"

"Cô nói ai cẩu thả?!"

Một tiếng gầm xé toạc bầu không khí ngột ngạt.

Y Bih Niê lao vọt lên thềm xi măng như một con thú rừng bị dồn vào chân tường. Hai tròng mắt anh đỏ ngầu những tia máu như chực nổ tung, lồng ngực vạm vỡ phập phồng dữ dội dưới lớp áo kaki mỏng manh ướt đẫm mồ hôi lạnh và sương đêm. Anh ta đập mạnh bàn tay hộ pháp đầy những vết sẹo cào của gai cà phê xuống mặt bàn gỗ, khiến chiếc khay kim loại nảy tung lên, phát ra một tiếng *keng* chói tai.

"Các người... lũ trí thức các người chỉ giỏi ngồi trong nhà mát, tay cầm kéo nhíp, tay bấm cân tiểu ly rồi phán xét như thánh tướng!" Y Bih gằn từng tiếng qua kẽ răng nghiến chặt, thanh âm run rẩy trong cơn uất ức tột cùng. "Cô có biết để gom cho đủ gần hai tấn quả này trút lên thùng xe tải chở sang đây đúng sáu giờ sáng, cả gia đình tôi cùng sáu người thợ trong buôn đã phải lội rẫy từ giữa trưa hôm qua đến tận nửa đêm không? Sương muối tạt vào rát buốt mặt mày, vắt rừng cắn nát cả bắp chân chảy máu ướt đầm ống quần, đèn bão leo lét treo trên cành cây soi từng chùm quả! Chiều hôm qua anh Khôi sang tận nhà tôi nằng nặc hối thúc, bảo phải gom đủ chuyến xe để kịp mẻ lên men sáng nay đón nắng sớm. Người ta vừa hái vừa chạy đua với bóng tối đổ xuống thung lũng! Thợ hái người ta ăn công nhật, hái sót cành thì mất sản lượng, hái chậm thì đói nhăn răng, làm sao bắt người ta dùng nhíp gắp từng quả đỏ au như cô lựa hạt trên bàn thí nghiệm được?!"

Khôi hoảng hốt bước lên nửa bước, giơ hai tay ra chắn giữa hai người: "Y Bih, anh bình tĩnh đã, nghe tôi nói..."

"Bình tĩnh cái gì mà bình tĩnh!" Y Bih gạt phắt cánh tay Khôi ra với một lực đẩy thô bạo khiến Khôi lảo đảo lùi lại một bước. Đôi mắt người nông dân trẻ tràn ngập sự thất vọng cay đắng găm thẳng vào Khôi. "Anh Khôi! Anh từng vỗ ngực bảo Bản Đỏ làm cà phê công bằng! Anh bảo mua giá chín nghìn một ký, cao hơn thương lái Sang hai nghìn hai trăm đồng để nông dân Cư M'Rao chúng tôi có đồng ra đồng vào nuôi con, đổi lại chỉ cần hái tỉa cẩn thận! Giờ hàng chở sang tới tận cửa kho, các người bày trò cân đo đong đếm từng gram rác rồi phủi tay từ chối, vứt bỏ công sức một ngày một đêm của người ta? Sáu người thợ hái trong buôn đang ngồi co ro bên chòi rẫy đợi tôi mang tiền ứng về đong gạo! Vợ tôi sáng nay còn nhịn ăn sáng để gom tiền đổ dầu xe! Các người tưởng tiền của nông dân chúng tôi rơi từ trên trời rơi xuống đất cho các người ngồi đây xỉa xói chắc?!"

Bảo Ngọc không hề chớp mắt, cũng không lùi lấy nửa bước trước cơn thịnh nộ của Y Bih. Đôi bàn tay cô vẫn giữ nguyên trên mặt bàn, sống lưng thẳng tắp, ánh mắt sắc sảo đối diện trực tiếp với gương mặt sạm đen vì giận dữ của người đàn ông Ê Đê.

"Bản Đỏ thỏa thuận mua quả chín tỷ lệ trên chín mươi phần trăm với mức giá chín nghìn đồng," giọng Bảo Ngọc đanh lại, từng từ rành rọt như đóng đinh. "Chúng tôi trả tiền cho giá trị thật của sự lao động chuẩn mực, chứ Bản Đỏ không phải là một tổ chức từ thiện đi gom quả non quả xanh về làm phân bón. Tiền mua một kilôgam quả tươi này là mồ hôi, là vốn liếng vay mượn và là tương lai sống còn của cả nhóm chúng tôi. Tôi nhắm mắt ký nhận đống quả xanh này với giá chín nghìn, tức là tôi đang tự tay lừa dối khách hàng, biến xưởng sơ chế thành bãi rác và bóp chết thương hiệu Bản Đỏ ngay từ mẻ hàng đầu tiên!"

"Được! Hay lắm! Hay cho cái gọi là giá trị thật của các người!" Y Bih cười gằn một tiếng khô khốc, khóe môi giật giật chua xót. Anh ta quay ngoắt người lại, cánh tay vung mạnh chỉ thẳng ra chiếc xe tải cũ kỹ đang nhả từng làn khói xám mờ mịt ngoài sân. "Tưởng ở cái xứ Buôn Ma Thuột này chỉ có mỗi Bản Đỏ các người biết mua cà phê à? Lão Sang thương lái lúc nào cũng đậu xe tải ba giò ngay đầu dốc Cư M'Rao! Lão trả sáu nghìn tám trăm đồng một ký, không cần khay nhôm, không cần cân tiểu ly, đổ ào một cái lên cân bàn lớn là đếm tiền tươi trao tay ngay tại chỗ! Tôi kéo cả cái xe này quay lại bán đứt cho lão Sang, nhận đủ mười hai triệu tiền mặt trả nợ phân bón và thanh toán tiền công thợ! Từ nay về sau, rẫy của Y Bih này không bao giờ thèm dính dáng đến thứ cà phê đạo đức giả của các người nữa!"

Dứt lời, Y Bih giậm chân thình thịch trên nền đất đỏ, lao vụt ra sân rẫy. Bàn tay gân guốc của anh ta chộp lấy tay nắm cửa cabin chiếc xe tải, giật mạnh bản lề rỉ sét vang lên một tiếng rít chói tai, chuẩn bị trèo lên nổ máy.

"Y Bih! Khoan đã! Dừng lại!"

Khôi thét lên, lao băng qua làn bụi đất, hai bàn tay chộp chặt lấy bả vai săn chắc của Y Bih giữ giật lại phía sau bằng tất cả sức lực bình sinh.

Khoảng sân đất nện rơi vào một sự giằng xé nghẹt thở. Gió sớm từ đáy thung lũng thổi thốc ngược lên triền dốc, mang theo hơi lạnh buốt giá luồn qua từng thớ vải ẩm ướt, làm lay giật những cành dã quỳ khẳng khiu ven rào.

Khôi đứng chết lặng giữa ranh giới của một bờ vực thẳm vô hình. Trái tim anh đập dồn dập như muốn phá tung lồng ngực. Nếu lúc này anh nhượng bộ, nếu anh gật đầu bảo Ngọc hãy nhắm mắt ký duyệt nhận lô hàng với giá chín nghìn đồng để xoa dịu cơn thịnh nộ của Y Bih, anh sẽ lập tức chà đạp lên nguyên tắc kỹ thuật sống còn mà Bảo Ngọc đã cảnh báo. Anh sẽ phá vỡ cam kết trao quyền phủ quyết chất lượng tối cao bằng văn bản cho cô — người đồng đội tài năng duy nhất nắm giữ linh hồn kỹ thuật của dự án. Làm thế, anh không chỉ biến toàn bộ mẻ sơ chế thành một đống phế phẩm chua thối, mà còn tự tay tước đoạt đi niềm tin chuyên môn của Bảo Ngọc, biến giấc mơ cà phê đặc sản thành trò hề nghiệp dư.

Nhưng nếu anh lạnh lùng khoanh tay đứng nhìn Y Bih nổ máy lái xe tải rời đi, toàn bộ mối dây liên kết mong manh mà anh dày công gầy dựng với buôn Cư M'Rao suốt sáu tháng qua sẽ đứt phựt ngay trong gang tấc. Tin tức Bản Đỏ lừa đảo, ép giá, bắt bẻ và ruồng rẫy nông dân nghèo sẽ lan truyền với tốc độ của một đám cháy rừng khắp các buôn làng chỉ sau một buổi sáng. Giữa vòng vây siết nợ của thương lái Sang và sự rình rập của tập đoàn Đại Nguyên đang rải tiền gom hàng khắp thung lũng, sẽ chẳng còn một nông hộ nào dám tin tưởng bắt tay với Bản Đỏ nữa. Mảnh rẫy một sào với bốn trăm ký nhân xanh còi cọc của gia đình anh sẽ mãi mãi chỉ là một ốc đảo cô độc, cạn kiệt nguồn nguyên liệu và chờ ngày lụi tàn trong bế tắc.

Hai hàm răng Khôi nghiến chặt lại ken két đến buốt tận óc. Cảm giác bất lực nghẹn ứ nơi lồng ngực, đắng ngắt nơi đầu lưỡi.

"Đứng lại hết đó cho tôi."

Một giọng nói trầm tĩnh, đều đặn nhưng mang sức xuyên thấu sắc bén như một lưỡi dao rọc giấy vang lên từ phía sau lưng họ.

Trần Quốc Lâm chậm rãi bước từng bước xuống thềm đất nện. Anh không nhìn Bảo Ngọc, cũng không nhìn vẻ mặt giằng xé tột cùng của Khôi. Trên tay Lâm là cuốn sổ tay kế toán bìa cứng khổ A4 đã mở sẵn sang một trang giấy trắng tinh, ngón tay anh kẹp chặt một cây bút chì 2B đã gọt nhọn. Anh tiến thẳng đến trước mặt Y Bih, dáng vẻ điềm đạm, lạnh lùng và chuẩn xác của một con người chỉ tin vào logic của những con số trần trụi.

"Anh Y Bih, anh bảo anh quay xe về bán đứt cho lão Sang đúng không?" Lâm dùng ngón tay đẩy nhẹ gọng kính cận lên sống mũi, giọng nói phẳng lặng không gợn một chút kích động. "Vậy anh đã tính xem nếu đổ cả cái xe này vào kho của lão Sang ngay bây giờ, anh thực sự cầm về được bao nhiêu đồng tiền mặt chưa?"

Y Bih trừng mắt nhìn Lâm, lồng ngực vẫn phập phồng dữ dội: "Một tấn tám nhân với sáu nghìn tám, ra hơn mười hai triệu! Bán xong có tiền trả công thợ ngay lập tức, không phải đứng đây nghe các người xỉa xói nhục nhã!"

Lâm bật cười khẽ, một nụ cười khô khốc không mang chút châm biếm mà đầy sự thương cảm của một chuyên gia tài chính. Anh giơ cuốn sổ tay ra trước ngực Y Bih, đầu bút chì gõ nhẹ lên từng dòng chữ viết nắn nót.

"Để tôi làm toán hộ anh nhé, anh Y Bih. Xe của anh một tấn tám. Lão Sang có tiếng là thu mua cà xô cào bằng không kén chọn, nhưng lão có trừ tạp chất không? Chắc chắn có. Lão sẽ trừ bì ít nhất ba phần trăm cuống lá, cành gãy và đất cát dính đáy bao. Lão sẽ trừ tiếp hai phần trăm độ ẩm dư thừa vì xe của anh hái lẫn sương đêm. Một tấn tám trăm ký của anh, qua bàn cân của lão Sang sẽ bị bóp lại chỉ còn đúng một tấn bảy trăm mười ký tính tiền. Với đơn giá sáu nghìn tám trăm đồng, tổng giá trị trên giấy tờ của anh là mười một triệu sáu trăm hai mươi tám nghìn đồng."

Lâm lật phắt sang trang bên cạnh bằng một ngón tay, nơi những con số chi phí thực tế được vạch ra chi tiết từng khoản mục không sót một đồng:

"Bây giờ tính chi phí cứng của anh: sáu người thợ hái làm từ trưa đến nửa đêm, công hái đêm anh phải trả rẻ nhất là hai trăm tám mươi nghìn một người, tổng cộng hết một triệu sáu trăm tám mươi nghìn. Tiền dầu cho chiếc xe tải cà tàng này chạy hai lượt đi về giữa Cư M'Rao và trạm mất ít nhất ba trăm nghìn. Tổng chi phí sản xuất trực tiếp anh phải thanh toán ngay là một triệu chín trăm tám mươi nghìn đồng. Nhưng đó vẫn chưa phải là điều đáng sợ nhất."

Lâm ngước mắt lên, gọng kính ánh lên luồng sáng sắc lạnh:

"Quan trọng nhất: anh đang nợ lão Sang bốn mươi hai triệu tiền phân bón NPK và thuốc xịt bọ trĩ từ đầu mùa mưa năm ngoái, với mức lãi suất ba phần trăm một tháng ghi trên sổ nợ. Luật ngầm của lão Sang là gì, anh Y Bih? Bánh xe tải của anh vừa lọt vào bãi của lão, lão lập tức khấu trừ tối thiểu bảy mươi phần trăm giá trị lô hàng vào nợ gốc và lãi lũy kế của tháng này! Mười một triệu sáu trăm nghìn đồng của anh, lão Sang sẽ cấn trừ thẳng tay tám triệu một trăm nghìn đồng nợ cũ trước khi đếm tiền cho anh. Số tiền mặt thực tế rơi vào túi anh mang về chòi rẫy chỉ còn lại chưa đầy ba triệu năm trăm nghìn đồng!"

Gương mặt Y Bih biến sắc. Lồng ngực vạm vỡ của anh ta khựng lại một nhịp, đôi môi run rẩy bần bật. Từng con số Lâm đọc ra rơi trúng vào tim đen, trúng vào nỗi kinh hoàng âm ỉ mà người nông dân trẻ này cùng hàng trăm hộ dân buôn Cư M'Rao đã phải nếm trải suốt ba năm qua dưới ách siết nợ của đại lý vật tư.

"Ba triệu năm trăm nghìn đồng tiền mặt mà lão Sang nhả ra cho anh," Lâm tiếp tục gằn từng chữ, mắt nhìn thẳng vào đồng tử đang giãn ra của Y Bih, "sau khi anh móc túi trả một triệu chín trăm tám mươi nghìn tiền công thợ hái và tiền dầu xe, anh còn dư lại đúng một triệu năm trăm nghìn đồng cho công sức cày xới, bón phân, tưới tắm suốt một năm trời của cả gia đình anh trên năm sào đất. Anh cầm một triệu rưỡi đó về, có đủ tiền mua nổi một bao gạo và vài lạng thịt cho con anh ăn học, hay ngày mai anh lại phải cắn răng quỳ gối xin lão Sang cho khất nợ để vay thêm gạo ăn đong với lãi suất cắt cổ ba phần trăm một tháng nữa?!"

Khoảng sân rẫy hoàn toàn câm lặng. Chỉ còn tiếng gió rít qua những tán muồng đen che bóng ven rào.

Y Bih từ từ buông lỏng bàn tay đang nắm chặt lấy tay nắm cửa xe tải. Những khớp ngón tay thô ráp của anh ta trắng bợt ra vì run rẩy. Sự thật tàn nhẫn của những con số kinh tế học đã đập tan cơn giận dữ bộc phát, bóc trần nỗi cay đắng trần trụi của một người nông dân đang giãy giụa bên bờ vực phá sản.

Lâm quay sang nhìn Khôi, rồi liếc sang Bảo Ngọc đang đứng bất động bên bàn phân loại mẫu.

"Vào trong kho," Lâm nói, giọng dứt khoát như một trọng tài chuyên nghiệp trên sàn đấu. "Chúng ta không giải quyết mâu thuẫn sống còn bằng sự tự ái và những lời hứa suông ngoài bãi đất đỏ. Vào bàn họp, mổ xẻ số liệu ra. Bản Đỏ không thể chết vì sự dễ dãi, nhưng anh Y Bih cũng không thể chết vì sự cứng nhắc."

Khôi thở hắt ra một hơi dài, đặt bàn tay ấm nóng lên bả vai Y Bih, khẽ siết chặt: "Vào đi anh Y Bih. Nghe Lâm nói một lần. Tôi lấy danh dự ra cam đoan, sẽ không để anh phải chịu thiệt một đồng công hái nào."

Y Bih cúi gằm mặt, hai bờ vai chùng xuống, lê từng bước chân nặng nề như đeo chì đi theo Lâm và Khôi vào bên trong gian kho nông cụ cũ.

Căn phòng nồng mùi gỗ mục, vôi vữa ẩm mốc và vỏ trấu khô bỗng chốc trở nên chật chội lạ thường. Trên chiếc bàn làm việc đóng bằng ván cốp-pha cũ kỹ, Lâm trải phẳng một tờ giấy A4 kẻ sẵn bảng phân tích dòng tiền và cân đối chi phí, bên cạnh là chiếc máy tính Casio nhỏ dùng pin năng lượng mặt trời. Bảo Ngọc bước vào sau cùng, cô kéo một chiếc ghế đẩu gỗ ngồi xuống mép bàn đối diện, khuôn mặt vẫn giữ vẻ nghiêm cẩn lạnh lùng, cuốn sổ nhật ký thử nếm bìa da đen đặt ngay ngắn trước mặt.

Lâm rút cây bút chì 2B, vạch một đường thẳng tắp chia đôi tờ giấy A4 làm hai nửa.

"Chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận với nhau hai sự thật cốt lõi," Lâm bắt đầu, ánh mắt quét qua từng khuôn mặt một cách chậm rãi. "Thứ nhất, Bảo Ngọc hoàn toàn đúng về mặt kỹ thuật chất lượng. Bản Đỏ sinh ra không phải để cạnh tranh với cà phê xô phơi bạt ven quốc lộ, mà để làm cà phê đặc sản, xuất bán với giá từ một trăm bốn mươi đến một trăm sáu mươi nghìn đồng một ký nhân xanh chuẩn quốc tế. Nếu chúng ta nhắm mắt nhận hai mươi lăm phần trăm quả xanh này với giá chín nghìn đồng, chúng ta tự sát. Chúng ta không có bất kỳ dòng tiền dự phòng nào để gánh một mẻ hạt khuyết tật thối chua rác rưởi. Thứ hai, Khôi và anh Y Bih cũng có lý lẽ thực tế của mình: nông dân không thể đột ngột thay đổi thói quen hái tuốt cành cả chục năm nay chỉ sau một lời dặn dò miệng, và chi phí công hái lựa là một khoản tiền tươi có thật mà anh Y Bih đã phải móc túi ra chi trả cho người làm. Nếu chúng ta ép anh ấy gánh trọn rủi ro này, chuỗi cung ứng của Bản Đỏ chấm dứt ngay ngày hôm nay."

Lâm gõ nhẹ đầu bút chì xuống phần bảng bên trái:

"Vì vậy, tôi đề xuất thiết kế lại toàn bộ cơ chế hợp đồng thu mua của Bản Đỏ, áp dụng ngay lập tức cho lô hàng một tấn tám này và toàn bộ các đợt thu hoạch tiếp theo của buôn Cư M'Rao. Cơ chế mang tên: **Giá Sàn Bảo Hiểm cộng Thưởng Lũy Tiến**."

Y Bih ngẩng đầu lên, đôi mắt mệt mỏi ánh lên vẻ hoài nghi sâu sắc: "Giá sàn bảo hiểm là sao? Các người lại tính trừ tiền của tôi à?"

"Không hề trừ, mà là bảo vệ anh tuyệt đối," Lâm giải thích cặn kẽ, giọng điềm tĩnh và rành rọt từng từ. "Giá sàn được ấn định bằng đúng giá cà xô thị trường ngày hôm nay: sáu nghìn tám trăm đồng một ký. Bất kể tỷ lệ quả chín của anh mang đến là bao nhiêu, toàn bộ trọng lượng quả tươi anh chở vào trạm sơ chế đều được Bản Đỏ bảo đảm mức giá đáy này, không bao giờ bị ép xuống dù chỉ một xu. Với một tấn tám quả tươi, giá sàn mang lại cho anh tổng cộng mười hai triệu hai trăm bốn mươi nghìn đồng doanh thu bảo đảm. Nhưng đây mới là phần cốt lõi tạo ra sự khác biệt giữa Bản Đỏ và lão Sang."

Lâm vẽ một biểu đồ bậc thang sang phần giấy bên phải:

"Chúng ta sẽ tách lô hàng một tấn tám này thành hai phần riêng biệt dựa trên tỷ lệ mẫu đo ngẫu nhiên vừa rồi. Phần hai mươi lăm phần trăm quả xanh, quả non và tạp chất — tương đương bốn trăm năm mươi ký quả tươi — chúng tôi sẽ giữ lại, nhân công của Bản Đỏ sẽ cùng anh phân loại riêng ra. Bốn trăm năm mươi ký này sẽ được rải mỏng phơi riêng trên bạt dứa dưới sân làm cà phê xô thương phẩm loại thường. Khoản này chốt đúng giá sàn thị trường: sáu nghìn tám trăm đồng một ký, đem lại cho anh ba triệu không trăm sáu mươi nghìn đồng."

Lâm dừng lại một nhịp, nhìn thẳng vào Bảo Ngọc rồi quay sang Y Bih, nhấn mạnh từng con số:

"Còn một nghìn ba trăm năm mươi ký quả chín đỏ đạt chuẩn còn lại — tức bảy mươi lăm phần trăm lô hàng — sẽ được áp dụng cơ chế thưởng chất lượng. Nếu tỷ lệ chín đạt từ tám mươi đến dưới chín mươi phần trăm, đơn giá là tám nghìn đồng một ký. Nhưng nếu lô hàng được thợ hái lựa kỹ càng, tỷ lệ quả chín mọng đồng nhất đạt trên chín mươi phần trăm, đơn giá sẽ nhảy vọt lên mức thưởng lũy tiến tối đa: chín nghìn năm trăm đồng một ký!"

Bảo Ngọc khẽ nhíu mày, ngón tay cô gõ nhẹ lên trang sổ bìa da: "Lâm, ngân sách của chúng ta không thể chịu nổi mức giá chín nghìn năm trăm đồng nếu chi phí vận hành phơi sấy không giảm được ít nhất mười lăm phần trăm."

"Ngân sách hoàn toàn chịu được, thậm chí biên lợi nhuận còn tăng lên nếu chất lượng đồng nhất chín mươi lăm phần trăm," Lâm lập tức đáp trả bằng những số liệu tài chính sắc bén. "Khi tỷ lệ quả chín trên chín mươi phần trăm, tỷ lệ hao hụt trong quá trình ngâm bể vớt hạt nổi giảm từ tám phần trăm xuống dưới hai phần trăm. Thời gian nhân công phải đứng lựa tay trên giàn phơi lưới cước giảm đi đúng một nửa. Quan trọng nhất: tỷ lệ chuyển đổi từ quả tươi sang nhân xanh khô sẽ rút từ năm phẩy hai ký quả tươi xuống đúng bốn phẩy tám ký quả tươi cho một ký nhân xanh đạt độ ẩm chuẩn mười một phần trăm. Giá thành sản xuất một ký nhân xanh đặc sản khi đó chỉ dao động quanh mức sáu mươi hai nghìn đồng. Chúng ta bán ra thị trường với giá một trăm bốn mươi nghìn, biên lợi nhuận gộp vẫn đạt trên năm mươi lăm phần trăm! Đó là bài toán kinh tế đôi bên cùng thắng."

Lâm quay sang Y Bih, vạch những nét bút chì dứt khoát:

"Đối với lô hàng hôm nay, do tỷ lệ chín chỉ đạt bảy mươi lăm phần trăm, nên một nghìn ba trăm năm mươi ký quả chín chỉ được áp dụng đơn giá gốc tám nghìn đồng một ký, thu về mười triệu tám trăm nghìn đồng. Cộng với ba triệu không trăm sáu mươi nghìn đồng của phần quả xanh phơi xô, tổng số tiền anh Y Bih thực nhận cho chuyến xe này là **mười ba triệu tám trăm sáu mươi nghìn đồng**!"

Khôi nhìn vào bảng tính của Lâm, lồng ngực như vừa được tháo bỏ một khối đá tảng. Đôi mắt anh sáng rực lên. Anh nhanh chóng nhẩm tính: mười ba triệu tám trăm sáu mươi nghìn đồng cao hơn mức mười một triệu sáu trăm nghìn mà lão Sang trả tới hơn hai triệu hai trăm nghìn đồng! Và quan trọng hơn cả, Y Bih không bị lão Sang khấu trừ nợ ép buộc ngay tại bãi xe.

"Và đây là điều quan trọng nhất, anh Y Bih," Khôi tiếp lời Lâm, giọng anh chân thành và đầy sức thuyết phục. "Bản Đỏ sẽ giải ngân ngay lập tức ba mươi phần trăm tiền mặt trên tổng giá trị lô hàng mười ba triệu tám trăm sáu mươi nghìn này — tức là đúng bốn triệu một trăm năm mươi nghìn đồng tiền tươi trao tận tay anh ngay bây giờ để anh mang về trả đủ tiền công nhật cho sáu người thợ hái và cho vợ anh đi chợ mua thức ăn. Số tiền còn lại, chúng tôi sẽ thanh toán dứt điểm bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản trong vòng bảy ngày tới, ngay sau khi mẻ quả xanh được phơi khô xát vỏ bán xô và mẻ quả chín hoàn tất công đoạn ủ lên men trên giàn. Anh không bị ai giật nợ, không bị ai chèn ép một đồng nào."

Y Bih ngồi lặng đi trên chiếc ghế đẩu gỗ thô. Đôi mắt trũng sâu vì thiếu ngủ của người nông dân Ê Đê nhìn chăm chú vào những con số viết bằng nét bút chì 2B trên mặt giấy A4.

Từng phép tính trừ bì, từng khoản tiền công thợ, từng nấc giá thưởng lũy tiến hiện ra minh bạch, sòng phẳng và rõ ràng đến mức không thể chối cãi. Ở đây không có sự mập mờ của chiếc cân bàn bị chỉnh lẫy của lão Sang, không có những lời hứa hão huyền trên mây của những dự án bao tiêu nửa mùa, chỉ có sự sòng phẳng tuyệt đối giữa mồ hôi lao động và chất lượng sản phẩm thực tế.

Cơn giận dữ và nỗi nhục nhã ban nãy dần dần tan biến trong tâm trí Y Bih, nhường chỗ cho một sự thấu hiểu sâu sắc. Anh nhận ra Bản Đỏ không hề bắt chẹt anh. Họ chỉ đang bảo vệ sự sống còn của chính họ, đồng thời chìa ra một cái phao cứu sinh thực sự để kéo gia đình anh thoát khỏi cái bẫy nợ nần bủa vây suốt bao năm ròng.

"Nhưng... còn mớ quả xanh bốn trăm năm mươi ký kia..." Y Bih ngập ngừng, giọng anh chùng xuống, có phần bối rối và ngượng ngùng. "Thợ của tôi hái ẩu quá... tôi cũng có lỗi lớn vì đêm qua mệt quá, không kiểm tra kỹ từng bao mà đã vội chất lên xe..."

Bảo Ngọc lúc này mới chậm rãi khép cuốn sổ nhật ký bìa da lại. Ánh mắt cô dịu đi vài phần, nhưng nét cương nghị trên gương mặt vẫn nguyên vẹn.

"Lô hàng này là lô hàng đầu tiên ngoài rẫy nhà của Bản Đỏ, chúng tôi chấp nhận cùng anh xử lý hậu quả," Bảo Ngọc nói, thanh âm trầm tĩnh nhưng dứt khoát. "Nhân công của trạm sơ chế sẽ cùng anh đổ toàn bộ hai mươi bao tải ra bạt lớn, lựa tay tách triệt để bốn trăm năm mươi ký quả xanh ra phơi riêng dưới đất làm cà xô. Phần quả chín còn lại bắt buộc phải qua bể nước vớt sạch hạt lép hạt nổi trước khi đưa lên ba giàn phơi lưới cước. Nhưng anh Y Bih, tôi nói trước để anh hiểu rõ nguyên tắc: đây là lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất Bản Đỏ đứng ra lựa hộ quả xanh cho nông hộ."

Cô cầm chiếc mộc dấu kim loại, đặt ngón tay lên mặt bàn:

"Từ chuyến xe thứ hai trở đi, nguyên tắc kiểm định mẫu ngẫu nhiên bằng khay kim loại ba điểm này sẽ được áp dụng bắt buộc ngay khi xe vừa dừng bánh trước sân. Nếu tỷ lệ quả xanh vẫn vượt quá mười phần trăm, chúng tôi sẽ kiên quyết từ chối hạ bửng xe, không có ngoại lệ, không có du di tình cảm. Nếu anh muốn nhận trọn vẹn mức giá chín nghìn năm trăm đồng một ký để có tiền trả dứt nợ cho lão Sang và làm giàu từ chính mảnh rẫy của mình, anh phải buộc thợ hái của anh làm việc như những người thợ chuyên nghiệp. Anh có chấp nhận nguyên tắc đó không?"

Y Bih hít một hơi thật sâu, lồng ngực căng tràn không khí sớm mai của đại ngàn. Anh nhìn sang Khôi, nhìn sang Lâm, rồi dừng lại trước ánh mắt kiên định của Bảo Ngọc. Người thanh niên buôn Cư M'Rao từ từ đứng dậy, đưa bàn tay dính đầy bụi đất đỏ bazan và nhựa cà phê dính dấp ra phía trước.

"Tôi chấp nhận," Y Bih nói, giọng anh dõng dạc và chắc nịch như một lời thề trước giàng. "Hôm nay tôi sẽ ở lại trạm sơ chế này, cùng các anh lựa cho bằng hết từng hạt quả xanh ra ngoài. Chiều nay về buôn, tôi sẽ triệu tập cả sáu người thợ lại bên bếp lửa. Tôi sẽ chia phần tiền thưởng chín nghìn năm trăm đồng này vào tiền công nhật của họ: ai hái tỉa được toàn quả chín đỏ mọng, tôi thưởng thêm tiền mặt; ai tuốt cành làm lẫn quả xanh, tôi trừ thẳng vào ngày công của người đó! Nông dân chúng tôi nghèo, nhưng một khi đã hiểu cái lý cái tình thì không một ai muốn làm ăn gian dối cả!"

Khôi mỉm cười rạng rỡ, vươn tay nắm chặt lấy bàn tay thô ráp của Y Bih. Hai bàn tay siết chặt lấy nhau, một cái bắt tay không phải giữa kẻ ban ơn và người xin xỏ, mà giữa những người đối tác bình đẳng đang cùng nhau tìm kiếm một con đường sống tử tế trong một vụ mùa đầy khốc liệt.

***

Công việc phân loại lại toàn bộ một tấn tám quả tươi diễn ra ròng rã suốt năm tiếng đồng hồ dưới cái nắng trưa hanh hao, gay gắt của đất Tây Nguyên.

Những tấm bạt dứa lớn màu xanh cam được trải rộng ra khoảng sân đất nện trước kho. Từng bao tải dứa được trút ra, đổ thành những luống quả dài đỏ au xen lẫn những vệt xanh xám. Y Bih cởi trần, những thớ cơ cuồn cuộn trên lưng bóng nhẫy mồ hôi chảy ròng ròng dưới nắng, đôi bàn tay thoăn thoắt cào từng vốc quả, nhặt từng chùm non xanh, cuống lá gãy ném vào những chiếc sọt tre riêng biệt.

Khôi và Lâm cũng xắn cao tay áo, ngồi bệt xuống tấm bạt nhựa nóng ran cùng lựa hạt với Y Bih. Lưng áo của Khôi ướt đẫm mồ hôi, hai đầu ngón tay tê buốt vì dính nhựa chát của quả xanh, nhưng lòng anh nhẹ nhõm lạ kỳ. Bảo Ngọc đứng bên cạnh bể nước xây bằng gạch thẻ, tự tay kiểm tra từng mẻ quả chín được đổ vào bồn ngập nước. Đôi bàn tay đeo găng của cô dùng một chiếc vợt lưới lớn vớt sạch những hạt cà phê lép lềnh bềnh trên mặt nước — những hạt bị nấm bệnh hoặc rỗng ruột bên trong mà mắt thường khó nhận biết khi còn ở trên cành.

Tiếng cười nói xen lẫn tiếng lách tách của những hạt cà phê va vào nan tre, tiếng nước chảy róc rách từ ống nhựa làm rộn rã cả một góc rẫy vốn lặng lẽ bấy lâu nay.

Đến hơn một giờ chiều, công đoạn phân loại và đo đạc kỹ thuật hoàn tất trọn vẹn.

Toàn bộ bốn trăm năm mươi ký quả xanh non và cành lá vụn được rải mỏng trên sân đất nện lót bạt để phơi khô tự nhiên theo đúng tiêu chuẩn cà phê xô thương phẩm. Trong khi đó, một nghìn ba trăm năm mươi ký quả chín mọng đỏ sẫm đồng nhất, sau khi được rửa sạch bùn đất và vớt bỏ triệt để hạt nổi qua bể nước, được cẩn trọng gánh vào trong kho, rải đều lên hệ thống ba giàn phơi lưới cước nâng cao tám mươi phân so với mặt đất. Những giàn phơi này được bố trí dọc theo hướng đón luồng gió đối lưu Đông Bắc lùa qua các khe cửa thông gió cải tạo, bảo đảm hạt cà phê được làm ráo vỏ nhanh chóng mà không bị hấp hơi nóng của ánh nắng mặt trời trực tiếp.

Một mùi thơm ngọt ngào, đậm đặc như mật mía và thoảng hương men rượu nhẹ của những quả Robusta sẻ chín rộ bắt đầu lan tỏa ngào ngạt, thấm đẫm vào từng thớ gỗ mục của gian kho trạm sơ chế Bản Đỏ.

Y Bih cầm trên tay xấp tiền mặt bốn triệu một trăm năm mươi nghìn đồng mà Lâm vừa cẩn thận đếm từng tờ trao tận tay dưới mái hiên. Người nông dân trẻ gấp xấp tiền lại làm đôi, cẩn thận nhét sâu vào túi trong của chiếc áo khoác kaki rồi kéo khóa kín mít. Trên gương mặt sạm đen vì nắng gió và bụi đất của Y Bih ánh lên một sự nhẹ nhõm, tự tin và niềm hy vọng mà rất lâu rồi Khôi mới lại nhìn thấy ở một người nông dân trồng cà phê nơi mảnh đất này.

"Cảm ơn anh Khôi, cảm ơn cô Ngọc, anh Lâm," Y Bih nói, giọng nghẹn ngào khi bước lên bậc cabin chiếc xe tải. "Sáng mốt, đợt hái thứ hai ở sườn đồi phía Tây rẫy nhà tôi sẽ chín rộ đồng loạt. Tôi bảo đảm với các anh chị, chuyến xe tới cái khay nhôm của cô Ngọc sẽ chỉ toàn một màu đỏ au, không có lấy một hạt xanh!"

Chiếc xe tải nổ máy, nhả một làn khói xám cuộn tròn rồi từ từ bò qua con dốc đất đỏ dẫn ra đường liên thôn. Bụi đỏ bazan cuộn lên mù mịt sau đuôi xe, tan dần vào những rặng dã quỳ vàng rực đang nở rộ rực rỡ hai bên vệ đường dưới cái nắng hanh vàng của buổi chiều tà.

Khôi đứng bên mép hiên kho, đưa tay gạt mồ hôi trên trán, nhìn theo chiếc xe tải nhỏ dần rồi khuất hẳn sau rặng thông già nơi khúc quanh. Anh thở phào một hơi dài nhẹ nhõm, cảm giác như vừa trút bỏ được một tảng đá ngàn cân đè nặng trên lồng ngực suốt từ đêm hôm trước.

Một khởi đầu chông gai, nhưng họ đã vượt qua được nút thắt sinh tử đầu tiên mà không làm tổn hại đến phẩm giá của nông dân, cũng không đánh mất tiêu chuẩn kỹ thuật cốt lõi của thương hiệu.

Khôi quay người bước vào bên trong gian kho nông cụ mát lạnh mùi vỏ trấu, nơi Lâm đang cặm cụi thu dọn những bảng biểu chi phí và chiếc máy tính Casio trên bàn làm việc.

"Cảm ơn cậu nhiều lắm, Lâm," Khôi nói chân thành, kéo một chiếc ghế đẩu gỗ ngồi xuống bên cạnh người bạn đồng hành. "Nếu sáng nay không có bảng tính giá sàn và cơ chế thưởng lũy tiến của cậu, mình thực sự không biết phải gỡ cái thế tiến thoái lưỡng nan đó như thế nào. Vừa giữ được tiêu chuẩn khắt khe của Ngọc, vừa giữ được sự gắn kết với Y Bih."

Lâm không ngẩng đầu lên ngay lập tức. Anh dùng ngón tay đẩy nhẹ gọng kính cận, cẩn thận gập mép tờ giấy A4 chứa đầy những nét chì tính toán lại, rồi kẹp thẳng thớm vào cuốn sổ tay bìa cứng.

Gương mặt của người quản trị tài chính không hề có lấy một tia rạng rỡ của người vừa ăn mừng một chiến thắng ngoạn mục. Trái lại, đôi chân mày rậm của Lâm nhíu chặt lại thành một nếp nhăn sâu hoắm giữa trán, nét mặt đăm chiêu, lạnh lùng đến mức nặng nề.

"Đừng vội mừng, Khôi," giọng Lâm trầm xuống, lạnh tanh và khô khốc.

Lâm xoay người lại, cúi xuống mở chiếc két sắt mini bằng thép đúc màu xanh rêu đặt khuất sâu dưới gầm bàn làm việc — chiếc két sắt giữ toàn bộ ngân sách sống còn của Bản Đỏ mà mẹ Khôi đã đích thân bàn giao chìa khóa cho Lâm quản lý trước khi họ bắt tay vào vụ mùa.

Cánh cửa két sắt nặng nề hé mở với một tiếng *két* khô khốc của ổ khóa kim loại lâu ngày.

Bên trong lòng két sắt trống hoác đến rợn ngườI. Chỉ còn lại vài cọc tiền polyme mệnh giá năm trăm nghìn và hai trăm nghìn được buộc dây thun cẩn thận, nằm trơ trọi bên cạnh cuốn sổ tay theo dõi dòng tiền mặt hàng ngày.

Lâm đưa tay rút xấp tiền mỏng dính ra khỏi két, đặt cái *bộp* xuống mặt bàn gỗ, ngay trước tầm mắt đang ngỡ ngàng của Khôi.

"Cậu tự nhìn đi," Lâm dùng đầu ngón tay gõ nhịp lên xấp tiền. "Toàn bộ vốn góp ban đầu của ba đứa chúng ta còn lại chính xác năm mươi triệu sáu trăm chín mươi nghìn đồng. Trừ đi hai mươi sáu triệu đồng chi phí vận hành đợt một đã bị khóa cứng hoàn toàn cho tiền mua bao đay chuẩn xuất khẩu, tem nhãn truy xuất nguồn gốc, khung lưới cước cho ba giàn phơi và tiền gửi mẫu hạt đi kiểm định ở Sài Gòn, vốn lưu động tự do thực tế của chúng ta chỉ còn vỏn vẹn hơn hai mươi tư triệu đồng."

Lâm cầm cây bút chì 2B, lật mặt sau tờ giấy, vạch nhanh những con số trừ tàn nhẫn và dứt khoát lên mặt giấy:

"Sáng nay, cậu vừa ký xuất quỹ bốn triệu một trăm năm mươi nghìn đồng tiền tạm ứng đợt một cho chuyến xe của Y Bih. Trong vòng bảy ngày tới, chúng ta có nghĩa vụ pháp lý phải thanh toán nốt chín triệu bảy trăm mười nghìn đồng còn lại cho trọn gói lô hàng một tấn tám này. Tổng tiền mặt thực tế phải chi trả dứt điểm cho đợt hàng đầu tiên của Y Bih là mười ba triệu tám trăm sáu mươi nghìn đồng."

Khôi nhìn trừng trừng vào những con số đang co rút lại một cách nghiệt ngã trên mặt giấy trắng. Tim anh như bị một bàn tay vô hình bóp nghẹt lại.

Lâm ngước mắt lên, ánh nhìn sắc lẹm sau cặp kính găm thẳng vào đáy mắt Khôi, bóc trần sự thật khốc liệt nhất của cuộc chơi khởi nghiệp nông nghiệp:

"Sau khi thanh toán dứt điểm cho chuyến xe sáng nay của Y Bih, toàn bộ tiền mặt tự do trong két sắt của Bản Đỏ chỉ còn lại đúng mười triệu tám trăm nghìn đồng. Mà sáng mốt, Y Bih sẽ chở chuyến xe thứ hai sang. Cậu lấy đâu ra tiền tươi để thanh toán cho anh ấy?"