Những rung động dưới lòng bàn chân
Nắng sớm rọi qua khung cửa sổ vòm của thư viện Trường Tiểu học Sao Mai, dát những vệt vàng óng ả lên mặt bàn gỗ nâu đã sờn bóng mép. Giữa khoảng sáng lặng lẽ đan dệt bởi muôn ngàn hạt bụi li ti đang lững lờ trôi, cô bé Bùi Ngọc Mai tám tuổi ngồi thu mình nơi góc phòng, chăm chú lật giở từng trang sách ảnh khổ lớn về thế giới tự nhiên. Thỉnh thoảng, ngón tay trỏ gầy gầy của em lại khẽ rụt rè đưa lên sau vành tai phải, nhích nhẹ chiếc máy trợ thính nhỏ màu be đã ngả màu sáp ong.
Mẩu nhựa áp sát vào da thịt ấy dạo gần đây liên tục trở chứng. Cứ cách chừng mươi phút, nó lại phát ra những chuỗi âm rè rít chói gắt, sắc nhọn như mũi kim sắt cọ vào lòng chén sứ, buốt nhói chạy dọc màng nhĩ rồi dội thẳng vào thái dương. Mỗi bận luồng xung điện lỗi nhịp ấy rít lên, lồng ngực Mai lại bất giác thắt chặt. Em thừa hiểu chuyện gì đang xảy ra: viên pin cúc áo mỏng dính bên trong đã bắt đầu cạn kiệt nguồn năng lượng cuối cùng, hoặc các vi mạch truyền dẫn mảnh như tơ nhện đã xô lệch, lỏng lẻo sau vài lần em sơ ý để rơi xuống nền gạch hoa.
Thế nhưng Mai không dám hé răng nói với mẹ nửa lời. Suốt cả tháng ròng qua, cứ khi màn đêm buông xuống khu xóm trọ, ngọn đèn sợi đốt nơi góc gian bếp nhỏ lại đỏ quạnh cho đến tận gà gáy điểm canh ba. Mẹ em còng lưng bên chiếc máy may công nghiệp cũ kỹ, tiếng mô tơ gầm ì ì rung bần bật qua từng thớ sàn xi măng lạnh ngắt. Lưng áo cánh của mẹ lúc nào cũng ướt đầm mồ hôi, dính chặt vào xương bả vai nhô gầy, còn đôi hốc mắt thì trũng sâu vì những phép tính chi tiêu ngổn ngang với bao khoản nợ thuốc men, nợ tiền nhà chưa trả dứt. Mai sợ vô cùng cái khoảnh khắc em chìa chiếc máy trợ thính hỏng ra trước mặt mẹ. Em sợ phải nhìn thấy tiếng thở dài nén chặt trong lồng ngực mẹ, sợ nhìn thấy bàn tay thô ráp của mẹ lần giở chiếc ví vải sờn rách để gom góp từng tờ tiền lẻ nhàu nát, rồi lại phải dắt díu nhau vượt hàng chục cây số lên trung tâm thính học trên phố lớn. Em không muốn bản thân trở thành một gánh nặng oằn vai mẹ thêm một lần nào nữa.
Từ phòng sinh hoạt của Câu lạc bộ Mỹ thuật Sao Mai nằm liền kề thư viện, ngăn cách bằng một cánh cửa lùa khép hờ, cô giáo Vũ Thanh Hương đang đứng bên tấm bảng đen rộng. Cô cầm viên phấn trắng gõ nhịp lách cách, hào hứng phổ biến kế hoạch vẽ tranh chủ đề khu phố cho các thành viên.
Đối với Mai, thế giới âm thanh chung quanh chưa bao giờ là một dòng chảy trong trẻo. Tiếng chân ghế gỗ bị các bạn xê dịch ken két trên nền nhà, tiếng thì thầm to nhỏ xen lẫn tiếng cười khúc khích, tiếng những vạt gió sớm thốc mạnh làm tà rèm cửa sổ bằng vải thô đập phần phật… tất cả cứ hòa quyện, nhào trộn vào nhau thành một khối âm sắc nhòe nhoẹt, ù đặc và bập bõm, hệt như thể em đang trầm mình dưới đáy một mặt hồ nước sâu thăm thẳm. Em chỉ nghe thấy những tiếng rì rầm ngắt quãng, lúc bổng lúc trầm một cách mơ hồ, tựa như âm thanh vọng lại từ một thế giới xa xôi nào đó qua một lớp kính mờ đục.
Cô Hương bỗng xoay người về phía góc bàn nơi Mai đang ngồi. Cô nở nụ cười hiền hậu, ánh mắt rạng rỡ và cất giọng hướng dẫn điều gì đó, hai bàn tay khẽ mở rộng rồi đưa lên cao để làm động tác minh họa. Nhìn khẩu hình mềm mại của cô, Mai căng mắt cố gắng bắt lấy từng chuyển động của đôi môi:
— ...sắc màu... góc phố thân quen... các em hãy nhớ nhé...
Khi ánh nhìn ân cần của cô giáo cùng những cặp mắt tò mò của vài bạn học ngồi bàn trên đồng loạt dừng lại nơi gương mặt mình, Mai giật thót tim. Theo một phản xạ tự vệ đã ăn sâu vào tiềm thức, em lập tức gật đầu lia lịa, khóe môi kéo nhẹ thành một nụ cười ngoan ngoãn, tròn trĩnh. Em cố diễn cho thật trọn vai một đứa trẻ đã thấu suốt từng lời dặn dò, từng chi tiết nhỏ nhặt nhất trong bài giảng.
Mai sợ nhất là sự ngưng đọng đột ngột của thời gian. Em sợ cái khoảnh khắc căn phòng rộn rã bỗng dưng nín bặt, sợ cảnh cô giáo phải dừng bước, bước chậm rãi đến bên bàn em, cúi rạp người xuống thật thấp, ghé sát vành tai em và lặp lại từng câu từng chữ bằng một ngữ điệu trầm buồn, xót xa đến nao lòng. Em ghét cay ghét đắng ánh mắt thương hại của mọi người chung quanh — thứ ánh mắt dẫu được thắp lên từ lòng trắc ẩn thuần khiết nhất nhưng lại vô tình dựng nên một bức tường vô hình ngăn cách, biến em thành một sinh linh yếu đuối, tật nguyền và hoàn toàn lạc lõng giữa tập thể bè bạn đồng trang lứa.
Tiếng chuông báo hiệu giờ thực hành vang lên giòn giã. Căn phòng lập tức vỡ òa thành một mớ hỗn thanh nhộn nhịp. Các bạn học tranh nhau với tay lấy những hộp sáp màu rực rỡ, những xấp giấy vẽ khổ lớn trắng tinh khôi và bắt đầu ríu rít bàn tán về những tòa nhà cao tầng chọc trời, những chiếc ô tô đời mới hay những con đường rải nhựa phẳng lì chạy dài dưới chân cột đèn hoa lệ.
Mai lặng lẽ thu mình lại, kéo chiếc túi vải bạc màu về phía ngực. Em cẩn thận mở khóa kéo, lấy ra mẩu bút chì 2B đã gọt ngắn củn, thân gỗ trầy xước chỉ còn dài vừa vặn bằng một ngón tay trỏ. Mai không vẽ những khối bê tông sắc cạnh, cũng chẳng hứng thú với những dải phân cách khô khốc trên đường phố. Bàn tay nhỏ bé, xương xẩu của em đặt hờ trên mặt giấy ráp. Đầu ngòi chì bắt đầu lướt đi, tỉ mỉ và run rẩy vạch nên từng đường gân mỏng manh như sợi tơ nhện trên một chiếc lá mục rụng bên thềm rêu, phác họa từng nhịp chân gấp gáp của đàn kiến nhỏ đang nối đuôi nhau tha mồi chạy trốn cơn mưa rào, và nắn nót ghi lại những vòng sóng nước đồng tâm đang khẽ xao động trên mặt vũng nước đọng góc sân trường sau đợt gió lạnh đầu mùa.
— Cậu vẽ cách con chuồn chuồn rung cánh đấy à?
Một giọng nói thanh thoát, dịu dàng vang lên bên tai phải, vừa đủ gần, vừa đủ ấm để không bị chiếc máy trợ thính biến dạng thành tiếng gầm rú chói tai.
Mai giật nảy mình, vội vàng ngước mắt lên. Đứng sừng sững bên cạnh mép bàn là Lê Thảo Vy. Cô bạn mười tuổi có mái tóc đen mượt buộc đuôi ngựa gọn gàng gật gù sau gáy, hai cánh tay ôm khư khư tập giấy vẽ dày cộp trước ngực. Khác hẳn với những người lớn hay bạn bè thường có thói quen gào thật to vào tai em hoặc hoa chân múa tay một cách vụng về thái quá, Vy chỉ khẽ nghiêng đầu sang một bên. Đôi mắt trong veo lánh đen của Vy nhìn xoáy vào từng nét chì mảnh dẻ trên trang giấy của Mai bằng một ánh nhìn chăm chú lạ lùng, đầy vẻ trân trọng và thấu hiểu. Vy không nhìn bức tranh như một người bình thường chỉ quen thưởng ngoạn hình khối bằng thị giác; dường như cô bạn lớn hơn hai tuổi này đã nhận ra ngay nhịp điệu kỳ lạ ẩn giấu dưới nét vẽ của Mai — sự nắm bắt tinh tế về từng rung chuyển vi mô nhất của vạn vật đang cựa quậy sinh sôi.
Mai thoáng bối rối, ngón tay run rẩy toan co lại để úp lòng bàn tay che khuất bức vẽ còn dang dở. Nhưng Vy đã nhanh hơn một nhịp. Cô bạn mỉm cười, một nụ cười ấm áp, bao dung, hoàn toàn vắng bóng sự tò mò xoi mói hay vẻ thương hại muôn thuở. Vy lật nhanh một trang trong tập ký họa của mình rồi chìa ra trước mặt Mai.
Đó là bức vẽ một góc vườn rợp bóng cây cổ thụ, nơi ánh sáng mặt trời được phân tách thành những dải màu nước chuyển sắc diệu kỳ từ xanh lục bảo sang hổ phách lấp lánh. Không đợi Mai lên tiếng, Vy đưa hai ngón tay trỏ chạm nhẹ đầu móng vào nhau, rồi từ từ mở bung các ngón tay ra tựa hồ một búp sen e ấp vừa đón nhận giọt sương mai để hé nở cánh đầu tiên. Ngay sau đó, ngón tay thanh mảnh của Vy khẽ chỉ về hướng sườn đồi thoai thoải nơi con dốc Mây vắt ngang qua mạn đông của khu phố.
Đó là một cử chỉ hoàn toàn câm lặng, mộc mạc nhưng lại rực rỡ và sáng rõ hơn bất cứ thứ ngôn từ hoa mỹ nào trên cõi đời. Mai nhìn chằm chằm vào bức tranh vẽ góc vườn thần tiên, rồi lại ngước nhìn thẳng vào đôi mắt chan chứa chân thành của người bạn mới quen. Sâu thẳm trong lồng ngực cô bé tám tuổi, một đợt sóng ấm áp khẽ dâng trào, xóa tan đi lớp băng giá của nỗi mặc cảm bấy lâu. Mai gật đầu, lần này là một cái gật đầu thật chậm rãi, xuất phát từ đáy tim. Hai cô bé nhanh chóng thu dọn bút chì, giấy vẽ vào cặp rồi sóng bước rời khỏi sân trường, hướng về phía con dốc rợp bóng cây sấu già cổ thụ đang xao xác trong gió sớm.
***
Con dốc Mây vào buổi sớm tinh sương chìm trong một tấm voan mỏng manh dệt bằng hơi ẩm bảng lảng chưa kịp tan. Những vạt gió thu len lỏi qua từng vòm lá sấu già xào xạc, mang theo mùi nồng ngái của đất ướt sau mưa, quyện lẫn hương thơm ngọt ngào, ấm sực của những mẻ bánh nướng bơ sữa mới ra lò từ tiệm Mộc Miên tít dưới chân dốc thổi ngược lên.
Vy nắm hờ lấy những đầu ngón tay Mai, dẫn em bước chầm chậm qua từng bậc đá xanh mấp mô, gồ ghề men theo triền đồi. Càng lên cao, những thanh âm ồn ã, hỗn tạp của phố thị phía dưới dường như càng mờ nhạt dần, chìm sâu vào một khoảng lặng êm đềm và thanh khiết lạ thường. Dừng chân trước một cánh cổng sắt đúc màu xanh rêu đã bong tróc vài mảng sơn, phủ kín bởi những chùm dây thường xuân xanh mướt mát rượi, Vy đưa tay khẽ đẩy nhẹ then cài bằng đồng. Cánh cổng mở êm ru, không hề phát ra một tiếng cọt kẹt khô khốc nào, để lộ ra trước mắt Mai toàn bộ khoảng không gian xanh ngắt của khu vườn giữ hộ những ước mơ.
Mai ngập ngừng dừng bước ngay tại bậu cửa đá phủ rêu xanh. Đôi mắt mở to ngơ ngác dõi nhìn vào luống ươm nằm sát cạnh một chiếc giếng đá cổ kính. Nơi ấy, nổi bật trên nền đất đen màu mỡ là một mầm cây non tơ mang dáng hình kỳ ảo như đôi bàn tay khum khum đang che chở, ôm ấp lấy vầng sáng; kế bên là một chồi non xanh biếc vươn thẳng tắp, nhọn hoắt tựa như chiếc kim la bàn kiên định chỉ về hướng bắc; và xa hơn một chút, một nhành cây ngọc bích óng ánh đang hé nở ba nụ hoa khép hờ, đung đưa nhè nhẹ tựa những chiếc chuông gió tí hon bằng pha lê.
Một cảm giác thôi thúc kỳ lạ, vừa mãnh liệt vừa dịu dàng, bất ngờ trào dâng trong huyết quản. Không một chút đắn đo, Mai cúi rạp người xuống thềm cỏ. Em cởi bỏ đôi giày vải bata đã sờn rách mũi cùng đôi tất len mỏng đã ngả màu cháo lòng. Hít một hơi thật sâu, cô bé tám tuổi rụt rè đặt đôi bàn chân trần bé nhỏ của mình lên lớp đất mùn tơi xốp, ẩm mịn trải dài bên lối đi lát sỏi cuội.
Khoảnh khắc lớp da thịt non nớt nơi lòng bàn chân Mai tiếp xúc trọn vẹn với mặt đất mềm mại và mát lạnh, toàn thân em bỗng sững sờ.
Mai nín thở, hai mi mắt mở to hết cỡ vì kinh ngạc tột cùng. Chiếc máy trợ thính màu be bên vành tai dường như đã hoàn toàn mất đi ý nghĩa tồn tại của nó. Dưới gan bàn chân trần của Mai, một thế giới âm thanh hoàn toàn mới mẻ, diệu kỳ và nguyên sơ đang bắt đầu cất lời. Đó tuyệt nhiên không phải là thứ âm thanh hỗn loạn truyền qua màng nhĩ bị tổn thương, mà là một nhịp rung rinh rinh cực kỳ êm dịu, ấm áp và đều đặn đang dập dờn lan tỏa từ thăm thẳm lòng đất mẹ.
Nhịp rung ấy chuyền qua mạng lưới rễ cây chằng chịt đang đan cài dưới sâu, chảy tràn qua từng thớ đất mịn màng rồi thẩm thấu thẳng vào từng mạch máu, từng khớp xương của em. Mai cảm nhận được dòng nhựa sống đang cuộn trào bền bỉ bên trong cuống lá non, cảm nhận được hơi thở phập phồng nhịp nhàng của luống đất ẩm rinh rinh xao động từ rất lâu trước khi ngọn gió sớm kịp lướt qua làm lay động những tán lá sấu trên cao. Đất không hề im lặng; đất đang trò chuyện bằng một thứ ngôn ngữ trầm hùng, rung cảm và chân thật nhất trần đời.
Mai nghẹn ngào quay sang nhìn Vy, gương mặt bừng sáng lên một niềm hân hoan thuần khiết chưa từng thấy. Em đưa hai bàn tay nhỏ nhắn lên áp chặt vào lồng ngực mình, rồi từ từ xòe rộng các ngón tay, rung nhẹ nhịp nhàng như đôi cánh bướm đang chập chờn vờn hoa, cố gắng diễn tả cho bạn hiểu cảm giác rung động kỳ vĩ đang nhảy múa dưới từng đầu ngón chân.
Vy hiểu ngay. Đôi mắt cô bạn mười tuổi cong lên thành hai nét cười rạng rỡ. Không nói một lời để phá vỡ bầu không khí thiêng liêng, Vy ngồi thụp xuống thềm cỏ ướt sương, mở toang cuốn sổ phác thảo trên đầu gối. Chẳng cần đến những câu từ rườm rà hay những lời giải thích gượng gạo, hai tâm hồn non nớt đã tìm thấy một nhịp cầu giao cảm phi thường.
Vy thoăn thoắt dùng những thỏi chì màu cam ấm và xanh lam mướt mát để bắt lấy từng vệt sáng lấp lánh đang khiêu vũ quanh các mầm cây ước mơ, trong khi Mai dùng ngòi chì mảnh dẻ của mình để vạch nên những đường uốn lượn dứt khoát, biểu thị hướng đi của những mạch rung chuyển ngầm đang âm thầm len lỏi dưới tầng sỏi đá.
Mỗi khi cần trao đổi, Mai lại dùng những ký hiệu thủ ngữ mộc mạc do chính em tự nghĩ ra trong những ngày tháng cô độc: ngón tay uốn cong như chiếc móc câu để chỉ chùm rễ cây bám sâu vào lòng đất, hai lòng bàn tay áp sát vào nhau rồi xoay tròn uyển chuyển để mô tả dòng nước mát ngầm róc rách, hay cái vẫy tay nhè nhẹ phảng phất như một làn sóng biểu thị cho nhịp đập trái tim của đất mẹ. Vy chăm chú dõi theo từng cử động ngón tay của Mai, lặng lẽ bắt chước từng cử chỉ rồi đáp lại bằng một cái gật đầu đầy thấu suốt cùng những nét vẽ bổ sung vô cùng ăn ý.
— Khu vườn này thích đôi chân trần của cháu đấy, cô bé.
Một giọng nói trầm ấm, khoan thai và hiền từ tựa như tiếng chuông đồng vọng lại từ mái chùa xa vang lên, khẽ khàng ngắt quãng sự say mê của hai đứa trẻ. Mai cảm nhận được từng bước chân vững chãi nhưng vô cùng nhẹ nhõm đang tiến lại gần qua nhịp rung rinh trên mặt đất. Em giật mình ngẩng đầu lên.
Bà Lam chậm rãi bước ra từ hiên căn nhà gỗ nhỏ nép mình dưới bóng cây bưởi trĩu quả. Trên đôi tay gầy guộc đầy những đốm đồi mồi của bà là một chiếc khay tre mộc mạc, bên trên đặt hai chén trà gừng thơm phức còn đang bốc những làn khói nghi ngút vào bầu không khí se lạnh. Mái tóc bạc phơ như mây trời của bà được búi gọn gàng sau gáy, và nơi khóe mắt hằn sâu những nếp nhăn thời gian ánh lên một nét cười bao dung, độ lượng khi nhìn thấy đôi bàn chân trần của Mai đang ngập chìm trong lớp đất mùn.
Bà Lam từ tốn ngồi xuống bậc thềm đá mát rượi cạnh hai cô bé, đặt khay trà sang một bên. Nhận thấy cử chỉ hơi rụt rè của Mai khi em vội vã kéo vạt áo len để che đi chiếc máy trợ thính sau vành tai, bà Lam khẽ lắc đầu, ánh mắt ánh lên vẻ vỗ về vô hạn. Bà cất giọng dịu dàng, từng lời thốt ra chậm rãi và rõ ràng:
— Đừng giấu nó đi, và cũng đừng lo lắng điều gì cả, cháu gái. Khu vườn này vốn dĩ không bao giờ chỉ biết lắng nghe bằng đôi tai, và nó cũng chưa từng cất lời trò chuyện bằng những âm thanh phát ra nơi cuống họng. Đất mẹ bao dung luôn tìm cách gửi gắm tâm tư của mình qua tất cả mọi giác quan — qua mùi hương ngai ngái của thảm lá mục sau cơn mưa rào, qua sắc xanh mơn mởn của những chồi non mới nhú, và qua từng nhịp thở rung rinh râm ran dưới lòng bàn chân trần. Đất chỉ mở lòng cất lời với những tâm hồn thực sự biết kiên nhẫn dừng lại, tĩnh lặng và lắng nghe mà thôi.
Mai ngước nhìn chăm chú vào từng cử động của đôi môi bà Lam. Khẩu hình chậm rãi, rõ ràng của bà truyền đi những thông điệp ấm áp tựa như những giọt mật thấm sâu vào tâm hồn non nớt của em, quét sạch đi mọi mặc cảm tự ti, mọi nỗi sợ hãi về sự khiếm khuyết bấy lâu nay vẫn như một tảng đá đè nặng lên ngực.
Lần đầu tiên trong cuộc đời tám năm ngắn ngủi, khiếm khuyết về đôi tai của em không còn bị nhìn nhận như một điều bất hạnh cần phải giấu giếm hay tủi hổ. Ngược lại, nó bỗng chốc hóa thành một chiếc chìa khóa mầu nhiệm, giúp em mở toang cánh cửa bước vào một thế giới rung cảm sâu kín, huyền diệu mà những đôi tai bình thường vội vã ngoài kia chẳng bao giờ có thể chạm tới được. Mai mỉm cười, một nụ cười rạng rỡ làm bừng sáng cả khuôn mặt gầy gò. Em đón lấy chén trà gừng ấm nóng từ tay bà Lam bằng cả hai tay, cảm nhận hơi ấm nồng nàn lan tỏa từ da thịt lòng bàn tay chạy dọc xuống tận gót chân trần.
Thế nhưng, khoảnh khắc thanh bình tuyệt mỹ ấy chẳng kéo dài được bao lâu.
Nụ cười trên môi Mai đột ngột đông cứng lại. Chén trà gừng trên tay em khẽ chao nghiêng, làm sánh ra vài giọt nước nóng hổi rơi lộp độp xuống thềm đá hoa cương.
Dưới lòng bàn chân trần của Mai, nhịp rung êm đềm, nhịp nhàng của những sợi rễ cây bỗng chốc bị xé toạc thành từng mảnh vụn. Thay vào sự tĩnh lặng dịu dàng là một chuỗi xung chấn dồn dập, nặng nề và rung lắc dữ dội truyền thẳng lên từ lòng đất sâu.
Lớp đất mùn êm ái dưới chân như đang quằn quại, oằn mình rạn nứt trước những cú giáng thô bạo, liên hồi từ thế giới bên ngoài. Từng đợt sóng chấn động khô khốc, buốt nhói dội ngược lên da thịt em, mang theo sức nặng nghiền nát nghẹt thở của những khối kim loại khổng lồ và những mảng bê tông cốt thép nặng trịch đang cày xới từ phía rìa sườn đồi — nơi tiếp giáp với mặt đường lớn của khu phố, nơi những chiếc máy ủi gầm rú và những cánh tay cẩu sắt thép đang rầm rập tập kết.
Mặt đất dưới chân rùng mình rung lên từng chập kinh hoàng, khiến những mầm cây ước mơ non nớt bên miệng chiếc giếng đá cổ thụ run rẩy nghiêng ngả, chao đảo như muốn bật tung gốc rễ. Mai hoảng hốt buông chén trà xuống đất, bật dậy thật nhanh. Gương mặt em tái nhợt đi vì sợ hãi, bàn tay run rẩy túm chặt lấy cổ tay áo của Vy, đôi mắt ngập tràn vẻ bàng hoàng tột độ khi em hướng ngón tay chỉ thẳng về phía bức tường rào thường xuân đang rung bần bật bên mép sườn dốc.
Ngay tại khoảnh khắc ấy, tiếng động cơ gầm rú man dại xé toạc bầu không khí trong trẻo của buổi sớm mai. Một toán người vạm vỡ mặc đồng phục bảo hộ lao động màu cam chói gắt hùng hổ bước tới, lăm lăm trên tay những chiếc búa tạ nặng trịch và những thanh xà beng sắc nhọn bằng thép nguội. Không một chút ngập ngừng hay do dự, họ vung búa giáng những cú đập chát chúa, tàn nhẫn xuống nền đất đá, găm phập một chiếc cọc sắt sơn màu đỏ rực rỡ, chói mắt ngay sát cạnh gốc rễ cổ xưa của giàn thường xuân nơi cổng vườn.