Con đường biết vòng qua

Tờ công văn mang con dấu mộc đỏ tươi rói được niêm yết trang trọng ngay chính giữa bảng tin dốc Mây, nơi bà con chòm xóm đã tề tựu đông đủ từ lúc mặt trời còn chưa vượt khỏi rặng thông già, vây quanh trong tiếng reo vui rộn rã đầu ngày.

Nắng sớm tinh khôi sau chuỗi ngày dài giông bão dập dồn quét qua lớp vôi vữa loang lổ rêu xanh của bảng tin, rọi thẳng vào góc con dấu của Ủy ban nhân dân thành phố, làm bừng lên một sắc đỏ rực rỡ như đốm lửa ấm áp xua tan đi tất cả âu lo tích tụ bấy lâu. Mấy bác hưu trí đầu tóc bạc phơ kéo trễ cặp kính lão xuống sống mũi, đứng sát mép bảng gỗ, ngón tay run run lần theo từng dòng chữ in ngay ngắn mà tấm tắc đọc to cho mọi người cùng nghe. Từng âm thanh rành rọt, đanh thép vang lên giữa không gian tĩnh mịch của buổi sớm. Đám trẻ con xúm xít dưới chân người lớn, ngước những đôi mắt trong veo, mở to đầy háo hức nhìn lên hàng chữ in đậm nét đen láy trên mặt giấy trắng tinh thơm mùi mực mới. Quyết định phê duyệt chính thức đã gióng lên một tiếng chuông khẳng định, dứt khoát và đầy nhân ái: Con đường Ra Ngoài Phố sẽ được thi công mở rộng theo phương án nắn tuyến vòng cung nhân văn, hoàn toàn bám sát theo đúng tinh thần “Phương án thứ hai” do kỹ sư Lê Quang Khải cùng cộng đồng cư dân dốc Mây dày công khảo sát và đề xuất.

Tuyến đường bốn làn xe thẳng tắp, lạnh lùng và đầy đe dọa từng phủ bóng đen sợ hãi lên mảnh đất này trước kia nay đã vĩnh viễn bị bãi bỏ. Thay vào vị trí của những nhát ngoạm cơ giới tàn khốc, một đường cong mềm mại có bán kính chuẩn xác một trăm năm mươi mét sẽ uốn lượn nhịp nhàng men theo triền đá mồ côi tự nhiên. Vòng cung ấy được tính toán kỳ công đến từng phân vị, vừa khéo né tránh toàn bộ túi nước ngầm áp lực cao nằm ẩn sâu mười lăm mét dưới tầng đá vôi hiểm trở, vừa giữ lại nguyên vẹn ranh giới cốt lõi của khu vườn cổ sau nếp nhà gỗ dốc Mây. Miệng giếng cạn cổ kính phủ rêu phong qua bao năm tháng, tán ngọc lan già tỏa bóng thâm nghiêm và từng bờ đất phủ đầy rễ cây cổ thụ ken dày bấy lâu nay đã chính thức được chở che trọn vẹn bởi một nét vẽ quy hoạch biết lắng nghe hơi thở của lòng người và tiếng nói của tự nhiên.

— Được duyệt rồi! Giữ được vườn rồi tụi con ơi! — Tiếng bác tổ trưởng dân phố bất thần vang lên, âm thanh hào sảng mà chất chứa biết bao niềm rưng rưng nghẹn ngào, bàn tay thô nhám quen việc của bác vỗ đôm đốp vào bả vai vững chãi của ông Đặng Bách.

Tiếng reo hò tức thì rộ lên như pháo ran giữa con dốc nhỏ vốn quen thuộc với sự tĩnh mịch. Tùng buông vội bàn tay nhỏ nhắn của bé Nhi, nhảy cẫng lên rồi ôm chầm lấy Nam trong một cái siết chặt vụng về nhưng ngập tràn sung sướng. Cậu bé Nam hôm nay chẳng còn giữ vẻ mặt bẳn tính, lầm lì hay kiêu ngạo thường ngày, khóe môi cậu giãn ra thành một nụ cười toe toét, hai tay vội vươn ra đỡ lấy cặp kính cận đang bị xô lệch trên sống mũi Minh sau cú xô đẩy đầy phấn khích. Phía sau lưng tụi nhỏ, Thảo Vy khẽ mỉm cười, đôi mắt sáng lấp lánh như gom hết nắng sớm nhìn về phía cha mình đang đứng bên cạnh chiếc bàn gỗ kê tạm trước khoảng sân rợp bóng cây của Nhà văn hóa Gió Nhẹ.

Tại chiếc bàn gỗ thô mộc ấy, một thủ tục hành chính đặc biệt quan trọng khác đang được tiến hành trong bầu không khí trang nghiêm, thấu hiểu và hòa thuận vô ngần. Kỹ sư Lê Quang Khải, trong chiếc áo sơ mi bạc màu công trường đã được giặt sạch sẽ và ủi phẳng phiu từng nếp gấp, khẽ cúi đầu ký tên vào biên bản bàn giao đất đai. Gia đình anh đã tự nguyện làm đơn hiến tặng toàn bộ dải đất phụ hình cánh cung dưới chân đồi phía đông—mảnh đất vốn thuộc quyền thừa kế hợp pháp qua nhiều thập kỷ, truyền từ thời ông nội của anh để lại—cho chính quyền địa phương, nhằm phục vụ trọn vẹn việc mở rộng làn đường xe chạy mà không làm tổn hại đến cảnh quan chung.

Đổi lại nghĩa cử cao đẹp ấy, phía cộng đồng cư dân dốc Mây cùng gia đình bà Lam cũng đồng thuận nhường lại một dải đất hẹp nằm sát ven rìa ngoài cùng của khu vườn. Dải đất này được đo đạc kỹ lưỡng để tuyệt đối không chạm tới các tầng rễ sâu của những gốc cổ thụ ngàn năm hay bất kỳ luống ươm ước mơ nào của lũ trẻ, mà được dùng làm mặt bằng thi công một rãnh thoát nước kiên cố lát đá khan và một vỉa hè an toàn dành riêng cho người đi bộ.

Đó là một sự thỏa hiệp văn minh, thấu đáo và chan chứa trách nhiệm giữa con người với con người, giữa hiện tại và tương lai. Con đường mới vẫn thênh thang mở ra để khu phố nghèo phát triển giao thương, lũ trẻ mỗi buổi sớm đến trường có một vỉa hè cao ráo, rộng rãi để tránh dòng xe cộ hối hả, hệ thống rãnh cống ngầm kiên cố sẽ bảo vệ triền đồi dốc đứng khỏi những hiểm họa sạt trượt và lũ quét mỗi mùa mưa bão, mà không một cành lá thiêng liêng nào của ký ức phải ngã xuống oan uổng dưới lưỡi gàu sắt lạnh lùng của máy xúc. Khi ngòi bút mực xanh của Khải dứt khoát dừng lại ở nét chữ cuối cùng của chữ ký, anh chậm rãi ngẩng đầu lên tìm kiếm bóng hình con gái. Vy bắt gặp ánh mắt ấm áp của cha qua làn nắng, cô bé khe khẽ gật đầu, một nụ cười rạng rỡ và bình yên như ánh bình minh lan tỏa trên gương mặt non nớt.

Cùng thời điểm đó, văn bản pháp lý thứ hai cũng được cán bộ phường công bố công khai trước toàn thể nhân dân. Vùng lõi linh thiêng của khu vườn cổ cùng miệng giếng cạn lịch sử đã chính thức nhận quyết định cấp chứng nhận “Không gian sinh hoạt cộng đồng và giáo dục thiên nhiên”. Mảnh đất màu mỡ ấy từ nay không còn bị xem là chốn vô danh hay một bãi đất hoang phế vô chủ trên bản đồ địa chính, mà được đặt dưới quyền quản lý, chở che và bảo trợ toàn diện của một liên minh ba bên: Trường Tiểu học Sao Mai, Nhà văn hóa Gió Nhẹ và toàn thể cộng đồng cư dân dốc Mây.

Kể từ giây phút này, khu vườn đã thực sự thuộc về tất cả mọi người, trở thành tài sản chung không một ai có quyền xâm phạm. Cô giáo Vũ Thanh Hương đứng nép bên cạnh mẹ Mộc Miên, trên tay ôm cuốn sổ tay ghi chép đã kín đặc những dòng dự định mới mẻ và tâm huyết. Hai người phụ nữ hào hứng ghé đầu bàn bạc về kế hoạch tổ chức những lớp học đọc sách ngoài trời vào mỗi sớm thứ Bảy rợp bóng mát, kết hợp cùng góc nhỏ dạy làm bánh ngọt thủ công từ nông sản vườn nhà dành cho các em nhỏ do chính tiệm bánh Mộc Miên đứng ra hướng dẫn. Không gian xanh biếc ấy sẽ là nơi Mai say sưa dạy từng nét thủ ngữ yêu thương cho bạn bè cùng trang lứa, nơi ông Bách chậm rãi truyền thụ ngón nghề mộc tinh xảo và cách sửa chữa những món đồ chơi hỏng cho Tùng, nơi những bức tranh rực rỡ sắc màu của Vy được lồng khung treo dưới vòm lá xanh rì, và là chiếc nôi bình yên ấp ủ, nuôi dưỡng tâm hồn non nớt của biết bao thế hệ mai sau.

Phía đầu con ngõ dốc đứng, bên cạnh cánh cổng sắt màu xanh rêu phủ đầy những nhánh dây thường xuân quấn quýt, bà Lam lặng lẽ tựa người vào cây gậy làm bằng gỗ nghiến bóng loáng, đứng im nhìn sang khoảng sân rộn rã. Sắc mặt bà cụ đã hồng hào, tươi tắn trở lại sau trận ốm thập tử nhất sinh tưởng chừng không qua khỏi, đôi mắt đục mờ vì năm tháng nhưng chan chứa vẻ hiền từ đang đón lấy từng vạt nắng sớm rực rỡ, hong khô những phiến lá còn đọng nước sau đêm dài. Đứng hai bên che chắn cho bà là mẹ Mộc Miên và An.

An khẽ vươn tay, nâng niu nắm lấy bàn tay gầy gò, ram ráp những vết chai sần nhưng vô cùng ấm áp của người bà kính yêu. Cô bé lặng ngắm những người hàng xóm láng giềng đang ríu rít chuyền tay nhau tờ công văn còn thơm mùi mực, ngắm các bạn nhỏ của mình đang quây quần tíu tít quanh chiếc bàn ký nhận. Trong suốt hơn nửa thế kỷ đằng đẵng qua đi, một mình người phụ nữ già nua, cô độc ấy đã âm thầm cưu mang, gìn giữ những ước mong non dại của biết bao đứa trẻ qua từng thời kỳ, từng đêm từng đêm trằn trọc không ngủ vì lo lắng trước những cuồng phong biến động của dòng đời để giữ lại một khoảng lặng an yên cho con dốc nhỏ. Gánh nặng tưởng chừng quá sức chịu đựng ấy đã có lúc vắt kiệt những giọt sinh lực cuối cùng, khiến bà ngã quỵ, nhưng giờ đây, trách nhiệm thiêng liêng ấy không còn đè nặng lên đôi vai còng gầy yếu của một người già nữa. Nó đã được sẻ chia đều khắp, được nâng đỡ vững chãi bởi đôi vai của toàn thể cộng đồng, bởi tình làng nghĩa xóm bền chặt và lòng trắc ẩn sâu xa của những con người biết cùng nhau trân trọng cội nguồn.

Bà Lam trút một hơi thở dài thanh thản từ tận đáy lồng ngực, ngón tay run rẩy siết nhẹ lấy mu bàn tay của An:

— Cháu thấy không, An? Khu vườn này chưa bao giờ là của riêng bà. Khi người ta biết cùng nhau gánh vác một điều tốt đẹp, thì chẳng còn gánh nặng trần gian nào có thể làm ta gãy lưng được nữa.

— Vâng ạ, — An tựa nhẹ vầng trán vào vai mẹ Miên, khẽ khàng thì thầm đáp lại. — Từ nay chúng cháu sẽ cùng chăm sóc khu vườn với bà, mãi mãi về sau.

Đúng lúc niềm vui đang dâng trào tột độ, một chiếc xe công vụ màu trắng mang biển số cơ quan chầm chậm giảm tốc độ rồi dừng lại ngay dưới chân dốc. Cánh cửa xe bật mở, ông Hoàng Văn Phúc bước xuống đường. Người đàn ông từng nắm quyền hành tuyệt đối của Ban Mở Rộng hôm nay xuất hiện mà không mang theo vẻ mặt lạnh lùng sắc bén hay giọng điệu quan cách, bề trên như dạo trước. Đôi mắt ông hằn sâu những quầng thâm mệt mỏi sau nhiều đêm thức trắng chỉ đạo hiện trường cùng đội cứu hộ sau sự cố sạt lở, nhưng trên nét mặt lại toát lên một vẻ nhẹ nhõm, điềm tĩnh và chân thành hiếm thấy. Ông cắp bên nách xấp bản đồ thiết kế kỹ thuật vừa được vẽ lại rồi từng bước đi bộ thẳng lên dốc.

Dừng chân trước khoảng sân rộng của nhà văn hóa, nơi kỹ sư Khải và đông đảo người dân dốc Mây đang đứng tụ họp, ông Phúc chủ động tiến lại gần đám đông. Trước hàng chục ánh nhìn vừa ngỡ ngàng vừa chăm chú dò xét của bà con xóm núi, người đàn ông trung niên bỗng dừng bước, đứng thẳng người rồi từ từ cúi đầu thật thấp:

— Thưa toàn thể bà con dốc Mây... Tôi có mặt ở đây hôm nay, trước hết là để tự đáy lòng nói một lời xin lỗi chân thành và sâu sắc nhất tới tất cả mọi người. Sự nóng vội, độc đoán và tắc trách trong quá trình khảo sát thực địa của tôi suýt chút nữa đã gây ra một thảm họa khôn lường, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cư dân và xóa sổ vĩnh viễn ký ức quý báu của mảnh đất này. Nếu không có sự dũng cảm phi thường của các cháu nhỏ, sự kiên định đến cùng của chú Khải và sự tỉnh táo, đoàn kết của bà con, có lẽ tôi đã trở thành một kẻ tội đồ không bao giờ có thể tự tha thứ cho bản thân mình.

Một thoáng im lặng tuyệt đối bao trùm lấy khoảng sân, rồi những tiếng thở phào, những lời xầm xì bao dung bắt đầu râm ran truyền đi giữa những người hàng xóm. Ông Phúc ngẩng đầu lên, bước thêm một bước dứt khoát về phía trước, đưa bàn tay phải ra trước mặt người kỹ sư trẻ. Khải nhìn thẳng vào đôi mắt người từng lớn tiếng đe dọa sa thải mình và gạt bỏ mọi công sức của anh cách đây chỉ vài hôm, rồi anh nở một nụ cười bao dung, đưa bàn tay thô ráp chai sạn của người thợ công trường nắm chặt lấy bàn tay ông Phúc. Cú siết tay dứt khoát, ấm áp và rắn rỏi ấy đã chính thức khép lại mọi mối nghi kỵ, hiềm khích và đối đầu căng thẳng trong quá khứ, mở ra một chương mới của sự hợp tác liêm chính, minh bạch vì lợi ích chung.

Không chỉ dừng lại ở những lời tạ lỗi bằng miệng, ông Phúc mở chiếc cặp da đen bóng, cẩn trọng lấy ra tập văn bản bổ sung vừa được lãnh đạo cấp trên đóng dấu phê chuẩn ngay trong đêm. Ông đưa tay chỉ về phía sườn dốc đất đá lởm chởm vừa xảy ra vụ trượt lở nguy hiểm trong cơn bão vừa qua:

— Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho ranh giới khu vườn và toàn bộ nền móng của con dốc, Ban Quản lý chúng tôi đã ký quyết định cắt giảm toàn bộ kinh phí dự kiến dùng để xây dựng chiếc cổng chào tám mét bằng đá phô trương trước đây. Toàn bộ nguồn kinh phí đó đã được phê duyệt bổ sung trực tiếp vào hạng mục xây dựng một bờ kè đá mồ côi kiên cố, giật cấp sinh thái theo đúng phương án kỹ thuật của kỹ sư Khải để gia cố và bảo vệ chân vườn. Tôi sẽ đích thân ở lại đây để trực tiếp giám sát việc cắm mốc ranh giới mới ngay trong sáng hôm nay.

Một tràng pháo tay ròn rã lại rộ lên vang động cả sườn đồi, lần này không chỉ là sự vui mừng đơn thuần mà tràn ngập sự trân trọng và tin cậy lẫn nhau. Đội thợ trắc địa mang theo những cọc mốc bằng gỗ thông mới tinh vừa được quét sơn trắng lóa, bắt đầu di chuyển dọc theo mép đường uốn cong thoai thoải dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của Khải, Minh và Nam. Từng chiếc cọc gỗ được đóng xuống nền đất ẩm chắc nịch bằng những nhát búa dứt khoát, vạch ra một giới hạn thiêng liêng, rõ ràng và bất khả xâm phạm cho mảnh đất ngập tràn những ước mơ.

Khi lớp sương mù bảng lảng ven sườn đồi hoàn toàn tan biến theo ngọn gió sớm, ánh nắng vàng rực rỡ và ấm áp chan hòa trút xuống từng mái nhà, ngõ ngách của dốc Mây.

An cùng nhóm bạn nhỏ rủ nhau bước qua cánh cổng sắt màu xanh rêu, cùng tiến sâu vào không gian tĩnh lặng của khu vườn. Khung cảnh sau chuỗi ngày giông bão tơi bời không hề mang vẻ xơ xác, lụi tàn, mà trái lại, đang ngập tràn một nguồn sinh khí kỳ diệu đến khó tin. Mùi đất ẩm nồng nàn sau mưa quyện lẫn với hương thơm thanh khiết, ngạt ngào của những chùm hoa ngọc lan trắng muốt trên cao và ngọn cỏ mật non vừa thức giấc sau giấc ngủ dài.

Dọc theo lối đi uốn lượn được lát bằng những phiến đá xám phẳng phiu, những luống cây ước mơ kỳ ảo đang vươn mình tắm trọn trong nắng ấm chan hòa. Cây ước mơ của An vươn cao những phiến lá xanh biếc có hình dáng như đôi bàn tay khum khum ôm ấp chở che, trên ngọn rung rinh một bông hoa trắng tinh khiết nở bung hình chiếc bát tròn đầy đặn, tỏa ra mùi thơm dịu ngọt, ấm áp của bột mì mới nướng quyện cùng mật mía sánh đặc. Cách đó không xa, mầm cây mang những phiến lá thon dài, sắc sảo như chiếc kim la bàn chỉ hướng của Minh vươn thẳng tắp lên nền trời, đón lấy luồng ánh sáng ấm áp từ phương nam với những chồi non mỡ màng đọng sương lóng lánh. Cây thân gỗ bốn nhánh vững chãi của Nam xòe rộng tán lá xanh bóng mượt mà như một chiếc khiên kiên cường chở che cho đất mẹ, phủ lên không gian một vầng sáng màu đồng thau lấp lánh và trang nghiêm dưới góc nhìn tinh tế của Vy.

Mai cởi bỏ đôi dép nhựa xốp, bước từng bước êm ái đặt đôi bàn chân trần ấm áp lên lớp đất mùn ẩm mềm mịn sát bên miệng giếng cạn. Cô bé khẽ nhắm nghiền đôi mắt lại, tập trung cảm nhận từng rung động vi tế nhất từ tầng sâu; những chấn động dữ dội, đau đớn của lòng đất mấy hôm trước nay đã hoàn toàn tan biến, nhường chỗ cho dòng nhựa sống ngọt lành, êm đềm đang róc rách luân chuyển qua từng thớ rễ sâu thẳm. Mai mở mắt, mỉm cười rạng rỡ, giơ hai ngón tay cái hướng thẳng về phía An và các bạn theo một ký hiệu quen thuộc của niềm hạnh phúc vẹn tròn.

Một ngọn gió chiều mát rượi bỗng từ triền thông thổi ào qua dốc Mây, làm rung rinh khóm cây ngọc bích mọng nước của anh em Tùng và Nhi. Cả ba đóa nụ chuông úp ngược đồng loạt lay động theo nhịp gió, cất lên những âm thanh trong trẻo, ngân nga và êm ái như tiếng phong linh kỳ ảo vọng lại từ miền cổ tích xa xôi. Tiếng chuông dịu dàng ấy len lỏi qua từng kẽ lá non, hòa quyện nhịp nhàng cùng tiếng chim hót líu lo, ríu rít chuyền cành trên ngọn sấu già rợp bóng và tiếng cười nói, trò chuyện rộn rã của người lớn ngoài đầu ngõ. Từng chồi nụ nhỏ li ti trên khắp các luống cây dường như cùng cựa mình sau giấc ngủ dài trong lòng đất mẹ, sẵn sàng bung nở một mùa hoa rực rỡ và ngát hương nhất trần đời.

Bên ngoài giàn hoa dâm bụt đỏ thắm đang đung đưa đón nắng, người lớn trong xóm bắt đầu cùng nhau khiêng những tấm ván gỗ nhẵn nhụi, dày dặn bước vào trong khoảng sân râm mát cạnh giếng nước.

Chiếc bàn dài bằng gỗ mộc được kê ra giữa những luống hoa để chuẩn bị cho một bữa tiệc chưa từng có.