Khu Vườn Nói Thật

Đầu giờ chiều, nắng oi bức quét từng vạt chói gắt qua khoảng sân gạch trước nhà hiệu bộ, phả lên không trung thứ nhiệt lượng ngột ngạt của một đợt nắng quái trái mùa cuối thu. Nhưng cái bức bối dưới sân trường vẫn chưa thấm tháp gì so với luồng khí hầm hập đang chực chờ nuốt chửng Mai Chi ngay khoảnh khắc cô đặt bàn tay dính bụi vôi đẩy mạnh cánh cửa sắt ngăn cách cầu thang bộ với Vườn Sân Thượng.

Tiếng bản lề kim loại rỉ sét lâu ngày thiếu dầu mỡ cọ vào mép khung phát ra một âm thanh kin kít chói tai, rền rĩ dội vào khoảng không trống trải trên nóc tầng ba. Một luồng gió khô rát, bỏng giãy lập tức ùa tới, thốc thẳng vào mặt Chi, mang theo mùi nồng ngái đặc trưng của sàn bê tông bị mặt trời nung chín từ ban trưa và một mùi khét lẹt xa lạ. Đó tuyệt nhiên không phải thứ khói đồng quen thuộc từ những đống rác khô cháy âm ỉ nơi bãi bồi ven sông An Hòa, mà là mùi nồng hắc, ngai ngái của thân lá thực vật bị ép cạn kiệt từng giọt nhựa sống dưới nắng gắt.

Chi khựng người lại ở bậc xi măng cuối cùng. Đôi quang gánh bằng tre nan nhỏ cùng hai chiếc bình tưới nhựa màu xanh lá cô đang xách bên tay bỗng chốc trở nên trĩu nặng, kéo ghì bả vai cô chùng xuống.

Hiện ra trước mắt cô là một cảnh tượng tan hoang đến thắt lòng. Dải đất dài gồm ba luống thảo mộc và rau gia vị của tổ Ba—vốn từng là góc xanh tươi tốt nhất, niềm kiêu hãnh giúp lớp giành trọn điểm thi đua cảnh quan của khối Mười suốt tháng Chín—giờ đây chỉ còn là một dải tàn tích rũ rượi, xơ xác đến thảm hại. Đợt nắng rát kéo dài suốt mấy ngày cuối tuần vừa qua, ập xuống ngay sau ca trực định mệnh bị cắt xén vào chiều thứ Năm, đã giáng một đòn kết liễu tàn nhẫn lên toàn bộ những mầm sống mỏng manh ấy.

Chi nuốt khan một ngụm nước bọt đắng ngắt. Đôi chân cô như đeo đá, run rẩy bước dồn từng bước qua những viên gạch lát sàn bốc hơi hầm hập để tiến lại gần mép bồn.

Mặt đất trồng trong các bồn xốp lót bạt và dãy khay ghép thông minh đã co ngót lại đến mức trơ trọi cả thành nhựa. Toàn bộ lớp đất mặt nứt toác thành những khe rãnh sâu hoắm, đan cài chằng chịt vào nhau như hình vảy rùa trên lòng hồ cạn đáy. Những thân húng quế từng mập mạp, mơn mởn đọt non xanh mướt nay teo tóp lại, phần gốc tiếp giáp với mặt đất thối rữa, chuyển sang một màu nâu đen nhờn nhợt—hậu quả khôn lường của lần cô tưới dồn dập trong hoảng loạn khi đất đang bỏng rẫy vào chiều thứ Năm tuần trước—rồi cháy khô giòn rụm từ ngọn trở xuống. Từng chùm lá quăn queo lại như những mẩu sắt vụn bị nung qua lửa, ngả sang màu vàng vôi xơ xác rồi thâm sì như tàn thuốc lá vụn.

Luống mùi tàu và tía tô bên cạnh cũng không thoát khỏi số phận nghiệt ngã: toàn bộ phiến lá rạp hẳn xuống mặt rãnh nứt nẻ, gân lá khô cứng trơ trọi như những bộ xương lá ép khô trong vở sinh học, chỉ cần một làn gió chướng nhẹ quét qua cũng đủ làm rụng lả tả những mẩu vụn giòn tan xuống đáy bồn.

Chi buông rơi hai chiếc bình tưới xuống sàn gạch. Âm thanh nhựa va vào nền xi măng khô khốc vang lên lẻ loi. Cô ngồi thụp xuống mép bồn đất, những ngón tay run rẩy vươn ra, ngập ngừng chạm nhẹ vào một nhánh húng quế còn sót lại chút hình hài.

*Rắc.*

Cành cây gãy vụn ngay dưới lực ấn nhẹ nhất của đầu ngón tay, tan rã thành đám bụi khô ráp, rơi lả tả xuống kẽ nứt của đất. Vết xước nhỏ ở kẽ ngón tay trỏ—vết tích do chiếc van nước bằng đồng rỉ sét cứa phải trong buổi chiều hoảng loạn mấy hôm trước—vẫn còn hằn một vệt hồng mờ mờ, bỗng nhói buốt lên như một lời nhắc nhở cay đắng và trớ trêu.

Cô đã cố gắng hết sức kia mà. Chiều hôm ấy, cô đã thực sự nghĩ rằng mình có thể một tay gánh vác tất cả, có thể dùng sự chăm chỉ của bản thân để vá víu lại lỗ hổng mà người khác bỏ lại. Vì sợ Bảo bị giáo viên ghi tên vào sổ trực nhật, sợ tổ của Ngô Khánh Linh bắt bẻ từng lỗi nhỏ trong biên bản kiểm tra chéo, sợ điểm phong trào tháng đầu năm của lớp Mười Hai bị trừ oan uổng, cô đã tự mình kéo lê cuộn dây tưới dài ba mươi mét nặng trịch trên nền sàn bỏng rát. Cô đã cố xả thật nhiều nước, tưới xối xả vào từng gốc cây để bù đắp cho sự vắng mặt của bạn mình.

Thế nhưng, thế giới tự nhiên và quy luật sinh học không bao giờ vận hành bằng sự thỏa hiệp hay những mưu mẹo dĩ hòa vi quý của con người. Nước lạnh dội ồ ạt xuống nền đất đang bị mặt trời nung tới bốn mươi độ C chẳng khác nào một nồi nước sôi gián tiếp, làm chín nhũn và úng thối toàn bộ hệ rễ non vừa mới bén đất. Rồi chuỗi ngày nắng quái tiếp theo của dịp cuối tuần, khi toàn bộ khu vườn bị bỏ mặc hoàn toàn dưới vòm trời không một gợn mây vì ai nấy đều đinh ninh ca trực thứ Năm đã hoàn thành trọn vẹn, đã biến những luống rau ngập úng ngầm thành một nấm mồ khô cháy.

Lồng ngực Chi thắt nghẽn lại, từng nhịp thở trở nên nông và dồn dập. Một cảm giác sợ hãi nguyên sơ và bất lực bóp nghẹt lấy cổ họng cô, khiến cô chỉ biết ngồi chết trân nhìn những mảng xanh tàn lụi.

"Keng."

Tiếng then sắt phía sau lưng một lần nữa va mạnh vào gờ tường bê tông. Chi giật thót người, tim đập thình thịch lên tận cuống họng. Cô vội vã chống tay đứng bật dậy, luống cuống đưa tay phủi lớp bụi lá khô dính trên đầu gối chiếc quần tây đồng phục.

Từ lối cầu thang bước lên không phải là những thành viên quen thuộc của tổ Ba, mà là cô Nguyễn Thu Hà, theo sát phía sau là Ngô Khánh Linh—ủy viên Ban Thi đua Đoàn trường kiêm thành viên Hội đồng Tự quản Học sinh. Trên tay Linh là chiếc kẹp tài liệu bằng nhựa mica cứng cáp, kẹp sẵn tập biên bản kiểm tra đột xuất cơ sở vật chất xanh đầu tháng Mười. Còn trên tay cô Hà là cuốn sổ khổ lớn bọc bìa simili màu xanh đậm quen thuộc: Sổ Nhật Ký Chăm Sóc Vườn Sân Thượng.

"Mai Chi? Em lên sớm thế?" Cô Hà cất tiếng chào, giọng nói vẫn giữ trọn vẻ điềm tĩnh, ấm áp thường ngày. Nhưng khi ánh mắt của cô giáo chủ nhiệm rời khỏi gương mặt tái nhợt của Chi và quét qua dải đất phía sau lưng cô bé, đôi lông mày thanh tú khẽ nhíu lại thành một đường thẳng căng thẳng.

Khánh Linh bước vượt lên trước nửa bước. Chiếc bút bi nắp xanh trong tay cô nàng gõ nhẹ từng nhịp dứt khoát lên mép kẹp tài liệu, đôi mắt sau cặp kính cận gọng kim loại mở to, phản chiếu ánh nắng trưa gay gắt:

"Ủa... chuyện gì thế này? Luống thảo mộc tổ Ba sao lại thành ra thế kia? Mới sáng thứ Hai mà?"

Chi đứng chôn chân tại chỗ, hai bàn tay luống cuống túm chặt lấy gấu chiếc tạp dề bảo hộ bằng vải bạt thô. Đôi môi cô run rẩy, cổ họng khô khốc như có cát chèn ngang, không thể nào bật ra nổi một âm tiết gãy gọn:

"Em... thưa cô... em vừa mới..."

Cô Hà không vội cất lời trách mắng, cũng không tỏ ra giận dữ. Cô bước những bước chậm rãi, vững chãi đến trước luống rau số Ba đang chết rũ, rồi ngồi xổm xuống cạnh bồn xốp đầu tiên. Bằng một cử chỉ cẩn trọng và chuẩn xác của một giáo viên dạy bộ môn Sinh học, cô đưa hai ngón tay miết nhẹ vào bề mặt lớp đất nứt nẻ, sau đó bới sâu xuống chừng năm phân, nắm lấy một gốc cây húng quế đã thối đen phần cổ rễ rồi khẽ nhấc lên.

Đất mặt khô cong, rời rạc rụng xuống như tro nguội, nhưng phần đất bám quanh bầu rễ phía dưới, sát lớp xỉ than lót đáy thoát nước, vẫn còn quánh lại thành một mảng bùn đen quánh, bốc lên mùi ngai ngái nồng nặc của mùn hữu cơ bị thối rữa do thiếu oxy cục bộ.

Cô Hà buông nhánh cây khô xuống, rút chiếc khăn tay nhỏ trong túi áo khoác lau nhẹ đầu ngón tay lấm lem bùn đen, rồi đứng thẳng dậy. Cô lật mở cuốn sổ nhật ký bìa simili màu xanh trên tay, ngón tay dừng lại ở trang lưu trữ tuần trước.

"Linh, em đọc to cho cô nghe phần ghi chép ba ngày gần nhất của tổ Ba," cô Hà nhỏ nhẹ phân công. Thái độ điềm đạm lạ thường của cô không hề làm dịu đi không khí, trái lại, nó khiến sự ngột ngạt trên sân thượng dường như cô đặc lại, đè nặng lên vai Chi hơn cả cái nóng hầm hập của buổi trưa.

Khánh Linh lật giở xấp tài liệu, ngón tay trỏ lướt nhanh trên những dòng chữ viết tay ngay ngắn, rành rọt đọc từng mục:

"Chiều thứ Năm, ngày hai mươi chín tháng Chín: ca trực định kỳ từ mười lăm giờ mười lăm đến mười sáu giờ mười lăm. Nội dung công việc: xới nhẹ bề mặt đất, làm cỏ rãnh thoát nước, kiểm tra sâu tơ, tưới đẫm ba luống thảo mộc gia vị và giàn đỗ ván. Ghi chú tình trạng cây: xanh tốt, thân cứng cáp, rễ phát triển bình thường, không có dấu hiệu nấm bệnh. Người trực ký tên: Bùi Quốc Bảo. Người kiểm tra xác nhận: Đỗ Mai Chi. Tiếp theo, thứ Sáu và thứ Bảy: nghỉ cuối tuần, hệ thống tưới nhỏ giọt tự động dự phòng ghi nhận hoạt động bình thường theo đồng hồ hẹn giờ."

Linh ngừng đọc, ngước mắt lên nhìn thẳng vào bãi rau cháy khô trước mặt, nét mặt sắc sảo hiện rõ sự khó hiểu và ngờ vực:

"Không thể nào có chuyện vô lý thế này được. Một luống cây được chăm sóc bài bản, xới xáo đất và 'tưới đẫm' đúng quy trình vào chiều thứ Năm thì dù hệ thống tự động cuối tuần có gặp trục trặc, cây cũng chỉ héo rũ tạm thời do thiếu nước tầng nông. Đằng này toàn bộ rễ tơ đã thối rữa hoàn toàn từ bên dưới do bị ngập úng đột ngột trong điều kiện nhiệt độ cao, sau đó thân cây mới bị phơi nắng gắt liên tục ba ngày liền dẫn đến hiện tượng hóa bấc và chết cháy toàn phần. Số liệu ghi chép trong sổ và hiện trạng thực tế ngoài bồn không hề có một điểm nào trùng khớp."

Từng câu, từng chữ của Khánh Linh rành rọt vang lên giữa không gian tĩnh mịch, như những mũi kim châm thẳng vào màng nhĩ của Mai Chi. Chi cúi gằm mặt xuống, hai vành tai nóng ran như bị bỏng lửa. Mồ hôi lạnh túa ra ướt đẫm dọc sống lưng, dính bết vạt áo sơ mi trắng vào da thịt.

Cô Hà khép hờ cuốn sổ nhật ký lại, bước thêm hai bước đến đối diện với Chi. Cô nhìn sâu vào gương mặt đang cúi gằm của cô học trò nhỏ bằng một ánh mắt vừa nghiêm nghị, vừa trĩu nặng một nỗi thất vọng sâu kín—thứ ánh nhìn khiến cõi lòng Chi quặn thắt lại, đau đớn hơn bất kỳ lời quở mắng gay gắt nào.

"Chi," giọng cô Hà trầm xuống, từng âm sắc tròn trịa và rõ ràng rọi thẳng vào tâm can. "Em có nhớ ngày đầu tiên cô giao cuốn sổ này cho ban cán sự vườn, cô đã dặn các em điều gì không? Sổ nhật ký này không phải là một tập báo cáo thành tích để các em tô vẽ số liệu cho vừa lòng ban giám hiệu, cũng không phải công cụ để đối phó với những đợt chấm điểm thi đua của Đoàn trường. Nhật ký là tấm gương phản chiếu sự thật. Nó là nơi các em học cách đối diện sòng phẳng với sự sống của cây cối, với những gì mình đã làm được và cả những sai sót mình chưa khắc phục được. Vậy bây giờ, em giải thích cho cô nghe thế nào về chữ ký 'đã tưới đẫm' của Bảo, và chữ ký xác nhận của em dưới dòng đánh giá 'cây xanh tốt' này?"

"Em... em..." Chi nghẹn ngào, lồng ngực phập phồng dữ dội trong cơn co thắt.

Trong một thoáng chốc yếu mềm, một phần tâm trí trong cô gào thét bảo cô hãy tìm một cái cớ. Cô có thể đổ lỗi cho van nước tự động bị rò rỉ, có thể đổ lỗi cho nhiệt độ tầng thượng quá khắc nghiệt vượt ngoài tầm kiểm soát, hay nấm hại trong giá thể đất bùng phát sau một đêm mưa ẩm tuần trước. Những lời nói dối vụn vặt luôn chực chờ sẵn nơi đầu môi mỗi khi con người ta cuống cuồng tìm kiếm một lối thoát tạm bợ để bảo vệ sự an toàn của chính mình.

Thế nhưng, khi Chi run rẩy ngước nhìn lên, chạm phải ánh mắt phẳng lặng, kiên định và thấu suốt của cô Hà, mọi bức tường ngụy biện mà cô cố công dựng lên trong đầu bỗng chốc sụp đổ hoàn toàn.

Hình ảnh của buổi chiều thứ Năm tuần trước lại ùa về, rõ mồn một như một thước phim quay chậm. Cô nhớ lại vẻ mặt hớn hở, vô tư lự của Bảo khi xỏ vội đôi giày đinh, vắt chiếc áo thun thể thao lên vai rồi chạy biến xuống cầu thang hướng ra sân bóng, chỉ để lại sau lưng một câu dặn dò qua quýt: "Tí tớ đá xong hiệp một sẽ chạy tót lên tưới bù, Chi cứ yên tâm nhé!"

Cô nhớ cảm giác cô độc đến tủi thân khi một mình đứng giữa sân thượng bỏng rát lúc chiều muộn, đôi bàn tay trầy xước kéo lê cuộn dây cao su ba mươi mét nặng trịch, dòng nước xối xả đục ngầu cuốn trôi lớp đất màu mỡ. Và đau đớn nhất là khoảnh khắc cô ngồi bên chiếc bàn gỗ ọp ẹp, cầm chiếc bút bi xanh run rẩy nắn nót từng nét chữ ngoệch ngoạc để giả mạo chữ ký của Bảo vào trang sổ trực nhật, rồi tự tay ký tên mình vào ô xác nhận.

Cô đã từng ngây thơ tin rằng mình đang làm một điều cao cả. Cô đã tưởng rằng sự nhẫn nhịn và hy sinh thầm lặng của mình sẽ giữ cho mọi thứ được êm thấm, giữ cho Bảo không bị bêu tên phê bình trước cờ, giữ cho tổ Ba không bị trừ điểm thi đua, giữ cho lớp Mười Hai giữ vững danh hiệu thi đua tuần.

Nhưng thành quả của cái gọi là "lòng tốt" ấy rốt cuộc là gì? Là một luống cây chết rũ không còn khả năng cứu vãn, là ba mét bồn nứt nẻ trơ trọi như bãi tha ma, và sự dối trá đen đúa, hèn nhát nằm chình ình trên trang giấy trắng.

Một giọt nước mắt nóng hổi rớt xuống từ khóe mi Chi, rơi lộp độp lên lớp đất cằn cỗi dưới chân, để lại một vệt sẫm màu nhỏ xíu rồi nhanh chóng bốc hơi biến mất. Rồi giọt thứ hai, giọt thứ ba thi nhau rơi xuống. Chi không thể kìm nén được nữa, cô bưng kín lấy mặt, bật khóc nức nở. Bờ vai gầy guộc của cô bé rung lên bần bật theo từng cơn nấc nghẹn ngào.

"Em xin lỗi cô... Em xin lỗi cô rất nhiều..." Tiếng Chi vỡ vụn trong tiếng khóc xé lòng. "Chiều hôm đó... Bảo không hề lên trực nhật ạ. Bạn ấy nhận lời đá bóng giao hữu với lớp A1 dưới sân đa năng... Em lên kiểm tra, thấy đất khô và cây bắt đầu héo, em sợ lắm... Em sợ tổ bạn Linh đi chấm điểm sẽ bắt lỗi lớp mình, sợ Bảo bị trừ điểm rèn luyện rồi bị gạch tên khỏi danh sách tình nguyện viên của dự án Bến Sông... nên em đã tự ý làm thay. Lúc đó trời còn nắng gắt quá, đất đang bị om nhiệt, em lại tưới dồn dập quá nhiều nước lạnh nên rễ cây bị thối nhũn..."

Khánh Linh đứng sững người, bàn tay đang gõ chiếc bút bi bỗng khựng lại giữa không trung.

Cô Hà không ngắt lời học trò. Cô chỉ nhẹ nhàng đặt một bàn tay lên đầu cuốn sổ, ngón tay khẽ chạm vào dòng chữ ký mang tên Bùi Quốc Bảo:

"Còn phần ghi chép và chữ ký này thì sao, Chi?"

"Là do em... em tự viết hết ạ..." Chi nấc lên từng hồi, từng câu thú nhận như rút cạn chút sinh lực cuối cùng trong lồng ngực cô gái nhỏ. "Em đã tự bịa ra giờ trực... Em cố tình bắt chước nét chữ của Bảo rồi tự ký khống tên bạn ấy, xong rồi em tự ký tên mình vào cột nghiệm thu. Em sợ nếu để trống ca trực thì sổ đầu bài của tuần sẽ bị ghi nhận thiếu sót... Em cứ đinh ninh là sau khi em tưới thì cây sẽ hồi phục lại... Em không ngờ đợt nắng mấy ngày qua lại gay gắt đến thế, và em cũng không biết là cách làm của em lại biến mọi chuyện thành ra tồi tệ thế này..."

Không gian trên Vườn Sân Thượng chìm vào một khoảng lặng buốt giá đến tê người. Chỉ còn lại tiếng gió rít qua những thanh giàn leo bằng sắt hộp rỉ sét và tiếng thút thít nghẹn ngào của Mai Chi xé rách bầu không khí oi nồng.

Cô Hà khẽ buông một tiếng thở dài. Tiếng thở dài ấy không chất chứa cơn thịnh nộ, nhưng nó trĩu nặng nỗi trăn trở của một người làm thầy khi chứng kiến học trò của mình tự biến sự chân thành thành tấm bình phong cho thói dung túng và gian dối.

Cô quay sang Khánh Linh, giọng nói dứt khoát và đanh thép:

"Linh, em xuống sân đa năng tìm Bùi Quốc Bảo. Nói với Bảo là cô yêu cầu bạn lên ngay Vườn Sân Thượng gặp cô. Không giải thích thêm bất cứ điều gì."

"Dạ, em đi ngay ạ," Linh khẽ gật đầu, cẩn thận kẹp lại tập tài liệu kiểm tra rồi quay người, rảo bước nhanh xuống bậc cầu thang.

Mười phút trôi qua trên tầng thượng dài tựa như hàng thế kỷ. Chi vẫn đứng nép mình bên góc tường gạch, đầu cúi thấp, hai mắt sưng húp và đỏ hoe. Nắng chiều bắt đầu xiên khoai qua các khe giàn leo, rọi những vệt sáng gay gắt lên sàn bê tông.

Rồi tiếng bước chân thình thịch, gấp gáp nện dồn dập trên các bậc cầu thang xi măng vang lên, phá tan bầu không khí ngưng trệ.

Quốc Bảo xuất hiện ở khung cửa sắt. Cậu chống tay vào mép cửa, thở dốc, trên người vẫn khoác chiếc áo thun thể thao sẫm màu mồ hôi, mái tóc rối bù ướt đẫm bết chặt vào trán. Nụ cười rạng rỡ và vẻ phấn khích của một trận cầu nảy lửa vẫn chưa kịp tan hẳn trên gương mặt cậu nam sinh:

"Cô Hà tìm em ạ? Ban nãy em vừa sút tung lưới gỡ hòa cho đội, chuẩn bị đá luân lưu thì..."

Lời nói của Bảo đột ngột nghẹn ứ lại nơi cổ họng ngay khi bàn chân mang giày thể thao của cậu dẫm lên mặt sàn gạch nung.

Nụ cười trên môi cậu vụt tắt lịm. Đập vào mắt Bảo là dáng vẻ co ro, tội nghiệp của Mai Chi bên góc tường, đôi mắt sưng mọng ướt đẫm nước mắt và bả vai vẫn thỉnh thoảng giật lên sau cơn khóc dài. Cậu nhìn thấy cô Hà đang đứng lặng lẽ bên cạnh luống rau số Ba—nơi chỉ còn lại một bãi đất khô cằn trơ trọi, xám xịt màu lá chết. Và ngay trên mặt bàn thao tác bằng gỗ, cuốn sổ nhật ký bìa simili màu xanh đang mở toang ở trang ghi ngày hai mươi chín tháng Chín.

Một luồng khí lạnh toát đột ngột chạy dọc sống lưng Bảo, cuốn phăng đi toàn bộ dư âm hưng phấn và nhiệt huyết của trận bóng đá.

"Bảo, lại đây," tiếng cô Hà cất lên, bình thản nhưng mang một sức nặng vô hình.

Bảo nuốt khan một ngụm nước bọt, bước từng bước nặng nề như đeo chì về phía luống rau. Mùi thảo mộc cháy khét xộc thẳng vào cánh mũi cậu, đắng ngắt và cay nồng.

"Em nhìn xem đây là cái gì?" Cô Hà chỉ tay xuống luống đất cằn cỗi nứt nẻ dưới chân.

Bảo cúi gằm mặt xuống, hai vành tai đỏ ửng lên vì sượng sùng và xấu hổ tột cùng:

"Dạ... là... rau húng quế với mùi tàu của tổ em ạ..."

"Nó chết từ khi nào, em có biết không?"

"Em... em tưởng..." Bảo lắp bắp, ánh mắt lúng túng nhìn sang Chi, rồi lại vội vã cụp xuống nhìn trân trân vào mũi giày lấm lem cát bụi của mình. "Chiều thứ Năm... Chi có nhắn với Khang là Chi đã lên tưới giúp em rồi... Em cứ đinh ninh là luống cây vẫn ổn..."

"Chi không có bất kỳ nghĩa vụ nào phải đi dọn dẹp hậu quả và gánh vác ca trực thay cho em cả, Bảo à," cô Hà cất giọng nghiêm khắc, từng lời từng chữ như bóc trần sự vô trách nhiệm mà bấy lâu nay Bảo luôn khéo léo lảng tránh sau vẻ ngoài hoạt bát, vui vẻ của mình. "Em nhận lịch phân công của lớp, em có tên trong danh sách trực nhật được niêm yết rõ ràng, nhưng em sẵn sàng vứt bỏ toàn bộ cam kết của mình chỉ vì một trận bóng đá giao lưu. Em tự cho phép mình nghĩ rằng một ca trực nhật chỉ là chuyện cỏn con, tưới muộn một chút hay đùn đẩy cho người khác làm hộ một buổi thì chẳng chết ai. Và đây chính là kết quả của sự dễ dãi, vô kỷ luật đó."

Cô Hà lật nghiêng cuốn sổ nhật ký về phía Bảo, chỉ ngón tay vào dòng chữ ký mang tên cậu:

"Em có biết ai đã viết những dòng chữ này không? Chi đã phải ở lại vườn một mình đến tận lúc trời sẩm tối, tự mình kéo chiếc vòi nước nặng trịch khi bàn tay đang rớm máu vì bị van nước cứa rách. Và tệ hại hơn tất cả những tổn thương thể xác đó, bạn ấy đã phải học cách nói dối, học cách giả mạo chữ ký của em, học cách làm khống số liệu chỉ để che đậy cho sự tùy tiện của em! Em xem nhẹ trách nhiệm cá nhân của mình, và sự xem nhẹ vô tâm đó đã đẩy người bạn thân thiết nhất của em vào một sai lầm nghiêm trọng về mặt nhân cách."

Mỗi lời nói của cô Hà như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào lòng tự trọng của Quốc Bảo. Cậu ngẩng phắt lên, bàng hoàng nhìn vào đôi mắt đỏ hoe, đẫm lệ của Chi.

Trong ký ức của Bảo từ đầu năm học đến giờ, Chi luôn là người chu đáo đến mức lặng lẽ. Chi luôn là người chuẩn bị sẵn bảng theo dõi A3, người cẩn thận chuẩn bị từng chiếc găng tay làm vườn, người luôn nhắc nhở cậu từng mốc thời gian, và người luôn mỉm cười nhẹ nhàng xoa dịu mỗi khi cậu lỡ đãng mắc lỗi. Cậu đã vô tư đón nhận tất cả sự chăm sóc, nâng đỡ ấy như một điều hiển nhiên mà mình xứng đáng có được, để rồi biến lòng tốt vô điều kiện của bạn mình thành một tấm lá chắn che chắn cho sự lười biếng, cẩu thả của bản thân.

Một cảm giác nhục nhã và ân hận tột cùng bùng lên trong lồng ngực Bảo, làm sống mũi cậu cay xè. Cậu xấu hổ không phải vì bị bắt quả tang trước mặt cô giáo và bạn học, mà vì cậu cay đắng nhận ra mình đã hành xử hèn nhát và ích kỷ đến nhường nào.

"Em... em xin lỗi cô... Em xin lỗi Chi..." Giọng Bảo run rẩy, vỡ ra từng chặp. Cậu siết chặt hai bàn tay lại thành nắm đấm, chặt đến mức các khớp ngón tay trắng bệch ra. "Là lỗi của em hoàn toàn ạ. Chiều hôm đó em ham chơi, em nghĩ trốn một buổi thì không sao... Em không hề biết Chi phải vất vả kéo vòi nước một mình, em càng không biết bạn ấy phải mạo danh em để ký sổ... Cô cứ phạt một mình em thôi ạ. Hạ hạnh kiểm của em, hay trừ toàn bộ điểm rèn luyện của cá nhân em trong học kỳ này, em xin nhận hết... Xin cô đừng phạt Chi, Chi chỉ muốn giúp em thôi..."

"Trách nhiệm không phải là một món hàng để em đem ra đổi chác, mặc cả hay tự nhận một cách cảm tính như vậy, Bảo ạ," cô Hà nghiêm giọng ngắt lời cậu, ánh mắt của cô vẫn giữ nguyên vẻ công tâm, rạch ròi. "Bất kỳ sai lầm nào cũng đều có cái giá cụ thể của nó, và bài học ngày hôm nay không phải là bài học dành riêng cho một mình em."

Cô Hà khép hẳn cuốn sổ nhật ký bìa simili lại, ánh mắt lần lượt dừng lại trên gương mặt của cả hai học sinh:

"Trước hết là về phần em, Quốc Bảo. Lòng nhiệt tình với phong trào hay tài năng thể thao không bao giờ có thể trở thành tấm bình phong che đậy cho sự thiếu hụt kỷ luật và tính trung thực. Toàn bộ ba luống rau này đã chết hoàn toàn, đất trồng đã bị thoái hóa kết cấu và nhiễm mầm bệnh do ngập úng yếm khí. Nhiệm vụ của em, bắt đầu từ chiều hôm nay, là phải tự tay mình khắc phục toàn bộ hậu quả này. Em sẽ phải dùng xẻng đào xới lại từng tấc đất, nhặt sạch toàn bộ rễ cây đã thối rữa mang đi tiêu hủy đúng nơi quy định, phơi ải đất dưới nắng, trộn lại phân hữu cơ vi sinh theo đúng tỷ lệ kỹ thuật và tự tay ươm lại từng khay hạt giống mới."

Cô Hà dừng lại một nhịp, nhấn mạnh từng từ:

"Toàn bộ khối lượng công việc này em phải tự mình hoàn thành vào các buổi chiều sau giờ tan học. Tuyệt đối không được nhờ Chi, nhờ Khang hay bất kỳ ai khác trong tổ làm thay dù chỉ là một việc nhỏ nhất. Em phải tự mình nếm trải xem để làm ra một luống cây xanh tốt cần phải đổ bao nhiêu giọt mồ hôi, để lần sau, trước khi em tiện tay vứt bỏ ca trực nhật của mình để chạy theo một trận bóng đá, em biết quý trọng công sức lao động của chính mình và của người khác."

Bảo cắn chặt môi đến ứa máu, cúi đầu thật sâu trước cô giáo:

"Dạ... em xin hứa sẽ tự tay làm lại từ đầu, không nhờ ai giúp đỡ ạ."

Cô Hà chuyển ánh nhìn sang Mai Chi. Ánh mắt cô dịu lại đôi chút trước vẻ tiều tụy của cô nữ sinh, nhưng nét nghiêm nghị thì không hề vơi bớt:

"Còn về phần Chi. Em khóc vì em thực sự thấy mình có lỗi, hay em khóc vì sự bao che của mình đã bị lật tẩy?"

Chi giật mình, ngơ ngác ngước lên nhìn cô, những giọt nước mắt vẫn còn đọng lại thành ngấn dài trên gò má nhợt nhạt.

"Lòng tốt mà không có ranh giới rõ ràng thì không còn là lòng tốt nữa, Chi à. Đó là sự dung túng," cô Hà nói chậm rãi, từng lời như khắc sâu vào tâm khảm cô học trò. "Em thương bạn, em sợ bạn bị kỷ luật, em muốn dĩ hòa vi quý để giữ hòa khí cho cả tập thể. Nhưng khi em đứng ra làm thay phần việc của Bảo, em đã vô tình cướp đi cơ hội để bạn ấy học cách đối mặt và chịu trách nhiệm với bổn phận của mình. Khi em đặt bút ký khống số liệu vào trang nhật ký, em đã biến sự chân thành của mình thành một hành vi gian lận trắng trợn. Em ngỡ rằng mình đang bảo bọc cho Bảo, nhưng thực chất em đang dung dưỡng cho thói vô trách nhiệm của bạn ấy lớn dần lên, và tự biến bản thân mình thành một kẻ đồng lõa trong sự dối trá."

Chi mím chặt bờ môi khô nẻ, hai vai khẽ run rẩy. Những lời dạy của cô Hà đã chạm trúng vào góc khuất tăm tối và nỗi sợ hãi sâu kín nhất bấy lâu nay trong lòng cô: cô luôn sợ hãi những xung đột, sợ bị bạn bè ghét bỏ, sợ rằng nếu mình không luôn luôn nhẫn nhịn và giúp đỡ mọi người vô điều kiện, mình sẽ trở thành một kẻ thừa thãi, vô giá trị trong mắt tập thể.

"Bắt đầu từ hôm nay, cô rút tên em khỏi vị trí quản lý hậu cần của Vườn Sân Thượng," cô Hà dứt khoát tuyên bố. "Em cần một khoảng thời gian tĩnh lặng để học một bài học còn quan trọng hơn cả kỹ thuật gieo trồng hay chăm sóc cây cối: bài học về sự từ chối. Em phải học cách nói 'không' dứt khoát khi người khác đòi hỏi em gánh vác thay trách nhiệm của họ. Nếu em không học được cách thiết lập ranh giới cho chính bản thân mình, thì sau này khi bước chân ra ngoài xã hội, sự yếu mềm và thói quen dĩ hòa vi quý mù quáng của em sẽ còn tiếp tục làm hại chính em, và làm hại cả những người mà em yêu quý thêm nhiều lần nữa."

Chi nghẹn ngào, một tiếng "Dạ" nhỏ bé, run rẩy nhưng dứt khoát bật ra từ tận đáy lòng. Cảm giác trút bỏ được gánh nặng của sự dối trá đè nén suốt mấy ngày qua khiến lồng ngực cô bỗng nhẹ bẫng đi đôi chút, dù nỗi xấu hổ và cay đắng vẫn còn vẹn nguyên.

"Hai em đã hiểu rõ những gì cô vừa nói chưa?" Cô Hà hỏi lại lần cuối.

"Dạ, chúng em hiểu rồi ạ," cả Bảo và Chi cùng đồng thanh đáp.

"Được rồi. Chi lau nước mắt đi rồi xuống phòng y tế rửa mặt, sau đó về lớp chuẩn bị cho tiết học cuối buổi chiều. Còn Bảo, dụng cụ làm vườn nằm ở trong gian kho nhỏ góc sân thượng. Em bắt đầu công việc của mình ngay chiều hôm nay đi."

Cô Hà cầm lấy cuốn sổ nhật ký có dòng chữ ký giả mạo, kẹp vào nách rồi quay người bước về phía cửa sắt. Khánh Linh cũng im lặng thu xếp tài liệu, bước nhanh theo sau cô giáo.

Chi đứng nán lại bên mép bồn một nhịp thở. Cô ngước mắt lên nhìn Bảo. Ánh mắt cô lúc này ngổn ngang muôn vàn cảm xúc phức tạp—có nỗi xót xa, có sự áy náy muộn màng, nhưng sâu thẳm bên trong, lần đầu tiên xuất hiện một sự cự tuyệt ngập ngừng nhưng kiên quyết, một ranh giới vừa mới được vạch ra.

Bảo bắt gặp ánh mắt ấy của Chi, đôi môi cậu mấp máy như muốn nói một lời tạ lỗi, muốn níu giữ lại sự bao bọc quen thuộc ngày nào. Thế nhưng Chi đã khẽ quay mặt đi, bước từng bước dứt khoát về phía cầu thang, theo bóng cô giáo rời khỏi tầng thượng.

Không còn ai đứng ra nhắc nhở. Không còn ai âm thầm dọn dẹp hộ những đống bừa bãi phía sau lưng cậu nữa.

Cánh cửa sắt khép lại sau lưng họ với một tiếng "cạch" khô khốc, dứt khoát như một dấu chấm hết.

Không gian Vườn Sân Thượng lại rơi vào sự tĩnh mịch ngột ngạt. Ánh nắng chiều gay gắt vẫn như thiêu như đốt trên nền bê tông xám xịt, phả hơi nóng hầm hập vào mặt Bảo.

Cậu nuốt một ngụm khí nóng rát cổ, bước chầm chậm lại góc kho chứa đồ ở cuối sân thượng. Cậu lôi ra một chiếc xẻng làm vườn cán gỗ đã sờn cũ, lưỡi sắt cùn mòn vì lâu ngày không được mài giũa, cùng một chiếc xô nhựa màu đỏ cáu bẩn đất cát. Cậu quay trở lại đứng trước vạt rau số Ba tan hoang.

Bảo quỳ một bên đầu gối xuống nền đất nứt nẻ, cắm mạnh mũi xẻng cùn vào lớp đất mặt khô cứng như đá, rồi dùng hết sức bình sinh đạp mạnh gót chân mang giày đinh xuống vai xẻng.

*Cộc.*

Một tiếng động khô khốc, chát chúa vang lên. Mũi xẻng chỉ ngập vào được non nửa tấc đất, dội ngược một lực chấn động mạnh lên tận khớp cổ tay cậu, làm tung lên một đám bụi đất xám xịt mù mịt.

Bảo cắn chặt răng, buông xẻng, dùng hai bàn tay trần nắm chặt lấy những thân cây húng quế khô queo, giật mạnh lên.

*Phựt.*

Rễ cây đứt lìa khỏi lòng đất. Thân cây giòn rụm vỡ vụn trong kẽ tay cậu, để lại trong lòng bàn tay một lớp mùn đen nhờn nhợt, hôi hám của rễ thối rữa và những hạt đất khô ráp cứa rát vào da thịt.

Quốc Bảo đứng chôn chân một mình giữa khoảng sân thượng ngập tràn nắng quái, hai bàn tay lấm lem bùn đất khô cứng buông thõng bên cạnh chiếc xẻng cùn trơ trọi.