Những đêm Bạch Mai

Tiếng chuông điện thoại lúc nửa đêm vang lên đột ngột trong căn phòng trọ nóng hầm, gắt gỏng xé toạc không gian tĩnh mịch, và tôi hiểu rằng kể từ khoảnh khắc ấy, giấc ngủ đối với mình cũng có thể trở thành một thứ hàng hóa đem ra mặc cả.

Căn phòng lợp fibro xi măng nằm sâu thẳm trong một con ngõ ngoằn ngoèo ở Bạch Mai lúc này đang om lại thứ nhiệt lượng hầm hập tích tụ từ suốt một ngày nắng gắt, nồng nặc mùi vôi vữa lâu năm ẩm mục và hơi khét lẹt ngai ngái của chiếc mỏ hàn tôi vừa rút phích cắm khỏi ổ điện. Tôi khẽ thở hắt ra một hơi, vươn cánh tay mỏi nhừ nhấc chiếc điện thoại đen trắng màn hình đơn sắc đặt ngay cạnh góc bàn phím đã mòn vẹt hết ký tự. Vừa áp máy vào tai, đầu dây bên kia đã truyền đến giọng nói hổn hển, đứt quãng và mất hẳn bình tĩnh của một người đàn ông trung niên:

“Nam phải không cháu? Chú Toàn đây, chỗ đại lý bánh kẹo đối diện ngõ Giếng Mứt này! Thằng Hưng con chú nó bảo cháu rành máy tính lắm. Chết dở rồi cháu ơi, cái cây máy tính bàn của chú đang chạy ngon lành tự dưng nổ ‘bẹp’ một tiếng rõ to, bốc mùi khét lẹt rồi tối thui tắt ngấm. Sáng mai chú phải chốt toàn bộ sổ sách công nợ đầu tháng với bên xe giao hàng rồi. Giờ cháu bớt chút thời gian chạy sang ngó giúp chú được không? Giá cả thế nào chú gửi sòng phẳng, chỉ xin cháu làm sao cứu lấy đống sổ sách trong đấy, không thì chú chết mất!”

Tôi liếc mắt nhìn lên vách tường tróc lở trước mặt. Tờ giấy ghi nhớ khoản nợ ba triệu hai trăm nghìn đồng dán cạnh tờ thời khóa biểu buổi sáng của môn Thuật toán ứng dụng tại giảng đường D9 lúc bảy giờ kém mười lăm. Đồng hồ con số trên màn hình điện thoại chỉ mười hai giờ bốn mươi phút. Tôi không cho phép mình đắn đo quá ba giây.

“Dạ, chú giữ nguyên hiện trường giúp cháu, tuyệt đối đừng cắm lại dây nguồn kẻo chập cháy lan sang linh kiện khác. Cháu gom đồ nghề rồi đạp xe sang ngay bây giờ.”

Tôi với lấy chiếc áo gió hai lớp đã sờn rách ở cùi chỏ, nhét vội chiếc đồng hồ vạn năng kim cũ kỹ, vài sợi cáp SATA và IDE bọc nhựa dự phòng, một cuộn băng dính điện đen cùng chiếc bút thử điện vào đáy chiếc ba lô vải bố bạc màu. Dắt chiếc xe đạp cọc cạch qua bậu cửa gỗ, tôi bước ra con ngõ nhỏ. Đêm Bạch Mai về khuya chìm sâu trong tĩnh lặng quánh đặc, chỉ thỉnh thoảng rộ lên tiếng chó sủa vu vơ sau những cánh cổng sắt han gỉ của các khu tập thể cũ, hòa lẫn với mùi rác ẩm nồng nặc bốc lên từ rãnh nước hở đen ngòm chạy dọc mép đường.

Đại lý bánh kẹo của chú Toàn là một căn nhà ống sâu hun hút, không gian chật chội bị bóp nghẹt bởi những thùng carton bánh quy, kẹo xốp, sữa hộp xếp cao ngất ngưởng chạm trần, chỉ chừa lại một lối đi hẹp vừa đủ một người lách nghiêng. Chiếc máy tính để bàn đời cũ nằm nép mình ở một góc quầy thu ngân bừa bộn giấy tờ. Nắp thùng máy bằng tôn đã bị tháo toang hoác, để lộ những mảng bụi bám dày đặc như mạng nhện quấn quanh các cánh quạt tản nhiệt xám xịt. Chú Toàn đứng tựa vào góc bàn, ngón tay kẹp điếu thuốc lá lào khẽ run rẩy, ánh mắt nhìn tôi vừa đầy vẻ cầu khẩn vừa hoang mang tột độ như thể đang bấu víu vào một chiếc cọc giữa dòng nước xiết.

“Cháu xem giúp chú với, liệu có phải cháy mất ổ cứng rồi không? Mất toi đống file Excel ấy là chú mất trắng mấy chục triệu tiền nợ của các mối buôn dưới huyện đấy!”

Giọng nói run rẩy của người đàn ông khiến tôi nhớ lại từng lời dặn dò của thầy Dũng năm nào trong xưởng thực hành bên sườn núi Pha Luông: người làm kỹ thuật khi đứng trước bất kỳ sự cố nào cũng không bao giờ được phép hoảng loạn theo tâm lý của khách hàng; nguyên tắc tối thượng đầu tiên là bảo toàn dữ liệu trước khi nghĩ đến chuyện cắm điện để sửa chữa phần cứng. Tôi ngồi xổm xuống nền xi măng lạnh ngắt, rút ngọn đèn pin nhỏ cài trên túi áo ngực rồi rọi luồng sáng vàng vọt vào sâu bên trong khoang máy. Mùi khét nồng nặc của hóa chất cách điện bị nung chảy bốc lên từ bộ nguồn giá rẻ vốn sử dụng toàn linh kiện tụ dỏm. Tôi nhẹ nhàng rút chùm dây cắm vào bo mạch chủ, bật đồng hồ vạn năng về thang đo điện trở để kiểm tra thông mạch, cẩn thận đo từng đường cấp nguồn mười hai vôn và năm vôn.

“Bộ nguồn của chú bị nổ hai con tụ lọc sơ cấp rồi, điện áp xộc nhẹ sang mạch thứ cấp,” tôi ngẩng đầu lên, cố ý giữ giọng trầm và chậm rãi để kéo chú Toàn ra khỏi cơn hoảng loạn. “Nhưng chú cứ yên tâm, nhánh dây cấp nguồn cho ổ cứng đi qua cuộn cảm chặn dòng riêng biệt. Mắt thường nhìn bo mạch ổ cứng chưa hề có vết cháy sém hay nổ mạch in nào cả. Dữ liệu của chú khả năng cao vẫn nằm an toàn trên các phiến đĩa.”

Chú Toàn thở phào một hơi dài thượt, làn khói thuốc phả ra tan nhanh vào không khí ẩm, những ngón tay đang kẹp điếu thuốc dường như cũng bớt run:

“Thật thế hả cháu? Thế giờ thay nguồn hết bao nhiêu tiền? Lúc nãy chú cuống quá gọi ra mấy tiệm sửa máy ngoài ngã tư, họ bảo đêm hôm không làm, phải mang máy để lại qua ngày mai cho họ tháo tung ra kiểm tra, cả tiền công lẫn tiền linh kiện bèo nhất cũng bay đứt năm sáu trăm nghìn.”

Tôi dùng tuốc nơ vít nới lỏng bốn con ốc nhỏ, cẩn thận nhấc chiếc ổ cứng Seagate tám mươi gigabyte ra khỏi khay kim loại rồi đặt nhẹ nhàng lên miếng xốp chống tĩnh điện đã trải sẵn trên mặt đất.

“Nếu chú mang ra các cửa hàng lớn ngoài phố, họ tính phụ phí làm việc ca đêm và thay đồ mới cứng nguyên hộp thì mức giá ấy không sai đâu ạ. Nhưng ở đây, cháu chỉ thay cho chú một bộ nguồn công suất thực hàng bãi bóc từ máy bộ văn phòng của Nhật mà cháu đã tự tay đo kiểm rất kỹ, giá linh kiện là một trăm bốn mươi nghìn. Tiền công cháu đạp xe sang đêm hôm và kiểm tra cứu dữ liệu sang máy chú là sáu mươi nghìn. Tổng cộng toàn bộ hết hai trăm nghìn đồng. Cháu sẽ cắm chiếc ổ cứng này vào máy của cháu trước để rà soát toàn bộ cung từ, sao lưu toàn bộ thư mục sổ nợ sang chiếc USB của chú cho an toàn tuyệt đối, sau đó mới lắp nguồn mới vào thùng máy.”

Con số hai trăm nghìn đồng là kết quả của một phép tính nhẩm rành mạch lướt nhanh qua đầu tôi: nó đủ để bù đắp giá trị của linh kiện tốt mà tôi đã gom góp được từ các đợt thanh lý đồ cũ của sinh viên khóa trên, trả công xứng đáng cho một tiếng rưỡi thức trắng đêm làm việc cật lực, không tự biến sức lao động của bản thân thành một thứ bố thí rẻ mạt, nhưng đồng thời vẫn nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với mức giá cắt cổ mà chú Toàn phải cắn răng gánh chịu ở các cửa hiệu thương mại ngoài phố.

Chú Toàn tròn xoe mắt, nhìn tôi đầy kinh ngạc:

“Cháu lấy rẻ thế thật đấy à? Cứu được đống sổ sách nguyên vẹn thì chú bồi dưỡng thêm cho cháu!”

“Cháu lấy đúng phần công sức và tiền linh kiện cháu bỏ ra thôi chú ạ,” tôi điềm đạm trả lời, đôi bàn tay thoăn thoắt nối sợi cáp chuyển đổi từ ổ cứng sang chiếc máy tính xách tay cũ mượn tạm để chạy lệnh quét kiểm tra bề mặt đĩa từ. “Cháu nói rõ trước với chú, phân vùng chứa hệ điều hành đang báo lỗi nhẹ một vài khối dữ liệu, cháu sẽ khắc phục tạm thời để chú kịp in bảng kê sổ sách sáng mai, nhưng sau đợt này chú nên bố trí thời gian cài lại một bản hệ điều hành sạch sẽ. Toàn bộ file Excel của chú nằm trọn bên ổ D, cháu vừa mở thử, các bảng tính công nợ từ đầu năm đến giờ vẫn nguyên vẹn từng dòng.”

Nhìn thấy những cột số liệu quen thuộc hiện lên rõ mồn một trên nền màn hình xanh lơ, nét mặt hốc hác, căng thẳng của người đàn ông trung niên bỗng chốc dãn ra hoàn toàn. Chú Toàn vỗ thật mạnh vào bả vai tôi một cái đau điếng, miệng không ngớt thốt lên những lời cảm ơn rối rít. Đến khi tôi siết chặt con ốc cuối cùng cố định nắp thùng máy bằng thép vào khung sườn, kim ngắn đồng hồ treo tường đã nhích dần qua mốc hai giờ mười lăm phút sáng. Chú rút ví lấy ra một tờ tiền hai trăm nghìn đồng còn phẳng phiu dúi chặt vào tay tôi, kèm theo một phong bánh quy xốp bọc giấy bóng kính, miệng dặn đi dặn lại rằng từ nay về sau máy móc trong nhà hay của bà con quen biết hễ trục trặc là nhất định sẽ gọi tôi đến xử lý đầu tiên.

Tôi nhận tờ tiền hai trăm nghìn, cẩn thận gấp mép rồi cất sâu vào ngăn khóa kéo nằm kín đáo phía trong chiếc ba lô sờn chỉ. Hai trăm nghìn đồng tiền tươi—nó tương đương với gần mười bảy tiếng đồng hồ tôi phải cúi rạp người bưng bê khay nước, quét dọn tàn thuốc và lau chùi sàn nhà ở quán cà phê Mùa Gió. Nhưng trên con đường đất mấp mô, lầy lội dẫn về gian phòng trọ Bạch Mai, khi từng cơn gió bấc buốt giá tạt thẳng vào hai bên mang tai ran rát, trong lòng tôi không hề dấy lên một cảm giác nhẹ nhõm nào. Tôi chỉ thấy một nỗi sợ vô hình, lạnh ngắt đang chực chờ nuốt chửng lấy mình: để nắm chặt hai trăm nghìn đồng ấy trong tay, tôi vừa thẳng tay cắt phăng đi hai tiếng rưỡi giấc ngủ của một cơ thể vốn đã cận kề bờ vực cạn kiệt năng lượng.

***

Tin đồn trong những ngóc ngách của các khu xóm lao động nghèo và dãy trọ sinh viên thường lan truyền với tốc độ tựa như vệt dầu loang trên mặt nước. Bắt đầu từ ca sửa máy thâu đêm cho đại lý bánh kẹo của chú Toàn bên ngõ Giếng Mứt, tiếng tăm của tôi cứ thế rỉ rả truyền tai nhau qua những người buôn bán nhỏ lẻ, rồi men theo các bờ tường ẩm mốc vòng sang những xóm trọ xập xệ bên ngõ Trại Găng, ngõ Mai Hương và cả dải dân cư nằm nép sau lưng khuôn viên trường Bách khoa.

Người ta rỉ tai nhau rằng ở khu này có một thằng sinh viên năm hai trường Bách khoa dáng người gầy nhom, dân miền núi xuống phố trọ học, sửa máy tính cẩn thận và có lương tâm hiếm thấy. Nó không bao giờ tìm cách vẽ thêm bệnh để bắt khách thay linh kiện kiếm chác từng đồng bạc lẻ, máy móc hỏng hóc ở đâu nó chỉ đúng chỗ đó, và điều quan trọng nhất là nó biết sợ việc làm mất dữ liệu của người khác hơn cả bản thân chủ máy. Đối với những người lao động nghèo phải chắt bóp từng hào lẻ hay đám sinh viên thiếu thốn gom góp mãi mới sắm nổi một chiếc máy tính để bàn cũ kỹ để làm đồ án môn học, sự rành mạch và tử tế ấy quý giá hơn bất kỳ tấm biển quảng cáo sơn son thếp vàng nào ngoài phố lớn.

Thế là lượng người tìm đến căn phòng trọ của tôi ngày một đông dần lên.

Có buổi chập tối mùa đông, một cậu sinh viên năm nhất trường Xây dựng rụt rè ôm chiếc vỏ máy gỉ hoen rỉ đứng nép trước cửa phòng tôi, gương mặt méo mó chực khóc vì chiếc máy tính dính mã độc khiến toàn bộ các phân vùng ổ đĩa chứa bài tập vẽ kỹ thuật bị ẩn sạch không dấu vết:

“Anh xem cứu hộ giúp em với, sáng mai em phải nộp bản vẽ cho thầy rồi. Em mang ra tiệm ngoài đường lớn họ đòi ba trăm nghìn tiền khôi phục dữ liệu, trong túi em vét sạch cũng chẳng đủ ngần ấy…”

Tôi cắm ổ đĩa vào môi trường cứu hộ nhỏ gọn, gõ vài dòng lệnh dòng lệnh thuộc tính cơ bản để gỡ bỏ toàn bộ thuộc tính ẩn do virus gán vào, rồi truy tìm và quét sạch tận gốc tập tin độc hại chỉ trong vỏn vẹn mười lăm phút. Tôi bảo cậu ta đưa ba mươi nghìn tiền công. Thằng bé đứng trân trân nhìn tôi như không dám tin vào tai mình, rồi luống cuống cảm ơn rối rít, móc vội những tờ tiền lẻ nhàu nhĩ vuốt thẳng lại đưa cho tôi.

Lại có một chiều muộn khác, một chị bán quần áo trực tuyến ở mạn phố Tạ Quang Bửu hớt hải gọi tôi đến tận nơi vì chiếc máy in hóa đơn nhiệt đột ngột mất kết nối với mạng nội bộ máy tính bàn, đơn hàng ùn ứ thành từng đống ngổn ngang. Tôi chui lọt thỏm dưới gầm bàn chật chội đầy bụi vải suốt hơn một tiếng đồng hồ, tỉ mỉ bấm lại từng đầu dây mạng bị chuột cắn nham nhở, cấu hình lại dải địa chỉ mạng tĩnh cho thiết bị và dọn dẹp hàng đợi in ấn bị nghẽn mạch. Chị chủ thanh toán cho tôi tám mươi nghìn đồng, kèm theo hai cốc chè đỗ đen mua ở quán đầu phố.

Những khoản thu nhập từ các việc lặt vặt ấy bắt đầu chảy đều đặn vào túi tôi. Mỗi tuần, tôi chắt chiu gom góp được thêm chừng ba đến bốn trăm nghìn đồng từ tiền công sửa máy lẻ. Tôi mua một cuốn sổ tay bìa xanh loại nhỏ, dành riêng một góc cuối trang giấy để ghi chép rành rọt từng đồng ra vào: mỗi khi cầm trong tay một khoản tiền tươi, tôi lập tức trích một phần cất riêng vào chiếc hộp thiếc giấu kỹ dưới đáy chiếc vali sờn góc. Gom vừa tròn bốn trăm nghìn đồng là tôi mang ngay sang quán Mùa Gió, đưa tận tay anh Tuấn để cấn trừ dần vào khoản tiền ba triệu hai trăm nghìn đồng đã tạm ứng trước đó. Mỗi một nhát mực gạch ngang một dòng nợ trong cuốn sổ tay là một lần lồng ngực tôi như nhẹ bớt đi vài lạng đá tảng đang đè nặng.

Thế nhưng, đồng tiền nơi phố thị chưa bao giờ cho không ai bất cứ thứ gì mà không đòi lại bằng một thứ tài sản khác đắt đỏ hơn gấp bội: thời gian.

Từng cuộc hẹn sửa máy gấp, từng cú điện thoại cầu cứu dồn dập đều chen ngang một cách tàn nhẫn vào quỹ thời gian vốn đã bị kéo căng như một sợi dây đàn sắp đứt của tôi. Có những buổi chiều, ca làm việc ở quán Mùa Gió bắt đầu từ năm giờ ba mươi, nhưng đúng bốn giờ tôi lại nhận được tin nhắn tha thiết của một bác giáo viên hưu trí ở khu tập thể Bách khoa nhờ sang kéo chiếc đĩa mềm bị kẹt cứng trong ổ đọc và xử lý màn hình xanh chết chóc. Tôi phải cắm đầu đạp chiếc xe đạp lạch cạch giữa dòng người xe chen chúc nghẹt thở trong giờ tan tầm trên đường Đại Cồ Việt, ngồi cắm cúi dùng cục tẩy chà sạch lớp rỉ đồng trên chân cắm thanh nhớ, thay viên pin nuôi vi mạch đồng hồ cho xong trước năm giờ mười lăm, rồi lại guồng chân đạp thục mạng đến quán Mùa Gió vừa vặn giờ nhận ca dắt xe cho khách, mồ hôi tứa ra ướt sũng cả mảng lưng áo giữa những cơn gió mùa đông rét căm căm.

Nhịp sống mỗi ngày của tôi bị xé vụn thành từng mảnh nhỏ nham nhở, chắp vá. Tôi thậm chí không còn nhớ nổi lần cuối cùng mình được ngồi ăn một bữa cơm đàng hoàng, có một bát canh nóng và được ngồi thẳng lưng thoải mái là từ bao giờ.

Để giữ tròn lời hứa trả nợ đúng hạn cho anh Tuấn, giữ cho bằng được chỗ trọ dung thân và không bị điểm danh vắng mặt dẫn đến nguy cơ thôi học, tôi bắt đầu gồng mình duy trì một thời gian biểu gần như vượt quá giới hạn chịu đựng của thể xác. Buổi sáng, tôi có mặt ở giảng đường từ bảy giờ kém mười lăm, căng mắt căng tai nuốt trọn từng định lý, từng khái niệm trừu tượng của môn Cấu trúc dữ liệu và Kiến trúc máy tính. Buổi trưa, thay vì chợp mắt đôi chút ở phòng trọ hay ngồi ở căng tin ăn một suất cơm mười lăm nghìn có vài miếng đậu phụ rán, tôi nhận thêm một chân gia sư môn Toán cho một cậu học sinh lớp chín đang ôn thi chuyển cấp ở tận cuối đường Trương Định. Mỗi tuần ba buổi, mỗi buổi một tiếng rưỡi đồng hồ đổi lấy năm mươi nghìn đồng tiền công chắc chắn được thanh toán đều đặn vào cuối tuần.

Dạy xong tiết học kèm, tôi lại tất tả đạp xe ngược về quán cà phê Mùa Gió, lao thẳng vào bồn rửa bát ngập ngụa bọt xà phòng, bưng bê những khay đồ uống nặng trĩu, lau dọn từng mặt bàn và cọ rửa nhà vệ sinh cho đến tận mười một giờ đêm. Khi cánh cổng sắt nặng nề của quán cà phê khép lại và phố xá ngoài kia đã chìm dần vào giấc ngủ muộn, tôi mới lầm lũi dắt xe quay về gian phòng trọ tối om ở Bạch Mai để bắt đầu ca làm việc thứ ba trong ngày: ngồi trước chiếc bàn làm bằng gỗ ép mùn cưa đã mục rỉa các góc, bật ngọn đèn dây tóc tỏa ánh sáng vàng vọt tù mù, cắm chiếc mỏ hàn nóng rẫy để dặm lại các mối thiếc trên bo mạch cho khách, hoặc gõ từng dòng bài tập lập trình bên cạnh cỗ máy tính Pentium III già nua đang gầm rú quạt gió như một chiếc máy cày trên đồng khô.

Chiếc xoong nhôm méo mó mang theo từ căn bếp củi dưới quê giờ đây chỉ phục vụ cho một mục đích duy nhất: đun nước nấu mì gói.

Những thùng mì gói tôm chua cay nhãn hiệu rẻ tiền nhất mua cả thùng ở đại lý đầu ngõ trở thành nguồn năng lượng duy nhất nuôi sống cơ thể tôi qua những đêm trắng triền miên. Để tiết kiệm từng giọt gas mini lẫn từng phút đồng hồ quý báu, tôi thậm chí chẳng buồn bật bếp. Tôi cắm một chiếc ấm sục nước bằng nhôm gỉ vào ổ điện, đợi nước sôi sùng sục thì trút thẳng vào chiếc bát nhựa sứt mép đã bẻ sẵn vắt mì vụn. Mùi bột ngọt hăng hắc trộn lẫn vị ớt bột cay nồng nhân tạo bốc lên xộc thẳng vào sống mũi. Tôi dùng đôi đũa tre vót dở lùa vội những sợi mì dai nhách vào miệng, trong khi đôi mắt cay xè vẫn không rời khỏi chiếc màn hình CRT đang nhấp nháy liên hồi những dòng mã nguồn viết bằng ngôn ngữ C++.

Nhiều đêm, sau khi nuốt trọn bát mì nóng, cảm giác đói cồn cào trong bụng không những không biến mất mà còn quặn thắt lại thành từng cơn đau âm ỉ. Cái đói nghèo của những tháng năm ấu thơ nơi bản Nà Ban xa xôi từng rèn cho tôi khả năng chịu đựng việc dạ dày rỗng không, nhưng sự rỗng không cộng hưởng với các chất phụ gia công nghiệp rẻ tiền của mì ăn liền cùng sự suy kiệt do thiếu ngủ kéo dài lại gặm nhấm thành ruột tôi theo một cách tàn nhẫn hơn gấp bội. Những cơn trào ngược dịch vị bắt đầu xuất hiện đều đặn sau hai giờ sáng, đốt cháy cổ họng tôi bằng một thứ vị chua chát, đắng ngắt. Nhưng giữa đêm khuya vắng lặng, tôi cũng chỉ biết với tay cầm lấy ca nước lọc nguội tanh nuốt ực một ngụm thật lớn để dằn cơn đau rát xuống đáy lồng ngực, rồi lại đặt những ngón tay chai sạn lên bàn phím tiếp tục gõ.

Tôi cắn răng tự nhủ bản thân nhất định phải chịu đựng được. Chỉ cần trả dứt điểm món nợ cho quán, chỉ cần tích lũy đủ số tiền đóng học phí cho học kỳ kế tiếp, rồi mọi sóng gió cũng sẽ phải qua đi.

***

Giữa chuỗi ngày quay cuồng trong cơn lốc mưu sinh và sự hao mòn thể xác ấy, giảng đường đại học đối với tôi vừa là một áp lực khổng lồ đè nặng lên vai, nhưng đồng thời cũng là ốc đảo tôn nghiêm duy nhất níu giữ lại lòng tự trọng của một đứa con xuất thân từ bùn đất vùng cao.

Học kỳ này, chúng tôi bước vào môn Tối ưu hóa và Thuật toán nâng cao do thầy Trần Quang Vinh—một tiến sĩ trẻ tuổi vừa hoàn thành chương trình tu nghiệp tại Pháp trở về—trực tiếp phụ trách tại giảng đường D9. Thầy Vinh nổi danh khắp khoa Công nghệ Thông tin là một người cực kỳ khắt khe, không bao giờ có khái niệm châm chước cho sinh viên diện chính sách hay nể nang những gương mặt từng đỗ thủ khoa đầu vào. Đối với thầy, một bài toán được đưa ra chỉ tồn tại hai trạng thái rạch ròi: đúng hoặc sai; và một thuật toán chỉ thực sự có giá trị khi nó giải quyết trọn vẹn vấn đề đặt ra dưới những giới hạn tài nguyên ngặt nghèo nhất của hệ thống máy móc ngoài đời thực.

Hôm ấy là buổi kiểm tra kỹ năng thực hành trực tiếp trên máy tính tại phòng lab D9. Đề bài hóc búa được phát ra đồng loạt lúc chín giờ sáng: yêu cầu sinh viên viết một chương trình hoàn chỉnh mô phỏng thuật toán tìm kiếm luồng cực đại trong một mạng lưới phân phối tài nguyên quy mô lớn, đồng thời phải phát hiện và xử lý triệt để hiện tượng thắt nút cổ chai khi hệ thống phát sinh sự cố sập nút ngẫu nhiên, với dung lượng bộ nhớ cấp phát tĩnh cực kỳ hạn chế và thời gian

thực thi không quá không phẩy năm giây cho một triệu nút mạng.

Cả phòng máy chìm trong bầu không khí căng thẳng đến nghẹt thở. Tiếng gõ bàn phím lách cách rộ lên như mưa rào trên mái tôn, dồn dập, chát chúa và trĩu nặng âu lo. Mùi ẩm mốc của những góc tường cũ kỹ phòng lab giảng đường D9 quyện chặt với mùi nhựa cháy âm ỉ bốc ra từ hàng chục giàn máy tính đang bị vắt kiệt công suất. Xung quanh tôi, những sinh viên giỏi nhất của khóa—những người từng đoạt giải quốc gia, quốc tế, những người sở hữu laptop cá nhân cấu hình khủng đặt kiêu hãnh bên cạnh dàn máy bàn của trường—bắt đầu cau mày vò đầu bứt tai. Những tiếng thở dài thườn thượt bật ra giấu giếm, những cái nhấp chuột cuống cuồng và tiếng ngón tay gõ mạnh vào phím Delete xóa đi cả trăm dòng mã vừa nhập. Một số người chọn thuật toán Ford-Fulkerson truyền thống nhưng vừa nhấn chạy thử nghiệm lập tức bị tràn bộ nhớ hoặc vượt quá giới hạn thời gian (Time Limit Exceeded) khi số lượng nút tăng vọt theo cấp số mũ. Một số khác cố gắng dùng thuật toán Dinic nâng cao với mạng tầng và luồng chặn, nhưng rồi lại nhanh chóng vướng vào các lỗi rò rỉ bộ nhớ con trỏ không thể kiểm soát khi hệ thống giả lập sự cố đứt gãy kết nối ngẫu nhiên, khiến chương trình sụp đổ trong câm lặng.

Tôi ngồi trước chiếc máy tính để bàn của phòng lab, hai mắt thâm quầng và cay xè vì đêm qua chỉ chợp mắt được vỏn vẹn hai tiếng sau khi sửa xong chiếc mainboard cho một quán net bên phố Vọng. Bàn tay tôi thô ráp, những đầu ngón tay còn vương lại vài vệt đen của mỡ hàn và bụi bám từ thùng máy cũ chưa kịp rửa sạch bằng xà phòng. Cơn đói buổi sáng cồn cào trong bụng, cắn vào dạ dày từng cơn nhói buốt quen thuộc. Nhưng khi nhìn chăm chú vào bài toán trên màn hình bóng bẩy, một sự tĩnh lặng kỳ lạ bỗng chốc chiếm lấy tâm trí tôi, quét sạch mọi tạp âm ồn ã của phòng thực hành.

Mạng lưới một triệu nút ngẫu nhiên kia, xét cho cùng, chẳng khác gì hệ thống đường mòn gùi củi chằng chịt trên sườn núi Pha Luông vào mùa sương muối, hay mạng lưới dây điện chắp vá, quá tải trong con ngõ ngoằn ngoèo ở xóm lao động Bạch Mai mà tôi phải dò dẫm bước chân mỗi đêm. Những tháng ngày cắm mặt vào cỗ máy Pentium III già cỗi với bộ nhớ RAM ít ỏi hai trăm năm mươi sáu megabyte ở phòng trọ đã tôi luyện cho tôi một bản năng gần như sinh tồn: không bao giờ được phép lãng phí dù chỉ là một byte dữ liệu, và phải luôn lường trước việc phần cứng có thể sập bất cứ lúc nào dưới sức nặng của ngoại cảnh.

Thay vì dùng cấu trúc danh sách kề động vốn tốn kém chi phí quản lý con trỏ và dễ gây phân mảnh bộ nhớ ngầm, tôi lập tức thiết lập một mảng phẳng tĩnh một chiều nén toàn bộ thông tin cạnh và trọng số. Mọi dữ liệu về đỉnh, dung lượng luồng, và cạnh đảo ngược được gộp chung vào các khối nhớ liên tục, cho phép bộ nhớ đệm CPU truy xuất tức thì mà không lãng phí chu kỳ quét. Tôi áp dụng biến thể của thuật toán Push-Relabel (Đẩy-Tái gán nhãn độ cao) kết hợp với hàng đợi ưu tiên tự xây dựng trực tiếp trên mảng nhị phân, loại bỏ hoàn toàn các lời gọi đệ quy sâu để tránh hiện tượng tràn ngăn xếp (stack overflow) vốn là tử huyệt của những bài toán có chiều sâu đồ thị khổng lồ.

Khi xử lý kịch bản nút mạng bị ngắt đột ngột, phản xạ truy lỗi thực tế mà tôi rèn luyện qua hàng trăm ca cứu dữ liệu máy tính hỏng đã phát huy tác dụng một cách kỳ diệu. Tôi không dùng các hàm bẫy lỗi cồng kềnh tiêu tốn hàng tá chu kỳ máy vô ích. Tôi viết một đoạn mã kiểm tra tính toàn vẹn cục bộ bằng phép toán thao tác bit nhị phân cực nhanh, tự động chuyển hướng luồng dữ liệu sang các nút dự phòng lân cận trước khi hệ thống kịp nhận ra sự đứt gãy. Mỗi nhánh rẽ, mỗi điều kiện biên đều được tính toán sao cho cỗ máy tốn ít phép so sánh nhất có thể.

Mười ngón tay tôi lướt trên bàn phím với một nhịp điệu dứt khoát, chuẩn xác. Tiếng lách cách phát ra từ bàn phím mòn bóng của tôi không vội vã, không ngập ngừng. Từng dòng mã nguồn hiện ra sạch sẽ, gãy gọn, không một dòng thừa thãi, không một cấu trúc màu mè phô trương. Tôi như đang dựng lại một giàn tre chống lũ, từng mắt ghép đều phải vừa khít, từng mối buộc đều phải chịu được sức nước cuồn cuộn đổ về từ đỉnh dốc.

“Hết giờ! Tất cả dừng tay, rời khỏi bàn phím!” Tiếng thầy Vinh vang lên dõng dạc cắt ngang không gian ngột ngạt của phòng máy.

Tiếng thở phào lẫn tiếng xuýt xoa tiếc nuối đồng loạt vang lên. Thầy bắt đầu chạy bộ test tự động của khoa trên máy chủ trung tâm. Màn hình máy chiếu lớn phía trên bục giảng lần lượt hiện kết quả của từng sinh viên theo số thứ tự tài khoản. Những dòng chữ đỏ rực báo lỗi hiện lên liên tiếp như những nhát chém: “Wrong Answer”, “Time Limit Exceeded”, “Memory Limit Exceeded”, “Runtime Error (SIGSEGV)”. Không khí trong phòng máy chùng xuống, nặng nề như chì. Cả những sinh viên xuất sắc nhất của lớp tài năng cũng chỉ vượt qua được bảy mươi đến tám mươi phần trăm các trường hợp thử nghiệm ngặt nghèo, rồi ngậm ngùi dừng bước trước những kịch bản đứt gãy hàng loạt ở quy mô một triệu đỉnh.

Đến lượt bài nộp của tôi—mã số sinh viên hiện lên với tên Nguyễn Văn Nam.

Hệ thống chấm tự động bắt đầu bơm dữ liệu test cực đại: năm trăm nghìn nút, tám trăm nghìn nút, rồi chạm ngưỡng một triệu nút mạng với hàng loạt sự cố đứt gãy ngẫu nhiên được kích hoạt đồng thời theo phân phối ngẫu nhiên khắt khe nhất.

Màn hình nhấp nháy trong vài giây ngắn ngủi. Cả căn phòng dường như nín thở theo từng nhịp chớp của con trỏ hệ thống.

Rồi một dòng chữ màu xanh lá cây đậm bỗng chốc bật sáng rực rỡ trên phông nền trắng:

`Test 10/10: PASSED. Time: 0.182s. Memory: 14.2MB.`

Cả giảng đường D9 bỗng chốc im bặt. Mười trên mười trường hợp thử nghiệm đều vượt qua tuyệt đối. Thời gian thực thi chỉ mất chưa đầy một phần năm giây, và lượng bộ nhớ tiêu thụ thấp đến mức khó tin—chỉ bằng một phần ba so với bài làm đứng thứ hai trong danh sách.

Thầy Vinh đứng bật dậy khỏi bàn giáo viên. Đôi mày rậm của thầy nhíu chặt lại, mắt dán chặt vào những thông số hiển thị trên bảng điện tử. Thầy bước nhanh xuống hàng ghế nơi tôi đang ngồi, kéo chiếc ghế phụ ngồi xuống cạnh tôi, mắt nhìn chằm chằm vào màn hình máy tính rồi lướt nhanh qua từng khối lệnh mà tôi vừa viết. Bàn tay thầy chỉ vào đoạn mã thao tác bit nhị phân để chuyển hướng luồng cục bộ:

“Em học cách quản lý bộ nhớ mảng phẳng này ở đâu? Giáo trình đại học của chúng ta chưa dạy kỹ thuật nén đồ thị kiểu này.”

Tôi siết nhẹ hai bàn tay thô ráp của mình dưới gầm bàn, giấu đi những móng tay còn vương vết bẩn cơ khí, ngập ngừng đáp:

“Dạ thưa thầy... máy tính ở nhà của em rất yếu, RAM chỉ có hai trăm năm mươi sáu megabyte nên nếu dùng cấu trúc đối tượng hay danh sách liên kết thì chương trình sẽ bị treo máy ngay lập tức. Em buộc phải nén tất cả vào mảng tĩnh để máy tự chạy được ạ.”

Thầy Vinh nhìn tôi rất lâu. Ánh mắt nghiêm khắc thường ngày của thầy bỗng chùng xuống, thay vào đó là một sự kinh ngạc xen lẫn thấu hiểu sâu sắc. Thầy nhìn lướt qua chiếc áo khoác gió sờn mép, nhìn đôi bàn tay lấm lem vệt chì hàn của tôi, rồi gật đầu thật mạnh:

“Tư duy hệ thống rất sắc bén. Em không chỉ viết code để giải một bài toán lý thuyết, em đang viết code với tâm thế của một người hiểu rõ cỗ máy bên dưới hoạt động như thế nào và tôn trọng từng byte tài nguyên mà nó có. Một bài làm xuất sắc, Nguyễn Văn Nam. Tôi cho em điểm tuyệt đối bài kiểm tra này.”

Tiếng xì xào vang lên khắp phòng máy. Những ánh mắt của bạn bè cùng khóa đổ dồn về phía tôi—không còn là ánh mắt ái ngại nhìn một thằng sinh viên nghèo hay ngủ gật ở góc lớp, mà là sự nể phục không thể che giấu trước một năng lực kỹ thuật vượt trội. Một vài người bạn ngồi bàn trên quay lại nhìn tôi mỉm cười đầy thán phục, trong khi những tiếng bàn tán nho nhỏ về thuật toán tối ưu của tôi bắt đầu râm ran truyền đi.

Khoảnh khắc bước ra khỏi giảng đường D9, đón luồng gió đông lạnh buốt tạt qua khoảng sân gạch rộng lớn của Đại học Bách khoa, lồng ngực tôi bỗng nghẹn lại. Cơn đau dạ dày vẫn còn cồn cào nơi bụng dưới, hai bắp chân tôi vẫn mỏi nhừ sau những đêm chạy ngược chạy xuôi mưu sinh, nhưng một ngọn lửa ấm áp vô ngần vừa được nhen nhóm lại sâu thẳm trong tim.

Gió rét mùa đông Hà Nội như thổi bạt đi sự nhớp nháp của những giọt mồ hôi cay đắng. Tôi ngẩng đầu nhìn lên khoảng trời xám xịt của thủ đô, bàn tay siết chặt quai chiếc ba lô sờn cũ khoác lệch trên một bên vai. Tôi tự nhủ với chính mình: Nam ơi, mày vẫn chưa tụt lại. Mày vẫn còn đứng vững trên con đường này. Cái nghèo, sự cô độc và những đêm thức trắng ở xóm trọ Bạch Mai có thể vắt kiệt thể xác mày, nhưng chúng không thể bẻ gãy được trí tuệ và khát vọng mà mày đã mang theo từ nấm mồ của mẹ dưới chân dốc Nà Ban. Mày vẫn đang bước tiếp, bằng chính đôi chân chai sần này.

Thế nhưng, sự hân hoan ngắn ngủi ấy không che giấu nổi một thực tế cay nghiệt khác đang rình rập.

Ngay trong tuần đó, hạn chót của đồ án môn Cơ sở dữ liệu ập xuống như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt. Khác với bài kiểm tra thuật toán đòi hỏi sự bùng nổ tức thời của tư duy và phản xạ logic, đồ án này yêu cầu tính kỷ luật, sự tích lũy đều đặn qua từng tuần: từ việc thiết kế sơ đồ thực thể liên kết, chuẩn hóa bảng dữ liệu, đến viết tài liệu thuyết minh chi tiết và nộp đúng tiến độ khắt khe của hệ thống. Tôi đã kéo dài nó suốt nửa tháng vì kiệt sức. Cứ mỗi khi định ngồi vào bàn mở tập tin thuyết minh ra viết, cơn buồn ngủ lại ập tới như búa bổ, hoặc tiếng chuông điện thoại gọi đi sửa máy khẩn cấp lại kéo tôi ra khỏi phòng. Ban đêm, sau những ca sửa máy và rửa bát dồn dập, tôi chỉ còn đủ tỉnh táo để lao vào viết phần khó nhất: tối ưu hóa các câu truy vấn phức tạp và thiết lập chỉ mục để hệ thống chịu tải cao. Tôi làm xong phần lõi ấy một cách hoàn hảo, từng câu lệnh truy vấn đều được gọt giũa tỉ mỉ để chạy nhanh nhất trên dữ liệu giả lập hàng triệu bản ghi. Nhưng bản thuyết minh đi kèm thì cẩu thả đến thảm hại. Đó chỉ là vài trang giấy gõ vội trong cơn buồn ngủ rũ rượi lúc bốn giờ sáng, câu chữ què cụt, sơ đồ vẽ tạm bợ, thiếu hẳn các bước chứng minh chuẩn hóa dữ liệu, và tệ hại hơn cả là tôi đã nộp muộn hơn hạn chót của hệ thống mười tám tiếng đồng hồ vì mạng phòng trọ bị rớt giữa đêm.

Khi điểm số được công bố trên cổng thông tin đào tạo, tôi nhận một điểm 5 tròn trĩnh kèm lời phê lạnh lùng của giảng viên hướng dẫn: *“Mã nguồn có điểm sáng nhưng tài liệu sơ sài, vi phạm tiến độ nghiêm trọng, trừ 40% tổng điểm.”*

Nhìn con số nằm chỏng chơ trên màn hình, lồng ngực tôi thắt lại, nghẹn ứ một cảm giác cay đắng khó tả. Điểm 5 – một con số kéo tụt toàn bộ điểm tích lũy học kỳ của tôi xuống bờ vực nguy hiểm. Tôi cố giải thích với bản thân rằng kiến thức thực tế và kỹ năng sống sót ngoài đời sẽ có ích hơn vài ba con số trên bảng điểm, rằng một lập trình viên giỏi đo bằng sản phẩm chạy được chứ không phải bằng một bản báo cáo bóng bẩy uốn lượn từng câu chữ. Nhưng khi nhìn dòng chữ đỏ chót *“Nộp muộn”* đóng dấu trên hệ thống đào tạo, tôi không thể lừa dối chính mình thêm nữa. Con đường học vấn – chiếc phao cứu sinh duy nhất từng đưa tôi rời khỏi bóng tối của nương ngô Pha Luông và nấm mồ mẹ Mai – đang bị những nhát búa mưu sinh bào mòn từng chút, từng chút một. Sự lỡ dở không đến từ việc tôi không hiểu bài, mà đến từ sự bất lực tột cùng khi thời gian và sức lực của tôi bị chia năm xẻ bảy cho miếng cơm manh áo.

Chiều hôm sau, cánh cửa liếp ọp ẹp của phòng trọ Bạch Mai bị gõ dồn dập. Tiếng đập thình thình vào tấm gỗ dán mỏng mảnh làm rơi xuống vài vụn mùn cưa mục rữa. Tôi vừa mở then sắt, bóng dáng cao ngồng của Phong đã chắn ngang ngưỡng cửa. Nó đứng sững, hai con mắt trừng trừng trố ra nhìn vào bên trong gian phòng.

Gian phòng chưa đầy mười mét vuông của tôi ngập trong sự hỗn độn đến ngột ngạt. Trên nền xi măng ẩm mốc, dây sạc, dây cáp mạng và dây nguồn máy tính quấn lấy nhau như mạng nhện giăng khắp lối đi. Chiếc mỏ hàn điện còn vương vụn thiếc nằm nguội ngắt cạnh chiếc kìm tuốt dây và lọ nhựa thông bốc mùi khét lẹt. Góc phòng chất đống năm sáu vỏ gói mì tôm ăn dở đã khô queo, vắt vẻo trên miệng chiếc bát nhựa cáu bẩn, bốc lên thứ mùi dầu mỡ rẻ tiền lẫn trong không khí nồng khói than tổ ong từ dãy trọ bên ngoài bay vào. Trên mặt bàn gỗ ép mục cựa, chiếc màn hình CRT dày cộm vẫn đang bật sáng cạnh đống linh kiện máy tính khách gửi sửa: ram, ổ cứng, nguồn máy tính nằm ngổn ngang như một bãi phế liệu thu nhỏ. Tôi đứng trước mặt nó, mắt trũng sâu, đầu bù tóc rối, chiếc áo chàm mặc ở nhà sờn rách cả hai bên vai, trên gấu áo còn loang lổ vài vệt mỡ máy đen sì.

“Mày vắng hai buổi họp nhóm làm bài tập lớn rồi đấy Nam,” Phong gằn giọng, bước vào phòng mà không cần tôi mời, từng bước chân của nó phải dè dặt để không dẫm bẹp những mớ dây điện lằng ngoằng dưới đất. Ánh mắt nó lướt qua đống bề bộn rồi dừng lại ở gương mặt xanh xao, hốc hác của tôi. “Cả con Hà cũng sốt ruột hỏi tao mày trôi dạt đi đâu. Giờ tao đến đây mới thấy mày sống như thế này. Không giờ giấc, không ăn uống ra hồn, chôn sống mình giữa đống phế liệu này để làm gì?”

Nó chỉ thẳng tay vào góc tường đầy vỏ mì gói và mớ dây cáp rối bời, giọng đầy vẻ giận dữ lẫn xót xa:

“Mày đang tự phá đường dài của mày đấy Nam ạ! Mày đỗ thủ khoa tỉnh, mày vào được cái trường này để trở thành kỹ sư, chứ không phải để làm thằng thợ sửa máy dạo sống qua ngày bằng mì tôm! Mày thắng được vài trăm nghìn trước mắt để rồi đánh mất cả tương lai, mày thấy có đáng không?”

Từng câu nói của nó như những mũi kim đâm thẳng vào màng nhĩ tôi. Tôi không cãi. Tôi biết từng lời Phong nói đều đúng đến tàn nhẫn. Nó xuất thân từ một gia đình công chức ở thị xã, có bố mẹ chu cấp đều đặn hàng tháng, nó có quyền nghĩ về lộ trình dài hạn, về đồ án tốt nghiệp loại xuất sắc, về những học bổng du học xa xôi. Còn tôi, tôi không có cái diễm phúc được thong dong nhìn xa như thế. Nhưng tôi không thể cúi đầu nhận lỗi như một kẻ lười biếng hay buông xuôi.

Tôi bước lại gần vách tường loang lổ ẩm mốc, ngón tay run nhẹ chỉ vào tờ giấy kẻ ô chi tiết dán cạnh bàn học:

“Mày nhìn đi Phong. Khoản ba triệu hai trăm nghìn tao ứng của anh Tuấn không tự biến mất. Tiền thuê cái phòng trọ này mỗi tháng sáu trăm nghìn cũng không tự bốc hơi. Nếu tao không thức đêm sửa máy, nếu tao không đi gia sư, tao lấy gì trả nợ? Lấy gì đóng học phí kỳ sau? Tao bỏ học thì lấy đâu ra đường dài mà đi?”

Giọng tôi run lên nhưng đanh lại, từng lời nói nghẹn ứ nơi cổ họng. Tôi chỉ vào từng dòng chữ số nguệch ngoạc ghi ngày tháng, từng khoản chi tiêu tằn tiện chỉ mười nghìn, mười lăm nghìn cho một bữa ăn đạm bạc. Căn phòng chìm vào một khoảng lặng nặng nề. Tiếng quạt thông gió của cỗ máy Pentium III vẫn kêu vo ve đều đặn, khô khốc và đơn điệu.

Phong nhìn tờ giấy ghi nợ chi li từng khoản bốn trăm nghìn được gạch chéo cẩn thận bằng mực đỏ—mỗi nét gạch là một chuỗi đêm tôi thức trắng thâu đêm bên mỏ hàn và màn hình CRT để kiếm từng đồng cắc bạc lẻ. Ánh mắt giận dữ của nó từ từ chùng xuống, vẻ gay gắt tan biến, chỉ còn lại sự bất lực cay đắng và nỗi buồn sâu thẳm. Nó hiểu rằng đằng sau sự b bễ của tôi không phải là thói vô kỷ luật, mà là chiếc gông cùm cơm áo gạo tiền đang siết chặt lấy cổ họng một đứa mồ côi.

“Nhóm không bỏ rơi mày,” Phong thở dài một hơi nặng nhọc, hạ giọng xuống thật thấp, nghe như tiếng van nài. “Đồ án tới, mày cần chia bớt phần việc nào thì phải nói rõ để tao với con Hà gánh hộ. Mày không được tự ý biến mất rồi ôm hết vào người như thế nữa. Nhưng mày phải hứa giảm bớt việc làm ngoài đi, giữ lấy sức mà học.”

Tôi nhìn thằng bạn thân, cổ họng đắng nghét. Tôi rất muốn gật đầu, muốn trút bớt gánh nặng trên vai, muốn ngả lưng xuống chiếc chiếu cói kia mà ngủ một giấc thật sâu mười hai tiếng đồng hồ không cần bận tâm đến ngày mai. Nhưng tôi hiểu rõ hoàn cảnh của mình. Sự giúp đỡ của bạn bè có thể cứu tôi một buổi báo cáo, một bài tập lớn, nhưng không thể trả nợ thay tôi tiền trọ và tiền cơm mỗi ngày. Lòng tự trọng và sự bế tắc của tôi không cho phép tôi biến mình thành gánh nặng dựa dẫm vào lòng thương hại của người khác. Tôi im lặng rất lâu, nhìn xuống mũi bàn chân đang co lại trên nền xi măng lạnh ngắt, rồi chỉ khẽ lắc đầu:

“Phần bài tập nhóm tao sẽ nộp đúng hạn, tao không để ảnh hưởng đến mọi người đâu. Còn việc làm... tao tự biết tính.”

Phong nhìn tôi trân trân, bất lực nhận ra rằng bức tường phòng thủ kiên cố được xây bằng sự tự trọng và mặc cảm bần hàn trong tôi là thứ nó không thể nào phá vỡ. Nó thở hắt ra một tiếng đầy thất vọng, bờ vai buông thõng, không nói thêm lời nào nữa. Nó xoay người, dứt khoát bước nhanh ra khỏi ngõ Bạch Mai, tiếng bước chân nện trên nền đất ẩm ướt xa dần rồi tắt hẳn.

Sau khi bóng Phong khuất hẳn sau khúc quanh ẩm ướt của con hẻm, tôi ngồi thụp xuống chiếc ghế gỗ ọp ẹp. Căn phòng lại rơi vào sự im lìm tê tái. Tiếng ồn ã ngoài đường lớn như bị ngăn cách bởi bức tường vôi lở loét. Tôi đưa hai bàn tay thô ráp lên ôm lấy trán, những ngón tay chạm vào thái dương đang giật lên từng cơn đau nhức nhối vì thiếu ngủ triền miên. Đôi mắt tôi cay xè, bên trong lồng ngực là sự trống rỗng đến cùng cực. Tôi thấy mình như một con thiêu thân, cứ lao vào những đốm lửa nhỏ nhặt của việc kiếm tiền mưu sinh để rồi tự thiêu rụi đôi cánh đưa mình đến tương lai.

Đúng lúc ấy, chiếc điện thoại đen trắng đặt trên bàn rung bần bật, phá vỡ bầu không khí đặc quánh. Nó trượt đi vài phân trên mặt bàn gỗ bụi bặm, phát ra những tiếng rè rè khó chịu.

Màn hình hiển thị số máy của anh Thịnh – người chủ xưởng may gia công ở mạn đuôi đường Trương Định mà tôi từng đến cứu dữ liệu máy tính kế toán cách đây hai tuần. Đó là một người đàn ông trung niên xốc vác, thực dụng nhưng sòng phẳng trong chuyện tiền nong. Tôi hít một hơi sâu, cố nén cơn mệt mỏi trong giọng nói, bấm nút nghe:

“A lô, em Nam nghe đây anh Thịnh.”

“Nam đấy à?” Giọng người đàn ông ở đầu dây bên kia vang lên hồ hởi, tiếng máy may chạy rầm rập và tiếng công nhân gọi nhau í ới lọt qua ống nghe, nhưng không hề mang vẻ khẩn cấp của một ca hỏng hóc thông thường. “Anh gọi không phải để sửa máy đâu. Cái đợt chú tối ưu cái máy tính cho xưởng anh, anh thấy chú làm việc đâu ra đấy lắm. Dạo này xưởng anh mở rộng, nhập thêm mấy chục máy may với cả đống đơn vải, cái phần mềm kế toán cũ dùng chán quá, cứ đơ suốt. Anh muốn thuê chú viết riêng cho xưởng anh một phần mềm quản lý kho với theo dõi công thợ. Chú nhận làm không? Anh trả chú trọn gói bảy triệu, ứng trước một nửa mua đồ, làm xong nghiệm thu anh thanh toán nốt.”

Bảy triệu đồng.

Con số ấy như một tia sét đánh thẳng vào tai tôi giữa gian phòng trọ tối tăm. Nó vang vọng, dội đi dội lại trong tâm trí tôi như một tiếng chuông đồng lớn. Bảy triệu – con số ấy lớn hơn tất cả những ca sửa máy lẻ, những buổi bưng bê ở quán Mùa Gió và những đồng tiền gia sư còm cõi của tôi cộng lại suốt mấy tháng trời. Bảy triệu – số tiền đủ để tôi xóa sạch món nợ với anh Tuấn, trả trước tiền nhà nửa năm, và mua thêm được biết bao nhiêu gạo, chấm dứt những chuỗi ngày phải nuốt từng gói mì tôm sống chan nước lã để cầm cự qua bữa.

Bàn tay tôi cầm chặt chiếc điện thoại, các khớp ngón tay trắng bệch vì siết quá mạnh. Hơi thở tôi dồn dập, tim đập thình thịch trong lồng ngực. Nhưng giữa cơn chấn động ấy, bên tai tôi vẫn văng vẳng lời cảnh báo vừa dứt của Phong: *“Mày đang tự phá đường dài của mày đấy Nam ạ!... Mày thắng được vài trăm nghìn trước mắt để rồi đánh mất cả tương lai, mày thấy có đáng không?”*

Viết một phần mềm hoàn chỉnh cho một xưởng may đang vận hành không phải chuyện đùa. Nó đồng nghĩa với việc tôi sẽ phải thức trắng hàng chục đêm nữa, phải bớt xén thêm thời gian lên lớp, phải đánh cược cả kỳ thi học kỳ sắp tới và có thể sẽ phải nhận thêm những điểm số bết bát như môn Cơ sở dữ liệu. Nhưng bảy triệu đồng... đó là chiếc cọc cứu sinh có thể kéo tôi ra khỏi vũng lầy nợ nần ngay tức khắc. Đứng giữa ranh giới mong manh của sự sinh tồn trước mắt và con đường học vấn dài lâu, tôi thấy mình như đang đứng chênh vênh trên mép vực Pha Luông trong một chiều giông bão, không biết bước tiếp theo sẽ dẫn mình lên đỉnh núi hay rơi thẳng xuống vực sâu.