Cái giá của việc bỏ dở

Tôi đọc đi đọc lại tin nhắn đòi bồi thường đến khi những dòng chữ trên màn hình giống một thứ hóa đơn không biết phải trả bằng tiền hay bằng sự bình yên.

Ánh sáng xanh lè từ chiếc điện thoại phím bấm hắt lên những vệt vôi loang lổ trên bức tường phòng 314 ký túc xá B7. Bên ngoài hành lang, tiếng dép lê loẹt xoẹt của những sinh viên đi học khuya về thưa thớt dần, nhường chỗ cho tiếng côn trùng rỉ rả bên những rãnh thoát nước ẩm thấp. Căn phòng bốn giường tầng chìm trong tiếng thở đều của những người bạn cùng phòng, thi thoảng điểm xuyết một tiếng trở mình ken két của giát sắt cũ. Tôi ngồi bất động trên mép giường sắt tầng hai, hai chân buông thõng giữa khoảng không, nghe rõ từng nhịp đập khô khốc nơi lồng ngực mình. Dưới gầm giường, cỗ máy Pentium III mà tôi gom nhặt từng linh kiện đồng nát ráp nên vẫn còn âm ỉ tỏa ra hơi nóng khen khét của bụi bám lâu ngày gặp nhiệt. Vỏ case kim loại han gỉ đã nguội dần, nhưng tiếng quạt nguồn rệu rã dường như vẫn còn rên rỉ trong màng nhĩ tôi, nhắc nhở về những dòng lệnh bẩn thỉu mà tôi vừa thức trắng đêm để xóa sạch khỏi ổ cứng.

Tin nhắn vỏn vẹn hai mươi tám chữ, không dấu, nhưng sắc như một mảnh chai vỡ: *“May huy keo ngang xuong, lam hong he thong cua tao thi chuan bi muoi trieu den hop dong. Sang mai tao qua B7 tim may.”*

Mười triệu đồng. Đối với một đứa sinh viên vùng cao mồ côi như tôi, con số ấy là cả một gia tài không tưởng, lớn hơn mọi khoản tiền mà cả đời lam lũ ở Nà Ban tôi từng nhìn thấy. Mười triệu đồng, nó là mức án treo lơ lửng trên đầu, đủ để tống khứ tôi ra khỏi cổng trường Bách khoa ngay trong học kỳ đầu tiên, biến giấc mơ đèn sách của cả một thung lũng Nà Ban thành trò cười nhục nhã. Tôi nắm chặt chiếc điện thoại trong lòng bàn tay, các góc cạnh vỏ nhựa bấm sâu vào da thịt, lạnh ngắt. Tôi không chợp mắt nổi lấy một phút. Cứ mỗi lần nhắm mắt lại, tôi lại nhìn thấy những dòng mã nguồn trích xuất dữ liệu thẻ sinh viên, những gói tin ngầm gửi về dải IP lạ ở nước ngoài mà Kiên đã cài sẵn trong thư viện liên kết. Tôi đã xóa nó. Lương tâm tôi nhẹ đi một nửa, nhưng nửa còn lại thì đang oằn mình gánh chịu nỗi sợ hãi trần trụi của một kẻ tay không tấc sắt giữa chốn thị thành.

Đúng bảy giờ ba mươi phút sáng hôm sau, khi tiếng còi xe bên đường Giải Phóng vừa rộ lên sau giờ cao điểm, điện thoại tôi đổ chuông.

Tiếng rung bần bật trên dát giường gỗ dán đánh thức một góc phòng. Dãy số lạ nhưng ba số đuôi quen thuộc của Kiên hiện lên nhấp nháy trên nền màn hình đơn sắc. Tôi hít một hơi sâu, luồn ngón tay qua khe hở giữa hai thanh giát giường, với lấy máy, bấm phím nhận cuộc gọi rồi áp chặt vào tai.

"Mày tưởng mày xóa mã trên máy mày là coi như xong chuyện đấy à Nam?" Giọng Kiên không còn vẻ vồn vã, kẻ cả của một đàn anh khóa trên chia sẻ mối làm ăn béo bở như hôm ngồi ở quán net gần cổng trường Xây dựng nữa. Nó chát chúa, gắt gỏng và đầy sự hằn học của kẻ vừa bị hất đổ một chén cơm béo bở. "Bên kia họ đã chuẩn bị máy chủ để hứng gói dữ liệu đầu tiên từ sáng nay. Giờ mày bảo mày dừng? Mày làm chậm tiến độ toàn bộ hệ thống của người ta, thiệt hại tính bằng nghìn đô chứ không phải bằng mấy đồng bạc lẻ của mày đâu."

Tôi siết chặt chiếc điện thoại, móng tay cắm vào lớp vỏ nhựa sần sùi, cổ họng nghẹn lại nhưng vẫn cố giữ giọng thật vững:

"Em đã nói rõ trong tin nhắn tối qua. Toàn bộ mã nguồn em đã xóa sạch. Em không đụng vào dữ liệu của người ta, cũng không giữ lại một dòng lệnh nào. Tiền cọc một triệu và chiếc USB tài liệu em gói sẵn rồi, sáng nay em mang trả lại anh."

"Trả cọc?" Đầu dây bên kia bật ra một tiếng cười khẩy, khô khốc như tiếng gỗ mục gãy đôi. "Mày ngây thơ hay mày giả ngu đấy hả thằng nhà quê? Trên tờ biên nhận thiết bị mày ký hôm trước có ghi rõ: 'Bên nhận có trách nhiệm bảo mật và bàn giao bản thử nghiệm đúng hạn, nếu đơn phương chấm dứt phải chịu toàn bộ phí tổn phát sinh'. Mày nghĩ nhà trường, nghĩ thầy Hoàng hay bên khoa Công nghệ thông tin sẽ nghĩ thế nào nếu tao mang tờ giấy đó lên nộp, kèm theo một lá đơn tố cáo mày nhận tiền làm dự án ngoài rồi quỵt việc, ăn cắp tài liệu kỹ thuật của đối tác?"

Tai tôi lùng bùng. Máu dồn lên hai bên thái dương căng buốt. Ký ức về buổi chiều hôm ấy ùa về, đè nặng lên ngực tôi như một tảng đá hộc lăn xuống từ vách núi Pha Luông. Hôm đó, trong tiếng gõ phím ầm ĩ của quán net ngột ngạt mùi khói thuốc lá và mì tôm khuấy dở, Kiên đã chìa ra một tờ giấy in sẵn chữ nhỏ li ti, bảo tôi ký nhận tạm chiếc USB dung lượng 8GB mạ bạc và năm tờ tiền hai trăm nghìn đồng mới cứng. Tôi lúc đó, với cái bụng đói meo chỉ có nửa ổ bánh mì nguội và nỗi ám ảnh thường trực về tiền thuê trọ, tiền ăn của tháng tới, chỉ liếc qua dòng xác nhận số tiền rồi vội vã đặt bút ký. Cái thói quen cẩn trọng từng con ốc, từng vệt hàn, từng mắt ren cơ khí mà thầy Dũng dạy tôi ở xưởng Nà Ban đã bị sự túng quẫn của phố thị làm mờ mắt. Tôi đã ký nhận quá vội, đã để sự bần cùng dắt mũi mình đi thẳng vào một cái bẫy có sẵn điều khoản trói buộc tinh vi của những kẻ lọc lõi.

"Anh muốn gì?" Tôi hỏi, cố ghìm cho giọng mình không run rẩy, dù lòng bàn tay đã túa ra một lớp mồ hôi lạnh ngắt làm trơn tuột cả bàn phím.

"Mười giờ trưa nay. Quán nước chè đối diện cổng parabol đường Giải Phóng. Mang đủ USB, tài liệu và máy tính của mày ra đây để tao kiểm tra. Đừng có giở trò bùng, đất Bách khoa này bé lắm, mày trốn đi đâu được?"

Cuộc gọi ngắt phụt. Tiếng tút dài vô cảm vang lên như một nhát búa sắt gõ thẳng vào màng nhĩ.

***

Tôi không thể mang theo cỗ máy Pentium III cồng kềnh. Làm sao tôi có thể vác cả cái thùng máy nặng hơn chục cân cùng chiếc màn hình CRT mười lăm inch lồi tròn, dây nhợ lòng thòng ấy đi bộ vượt qua mấy dãy nhà ký túc xá để ra quán nước ven đường? Người ta sẽ nhìn tôi như một kẻ điên, và hơn hết, tôi không thể để cỗ máy duy nhất nuôi dưỡng việc học của mình rơi vào tay họ.

Tôi quay sang giường bên cạnh. Tuấn "béo", đứa bạn cùng phòng học bên Viện Cơ khí, vẫn đang ngáy pho pho. Dưới chân giường nó là chiếc máy tính xách tay hiệu Toshiba cũ kỹ mà anh trai nó thải lại cho, pin đã chai hoàn toàn, muốn dùng phải cắm nguồn trực tiếp, nhưng ít ra nó có ổ USB hoạt động bình thường và một màn hình tinh thể lỏng không tì vết. Tôi lay Tuấn dậy, mượn máy một tiếng với lý do cần kiểm tra lại bài tập lớn nhóm. Thấy vẻ mặt tái nhợt và đôi mắt đỏ ngầu của tôi, Tuấn chẳng buồn càu nhàu, chỉ xua tay bảo lấy đi rồi lại trùm chăn ngủ tiếp.

Tôi cắm chiếc USB của Kiên vào máy xách tay, khởi động máy để chắc chắn rằng mọi dấu vết của tập tin thu thập dữ liệu đã được xử lý triệt để. Trong thư mục gốc chỉ còn lại tài liệu kỹ thuật khung giao thức mà Kiên đưa từ đầu, hoàn toàn trống rỗng các đoạn mã thực thi. Tôi rút chiếc USB ra, lấy từ trong đáy ba lô con cóc một chiếc phong bì giấy xi măng màu nâu nhạt. Bên trong là năm tờ tiền polymer mệnh giá hai trăm nghìn đồng còn phẳng phiu, mép giấy chưa hề quăn queo. Đó là một triệu đồng tiền cọc. Suốt những ngày qua, dù đói đến mức cồn cào ruột gan, phải ăn cơm chan nước canh lõng bõng ở căng tin, tôi vẫn không dám rút ra một tờ nào để tiêu. Linh tính của một đứa trẻ lớn lên giữa rừng mách bảo tôi rằng những đồng tiền kiếm được quá dễ dàng từ một kẻ mờ ám luôn mang theo lưỡi câu ẩn giấu. Giờ thì lưỡi câu ấy đã lộ ra, sắc nhọn và độc địa.

Tôi cẩn thận miết lại từng nếp gấp của phong bì, nhét chiếc USB vào cạnh xấp tiền, rồi cho tất cả cùng chiếc máy tính xách tay mượn của Tuấn vào chiếc túi vải bạt bạc màu của mình.

Mười giờ kém mười lăm, tôi bước ra khỏi cổng ký túc xá. Trời Hà Nội cuối thu chuyển đông xám xịt một màu chì. Gió mùa đông bắc tràn về từng đợt hun hút, thổi rạt những đám bụi đường khô khốc cuộn lên từ dải phân cách đường Giải Phóng, táp rát bỏng vào mặt. Tôi kéo cao cổ chiếc áo khoác chàm sờn chỉ—chiếc áo cũ bác dâu Sương từng thức đêm chắp vá, độn thêm bông gạo trước ngày tôi xuống trường—rảo bước thật nhanh qua cầu vượt bộ hành.

Quán nước chè nép dưới tán một cây xà cừ cổ thụ xù xì, ngay đối diện cổng parabol trường Bách khoa. Quán dựng tạm bợ bằng mấy tấm bạt rách và những chiếc cọc tre xiêu vẹo, bên dưới bày la liệt những chiếc ghế nhựa thấp màu đỏ đã bạc phếch. Mùi khói thuốc lào khét lẹt quyện với mùi nước chè tươi ủ lâu tạo nên một bầu không khí đặc quánh, ngột ngạt.

Kiên đã ngồi sẵn ở chiếc bàn nhựa trong góc khuất nhất, lưng quay ra đường. Ngồi cạnh anh ta là một gã đàn ông trạc ba mươi tuổi, vóc người đậm, mặc chiếc áo khoác gió thể thao màu đen bóng. Gã có đôi mắt một mí sắc lẹm, gò má cao và những ngón tay ngắn, bè bè đang gõ nhịp liên hồi côm cốp lên mặt bàn nhựa cáu bẩn. Nhìn thấy tôi lầm lũi bước vào với chiếc túi vải bạt kẹp bên hông, ánh mắt gã đàn ông lập tức quét một lượt từ đầu đến chân tôi—đôi giày vải Thượng Đình mòn vẹt đế dính bụi đất, chiếc quần vải thô bạc màu và chiếc áo chàm vùng cao rộng thùng thình. Đó là cái nhìn soi mói, trơ trẽn và không giấu giếm vẻ khinh miệt của một kẻ săn mồi sành sỏi đang đánh giá một con mồi mắc cạn.

"Ngồi xuống," Kiên hất hàm, giọng cộc lốc, không buồn nở nụ cười đãi bôi như mọi khi.

Tôi kéo chiếc ghế nhựa thấp, ngồi xuống đối diện hai người họ. Chiếc bàn nhựa rung rinh, nghiêng ngả dưới sức nặng của cánh tay gã áo đen đang tì lên mép bàn. Trên mặt bàn, hai chén trà đã nguội ngắt, nổi váng đen kịt, bên cạnh là một gạt tàn đầy ắp đầu lọc thuốc lá Thăng Long.

"Đồ đâu?" Gã áo đen lên tiếng. Giọng gã khàn đặc, đục ngầu mùi thuốc lào và sự đe dọa thường trực của dân bảo kê phòng máy.

Tôi không nói một lời, mở túi vải, lấy chiếc phong bì giấy xi măng đặt lên mặt bàn rồi đẩy nhẹ về phía Kiên:

"Trong này có chiếc USB tài liệu khung giao thức của các anh, nguyên vẹn không sứt mẻ. Và một triệu đồng tiền cọc hôm trước anh Kiên đưa em."

Kiên liếc nhìn gã áo đen một cái rồi chộp lấy chiếc phong bì. Anh ta thò những ngón tay khẳng khiu vào, rút xấp tiền ra đếm nhoay nhoáy. Tiếng sột soạt của chất liệu polymer vang lên sắc lạnh giữa tiếng ồn ào của xe cộ ngoài phố. Kiên miết chặt từng tờ tiền, giơ lên trước ánh sáng mờ mịt của quán nước để soi hình chìm, cẩn thận như sợ có tờ tiền giả nào lọt vào. Đếm xong hai lượt, Kiên ngẩng lên nhìn gã áo đen, khẽ gật đầu xác nhận:

"Đủ một triệu, anh Năm."

Gã đàn ông tên Năm không thèm liếc xấp tiền lấy một cái. Gã với bàn tay thô ráp chộp lấy chiếc USB mạ bạc nằm trơ trọi trong phong bì. Gã mở chiếc máy tính xách tay màu đen đặt sẵn trên đùi mình—một chiếc máy đắt tiền với lớp vỏ bóng bẩy—rồi cắm phập chiếc USB vào cổng kết nối. Tiếng tút nhận thiết bị vang lên. Gã Năm thao tác cực kỳ thuần thục, mười ngón tay mập mạp lướt trên bàn phím tanh tách. Mắt gã dán chặt vào màn hình, con trỏ chuột di chuyển liên tục qua các cây thư mục, bật trình duyệt dòng lệnh để kiểm tra dung lượng vùng nhớ và các thuộc tính ẩn. Sau chừng một phút im lặng ngột ngạt chỉ có tiếng gió rít qua mép bạt, gã ngước mắt lên, gằn từng tiếng qua kẽ răng vàng ố:

"Mã nguồn mày viết mấy ngày nay đâu? Đoạn hook bàn phím với trích xuất biểu mẫu đâu rồi?"

"Em đã xóa hết rồi," tôi đáp, mắt nhìn thẳng vào đôi mắt một mí đục ngầu của gã, cố giữ cho giọng mình bình thản và rõ ràng hết mức có thể. "Em không thể tiếp tục phần việc này. Nó đi quá giới hạn kỹ thuật mà ban đầu anh Kiên trao đổi với em. Phần mô-đun đó bóc tách thông tin cá nhân trái phép của sinh viên và người dùng, em không làm được."

"Đạo đức đấy à?" Kiên cười mỉa một tiếng, chồm người tới phía trước, phả mùi kẹo cao su bạc hà nồng nặc lẫn mùi khói thuốc vào mặt tôi. "Sinh viên năm nhất tỉnh lẻ, cơm còn không có mà bỏ vào mồm, bài kiểm tra lập trình thì vừa bị điểm không to tướng, mà giờ bày đặt lên mặt dạy đời về đạo đức nghề nghiệp à? Mày nghĩ mày là ai? Mày có biết hợp đồng này trị giá bao nhiêu không? Mày làm lỡ dở của bọn tao tròn một tuần lễ. Ai đền tiền công tao thuê máy chủ quét cổng? Ai bù vào tiến độ đã cam kết với bên đối tác hả thằng ranh?"

Tôi siết chặt hai bàn tay giấu dưới gầm bàn nhựa, mười đầu ngón tay bấm chặt vào đầu gối. Tôi biết, nếu lúc này tôi nổi nóng, nếu tôi cãi lại về chuyện gián điệp mạng, về việc các anh đang lén lút ăn cắp số chứng minh nhân dân, tài khoản đăng ký tín chỉ và mã ví điện tử của sinh viên để gửi sang máy chủ Hồng Kông, cuộc đối thoại này sẽ lập tức bùng nổ thành một vụ ẩu đả nguy hiểm. Họ là những kẻ lăn lộn ở đất này lâu năm, quan hệ rộng và chẳng có gì để kiêng nể. Họ sẽ không bao giờ thừa nhận sai phạm kỹ thuật của mình. Họ chỉ bám vào một thứ duy nhất: tôi đã nhận lời, đã cầm tiền, đã ký vào một mảnh giấy giao kết rồi bỏ dở giữa chừng. Ở thế yếu của một đứa sinh viên nghèo chân ướt chân ráo từ rừng xuống phố, mọi lý lẽ đạo đức cao siêu đều trở nên rỗng tuếch và yếu ớt trước một tờ biên nhận có chữ ký tươi mực xanh.

Thầy Dũng từng bảo tôi khi tôi còn loay hoay sửa máy phát điện ở bản: *“Khi người ta đã muốn ép giá hay bắt chẹt mình bằng giấy trắng mực đen, đừng đôi co chuyện đúng sai trên trời với họ. Hãy chốt lại phần thiệt hại cụ thể mà cắt đứt cho dứt điểm, rồi rút lui.”*

"Em không tranh cãi về mục đích dự án nữa," tôi nói chậm rãi, nén từng nhịp thở để câu chữ không bị đứt quãng. "Em thừa nhận em là người chủ động dừng lại khi công việc chưa hoàn thành. Vì vậy, em không đòi hỏi bất kỳ đồng tiền công nào cho những ngày đã làm. Toàn bộ tài liệu gốc em trả lại đầy đủ. Trên máy của em và máy em mượn, em sẵn sàng mở lịch sử xóa tệp, mở thùng rác và nhật ký hệ thống để các anh kiểm tra. Không còn một bản sao lưu nào tồn tại trên thiết bị của em."

Tôi mở chiếc máy tính xách tay của Tuấn ra, xoay màn hình về phía gã áo đen. Gã Năm liếc mắt nhìn, giật lấy máy, bàn tay rê chuột liên tục trên touchpad. Gã gõ vài lệnh kiểm tra vùng nhớ đệm, lục lọi sâu vào các tệp tạm thời và nhật ký thao tác gần nhất. Đúng như tôi đã chuẩn bị, trên hệ thống chỉ có những bài tập thực hành thuật toán sắp xếp môn Kỹ thuật lập trình, vài tài liệu toán rời rạc và các bài giảng định dạng PDF. Tuyệt nhiên không có một dấu vết nào của đoạn mã thu thập dữ liệu ngầm.

Gã Năm gập mạnh màn hình chiếc máy xách tay của Tuấn lại một tiếng *cạch* chói tai. Chiếc máy nảy lên trên mặt bàn nhựa mỏng manh. Gã nhìn tôi, ánh mắt lạnh như một lưỡi dao cạo vừa nhúng qua nước đá:

"Mày khôn đấy. Nhưng một triệu này coi như tiền phạt mày vi phạm cam kết tiến độ. Bọn tao giữ lại. Coi như mày trắng tay, đéo có một xu nào hết."

Trái tim tôi thắt lại một nhịp đau nhói, buốt buốt nơi đáy ngực. Một triệu đồng. Số tiền đó vốn là tiền cọc, tôi chưa từng dám tiêu một đồng nào vào đồ ăn hay sách vở, nhưng trong suốt những ngày qua, nó từng là một chiếc phao cứu sinh vô hình khiến tôi ngỡ rằng mình đã chạm được vào một khoản tiền lớn để trang trải nợ nần, trả tiền phòng và gửi một ít về phụ bác dâu Sương mua thuốc men, phân bón cho vụ ngô đông ở Nà Ban. Giờ đây, khi họ tuyên bố giữ lại chiếc phong bì này, tôi không chỉ mất đi hy vọng về hai triệu rưỡi tiền công còn lại như Kiên đã hứa hẹn, mà còn chính thức bước chân vào một khoảng trống tài chính không đáy. Chiếc ví trong túi tôi lúc này chỉ còn lại vài tờ tiền lẻ rách mép, không đủ cho ba bữa cơm bụi.

"Được," tôi gật đầu, giọng dứt khoát đến mức chính bản thân tôi cũng phải kinh ngạc vì sự bình thản lạnh tanh của mình lúc đó. "Các anh giữ tiền cọc. Coi như xong phần trách nhiệm dở dang của em. Giờ xé tờ giấy nhận việc hôm trước đi."

Kiên trừng mắt nhìn tôi, hàng lông mày nhíu lại đầy vẻ ngạc nhiên trước sự cam chịu quá nhanh của một đứa nghèo kiết xác. Có lẽ anh ta đã chuẩn bị sẵn những lời đe dọa nặng nề hơn để dồn tôi vào chân tường, ép tôi phải viết tiếp hoặc phải đi vay mượn thêm tiền để đền bù. Nhưng gã Năm dường như hiểu rõ tâm lý của những đứa liều lĩnh khi đã bị đẩy đến đường cùng. Nhìn sâu vào mắt tôi, gã hiểu một đứa chẳng còn gì để mất như tôi sẽ sẵn sàng làm ầm chuyện này lên viện, lên khoa nếu bị dồn ép quá mức, và khi ấy cái dự án cào dữ liệu chui của bọn gã sẽ tan tành trước tiên. Gã thò tay vào chiếc cặp da sờn góc đặt dưới chân, lôi ra một tờ giấy kẻ ngang học trò gấp làm tư. Đó chính là tờ biên nhận chữ ký nguệch ngoạc của tôi hôm nọ.

Gã Năm kẹp tờ giấy giữa hai ngón tay, thản nhiên xé đôi, rồi xé làm tư, làm tám. Những mảnh giấy vụn rơi lả tả xuống nền đất ẩm dưới gầm bàn nhựa, lẫn vào đám tàn thuốc lá nhớp nhúa và bã chè ướt sũng.

"Liệu hồn mà ngậm cái miệng mày lại," gã áo đen buông một câu răn đe cuối cùng, giọng gằn xuống nặng nề trước khi đứng phắt dậy. "Đừng để tao nghe thấy chuyện này lọt ra ngoài nửa lời. Nếu không, mày đừng hòng yên ổn mà học hết năm nhất ở cái đất Bách khoa này. Đi thôi Kiên."

Hai người họ đứng dậy rời đi, bóng chiếc áo khoác gió màu đen của gã Năm và dáng đi tất tưởi của Kiên nhanh chóng lẫn vào dòng người xuôi ngược hối hả trên vỉa hè đường Giải Phóng. Tiếng còi xe máy, tiếng động cơ xe buýt gầm rú lại ùa vào lấp đầy khoảng trống ngột ngạt vừa bỏ lại.

Tôi ngồi lại một mình bên chiếc bàn nhựa trơ trọi. Chị bán nước nãy giờ đứng nép bên cạnh cột bạt dường như hiểu được phần nào câu chuyện của những đứa sinh viên túng quẫn bị bắt chẹt. Chị không hỏi han gì, chỉ lẳng lặng rót cho tôi một bát nước chè xanh nóng hổi, khói bốc lên nghi ngút mang theo vị chát ngọt quen thuộc của làng quê.

"Uống ngụm nước cho ấm người đi em," chị nói khẽ.

Tôi nâng bát nước bằng cả hai bàn tay. Đầu ngón tay tôi vẫn còn run rẩy vì dư chấn của sự căng thẳng vừa trải qua. Hơi nóng từ bát gốm da lươn truyền vào lòng bàn tay tê cóng, làm dịu đi cảm giác buốt giá đang lan dần từ các khớp xương. Tôi đã thoát khỏi cái bẫy ấy. Tôi không phải bán rẻ lương tâm mình để làm tay sai cho một đường dây cắp dữ liệu mờ ám, không phải biến kiến thức mà thầy cô truyền dạy thành công cụ rình mò người khác. Nhưng cái giá của sự thanh thản ấy đến ngay lập tức, tàn nhẫn và sòng phẳng như chính cuộc sống đô thị này: tôi nhẵn túi, trắng tay và không còn một lối thoát tài chính nào phía trước.

Tôi uống cạn bát nước chè đặc, đặt năm trăm đồng tiền lẻ lên bàn rồi cất chiếc máy tính của Tuấn vào túi vải, quay trở lại trường.

***

Buổi chiều hôm ấy trôi qua trong một trạng thái nặng nề kỳ lạ. Gió lạnh vẫn thổi từng cơn rát buốt qua khoảng sân rộng thênh thang trước tòa nhà D9. Khi giờ thực hành buổi chiều kết thúc, tiếng chuông báo tan học vang lên giòn giã, sinh viên từ các phòng máy ùa ra hành lang như ong vỡ tổ. Tiếng cười nói ríu rít, tiếng bàn luận sôi nổi về các bài tập lớn, về giao diện đồ họa, về các thuật toán tối ưu cứ thế dội vào tai tôi.

Tôi không về ngay. Tôi nán lại ở góc phòng máy cuối hành lang tầng ba, mượn chiếc chổi đói và xô nước từ bác lao công để quét dọn lại đống giẻ lau bàn phím, lau chùi mặt bàn máy tính giúp thầy quản phòng. Tôi cần một việc gì đó chân tay để làm, cần sự bận rộn để tâm trí không bị cuốn vào nỗi ám ảnh về việc bữa tối nay tôi sẽ ăn gì, và những ngày còn lại của tháng này tôi sẽ sống sót ra sao khi trong túi không còn nổi một đồng tiền ăn.

Mùi cồn lau màn hình quyện với mùi ẩm mốc của những tấm thảm cũ trong phòng máy làm sống mũi tôi cay xè. Khi tôi giặt chiếc giẻ lau cuối cùng, xách xô nước đục bước ra cửa để đem đi đổ, tôi giật mình khựng lại.

Bùi Thanh Hà đã đứng đợi ở hành lang từ lúc nào.

Cô gái mặc một chiếc áo khoác nỉ dày màu xám tro, quàng chiếc khăn len mỏng kẻ caro xanh thẫm, trên tay ôm chặt tập giáo trình Toán rời rạc và Kỹ thuật lập trình dày cộp. Đôi mắt sắc sảo sau cặp kính cận gọng kim loại khẽ chớp, nhìn thẳng vào tôi. Ánh nhìn của Hà bình thản, điềm đạm nhưng dường như có khả năng soi thấu mọi nét mệt mỏi, hốc hác đang hằn sâu trên khuôn mặt và đôi mắt trũng sâu của tôi sau một đêm thức trắng và một buổi sáng căng thẳng đến nghẹt thở.

"Cậu xong việc chưa?" Hà hỏi, giọng cô đã dịu đi rất nhiều, không còn vẻ gay gắt, đanh thép như lúc trưa hôm qua khi cô bắt quả tang tôi đang cặm cụi viết những dòng mã thu thập dữ liệu ngầm ở phòng tự học, nhưng vẫn giữ nguyên một khoảng cách cẩn trọng vốn có của một người con gái độc lập và nghiêm túc.

"Tôi xong rồi," tôi đáp, vội vã đặt xô nước xuống góc tường cạnh cửa ra vào, đưa hai bàn tay còn ướt nước lạnh chùi vội vào hai bên mép vạt áo chàm. "Hà có chuyện gì cần gặp tôi à?"

Hà không trả lời ngay câu hỏi của tôi. Cô khẽ gật đầu ra hiệu rồi bước chậm rãi về phía cầu thang bộ nhà D9. Tôi lẳng lặng xách chiếc túi vải bạt bạc màu của mình, bước đi bên cạnh cô. Tiếng đế giày thể thao của Hà gõ nhịp đều đặn, thanh thoát trên những bậc đá mài nứt nẻ của cầu thang cũ, tương phản hoàn toàn với tiếng bước chân nặng nề, lê thê của đôi giày vải mòn vẹt tôi đang đi. Gió từ khoảng thông gió của tòa nhà lùa vào lạnh buốt, thổi bay vài lọn tóc mai lòa xòa trước trán Hà.

Xuống đến sảnh tầng một, nhìn ra khoảng sân gạch rộng lớn nơi những hàng cây xà cừ cổ thụ đang trút lá xào xạc dưới từng cơn gió đông bắc, Hà mới dừng bước bên cạnh một bồn hoa hiu hắt. Cô quay hẳn người lại, nhìn thẳng vào mắt tôi, đôi môi mỏng khẽ mím lại trước khi lên tiếng:

"Cái dự án cào dữ liệu của anh Kiên... cậu tính sao rồi?"

Tôi khựng lại một nhịp, lồng ngực hơi thắt lại. Ký ức về cuộc gặp đầy đe dọa lúc mười giờ trưa nay, khuôn mặt sắc lạnh của gã đàn ông tên Năm, tiếng xé toạc của tờ giấy cam kết và xấp tiền một triệu đồng bị tước đoạt lại xẹt qua tâm trí tôi như một vệt chớp nhức nhối. Nhưng lòng tự trọng của một thằng con trai nghèo, sự kiêu hãnh vụn vỡ của một đứa sinh viên tỉnh lẻ trước mặt một người bạn học ưu tú như Hà lập tức dựng lên một bức tường phòng thủ vô hình. Tôi tuyệt đối không muốn để lộ sự nhục nhã, nỗi sợ hãi hay sự túng quẫn cùng cực ấy ra ngoài. Tôi không muốn bất kỳ ai—nhất là một người thông minh, bản lĩnh và luôn nhìn cuộc sống bằng sự chuẩn mực như Hà—phải nhìn tôi bằng ánh mắt thương hại, hay xem tôi như một kẻ yếu thế vừa phải cắn răng nuốt hận chịu phạt tiền để đổi lấy sự yên ổn.

"Tôi dừng rồi," tôi nói, cố ghìm cho thanh âm của mình thật phẳng lặng, thật dửng dưng như thể đó chỉ là một quyết định bỏ qua một bài tập phụ không quan trọng. "Tôi đã trả lại USB và cắt đứt toàn bộ liên hệ với anh ta sáng nay."

Hà chớp mắt. Dường như có một thoáng ngạc nhiên thực sự lướt qua đôi mày thanh tú của cô gái Hà Nội, rồi rất nhanh, ánh mắt nghiêm nghị sau tròng kính cận ấy dịu lại đôi chút, bớt đi sự sắc lạnh thường ngày:

"Cậu trả thật à? Anh ta không làm khó dễ gì chứ?"

"Không có gì to tát," tôi nói dối, quay mặt nhìn về phía khoảng sân bóng rổ xa xa nơi vài sinh viên đang ném bóng để tránh ánh nhìn trực diện và quá đỗi tinh tường của Hà. "Chỉ là bàn giao lại tài liệu dở dang, thống

nhất không làm nữa thôi."

Tôi im lặng một thoáng, rồi quay lại nhìn Hà, chân thành nói một câu mà tôi biết mình phải nói:

"Cảm ơn Hà. Trưa hôm qua... nếu Hà không nói thẳng vào mặt tôi những lời ấy, có lẽ tôi đã không chịu dừng lại để kiểm tra kỹ luồng dữ liệu. Tôi đã suýt làm một việc tồi tệ."

Gió đông bắc lại thốc qua bồn hoa hiu hắt, cuốn theo những chiếc lá xà cừ khô ráp cọ vào mặt đường nhựa ràn rạt. Hà đứng ngược chiều gió, vạt áo khoác dạ màu tro khẽ bay. Cô nhìn tôi chằm chằm suốt mấy giây dài.

Cô gái này quá thông minh để không nhận ra những vệt quầng thâm sâu hoắm dưới mắt tôi, vẻ mặt hốc hác của một kẻ vừa trải qua một cơn sang chấn và cái cách tôi vụng về lảng tránh những chi tiết cụ thể về cuộc gặp ban sáng. Hà sống giữa đất thủ đô, thừa hiểu những góc khuất đầy cạm bẫy của thương trường và bản tính của những kẻ đứng sau những dự án phần mềm chui như Kiên. Đời nào một kẻ lọc lõi, nắm đằng chuôi lại chịu để một đứa sinh viên năm nhất chân ướt chân ráo rút lui êm thấm, nhẹ nhàng như lời tôi vừa thoái thác? Đằng sau vẻ bình thản gượng gạo mà tôi đang cố dựng lên, chắc chắn đã có thứ gì đó bị tước đoạt, có một sự trả giá nghiệt ngã mà lòng tự ái bướng bỉnh khiến tôi phải giấu kín vào trong.

Nhưng Hà không gặng hỏi. Sự tinh tế của một người có học thức giữ cô lại đúng ranh giới của sự tôn trọng. Cô hiểu khi nào một người cần một khoảng lùi, và không dồn ép khi biết người đối diện chưa sẵn sàng phơi bày vết thương của mình ra ánh sáng.

"Biết dừng lại trước khi chạm vào ranh giới là tốt rồi," Hà nói khẽ, đưa tay kéo lại mép khăn len màu xám tro cho kín cổ. "Dữ liệu người dùng không phải là mớ rau mớ cỏ ngoài chợ để ai muốn vơ vét mang đi bán thì bán. Cậu có tư duy thuật toán rất tốt, khả năng tối ưu hóa bộ nhớ hiếm ai trong khóa mình bì kịp, đừng bao giờ đem nó đi phục vụ cho những thứ khuất tất."

Nói đoạn, Hà mở khóa ba lô, cẩn thận rút ra một tập tài liệu A4 được photo ngay ngắn, mép dập ghim thẳng thớm rồi chìa về phía tôi:

"Tài liệu về mô hình dữ liệu quan hệ và bản phác thảo thiết kế luồng người dùng cho bài tập lớn của Đội 07. Hôm nay cậu nghỉ buổi làm việc chung ở thư viện, tôi mang phần này sang cho cậu đọc trước. Mai lên lớp, chúng ta sẽ thống nhất lại toàn bộ giao diện điều khiển. Phong đang cằn nhằn về cậu đấy, bảo cậu dạo này hành tung bí ẩn, gọi điện chẳng mấy khi bắt máy."

Tôi đón lấy tập tài liệu từ tay Hà, đầu ngón tay chạm vào mép giấy ram ráp và lạnh ngắt vì gió mùa. Sự quan tâm kín đáo của những người bạn cùng nhóm đặt lên lòng bàn tay tôi trĩu nặng, vừa như một điểm tựa ấm áp, lại vừa như một lời nhắc nhở nhức nhối về trách nhiệm mà tôi suýt nữa đã đánh rơi.

"Tôi biết rồi. Cảm ơn Hà nhiều. Tối nay về tôi sẽ đọc hết không sót trang nào."

Hà khẽ gật đầu, chào tôi bằng một cái vẫy tay nhẹ rồi rảo bước về phía cổng ký túc xá nữ. Tôi đứng chôn chân bên bồn hoa tàn tạ, lặng lẽ dõi theo bóng lưng mảnh khảnh của cô cho đến khi tà áo khoác xám chìm khuất hẳn sau rặng liễu khẳng khiu ven bờ hồ Tiền Phong.

Gió buốt táp rát vào gò má. Tôi thọc tay vào túi quần, những đầu ngón tay run rẩy chạm vào mấy tờ tiền giấy nhàu nát còn sót lại. Vỏn vẹn vài ba chục nghìn đồng tiền lẻ dự trữ từ mấy hôm trước, tờ năm nghìn rách mép, tờ mười nghìn cũ mòn xơ xác.

Khoản tiền công ba triệu rưỡi hứa hẹn đổi đời trong chốc lát đã tan biến như bọt xà phòng. Một triệu đồng tiền cọc mồ hôi nước mắt ky cóp từ đầu kỳ học cũng bị cướp trắng trợn trên bàn cà phê ban sáng. Giờ đây, tiền ăn cho cả tuần tới, tiền mua cuốn giáo trình Cấu trúc dữ liệu và giải thuật mới xuất bản, và nghiệt ngã nhất là khoản tiền đóng quỹ phòng ký túc xá sắp đến hạn chót vào cuối tuần... tất cả đang bện lại thành một chiếc thòng lọng vô hình, siết nghẹt lấy lồng ngực tôi từng cơn.

Cái rét đầu đông của Hà Nội dường như luồn sâu vào tận tủy xương. Nhưng tôi biết rõ mình tuyệt đối không được phép gục ngã ở đây. Tôi phải tìm cách lấp bằng được cái hố sâu hoắm này trước khi nó kịp nuốt chửng cả con đường học vấn lẫn mảnh tự tôn vụn vỡ cuối cùng của một đứa trẻ mồ côi.

***

Sáu giờ chiều, tôi có mặt tại quán cà phê Mùa Gió nằm sâu trong con ngõ ngoằn ngoèo trên đường Trần Đại Nghĩa. Tôi đến sớm hơn ba mươi phút so với giờ bắt đầu ca tối thường lệ.

Quán vào khoảng thời gian giao ca giữa chiều và tối thường khá vắng vẻ. Đèn vàng ấm áp hắt hiu trên những bức tường vôi cũ quét màu vàng đất, mùi bã cà phê nồng đượm quen thuộc quyện chặt với hương tinh dầu quế thoang thoảng tạo nên một bầu không khí tĩnh mịch, trầm lắng. Tiếng nhạc không lời phát ra từ cặp loa thùng cổ lỗ sờn góc treo trên xà nhà buông từng nốt piano chậm rãi, êm ả đến nao lòng—một sự bình yên giả tạo hoàn toàn đối lập với những cơn sóng ngầm đang xé toạc ruột gan tôi suốt từ mười giờ trưa tới giờ.

Anh Mai Anh Tuấn đang đứng sau quầy pha chế lát đá hoa cương màu xám. Đôi bàn tay gầy gò, nổi rõ những đường gân xanh của anh thoăn thoắt dùng khăn mềm lau khô từng chiếc ly thủy tinh cao thành rồi úp ngay ngắn lên giá gỗ. Nghe tiếng chuông gió leng keng treo ở cửa kính rung lên, anh ngẩng đầu. Đôi mắt từng trải, hơi xếch của người đàn ông ngoài ba mươi lập tức quét một lượt qua nét mặt tái mét, bọng mắt thâm quầng và bộ quần áo xộc xệch của tôi.

"Nay đến sớm thế nhóc?" Anh Tuấn hỏi, đặt chiếc ly sạch bong xuống kệ, với lấy một chiếc ly khác. "Ký túc xá hôm nay lại mất điện hay bị đứa nào đuổi mà mặt mũi thất thần thế kia?"

Tôi bước chầm chậm lại gần quầy bar, hai bàn tay vô thức bấu chặt vào quai chiếc túi vải bạt bạc màu đeo bên hông. Cổ họng tôi khô khốc, phải nuốt khan một ngụm nước bọt để lấy lại chút can đảm:

"Anh Tuấn... tối nay em xin phép làm thêm ca muộn được không anh? Với cả... từ ngày mai, những hôm nào trong tuần quán có người xin nghỉ đột xuất, hoặc những buổi tối cuối tuần khách đông cần thêm chân chạy bàn, dọn dẹp kho bãi... anh cứ cho em tăng ca với."

Bàn tay đang thoăn thoắt lau ly của anh Tuấn khựng lại giữa chừng. Anh buông chiếc khăn khô xuống, với lấy chiếc bình pha cà phê bằng inox, vừa chùi nhẹ phần quai cầm vừa đưa mắt nhìn tôi soi mói:

"Tăng ca? Mày có biết ca tối bình thường của mày từ năm rưỡi đến mười một giờ đêm đã chạy phọt bơ ra rồi không? Giờ lại đòi tăng ca là làm đến mấy giờ? Định thức trắng đêm cọ sàn, dọn kho cho tao luôn đấy à?"

"Quán mình đóng cửa lúc mười một rưỡi đêm, em có thể ở lại rửa sạch toàn bộ cốc chén dồn lại trong ngày, cọ rửa sàn nhà vệ sinh, gom rác và phân loại vỏ chai đến một giờ sáng cũng được anh ạ," tôi nói một lèo, giọng dồn dập và lộ rõ vẻ khẩn thiết mà dù có cố gắng đến mấy tôi cũng không tài nào kiềm chế nổi. "Hoặc ca sáng sớm... năm giờ sáng em có thể đạp xe ra mở cửa sắt, quét dọn vỉa hè, lau chùi bàn ghế ngoài hiên trước khi ca sáng mở hàng. Miễn là có thêm giờ làm, anh cứ tính công thế nào cũng được, trả rẻ hơn một chút cũng không sao đâu anh."

Anh Tuấn đặt chiếc bình inox xuống mặt đá hoa cương. Một tiếng *cộc* khô khốc vang lên, dứt khoát và nặng nề. Anh khoanh hai tay trước ngực, hơi nghiêng đầu nhìn tôi trân trân. Ánh mắt của một gã đàn ông đã bươn chải đủ mọi ngóc ngách của đất Hà thành này để dựng lên và giữ cho bằng được một quán cà phê nhỏ, sắc bén và thực tế đến mức không một lời nói dối vụng về nào có thể lọt qua nổi.

"Mày đang cần tiền gấp đúng không?" Anh hỏi thẳng, giọng trầm hẳn xuống, không còn vẻ bông đùa cợt nhả ban nãy. "Bao nhiêu? Có chuyện gì dưới quê à? Bà ốm hay bố mẹ cần tiền? Hay là mày dính vào mấy trò đỏ đen, vay nợ lãi của đám sinh viên hư đốn ngoài kia?"

"Không có chuyện gì ở quê đâu anh, tuyệt đối không có," tôi hoảng hốt xua tay, cố gắng ghìm giọng thật chắc để xua tan mối hoài nghi về tệ nạn xã hội trong mắt anh. "Gia đình em ở quê vẫn bình thường. Chỉ là... tháng này em có mấy khoản dồn lại, em cần gom gấp một số tiền để đóng tiền phòng ký túc xá với tiền sinh hoạt. Khoản tiền làm thêm ngoài giờ mà em tính toán từ trước... tự nhiên bị hụt mất. Giờ em phải tự cày cuốc để bù vào cho kịp hạn chót, không thì gay to."

"Hụt việc ngoài à?" Khóe môi anh Tuấn khẽ nhếch lên, tạo thành một nụ cười nửa miệng, nhưng trong nụ cười ấy tuyệt nhiên không có vẻ mỉa mai, khinh khỉnh như nụ cười của Kiên trưa nay. Đó là sự cay đắng, xót xa của một kẻ đi trước từng nếm trải đủ đòn thù của cuộc đời mưu sinh. "Mấy cái trò nhận việc gia công, làm cộng tác viên bán thời gian trên mạng của đám sinh viên tụi mày, lạ lùng gì nữa. Nhẹ dạ cả tin, thấy người ta vẽ ra viễn cảnh kiếm tiền triệu ngon ăn rồi đâm đầu vào, đến lúc xong việc nó quỵt trắng trợn chứ gì?"

Tôi cúi gầm mặt xuống sàn gạch bông, hai hàm răng cắn chặt vào môi trong đến bật máu. Tôi im lặng. Sự im lặng nhục nhã ấy thay cho một lời ngầm thừa nhận.

Thà để anh Tuấn nghĩ rằng tôi là một thằng sinh viên ngây thơ bị người đời lừa gạt quỵt tiền công, còn hơn là phải hé môi thú nhận sự thật ghê tởm rằng tôi đã suýt nữa bán rẻ lương tâm, suýt biến thành kẻ đồng lõa viết mã độc theo dõi người dùng chỉ vì mờ mắt trước món tiền ba triệu rưỡi bạc.

Anh Tuấn thở dài sườn sượt. Anh thò tay vào túi chiếc tạp dề màu đen bạc màu, rút ra một bao thuốc lá Thăng Long dẹp lép. Anh kẹp điếu thuốc vàng ố vào giữa hai ngón tay nhưng không châm lửa, chỉ xoay xoay nó trên mặt quầy gỗ:

"Quán dạo này vào cữ rét đậm, đám sinh viên với dân văn phòng ngồi lại muộn hơn mọi khi. Thằng Dũng bên ca chiều có nhắn tao, bảo cuối tuần này xin nghỉ về quê lo giỗ đầu cho ông nội nó mất ba hôm. Tao có thể dồn toàn bộ ca của nó sang cho mày, cho mày làm thông một mạch từ bốn giờ chiều đến tận mười hai giờ đêm. Mỗi tiếng tao vẫn giữ đúng giá mười hai nghìn, không bớt xén một cắc. Làm xong ca đêm, tao bảo nhà bếp làm cho một suất cơm rang thập cẩm nóng sốt mang về ký túc xá mà ăn lót dạ."

Tim tôi như đập rộn lên trong lồng ngực, tôi ngẩng phắt đầu, đôi mắt hoe đỏ ánh lên niềm hy vọng:

"Thật hả anh? Em cảm ơn anh Tuấn nhiều lắm, em hứa sẽ làm thật cẩn thận, em—"

"Khoan đã, đừng có vội mừng," anh Tuấn giơ một ngón tay trỏ chai sần lên, ngắt phăng lời tôi. Ánh mắt anh lúc này nghiêm nghị đến mức khiến tôi phải rụt người lại. "Tao đồng ý cho mày tăng ca là vì cái quán này đang thiếu chân chạy thật, và quan trọng là tao thấy mày là thằng chịu thương chịu khó, làm việc đâu ra đấy, không nề hà dơ bẩn hay nặng nhọc. Nhưng Nam này, tao coi mày như thằng em trong nhà, tao nói cho mày nghe một câu thật lòng."

Anh chỉ thẳng ngón tay trỏ vào lồng ngực tôi, từng lời thốt ra nặng trịch như đá tảng:

"Mày khăn gói từ tỉnh lẻ lặn lội xuống cái đất Hà Nội này là để học đại học, để kiếm lấy con chữ mà đổi đời, chứ không phải để làm một thằng bưng bê chạy bàn chuyên nghiệp suốt đời. Mày nghĩ mày là ai? Sức người bằng xương bằng thịt chứ có phải cục sắt cục đồng đâu mà đòi cày cuốc một ngày mười mấy tiếng ở quán, rồi thức thâu đêm học bài, xong sáng sớm hôm sau lại vác cái xác không hồn lên giảng đường? Làm thêm kiểu bạt mạng này, mày chỉ tạm thời vá được một cái lỗ thủng nhỏ xíu trước mắt thôi. Còn cả cái hố sâu hoắm ở phía sau lưng mày—việc học hành, điểm số thi cử, rồi sức khỏe của mày—mày tính để nó sụp đổ vào lúc nào?"

Từng lời của anh Tuấn như một mũi kim sắc nhọn đâm trúng vào nỗi kinh hoàng sâu kín nhất mà tôi luôn tìm mọi cách trốn tránh.

Vết nhơ điểm không trong bài kiểm tra Tin học đại cương tuần trước vẫn còn là một vết sẹo mưng mủ trong học bạ. Những cơn đau quặn thắt nơi thành dạ dày mỗi khi bỏ bữa, những buổi sáng ngồi trong giảng đường mà hai mí mắt nặng trĩu như chì, tai lùng bùng không thể tiếp thu nổi một khái niệm về kiến trúc tập lệnh hay bộ vi xử lý... tất cả đều là những hồi chuông báo động đỏ rực. Cái hố sâu ấy đang lở từng mảng đất, chực chờ kéo sụp toàn bộ giấc mơ đại học của tôi xuống đáy bùn.

Nhưng lúc này đây, đứng giữa lằn ranh nghiệt ngã của việc tồn tại qua ngày mai và tương lai mịt mờ xa xôi, một thằng sinh viên nghèo kiết xác làm gì có quyền đòi hỏi sự vẹn toàn? Nếu không cắn răng vá cái lỗ thủng tiền phòng bốn trăm nghìn ngay trong tuần này, tôi sẽ bị thu lại thẻ phòng, bị tống cổ ra khỏi ký túc xá giữa mùa đông buốt giá. Một chỗ đặt lưng để ngủ tôi còn không giữ nổi, thì nói gì đến chuyện tương lai với đổi đời?

"Em hiểu... em hiểu hết những điều anh dặn," tôi siết chặt hai quai túi vải bạt, sống mũi cay xè nhưng ánh mắt vẫn cố gượng lên vẻ kiên cường đến cùng quẫn. "Nhưng tình thế trước mắt, em buộc phải vượt qua tháng này đã anh ạ. Em hứa bằng danh dự sẽ không để việc riêng làm ảnh hưởng đến công việc của quán."

Anh Tuấn nhìn sâu vào mắt tôi một hồi lâu. Cuối cùng, anh khẽ lắc đầu, thở hắt ra một tiếng đầy bất lực:

"Được rồi. Đi cất ba lô vào góc quầy, buộc tạp dề lại cho đàng hoàng rồi xách xô nước ra lau dọn lại toàn bộ dãy bàn ngoài hiên đi. Khách tối sắp kéo vào rồi đấy."

***

Suốt một tuần lễ tiếp theo đó, cuộc đời tôi bị bẻ vụn ra thành những mảnh thời gian rời rạc, méo mó và quay cuồng trong một guồng quay tàn nhẫn.

Tôi sống như một con thoi bị giật dây giữa ba điểm tựa mong manh: giảng đường, phòng máy thực hành và quán cà phê Mùa Gió. Cứ đúng bốn giờ chiều, khi tiếng chuông báo tan tiết vừa dứt, trong khi bạn bè cùng lớp thong thả rủ nhau đi ăn chè, chơi thể thao hay tụ tập ở sân bóng, tôi lại ôm chặt chiếc cặp sách rách góc, ba chân bốn cẳng chạy thục mạng ra bãi gửi xe, đạp chiếc xe cà tàng ngược gió đông qua con ngõ Trần Đại Nghĩa.

Khoác lên mình chiếc tạp dề đen sẫm màu nước cà phê, tôi lao vào chuỗi công việc không ngơi nghỉ. Bưng bê hàng trăm khay đồ uống, lau chùi mặt bàn dính đầy tàn thuốc lá, cúi gập người thu dọn vỏ chai bia vỡ, rồi cọ rửa từng chồng ly tách cao ngất ngưởng trong chậu nước lạnh buốt đến tê dại các đầu ngón tay.

Hơn mười hai giờ đêm, khi quán cà phê khóa cửa cài then, tôi mới lầm lũi dắt xe ra về. Cổng sắt khu ký túc xá B7 lúc ấy đã đóng chặt, then cài then chốt. Tôi phải muối mặt gọi bác bảo vệ trực ban mở cửa ngách, nhận lấy cái lườm sắc lẹm cùng những lời càu nhàu gắt gỏng quen thuộc. Lên đến phòng 314, giữa không gian tối om chỉ le lói ánh đèn đường hắt qua khung cửa sổ, tôi cởi bỏ bộ quần áo bốc mùi khói thuốc và bã cà phê nồng nặc, dội vội vài gáo nước lạnh buốt trong nhà tắm chung rồi rón rén trèo lên chiếc giường sắt tầng hai.

Cơ thể tôi đau nhức như vừa bị một cỗ xe nghiến qua. Từng thớ thịt ở bắp chân căng cứng, khớp xương sống mỏi rã rời. Giấc ngủ chập chờn, mộng mị chỉ kéo dài được vỏn vẹn ba tiếng đồng hồ giữa tiếng ngáy đều đặn của mấy đứa bạn cùng phòng và tiếng rít kèn kẹt từng hồi của chiếc quạt thông gió cũ rỉ sét trên tường.

Trong những cơn mê man mệt mỏi, tôi vẫn tự ru ngủ bản thân bằng một ý nghĩ cay đắng: mất đứt mấy triệu bạc tiền công và một triệu tiền cọc thế chân là cái giá quá đắt, nhưng đó là cái giá xứng đáng để giữ cho lương tâm của mình không bị vấy bẩn. Chỉ cần tôi cắn răng chịu đựng, chỉ cần tôi dốc hết chút sức tàn này ra cày cuốc, rồi mọi chuyện cũng sẽ qua đi, giông bão rồi sẽ phải dừng lại sau cánh cửa.

Thế nhưng, sự kiệt quệ đến cùng cực về tài chính là thứ không thể nào che giấu mãi dưới lớp vỏ bọc bình thản vụng về.

Từng đồng tiền lẻ cuối cùng cũng cạn sạch. Tôi bắt đầu phải muối mặt đi hỏi vay mấy đứa bạn trong phòng, khi thì năm nghìn, khi thì mười nghìn lẻ để mua một ổ bánh mì không ruột gặm cầm hơi qua bữa trưa. Đồng thời, vì không còn một khoảng trống thời gian nào trong ngày, tôi buộc phải viện đủ mọi lý do—từ việc ốm vặt, bận việc gia đình cho đến hỏng xe—để vắng mặt trong các buổi hẹn làm bài tập lớn cùng Phong và Hà tại thư viện.

Cho đến chiều thứ Năm định mệnh ấy.

Khi tôi vừa mệt mỏi lê bước về phòng sau hai tiết Toán rời rạc, bụng đói cồn cào đến hoa cả mắt. Tôi ngồi thụp xuống mép giường tầng dưới, run rẩy lục lọi đáy ba lô với hy vọng mượn tạm năm mươi nghìn của thằng Lâm cùng phòng để mua cơm hộp ăn trưa thì cánh cửa phòng 314 bỗng nhiên bị đẩy mạnh ra.

Phong đứng sừng sững ngay bậu cửa, hơi thở dồn dập, gương mặt đỏ bừng vì giận dữ.

Trước khi tôi kịp phản ứng, Phong đã bước phăm phăm tới, giật phắt lấy chiếc ví giả da sờn rách đang mở toang trên tay tôi. Cậu ta lật tung các ngăn ví—tuyệt nhiên không có lấy một tờ tiền, chỉ trơ trọi vài mảnh giấy xe buýt cũ và tấm thẻ sinh viên mờ nhòe.

"Mày lại định trốn buổi làm nhóm chiều nay ở thư viện đúng không?" Phong quắc mắt, ném mạnh chiếc ví rỗng xuống mặt chiếu cói, giọng nghẹn đặc sự phẫn uất. "Mày nhìn lại cái bản mặt mày xem, Nam! Cả tuần nay mày đi vay từng đồng tiền lẻ của người này người kia để mua bánh mì gặm trừ bữa, người ngợm thì tóp teo lại như cái xác ve khô. Cứ mỗi lần tao hay cái Hà gọi điện hỏi han thì mày lại bảo 'tao bận việc', 'tao tự xử được'. Mày tự xử cái kiểu gì thế này hả?"

Tôi sững sờ nhìn bạn, cổ họng nghẹn ắng lại, không thốt nên lời.

"Mày có biết là vì mày vắng mặt liên tục mà cả tiến độ của Đội 07 đang bị đình trệ không?" Phong gằn từng tiếng, bước tới nắm chặt lấy bả vai áo tôi lắc mạnh. "Hà nó phải gánh thêm phần thiết kế dữ liệu của mày, còn tao thì phải cắm mặt sửa code giao diện đến hai giờ sáng. Bọn tao không tiếc công tiếc sức làm giúp mày, nhưng tao ức cái thái độ của mày! Tại sao lúc nào mày cũng phải gồng mình lên như một vị thánh tử vì đạo thế hả Nam? Mày coi tụi tao là cái gì? Tại sao lúc nào mày cũng đợi mọi chuyện nát bét ra, đợi đến lúc sắp vỡ toang rồi mới chịu cho người khác nhìn thấy?"

Nhìn gương mặt giận dữ đến run rẩy của người bạn thân nhất, lồng ngực tôi thắt lại đau đớn. Bức tường kiêu hãnh và tự ái hão huyền mà tôi cố công dựng lên bấy lâu nay bỗng chốc rạn nứt rồi sụp đổ tan tành dưới ánh mắt chất vấn của Phong. Tôi biết mình không thể tiếp tục lừa dối thêm được nữa.

Dù cắn chặt răng không hé nửa lời về gói dữ liệu người dùng dơ bẩn hay cuộc chạm trán đe dọa của tay Năm và gã Kiên, tôi vẫn phải cúi đầu, cay đắng thừa nhận sự thật trần trụi:

"Tao xin lỗi... Tao thật sự xin lỗi tụi mày. Tuần trước tao có lỡ nhận một cái dự án gia công phần mềm ngoài luồng. Đến lúc bắt tay vào làm tao mới phát hiện nó sai nguyên tắc, sai đạo đức nghề nghiệp nghiêm trọng nên tao buộc phải hủy kèo, bỏ ngang giữa chừng. Tiền cọc thế chân một triệu bị bên thuê người ta nuốt sạch, tiền công mấy triệu bạc coi như mất trắng. Tiền trọ dồn đến sát nút rồi, nếu không nộp thì cuối tuần này tao bị tống ra đường, nên tao buộc phải xin cày thêm ca tối ở quán Mùa Gió để gom cho đủ tiền đóng..."

Cơn giận dữ bừng bừng trên nét mặt Phong chùng xuống một cách rõ rệt. Đôi bàn tay đang túm chặt lấy vai áo tôi từ từ buông lỏng ra. Cậu ta nhìn vẻ mặt hốc hác, đôi môi nứt nẻ và ánh mắt đờ đẫn vì kiệt sức của tôi, rồi thở dài một tiếng thật sâu, đầy ngao ngán pha lẫn xót xa.

Phong kéo lê chiếc ghế gỗ đối diện, ngồi phịch xuống:

"Tao không trách mày cái chuyện mày bỏ việc sai. Làm sai mà biết dừng lại, thà mất tiền chứ không làm bậy, cái đó tao phục mày. Nhưng Nam này, mày đang nhầm lẫn một cách tai hại giữa việc tự lập và việc cấm đoán người khác giúp đỡ mình đấy. Mày coi bạn bè, coi anh em cùng phòng là người dưng nước lã hết hay sao mà lúc nào có hoạn nạn cũng chỉ biết một mình gồng lưng chịu đòn?"

Lời trách móc chân thành của Phong như một gáo nước dội thẳng vào tâm can, làm tan biến đi sự bướng bỉnh cuối cùng trong tôi.

***

Nhờ có những buổi tăng ca bạt mạng mà anh Tuấn thương tình nhường lại, cộng thêm sự chia sẻ và hỗ trợ từ bạn bè, đến chiều Chủ nhật cuối tuần ấy, tôi đã gom góp vừa vặn đủ bốn trăm nghìn đồng tiền mặt. Tôi đem nộp tận tay cho bác quản lý ký túc xá, nhận lại biên lai thu tiền phòng có đóng dấu đỏ. Cầm tờ giấy mỏng manh trong tay, tôi ngỡ như mình vừa trút bỏ được một tảng đá ngàn cân đè nặng trên ngực suốt cả tuần qua, tạm thời xua tan đi cơn ác mộng bị tống đồ đạc ra vỉa hè giữa mùa đông giá rét.

Thế nhưng, cái giá của sự chắp vá tạm bợ ấy đã ập đến nhanh và tàn nhẫn hơn bất cứ cơn ác mộng nào tôi từng mường tượng.

Sáng thứ Hai, khi tôi vừa có mặt tại quán Mùa Gió để phụ trách mở cửa ca sáng sớm thì một sự cố kinh hoàng xảy ra. Đường ống dẫn nước chính nằm chìm dưới sàn gạch của quầy pha chế bất ngờ bị bục vỡ do áp lực nước và đường ống quá cũ kỹ. Nước từ dưới kẽ nứt phun trào lên sàn nhà lênh láng, đúng vào lúc quán bắt đầu đón đợt khách đông nghẹt ghé mua cà phê sáng để đi làm.

Anh Tuấn lúc ấy đang phải chạy xe máy sang tận chợ đầu mối bên Long Biên để bốc bao hạt cà phê mộc chưa về kịp. Một mình tôi giữa mớ bòng bong hoảng loạn. Tôi phải luống cuống tìm cách khóa van tổng nằm sâu trong góc ẩm thấp của kho chứa, rồi một tay cầm cây lau nhà hì hục quét dọn, gạt từng xô nước đục ngầu, một tay vừa phải run rẩy đun nước sôi, pha chế những cốc trà nóng đưa cho khách đang sốt ruột giục giã liên hồi.

Mồ hôi vã ra như tắm, quyện chặt với cái lạnh căm căm của buổi sáng đầu đông.

Đến khi sàn nhà tạm ráo nước, khách khứa đã vãn bớt, tôi thở dốc tựa lưng vào mép quầy bar, bất giác ngước mắt nhìn lên chiếc đồng hồ treo tường cũ kỹ đối diện.

Kim ngắn đồng hồ đã chỉ đúng con số tám, còn kim dài đã nhích qua vạch số hai mươi lăm phút.

Tám giờ hai mươi lăm phút sáng.

Cả lồng ngực tôi như bị ai đó bóp nghẹt. Giờ bắt đầu làm bài kiểm tra giữa kỳ môn Kiến trúc máy tính tại giảng đường D5 là tám giờ đúng. Quy chế thi cử của trường Bách Khoa vô cùng nghiêm ngặt: sinh viên đến muộn quá mười lăm phút sau khi phát đề sẽ bị cấm thi tuyệt đối và nhận điểm không tròn trĩnh.

Lần này tôi không hề ngủ quên. Giáo trình tôi đã thức trắng đêm đọc mòn từng trang, từng sơ đồ mạch logic tôi đều nắm vững như in trong lòng bàn tay. Nhưng hiện thực cay đắng là tôi đang đứng chôn chân giữa quán cà phê ngập ngụa nước bẩn, hai bàn tay ướt sũng, lạnh ngắt và chiếc tạp dề màu đen vẫn còn dính bê bết những mảng bã cà phê nồng nặc.

Một bài kiểm tra quan trọng nữa lại bị gạch phăng đi không thương tiếc. Tương lai học hành của tôi một lần nữa bị nghiền nát dưới bánh xe tàn nhẫn của miếng cơm manh áo đời thường.

Mười hai giờ trưa, tôi lê từng bước chân nặng nề, rã rời trở về khu ký túc xá B7. Cả người tôi như một cái xác rỗng, không còn chút sinh khí, đầu óc trống rỗng và tê dại vì tuyệt vọng.

Nhưng số phận dường như vẫn chưa chịu buông tha cho một kẻ cùng đường.

Ngay tại bức tường gạch trước cửa phòng 314, một tờ thông báo khổ giấy A3 lớn màu trắng vừa được ban quản lý ký túc xá dán lên bảng tin chung cách đây không lâu.

Mép giấy còn thơm mùi mực in mới, dập dờn bay dưới từng cơn gió mùa lạnh buốt thổi dọc hành lang hun hút. Đám sinh viên cùng tầng đang xúm lại xì xào bàn tán về thời hạn nộp tiền. Tôi chen bước vào, ngước nhìn lên tờ giấy định mệnh ấy.

Những dòng chữ in hoa đậm nét, lạnh lùng và tàn nhẫn đập thẳng vào đồng tử tôi:

**THÔNG BÁO VỀ VIỆC THU HỌC PHÍ HỌC KỲ II** **Số tiền: 3.200.000 VNĐ (Ba triệu hai trăm nghìn đồng chẵn)** **Hạn chót hoàn thành: Ngày 31 tháng này. Quá thời hạn trên, sinh viên chưa nộp đủ học phí sẽ bị xóa tên khỏi danh sách thi kết thúc học phần và buộc phải tạm ngừng học tập.**

Tôi đứng chết lặng giữa hành lang lộng gió rét. Đôi tai tôi lùng bùng, mọi âm thanh ồn ào của đám bạn xung quanh bỗng chốc như bị hút cạn vào một khoảng không vô tận.

Khoản tiền trọ bốn trăm nghìn ít ỏi mà tôi vừa phải vắt kiệt từng giọt mồ hôi, đánh đổi bằng cả danh dự, sức khỏe và một bài thi giữa kỳ để chắp vá... bỗng chốc trở nên nhỏ bé, nực cười và vô nghĩa đến nghẹn lòng trước cái hố sâu hun hút mang tên ba triệu hai trăm nghìn đồng đang mở toang ra trước mắt.