Người đọc phần chữ nhỏ

Máy lấy số tự động ở đầu hành lang Bàn Số 8 nhả ra một mẩu giấy nhiệt in dòng chữ *“Bạn xứng đáng được lắng nghe”*, khiến vị khách thứ tư mươi bảy trong buổi sáng nhìn Nguyễn Minh An như thể muốn đập vỡ mặt kính ngăn cách.

Chiếc máy đó vốn là sáng kiến cải cách dịch vụ công quý trước, thành quả của một đề án mang tên “Giao tiếp trắc ẩn nơi tiền sảnh” do một phó ban phụ trách đời sống tinh thần công chức khởi xướng. Nó được lập trình để thay thế những con số vô cảm, lạnh lùng bằng các thông điệp truyền cảm hứng nhằm xoa dịu những ức chế tích tụ qua hàng trăm năm ánh sáng, nhưng bộ nhớ đệm của con chip vi xử lý giá rẻ lại thường xuyên kẹt ở ba câu duy nhất: *“Bạn xứng đáng được lắng nghe”*, *“Kiên nhẫn là vẻ đẹp của sự văn minh”*, và thỉnh thoảng, vào những ngày điện áp của mạng lưới liên vũ trụ chập chờn vì quá tải, nó nhả ra câu *“Hôm nay bạn đã thở đúng cách chưa?”* – một câu hỏi có tính khiêu khích đặc biệt nghiêm trọng đối với những người vừa bước ra khỏi các thực tại đang nợ thuế dưỡng khí và phải trả tiền cho từng hớp khí nén sinh tồn.

Nguyễn Minh An khẽ hắng giọng, đầu ngón tay trỏ miết thật phẳng mép tờ khai số 10-PL đang cong queo, mép giấy nham nhở vì dính mồ hôi tay dinh dính của người đàn ông đứng ngoài vách kính. Bàn Số 8 được thiết kế theo đúng tiêu chuẩn công sở liên không gian: mặt bàn bằng gỗ ép phủ laminate giả vân sồi đủ thấp để người nộp đơn khi ngồi xuống có cảm giác được lắng nghe và tôn trọng, nhưng lại đủ chật chội ở khoảng trống bên dưới để nhân viên tiếp nhận không có cách nào đứng dậy bỏ chạy một cách đường hoàng mà không va đập đầu gối vào hộc tủ sắt đựng hồ sơ lưu tạm.

“Bác số bốn mươi bảy,” An nói, giữ giọng ở cao độ trung tính hoàn hảo, mắt không rời dòng chữ in li ti ở góc dưới cùng tờ khai. “Hợp đồng vận chuyển bùn khoáng dưỡng nhan này của bác thiếu con dấu thị thực của Vụ Đo Lường Điểm Rơi. Theo Thông tư 42 về quản lý vật chất qua biên giới trung tính, bùn mang qua cổng nếu có tỷ trọng biến thiên trên không phẩy năm phần trăm giữa hai điểm tiếp giáp thì bắt buộc phải kê khai theo danh mục chất lỏng có khả năng tự nhận thức.”

“Chú em ơi, bùn này tôi xúc từ đáy hồ trầm tích của thế giới tôi mang sang bán cho mấy bà thẩm mỹ viện bên khu thương mại, bùn để đắp mặt, nhận thức cái nỗi gì!” Người đàn ông gắt lên, hai bàn tay thô ráp áp chặt vào tấm kính ngăn cách dày ba phân có đục mấy lỗ tròn bốc mùi mực in nhiệt, mùi cồn sát khuẩn rẻ tiền và mùi kẹo ngậm bạc hà dùng dở. “Tôi xếp hàng từ lúc cái cổng tiếp nhận số ba còn chưa bật đèn dẫn hướng, chân tôi tê dại ra từ sáu giờ sáng tới giờ. Giờ chú bắt tôi quay lại xin một con dấu của cái vụ mà tuần trước người ta vừa đồn là đã sáp nhập vào ban khác à?”

“Chính vì họ vừa sáp nhập nên dấu cũ mới bị vô hiệu hóa kể từ mười hai giờ đêm qua, thưa bác,” An từ tốn giải thích, từng từ nhả ra đều đặn như nhịp gõ của đồng hồ cơ. Anh dùng chiếc bút chì gọt cùn chỉ vào một dòng chữ cỡ bốn point nằm nép mình dưới chân trang thứ ba, mờ nhạt đến mức thoạt nhìn trông như một vệt muỗi chết khô bị ép dính vào trang giấy. “Chỗ này ghi rất rõ: ‘Mọi xác nhận của Vụ cũ chỉ có giá trị chuyển tiếp trong vòng không ngày làm việc kể từ thời điểm công bố đề án tinh gọn’. Không ngày làm việc, tức là hết hiệu lực ngay tại khoảnh khắc cấp trên đặt bút ký ban hành đề án.”

Người đàn ông há hốc mồm, tròng mắt mở to đến mức những tia máu đỏ hằn rõ trên củng mạc. Lồng ngực ông ta phập phồng sau lớp áo bảo hộ bằng sợi tổng hợp sờn rách, hai nắm đấm run rẩy siết chặt lại. Trước khi cơn thịnh nộ kìm nén suốt bốn tiếng đồng hồ kịp bùng phát thành hành vi đập phá tài sản công hoặc một tràng chửi thề làm rung chuyển vách kính cách âm, An đã nhanh nhẹn xé một phiếu hướng dẫn bổ sung màu xanh da trời từ tập giấy in sẵn bên tay trái – loại màu xanh pastel được ban tâm lý công sở chứng minh bằng thực nghiệm lâm sàng là có tác dụng làm hạ huyết áp trung bình bảy phần trăm – rồi khéo léo đẩy nó trượt qua khe giao dịch hẹp.

“Cháu đã dùng bút dạ khoanh tròn phòng làm việc mới của họ ở tầng bốn, cửa ngách phía sau máy bán nước giải khát tự động. Bác lên đó, tìm chuyên viên thụ lý bàn số ba xin ký nháy vào mục 3b, rồi cầm thẳng quay lại đây, không cần bốc số mới. Cháu ngồi trực ở bàn này đến đúng năm giờ chiều.”

Người đàn ông nhìn tờ giấy màu xanh, bàn tay chai sạn đón lấy nó như đón lấy một ân huệ bất đắc dĩ. Ông ta hậm hực lẩm bẩm chửi rủa những kẻ rỗi việc nghĩ ra cái khái niệm quái gở “không ngày làm việc”, nhưng đôi chân mệt mỏi thì đã vô thức quay lưng, bước chậm chạp về phía lối cầu thang bộ dẫn lên tầng trên.

An thở phào một hơi rất khẽ, kín đáo giấu tiếng thở dài vào trong cổ họng. Anh với tay kéo chồng hồ sơ dày cộp bên cạnh lại gần mép bàn. Định mức tiếp nhận được giao cho mỗi chuyên viên hôm nay là sáu mươi hồ sơ. Hiện tại kim đồng hồ treo tường đã chỉ mười giờ kém mười lăm, và anh chỉ mới xử lý trọn vẹn được sáu trường hợp. Thiết bị đo năng suất cá nhân gắn ở góc trên bên phải màn hình máy tính đang nhấp nháy một màu vàng cam cảnh báo dai dẳng – mức hiển thị dành riêng cho những nhân viên có nguy cơ “kéo lùi chỉ số hài lòng chung của toàn phân khu tiếp nhận”.

“Cạch! Cộp!”

Tiếng dập dấu dứt khoát, đanh gọn vang lên từ Bàn Tiếp Nhận Số 7 ngay bên cạnh, kèm theo chất giọng sang sảng, tròn vành rõ chữ và không vấp một nhịp nào của Lê Quốc Bình:

“Hồ sơ của chị thiếu phụ lục chứng minh tính ổn định của thực tại xuất phát điểm trong vòng chín mươi ngày gần nhất. Mời chị cầm Mẫu 04-B này sang tiệm photocopy của chị Quyên ở góc hành lang bổ sung bản sao y rồi quay lại xếp hàng từ đầu nhé. Người tiếp theo!”

Một người phụ nữ với đôi mắt tròn xoe, ngơ ngác chưa kịp hiểu chuyện gì vừa xảy ra thì đã bị lực đẩy cơ học từ dòng người đông đúc phía sau dạt sang một bên lối đi. Bình không để lãng phí dù chỉ một phần mười giây, cánh tay thoăn thoắt vươn ra lấy tập tài liệu tiếp theo, lật soạt một cái, mắt quét qua trang bìa chưa đầy ba giây rồi rút phắt một tờ giấy in sẵn màu hồng cánh sen từ khay tài liệu bên tay phải.

“Cộp!”

“Anh trai, vũ trụ của anh tuần trước vừa đổi đơn vị tiền tệ từ vỏ ốc hóa thạch sang tiếng thở dài, biểu giá quy đổi này chưa được Vụ Tài Chính Trung Tính niêm yết tỷ giá đối ứng chính thức. Cầm Mẫu 08-C này nhé, đi thẳng hành lang, rẽ trái ở ngã ba thứ hai. Người tiếp theo!”

An nhìn sang người đồng nghiệp cùng khóa, ánh mắt không giấu nổi sự kinh ngạc xen lẫn cảm giác bất lực cố hữu: “Bình này, ông không kiểm tra xem người ta có mang theo bản đính kèm tỷ giá tạm thời của ngân hàng trung ương bên đó à? Hôm qua tôi nhớ rõ ràng có công văn hỏa tốc nội bộ cho phép áp dụng tỷ giá tham chiếu mà.”

Bình thậm chí không thèm quay đầu lại, những ngón tay dài và gầy gò của cậu ta vẫn thoăn thoắt lật mở, đóng dấu, xé phiếu tiếp một bộ hồ sơ khác với tốc độ chuẩn xác của một cỗ máy dệt công nghiệp đời mới:

“Đọc kỹ đến mức ấy để làm gì hả An? Mười lăm phút nữa là tổ kiểm tra năng suất của Ban Tinh Gọn đi quét dữ liệu hệ thống một lần. Ông ngồi soi từng dòng phụ lục bằng kính lúp thì cuối buổi lại đứng bét bảng xếp hạng. Chỉ tiêu một ngày sáu mươi bộ, ông ngồi đọc hết đám chữ nhỏ cỡ hạt vừng đó thì trưa nay mẹ ông ở nhà lại phải hâm cơm đến lần thứ ba, mà cái suất chuyển biên chế chính thức duy nhất của đợt này coi như cũng bay màu luôn đấy.”

“Nhưng người ta mất công xếp hàng từ sáng sớm...”

“Quy trình là quy trình, bạn tôi ơi,” Bình hạ thấp giọng xuống nửa cung, ghé sát vào vách ngăn lửng bọc nỉ xám giữa hai bàn, nháy mắt một cái đầy vẻ lọc lõi và thực dụng. “Mẫu từ chối in sẵn sinh ra là để cứu vãn hàng đợi. Mình trả hồ sơ về đúng biểu mẫu quy định, họ điền lại cho đúng, hệ thống ghi nhận mình đã xử lý xong một lượt giao dịch hoàn chỉnh. Tỷ lệ giải quyết tăng, thời gian chờ bình quân giảm, cả làng cùng vui, hiểu chưa ông tướng cẩn thận?”

An khẽ lắc đầu, lặng lẽ kéo một tập hồ sơ mới về phía mình. Anh biết Bình không xấu tính. Bình không có ác ý với bất kỳ ai đứng bên ngoài tấm kính kia; cậu ta chỉ là một người thực tế đến mức tàn nhẫn trong một cái guồng máy khổng lồ không đo đếm sự tận tụy hay công lý mà chỉ đo đếm số lượt nhấp chuột và thời gian hoàn tất một giao dịch.

Nhưng An không thể ép mình làm như thế được. Mỗi lần nhìn những dòng chữ nhỏ li ti in ở chân trang – nơi chứa đựng những điều khoản loại trừ hiểm hóc, những cái bẫy câu chữ có thể khiến một chuyến hàng vận chuyển dược phẩm hay lương thực bị kẹt lại vô thời hạn ở cổng trung chuyển – An lại thấy ngón tay mình cứng đờ trước con dấu từ chối màu đỏ mực. Giấy phép của Cục Quản Lý Các Vũ Trụ Rắc Rối chỉ quyết định việc một thế giới có được cắm cổng vào mạng lưới liên thông hay không; nó không trực tiếp làm sụp đổ một vũ trụ, nhưng việc đơn phương cắt đứt một tuyến giao thương đôi khi cũng đủ để đẩy hàng triệu con người ở phía bên kia vòm cổng vào cảnh thiếu thốn cùng cực.

Đúng lúc đó, một tràng âm thanh lộn xộn, gay gắt bỗng bùng lên ở khu vực đầu hàng rào phân luồng kim loại dẫn vào Bàn Số 8.

“Tôi đã nói rất rõ ràng rồi, cô phải đọc to bản cam đoan theo đúng ngữ điệu! Không có vần là không đúng định dạng tiếp nhận của hệ thống sảnh!” Một nam nhân viên hướng dẫn đeo băng đỏ của đội trật tự sảnh đang đứng chặn sừng sững trước một người phụ nữ trẻ, giọng điệu hách dịch và the thé lấn át cả tiếng loa phóng thanh thông báo tự động trên trần nhà.

Người phụ nữ trạc ba mươi tuổi, khoác chiếc áo khoác may bằng sợi thô màu tro bụi, hai cánh tay gầy guộc ôm khư khư một thùng các-tông dán kín băng keo chằng chịt mang biểu trưng của các tổ chức giáo dục phi lợi nhuận. Khuôn mặt cô đỏ ửng vì vừa ngượng ngùng vừa uất ức, đôi lông mày thanh tú chau lại dưới những lọn tóc mai bết mồ hôi:

“Anh vô lý vừa thôi chứ! Tôi đang đứng ở sảnh trung tính của Cục, tôi nói tiếng phổ thông liên vũ trụ hoàn toàn chuẩn xác, tại sao tôi lại phải đứng làm thơ giữa bàn dân thiên hạ thì mới được nộp đơn?”

“Quy định bổ sung số mười hai của Ban Tinh Gọn!” Người hướng dẫn viên vỗ bôm bốp vào cuốn sổ tay bìa da bóng loáng. “Người đến từ Thực tại VV-09, tức Vũ Trụ Vần Vè, khi thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép thông quan bắt buộc phải thể hiện cam kết tôn trọng bản sắc luật nền của vũ trụ gốc. Cô xin gia hạn tuyến cổng cho chuyến hàng sách giáo khoa đúng không? Vậy cô phải đọc lời cam đoan có vần điệu, hai câu trước bắt vần với hai câu sau! Nào, bắt đầu đi: ‘Tôi tên là... hôm nay đến đây...’ gì đó, nhanh lên cho người khác còn làm việc, đừng có làm mất thời gian của tập thể!”

Những người đang mệt mỏi xếp hàng phía sau bắt đầu xì xào bàn tán. Một vài kẻ hiếu kỳ thậm chí còn rút thiết bị ghi hình cầm tay ra, ống kính nhấp nháy ánh sáng đỏ hướng thẳng vào cô gái. Người phụ nữ – trên tấm thẻ đại diện tạm thời cài trước ngực có in dòng chữ Tống Ngọc Mai – cắn chặt môi dưới đến mức bật máu. Cô hít sâu một hơi, cố gắng đè nén cơn giận đang nghẹn ứ ở cổ họng để phát âm từng từ rời rạc:

“Tôi... tôi mang sách đến... xin gia hạn tuyến... để kịp khai giảng... không trễ một tuần...”

“Sai rồi! Sai bét!” Gã hướng dẫn viên xua tay lia lịa, nở một nụ cười cợt nhả đầy khoái trá. “‘Tuyến’ với ‘tuần’ là vần ép, không đạt chuẩn thanh điệu theo thang âm bằng trắc! Ở vũ trụ của cô mà nói năng lôm côm thế này thì thanh quản đã bị cơ chế tự nhiên khóa chặt từ lâu rồi chứ làm sao đứng đây được? Đọc lại từ đầu, đúng luật thơ mới nhận!”

Tống Ngọc Mai run lên vì tức tưởi. Thùng sách nặng trĩu trên tay cô chao nghiêng, mép thùng va vào thanh chắn kim loại phát ra một tiếng kêu khô khốc. Sự cấp thiết của cả một học kỳ, của hàng vạn đứa trẻ đang ngơ ngác chờ sách giáo khoa cập nhật danh mục từ vựng mới, bỗng nhiên bị biến thành một trò hề tiêu khiển rẻ tiền ngay giữa sảnh chờ công quyền lạnh ngắt.

“Mời chị vào Bàn Số 8,” một giọng nói đều đều, bình thản nhưng dứt khoát vang lên.

An đã đứng dậy từ lúc nào. Anh vươn tay gạt chốt cánh cửa nhỏ bằng gỗ ép bên hông bàn tiếp nhận, bước hẳn ra lối đi chung của sảnh. Anh nhìn người hướng dẫn viên đeo băng đỏ, ánh mắt không hề có vẻ đe dọa hay giận dữ, chỉ có sự điềm tĩnh đến lạnh lùng của một kẻ đã thuộc lòng từng dòng văn bản pháp quy mà người khác thường lười biếng bỏ qua.

“Anh Nam, anh căn cứ vào văn bản cụ thể nào để yêu cầu công dân đọc lời cam đoan có vần tại sảnh tầng một?”

Người hướng dẫn viên khựng lại, đôi mắt hẹp hơi nhướng lên đầy vẻ khó chịu: “Căn cứ cẩm nang hướng dẫn tiếp nhận văn hóa đặc thù chứ đâu! Cậu An, cậu đừng có bao đồng chuyện thiên hạ, người ta là công dân Vũ Trụ Vần Vè, nhập gia thì phải tùy tục...”

“Trụ sở Cục Quản Lý Các Vũ Trụ Rắc Rối là vùng không gian trung tính cấp một,” An cắt lời, giọng nói rõ ràng, rành mạch truyền đi khắp một vùng hành lang im ắng. “Căn cứ Điều 3, Khoản 2 của Quy chế Tiếp nhận và Xử lý Hồ sơ Ngoại vi ban hành kèm theo Quyết định số 09: Tầng tiếp nhận trung tính được thiết lập nhằm bảo đảm môi trường giao tiếp bình đẳng, tuyệt đối miễn trừ mọi cơ chế cưỡng chế vật lý, sinh học và ngôn ngữ bắt nguồn từ luật nền của các thực tại thành viên. Công dân một khi đã bước chân ra khỏi ranh giới vòm cổng thì không còn bị ràng buộc bởi phản xạ thanh quản địa phương.”

An đưa tay chỉ thẳng lên tấm biển kim loại mạ đồng đã hoen gỉ vì thời gian, được đính chặt trên cây cột bê tông chịu lực gần đó:

“Hơn nữa, nếu anh thực sự nắm vững luật nền của Thực tại VV-09 để áp dụng cẩm nang, anh sẽ biết nguyên tắc nền tảng trong hiến chương của họ là: *‘Câu đầu tiên luôn luôn được tự do’*. Chỉ những câu phát ngôn tiếp theo của cùng một chủ thể mới bắt buộc phải bắt vần với câu liền trước. Việc anh ép chị Mai phải gieo vần ngay từ câu mở đầu không chỉ là hành vi áp đặt sai thẩm quyền tại vùng trung tính, mà còn là sự hiểu sai hoàn toàn về mặt ngữ pháp thực địa.”

Mấy người đứng xem xung quanh bật cười khúc khích. Gã hướng dẫn viên mặt đỏ tía tai, ngón tay ngập ngừng lật qua lật lại cuốn sổ bìa da nhưng không tìm ra được điều khoản nào để cãi lại: “Nhưng... nhưng trong cẩm nang có ghi rõ mục khuyến khích...”

“Khuyến khích tôn trọng sự đa dạng, chứ không phải cưỡng chế hành vi giao tiếp,” An dứt khoát buông một câu kết luận. Anh quay sang người phụ nữ đang ôm thùng các-tông, khẽ gật đầu: “Mời chị Mai vào bàn. Toàn bộ hồ sơ của chị thuộc thẩm quyền xem xét trực tiếp của Bàn Số 8.”

Tống Ngọc Mai thở phào một hơi dài như vừa trút được tảng đá ngàn cân đè nặng trên ngực. Cô vội vã ôm thùng sách bước qua cánh cửa gỗ hẹp, ngồi xuống chiếc ghế nhựa màu cam đối diện An. Đôi bàn tay gầy gò của cô vẫn còn run rẩy khi đặt tập hồ sơ dày cộp lên mặt bàn giao dịch.

“Cảm ơn anh,” Mai nói, giọng cô giờ đây hoàn toàn bình thường, gãy gọn, dứt khoát và mạch lạc, không hề vướng víu một chút vần điệu gượng gạo nào. “Nếu không có anh can thiệp, chắc tôi đã không kiềm chế được mà ném thẳng cả cái thùng sách này vào mặt anh ta mất. Chúng tôi đang cần gia hạn tuyến cổng phục vụ việc vận chuyển sách gấp. Năm học mới bên chúng tôi chỉ còn đúng ba ngày nữa là chính thức bắt đầu, nếu cổng bị đóng lại để rà soát kỹ thuật theo đợt tinh giản này, toàn bộ học sinh các lớp tiểu học sẽ không có sách tập đọc.”

An kéo tập tài liệu về phía mình, ngón tay lật giở cẩn thận từng trang giấy bọc màng bảo vệ. Mắt anh dừng lại ở phần phụ lục kỹ thuật an toàn ở trang thứ mười hai.

“Đúng là có vướng mắc nghiêm trọng ở chỗ này,” An lẩm bẩm, đầu ngón tay gõ nhẹ từng nhịp chậm rãi lên mặt bàn laminate. “Tuyến cổng của bên chị sử dụng cơ chế truyền dẫn bằng chuỗi xung âm thanh cộng hưởng. Theo tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn mới do Vụ Chuẩn Hóa Thực Tại vừa ban hành tháng trước, mọi tín hiệu cảnh báo sự cố khẩn cấp khi đi qua cổng bắt buộc phải được mã hóa bằng âm thanh hai tần số liên tục. Nhưng luật nền bên chị lại cấm phát ra những âm thanh vô nghĩa không có vần điệu; nếu còi báo động hú lên bằng hai tần số đơn thuần mà không tạo thành thơ, hệ thống miễn dịch tự nhiên của cổng sẽ tự động ngắt kết nối vì coi đó là tạp âm xâm lấn nguy hiểm.”

Mai thở dài, khóe mắt trũng sâu lộ rõ vẻ mệt mỏi cùng cực của những đêm dài thức trắng: “Đó chính là lý do khiến các bàn tiếp nhận khác đuổi tôi về suốt từ đầu tuần trước tới giờ. Họ bảo trừ khi chúng tôi viết lại phần mềm cho cái còi báo động để nó vừa hú còi vừa gieo vần đúng luật bát cú, bằng không thì không bao giờ đủ điều kiện an toàn để được ký gia hạn. Nhưng anh thử tính xem, còi báo cháy báo nổ khẩn cấp mà bắt nó phải lựa vần lựa chữ làm thơ lục bát thì cháy rụi xong cả khu phố rồi nó mới cảnh báo xong!”

Ở bàn bên cạnh, Bình vừa cộp xong một con dấu từ chối nữa, ghé mắt liếc sang thì thầm qua vách ngăn: “Thấy chưa? Bế tắc kỹ thuật điển hình giữa hai hệ thống luật nền xung đột. Đẩy hồ sơ sang Vụ Chuẩn Hóa đi An, dùng Mẫu 11-K, ghi lý do ngắn gọn: ‘Không tương thích hạ tầng cảnh báo kỹ thuật số’. Giữ lại làm gì cho nặng nợ mà lại rước rắc rối vào thân?”

An không đáp lời Bình. Anh lật sâu xuống phần chú thích kỹ thuật được viết tay bằng mực tím ở cuối bản mô tả chi tiết do các kỹ sư của Thực tại VV-09 đính kèm.

Đúng lúc đó, một mùi hương trầm thanh nhã thoang thoảng cùng tiếng gót giày gõ nhịp nhàng, đều đặn trên nền đá hoa cương sáng bóng vang lên ngay sau lưng hai người.

“Có vẻ như tiến độ giải quyết công việc của Bàn Số 8 sáng hôm nay đang gặp phải một số bất cập mang tính cá biệt?”

Trần Thu Dung xuất hiện. Trưởng Phòng Tiếp Nhận và Hướng Dẫn đứng sừng sững ở đó, hai tay cầm chiếc máy tính bảng mỏng dính hiển thị biểu đồ tròn theo dõi hiệu suất thời gian thực của toàn phòng – một biểu đồ mà phần diện tích màu xanh lá cây của Bình chiếm tới gần một nửa vòng tròn, trong khi phần màu vàng cam của An co cụm lại thành một góc nhỏ xíu như một miếng bánh bị gặm dở.

Dung không bao giờ to tiếng hay thể hiện sự giận dữ. Bà là một bậc thầy lão luyện của nghệ thuật quản lý hành chính bằng thể bị động. Trong thế giới ngôn từ mượt mà của Dung, không có một cá nhân cụ thể nào phạm sai lầm cả; chỉ có “sai sót đã được ghi nhận”, “tiến độ chưa được tối ưu hóa theo kế hoạch”, và “các biện pháp điều chỉnh cần được cân nhắc áp dụng”.

“Dạ, em chào Trưởng phòng,” An hơi đứng nửa người dậy cúi đầu chào theo đúng chuẩn mực lễ nghi công sở. “Em đang xử lý bộ hồ sơ xin gia hạn tuyến vận chuyển sách giáo khoa cho Thực tại VV-09.”

Dung đưa mắt nhìn qua vách kính ngăn cách. Hàng người đứng chờ trước Bàn Số 8 lúc này đã rẽ thành một đường cong dài ngoằng, lấn chiếm sang cả lối đi dẫn vào quầy photocopy dịch vụ của Võ Mỹ Quyên. Khói máy in từ tiệm của Quyên phả ra mù mịt, nồng nặc mùi mực nhiệt và tĩnh điện, hòa cùng tiếng người nộp đơn thì thầm làu bàu tạo nên một bầu không khí đặc quánh áp lực nặng nề.

“Chị rất trân trọng tinh thần trách nhiệm và sự thấu cảm sâu sắc của An đối với các trường hợp dân sinh ngoại vi,” Dung nói, chất giọng êm ái như dòng nước ấm rót vào tai nhưng từng âm tiết phát ra đều có sức nặng đè nén ngột ngạt. “Tuy nhiên, bảng số liệu đo lường thời gian thực đang hiển thị thời gian xử lý trung bình của bàn em đã chạm ngưỡng mười tám phút cho một bộ hồ sơ. Ban Tinh Gọn vừa gửi công văn nhắc nhở trực tiếp về tình trạng ùn ứ cục bộ tại sảnh trung tâm. Chị tin tưởng rằng một giải pháp dứt điểm, hợp thức hóa quy trình và không gây xáo trộn trật tự chung sẽ được đưa ra ngay trong vài phút tới, đúng không An?”

Đó tuyệt đối không phải là một câu hỏi thăm dò. Đó là một bản tối hậu thư được bọc trong một lớp nhung mịn. Dung cần sảnh chờ phải được thông thoáng, cần các chỉ số báo cáo gửi lên cấp trên không bị bôi đỏ cảnh báo, và trên tất cả, bà không muốn bất kỳ sự ồn ào hay khiếu nại nào lọt vào tầm mắt của các đoàn thanh tra thuộc Ban Tinh Gọn đang lượn lờ ở các tầng trên.

“Vâng, em hiểu rõ rồi thưa Trưởng phòng,” An đáp nhỏ nhẹ, ánh mắt nhìn thẳng vào màn hình máy tính bảng của Dung.

Dung khẽ gật đầu, nở một nụ cười mỉm đúng chuẩn mực công sở rồi quay gót bước đi, tà áo dài lụa xào xạc lướt qua những ánh mắt mệt mỏi, thất thần của đoàn người đang dài cổ chờ đợi.

“Tôi đã bảo rồi mà không chịu nghe cơ,” Bình chép miệng, lắc đầu đầy vẻ thương hại khi bóng Dung vừa khuất sau cánh cửa tự động. “Dập cái Mẫu 11-K đi cho rảnh nợ. Chị Dung đã mở đường rút lui êm đẹp cho ông rồi đấy, không ai trách ông thiếu trách nhiệm đâu.”

An nhìn tập hồ sơ xin cấp phép vận chuyển sách giáo khoa, rồi lại ngước nhìn đôi mắt trũng sâu, đầy âu lo và tuyệt vọng của Tống Ngọc Mai. Anh hiểu rất rõ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Nếu tờ Mẫu 11-K kia được đóng dấu xuống, thùng sách này sẽ vĩnh viễn nằm lại trong một góc ẩm mốc của kho lưu trung chuyển. Tuyến cổng kết nối sẽ bị khóa lại theo diện “tạm dừng chờ đồng bộ kỹ thuật” – một thuật ngữ hành chính bóng bẩy đồng nghĩa với một cái chết từ từ và không kèn không trống, bởi chẳng có một viện nghiên cứu hay một ban quản lý nào rảnh rỗi đi viết lại phần mềm còi báo động cho một vũ trụ chỉ toàn những người nói vần.

“Chị Mai,” An bỗng ngẩng phắt đầu lên, ánh mắt sáng lên một tia kiên định sắc sảo. “Trong hệ thống luật nền của các chị, chữ viết có bị ràng buộc bởi bất kỳ quy tắc gieo vần nào không?”

Mai ngơ ngác mất một giây, dường như câu hỏi bất ngờ đã chạm vào một điểm mù trong tư duy của cô, rồi cô lắc đầu lia lịa: “Không! Tuyệt đối không bao giờ! Chữ viết là phương tiện trung tính tối cao của chúng tôi, chỉ dùng trong hồ sơ y tế, bệnh án, đơn thuốc và các biển báo nguy hiểm công cộng. Nếu viết chữ mà cũng bắt buộc phải gieo vần thì các bác sĩ bên chúng tôi đã chẳng thể nào kê nổi một đơn thuốc kháng sinh cứu người!”

“Vậy thì chúng ta giải quyết được vấn đề này rồi.”

An cúi xuống kéo ngăn kéo bàn làm việc, lấy ra một tờ giấy tiếp nhận khổ A3 dày dặn – loại biểu mẫu đặc thù hiếm khi dùng tới, dành riêng cho các trường hợp điều chỉnh kỹ thuật ngoại lệ mang tính chất giải pháp tương đương. Anh không chạm vào bàn phím máy tính mà rút chiếc bút máy bơm mực đen cài trên túi áo ngực, tự tay viết từng dòng chữ ngay ngắn, sắc sảo:

*“Căn cứ phụ lục giải thích luật nền địa phương: Phương thức cảnh báo bằng chữ viết hiển thị trên màn hình quang học được công nhận có giá trị pháp lý tương đương và thay thế hoàn toàn còi báo động phát sóng âm thanh tại các điểm nút giao thoa.”*

Anh ngẩng lên nhìn thẳng vào mắt Mai, giọng nói dứt khoát: “Chị ký bản cam đoan bổ sung vào đây: Phía đơn vị vận chuyển của chị sẽ chịu trách nhiệm lắp đặt thêm một bảng điện tử LED hiển thị cảnh báo chữ viết với chiều cao tối thiểu một mét ngay trước cửa vòm cổng trong vòng bốn mươi tám giờ sau khi hoàn tất thông quan. Tôi sẽ lập biên bản tiếp nhận tạm thời trên cơ sở giải pháp thay thế tương đương này và chuyển thẳng toàn bộ hồ sơ sang Tổ Kiểm Tra Sau Cấp Phép để họ tiến hành hậu kiểm tại thực địa.”

Mai nhìn An, đôi mắt mở to ánh lên vẻ bàng hoàng xen lẫn sự xúc động không thể tin nổi: “Được... được thật sao anh? Không cần phải gỡ bỏ hay lập trình lại toàn bộ hệ thống âm thanh nữa à?”

“Quy chuẩn an toàn chung yêu cầu ‘truyền đạt thông tin nguy hiểm một cách kịp thời và hiệu quả’, văn bản gốc không hề bắt buộc phương thức truyền đạt đó nhất thiết phải tạo ra sóng âm thanh làm thủng màng nhĩ người ta,” An mỉm cười một nụ cười khô khốc, mệt mỏi nhưng thanh thản. “Biển báo chữ viết hoàn toàn đáp ứng đầy đủ bản chất cốt lõi của quy định an toàn.”

Anh cẩn thận cầm con dấu tiếp nhận màu xanh lá cây – con dấu hiếm hoi nhất trong ngày nằm ở góc xa của khay mực – đóng mạnh mẽ một nhát dứt khoát xuống góc dưới bên phải của tờ đơn, rồi xé cuống phiếu hẹn giao dịch trao tận tay cho Mai.

“Hồ sơ của chị đã được thụ lý hợp lệ trên hệ thống. Trong ba ngày tới, tuyến cổng phục vụ việc vận chuyển sách giáo khoa vẫn sẽ được giữ trạng thái mở liên tục để chờ kết quả kiểm tra hậu kiểm của tổ công tác.”

Tống Ngọc Mai ôm lấy tờ phiếu hẹn mỏng manh vào lòng như thể vừa vớt được một chiếc phao cứu sinh giữa biển khơi giông bão. Miệng cô liên tục líu ríu nói những lời cảm ơn chân thành, xúc động đến mức suýt chút nữa thì phản xạ thói quen lại khiến cô buột miệng gieo một câu thơ lục bát. Cô ôm chặt thùng sách các-tông trước ngực, cúi đầu chào An một cái thật sâu rồi nhanh chóng rảo bước rời khỏi sảnh tiếp nhận.

An ngả toàn bộ lưng ra sau chiếc ghế xoay bọc giả da màu đen đã sờn rách ở các góc mép, thở hắt ra một hơi dài rã rời như thể vừa rút hết không khí ra khỏi lồng ngực.

“Bíp! Bíp!”

Chiếc màn hình máy tính trước mặt anh phát ra hai tiếng kêu chói tai, sắc lạnh. Biểu đồ tròn trên thanh công cụ vừa cập nhật: chỉ số năng suất cá nhân của Nguyễn Minh An tụt một mạch không phanh xuống vị trí số mười bốn – vị trí chót bảng của toàn bộ Phòng Tiếp Nhận và Hướng Dẫn. Thời gian xử lý ghi nhận cho một bộ hồ sơ vừa rồi: hai mươi tư phút ba mươi giây.

Bình ở bàn bên cạnh nghiêng đầu nhìn sang con số nhảy nhót trên màn hình của An, chỉ biết thở dài ngao ngán, lắc đầu quầy quậy: “Ông đúng là một gã tử vì đạo không thuốc chữa. Chiều nay chuẩn bị tinh thần lên văn phòng chị Dung mà uống trà giải trình nhé, tôi không đỡ lời giúp ông được đâu.”

An chỉ cười trừ, với tay cầm lấy chiếc cốc giữ nhiệt đã tróc gần hết lớp sơn tĩnh điện bên ngoài, uống một ngụm nước lọc đã nguội ngắt từ lâu. Anh biết rất rõ cái giá phải trả cho hai mươi tư phút ba mươi giây vừa rồi trong các biên bản thi đua cuối tháng, nhưng nghĩ đến nụ cười nhẹ nhõm của cô giáo trẻ và những thùng sách sẽ kịp qua cổng trước ngày tựu trường, anh cảm thấy bữa cơm nguội ngắt mẹ để phần ở nhà tối nay có lẽ cũng không đến nỗi quá đắng ngắt.

***

Mười hai giờ trưa. Chuông báo hết ca trực buổi sáng vang lên rộn rã, âm thanh kéo dài như một tiếng còi giải thoát cho cả một chiến trường ngập ngụa trong các loại biểu mẫu, công văn và con dấu. Dàn đèn huỳnh quang gắn trên trần cao của sảnh tiếp nhận đồng loạt giảm độ sáng xuống ba mươi phần trăm theo chế độ tiết kiệm năng lượng liên vũ trụ giờ cao điểm. Đám đông người nộp đơn đứng chờ rệu rã bên ngoài tấm kính bắt đầu tản dần ra các lối đi phụ, kéo nhau về phía khu Căng Tin Liên Thực Tại nằm ở cánh đông để tìm chút gì đó lót dạ sau nửa ngày dài đằng đẵng.

Bình đã vội vã tắt phụt màn hình máy tính, rút chiếc ví da kẹp nách cũ kỹ ra khỏi ngăn bàn rồi đứng phắt dậy chạy biến ra ngoài hành lang, chỉ kịp ném lại một câu nói với về phía An rằng nhớ ra giữ bàn ăn quen thuộc bên quầy cơm tấm của bà Tâm.

An không vội. Anh luôn giữ thói quen nán lại vài phút sau mỗi ca trực để dọn dẹp lại mặt bàn giao dịch, xếp các chồng tài liệu còn tồn đọng ngay ngắn theo đúng thứ tự mã số định danh thực tại để ca chiều vào việc không bị nhầm lẫn. Khi anh cúi gập người xuống, kéo hộc tủ sắt lưu tạm đặt dưới gầm bàn – nơi chuyên dùng để chứa những biểu mẫu rách mép, những tờ khai bị người ta bỏ quên hoặc những tài liệu bị lỗi in ấn cần tiêu hủy định kỳ – một vật thể lạ bỗng đập vào tầm mắt anh.

Đó là một tờ thông báo trả hồ sơ đã ngả sang màu vàng ố của thời gian, mép giấy quăn queo, bị kẹt chặt đến mức biến dạng giữa khe hở của đáy ngăn kéo và thanh ray trượt bằng khung sắt gỉ sét.

An tò mò lấy chiếc thước kẻ kim loại dài ba mươi phân trên bàn làm việc, nhẹ nhàng luồn lưỡi thước vào khe hở hẹp rồi khéo léo bẩy mẩu giấy ố vàng ra ngoài.

Đó là một tờ “Thông Báo Từ Chối Kết Nối Cổng Công Cộng” in theo mẫu quy chuẩn cũ từ ba năm trước, được in trên loại giấy làm từ xơ thực vật thô ráp, bề mặt nổi rõ những sợi xơ li ti chưa được nghiền mịn. Trên góc trên cùng của tờ thông báo có đóng một con dấu đỏ thẫm hình tròn đã nhòe nhoẹt mực in của Phòng Tiếp Nhận.

Mắt An quét nhanh qua các dòng thông tin hành chính được gõ bằng máy chữ cơ học:

*Mã thực tại: TL-004-X.* *Tên địa phương: (Đã bị ai đó dùng bút lông gạch xóa bằng những vệt mực đen đặc quánh).* *Lý do từ chối: Không đáp ứng tiêu chí cân đối chi phí vận hành mạng cổng theo định mức tinh gọn mạng lưới.*

Nhưng điều khiến cho lồng ngực An bỗng thắt lại là dòng chữ số nằm ở phần mã tra cứu hệ thống ở cuối trang. An vươn tay bật lại màn hình máy tính vừa chuyển sang chế độ ngủ, truy cập thẳng vào cổng thông tin dịch vụ công trực tuyến – cơ sở dữ liệu số lưu trữ danh mục công khai của toàn bộ các thực tại đang duy trì kết nối hoặc đang nộp đơn xin kết nối với Cục Quản Lý.

Anh cẩn thận gõ từng ký tự của chuỗi mã *TL-004-X* vào thanh tìm kiếm rồi nhấn phím Enter.

Vòng tròn chờ đợi trên giao diện web xoay tròn chầm chậm trong ba giây.

Màn hình nhấp nháy một cái rồi hiện lên một dòng chữ màu xám lạnh lùng: *“Mã thực tại không tồn tại trên hệ thống dữ liệu công cộng. Vui lòng kiểm tra lại định dạng.”*

An chớp mắt, gõ lại một lần nữa thật chậm rãi. Kết quả vẫn hoàn toàn trống trơn. Không có bất kỳ dữ liệu nào. Không có lịch sử các lần giao dịch trước đó. Không có cả một dòng ghi chú ngắn ngủi về việc hồ sơ đã bị chuyển giao sang cơ quan khác hay đã bị tiêu hủy theo quy định lưu trữ. Mã số đó, và cả cái thế giới gắn liền với nó, dường như chưa từng hiện diện trên bất kỳ văn bản công khai nào của Cục Quản Lý Các Vũ Trụ Rắc Rối.

An lật mặt sau của tờ giấy ố vàng.

Dưới đáy ngăn kéo Bàn Số 8, tờ thông báo từ chối vô thừa nhận vẫn nằm im lìm suốt ba năm qua với một khoản phí kiểm định hồ sơ đã thu nhưng chưa từng có biên lai hoàn trả cho người nộp. Con dấu thu tiền mang mã hiệu nội bộ của phòng tài vụ vẫn còn tươi màu mực đỏ thẫm, nằm ngay ngắn bên cạnh một con số viết tay tròn trĩnh: *450 Liên Phiếu*.