Chuyến xe ngược gió

Khói xe dầu nồng nặc và tiếng loa phóng thanh rè rè tại Ga xe Liên Tỉnh Phía Nam xé toạc không khí oi bức lúc nửa đêm, nơi dòng người chen chúc tìm lối thoát khỏi thành phố.

Ánh đèn cao áp trên những cột thép rỉ sét hắt xuống thứ ánh sáng vàng vọt, nhờ nhờ như bọc lấy từng dãy xe đò giường nằm dài ngoằng đang nổ máy rung bần bật. Mặt sân bê tông loang lổ những vệt dầu nhớt đen quánh, bốc lên thứ mùi khét nồng đặc quánh trộn lẫn với khói thuốc lá phả ra từ những cánh tài xế mặt mày hốc hác, mùi bánh mì kẹp thịt nguội bốc hơi ẩm ướt trong tủ kính mờ sương và tiếng bước chân bì bõm giẫm lên những vũng nước tù đọng sau cơn mưa chiều tầm tã. Từng đợt âm thanh hỗn tạp va đập chát chúa vào nhau: tiếng còi hơi rít từng chập nhức óc, tiếng quát tháo của cánh lơ xe giật khách, tiếng bánh xe đẩy chở thùng xốp ken két rạch trên mặt đường nứt nẻ. Tất cả tạo nên một thứ áp lực bức bối, nhớp nháp đến nghẹt thở, đè nặng lên từng lồng ngực đang cố chen lấn tìm một chỗ ngồi rời khỏi đô thành trước khi rạng sáng.

An Nhiên siết chặt quai chiếc ba lô vải bạt màu rêu đã sờn rách ở mép đáy, hai khớp vai mỏi nhừ vì sức nặng của mấy bộ quần áo cũ, con dao bếp bọc trong khăn vải và cuốn sổ tay sờn gáy của mẹ. Cô bước thoăn thoắt, lách người khéo léo qua những kiện hàng thùng xốp chằng dây nylon chằng chịt, những bao tải dứa căng phồng rau củ và những đứa trẻ nằm co quắp ngủ vùi trên manh chiếu rải tạm ngay lối đi.

Chỉ còn cách thanh chắn barrier bằng kim loại hoen ố của cửa soát vé chừng mươi bước chân. Phía sau khung sắt sơn hai màu trắng đỏ bong tróc ấy là khoảng sân bê tông dẫn ra gầm xe tuyến đường dài đi về dải đất miền Trung khô cằn. Nhiên thò tay vào túi áo khoác gió mỏng, những ngón tay gầy guộc chạm vào mép chiếc vé giấy đã nhăn nhúm vì mồ hôi lòng bàn tay. Nhưng ngay khoảnh khắc cô chuẩn bị rút chiếc vé ra để đưa cho người gác cổng, một bàn tay thô ráp, gân guốc thình lình từ phía sau chộp lấy bắp tay cô, giật ngược lại bằng một lực mạnh đến tàn bạo.

"Chị định trốn đi đâu hả chị Nhiên?"

Giọng nói vỡ đôi, đục ngầu sự tức giận và hụt hơi quen thuộc phả thẳng vào gáy cô. Nhiên sững người, trượt chân suýt ngã xuống vũng nước đọng dưới sàn bê tông. Cô quay phắt lại.

Trần Minh Khang đứng sừng sững ngay trước mặt cô. Lồng ngực cậu phập phồng dữ dội dưới lớp áo thun ba lỗ xám xịt lấm lem những vệt dầu máy đen sì của tiệm sửa chữa điện lạnh. Mái tóc bù xù bết dính vào vầng trán nhễ nhại mồ hôi hôi hám. Đôi mắt vằn đỏ những tia máu vì thiếu ngủ kinh niên và cơn phẫn nộ dồn nén nhìn trừng trừng xoáy vào mặt cô, hai cánh mũi phập phồng như một con thú non bị dồn vào chân tường.

"Khang? Sao em biết..."

"Chị nghĩ chị trèo qua cửa thoát hiểm gác xép lúc nửa đêm thì không ai biết chắc?" Khang gằn từng tiếng qua kẽ răng nghiến chặt, bàn tay thô ráp của cậu chuyển từ bắp tay xuống bóp nghiến lấy cổ tay chị gái, siết mạnh đến mức các đầu ngón tay trắng bệch, khớp xương kêu lách cách. "Chị định bỏ đi như thế này sao? Vứt hết mọi thứ lại cho tôi với dì Thu tự bơi à? Bếp Hạ sắp bị ngân hàng niêm phong, giấy đòi nợ dán kín từ cửa cuốn ra đến cột điện đầu ngõ, vậy mà chị lại xách ba lô trốn chạy y như cái cách chị đã làm suốt bao nhiêu năm qua!"

Mấy người khách đi đường ngoái đầu lại nhìn. Một người đàn bà quẩy gánh bánh chưng dạo lùi lại né tránh, ánh mắt tò mò tẻ nhạt của những kẻ lỡ đường chỉ dừng lại vài giây rồi nhanh chóng lướt qua, vô cảm trước một màn xô xát gia đình chẳng có gì hiếm hoi ở chốn bến xe bến bãi.

Nhiên cắn chặt môi dưới, dùng hết sức bình sinh giật mạnh cổ tay ra khỏi gọng kìm cứng ngắc của em trai. Vết siết đỏ ửng hằn sâu trên làn da trắng xanh xao. Cô lùi lại nửa bước, chỉnh lại quai ba lô bị lệch, cố ghìm giọng xuống mức thấp nhất, trầm và đanh thép để không biến cả hai thành trò cười giữa ga xe:

"Chị không trốn chạy. Chị cần phải đi tìm câu trả lời. Giữ cái xác nhà trống trơn đó thì giải quyết được gì khi chúng ta không có sáu trăm triệu tiền mặt để đóng lãi phạt và gốc đúng hạn trong tháng này?"

"Câu trả lời cái gì? Lại là mấy công thức gia vị viển vông trong cuốn sổ nát của mẹ chứ gì?" Khang cười khẩy, nhưng khóe miệng giật giật chua chát, để lộ sự bất lực tận cùng. "Mười năm trước, khi cái nhà này khó khăn nhất, ba bỏ đi, nợ nần ngập đầu ngập cổ, chị cũng nói là chị đi tìm con đường cho tương lai! Chị bỏ thi đại học kinh tế để vào trường nấu ăn, rồi chui rúc vào mấy cái bếp Tây năm sao lộng lẫy, thơm tho, để mẹ một mình xoay xở với từng nồi nước dùng hôi mùi xương bò, từng đồng tiền lẻ thấm mồ hôi của Bếp Hạ. Chị luôn luôn có một cái cớ thật thanh cao để vùi đầu vào bếp, để trốn tránh trách nhiệm với gia đình này! Đến tận bây giờ, khi mẹ mất rồi, nấm mồ mẹ chưa xanh cỏ, cái nhà sắp bị người ta kéo đến kéo rào niêm phong, chị lại tiếp tục giở bài cũ!"

Từng lời của Khang như những nhát dao găm gỉ sét đâm thẳng vào khối mặc cảm tội lỗi mà Nhiên đã chôn chặt dưới đáy lòng suốt ba tuần tang tóc. Nỗi cay đắng dâng lên tận cổ họng, nghẹn đắng và bỏng rát như nuốt phải tàn tro. Mười năm đứng trong những gian bếp lạnh ngắt làm bằng inox sáng loáng, mười năm cạo vảy cá hồi, tỉa từng nhánh ngò tây, cân từng miligram bơ lạt của Pháp để phục vụ những bàn tiệc xa hoa... cô đã nghĩ mình đang vươn lên, đang chứng minh cho mẹ thấy con gái bà có thể làm rạng danh nghề bếp. Nhưng rút cuộc, thứ cô để lại sau lưng chỉ là bóng lưng còng rạp của mẹ bên bếp than tổ ong rực lửa và một đứa em trai lớn lên trong sự thiếu thốn, hoang dại.

Nhưng sự thật không chỉ đơn giản có thế.

Nhiên run lên bần bật, hai bàn tay siết chặt thành nắm đấm đến mức móng tay hằn sâu vào lòng bàn tay đau điếng. Cô nhìn thẳng vào đôi mắt đỏ ngầu của Khang, giọng cô run rẩy nhưng rành rọt từng chữ:

"Khang, em có tư cách gì để đứng đây chỉ tay vào mặt chị mà nói hai chữ trốn tránh? Mẹ thương em, mẹ bao bọc em suốt ngần ấy năm trời, bao bọc đến mức em luôn coi sự hy sinh của mẹ là điều hiển nhiên mà em có quyền hưởng thụ! Em nghĩ khoản nợ ngân hàng gần hai tỷ bạc kia từ trên trời rơi xuống chắc? Em có từng tự hỏi tại sao mẹ phải lén lút đem sổ đỏ căn nhà mặt tiền đi thế chấp không? Cái tiệm sửa xe máy của em mở ra rồi phá sản ba lần trong bốn năm là tiền của ai? Những vụ cá độ bóng đá, những lần em bị người ta giữ xe đòi tiền chuộc ở bãi xe Cầu Hang là ai giấu chị đi vay mượn khắp nơi để chuộc em về? Em có bao giờ chịu đứng ra gánh lấy hậu quả của chính mình dù chỉ một lần, hay lúc nào cũng núp sau lưng mẹ để mẹ dọn dẹp đống rác mà em để lại?"

Khang sững sờ. Gương mặt đen nhẻm, góc cạnh của cậu thợ sửa điện lạnh bỗng chốc co rúm lại. Sắc mặt cậu tái nhợt đi dưới ánh đèn vàng vọt, như thể lớp áo giáp sắt duy nhất che đậy lòng tự trọng vụn vỡ vừa bị tước đoạt một cách không thương tiếc. Đôi mắt Khang lộ rõ vẻ tổn thương sâu sắc – nỗi cay đắng của một đứa em trai luôn cảm thấy mình là kẻ thừa thãi, luôn bị bà chị gái tài giỏi, kiêu hãnh coi thường và xem như một gánh nặng vô tích sự suốt cả cuộc đời.

"Chị nghĩ tôi không muốn gánh à..." Khang nghẹn lại, lồng ngực phập phồng khó nhọc, hai bàn tay buông thõng run rẩy. "Chị tưởng chỉ có chị mới thương mẹ, chỉ có chị mới xót cái nhà này sao? Phải, tôi ngu dốt, tôi phá gia chi tử, tôi không có học thức cao sang như chị! Nhưng lúc mẹ ho ra máu giữa đêm, người cõng mẹ đi cấp cứu là tôi! Lúc mẹ nằm liệt giường đau đớn, người lau rửa phân gio cho mẹ là tôi với dì Thu, chứ không phải một đầu bếp năm sao bận rộn với mấy món ăn thượng lưu của chị!"

Khoảng không gian giữa hai người như đông cứng lại. Tiếng ồn ào xung quanh dường như lùi xa, chỉ còn lại sự tàn nhẫn của những vết thương gia đình bị bóc trần trần trụi.

Nhiên thở dốc, mắt hoe đỏ, nước mắt rưng rưng nơi khóe mi nhưng cô kiên quyết không để nó rơi xuống. Cô hít sâu một hơi khói dầu khét lẹt:

"Chị không nói em vô tích sự. Chị biết ơn em vì những ngày tháng cuối cùng của mẹ. Nhưng Khang à, nếu chị ở lại Minh Cảng lúc này và đặt bút ký vào cái hợp đồng nhượng quyền của tập đoàn Khải Nam, Bếp Hạ của mẹ sẽ chết vĩnh viễn. Họ không mua thương hiệu để giữ lại hương vị của mẹ. Họ chỉ muốn biến công thức của Bếp Hạ thành nước cốt đóng gói công nghiệp, thành những gói xốt đông lạnh rẻ tiền bày bán đại trà trong siêu thị để kiếm lời. Chị thà đi tìm con đường sống thật sự cho nó, đi tìm lại cái hồn cốt nguyên bản mà mẹ đã ghi trong sổ, còn hơn đứng nhìn di sản của mẹ bị biến thành một món hàng vô hồn để trả nợ!"

Tiếng còi hơi của chiếc xe đò phía sau cánh cổng sắt bất thần rú lên một hồi dài xé tai báo hiệu giờ lăn bánh. Người soát vé mặc áo sơ mi bạc màu gõ côm cốp tập cuống vé vào thanh barrier, quát to bằng giọng kim sắc nhọn:

"Chuyến Tuy Hòa - Đà Nẵng khởi hành lúc không giờ mười lăm! Hành khách cuối cùng mau vào xe, không đón khách dọc đường nữa đâu!"

Khang buông thõng hai tay. Cậu đứng chết trân giữa dòng người đang hối hả xô đẩy qua lại, nhìn chiếc ba lô bạc màu trên vai chị gái với ánh mắt trơ trọi, uất nghẹn mà không sao tháo gỡ nổi. Khoảng cách giữa hai chị em, tích tụ qua hàng năm trời im lặng, hiểu lầm và những ngã rẽ cuộc đời quá đỗi khác biệt, giờ đây hiện rõ như một vực sâu thăm thẳm không cây cầu nào bắc qua nổi.

"Nếu chị đã bước qua cái cửa đó," Khang gằn từng tiếng, giọng nghẹn lại sau kẽ răng, mắt nhìn trừng trừng xuống vũng nước bẩn dưới chân, "thì đừng bao giờ quay về trách tôi nếu Bếp Hạ bị người ta phát mại."

Nhiên không trả lời. Trái tim cô quặn thắt như bị bóp nghẹn, nhưng đôi chân vẫn dứt khoát bước tới. Cô đưa chiếc vé giấy nhăn nhúm cho người soát vé. Tiếng kìm bấm vang lên một tiếng *tách* dứt khoát, cắt đứt cuống vé và cũng cắt đứt luôn mối dây liên hệ cuối cùng với thành phố sau lưng.

Tiếng còi xe lại rít lên giục giã. Nhiên cắm đầu bước nhanh qua đường hầm bê tông ẩm thấp dẫn ra bãi đỗ xe phía sau. Gió đêm lùa vào hành lang mang theo hơi ẩm lạnh buốt. Khi Nhiên vừa bước chân lên bậc cửa bọc kim loại sắc cạnh của chiếc xe giường nằm mang biển số miền Trung, túi áo khoác của cô rung lên một nhịp ngắn kèm theo âm thanh tinh nghịch lạnh lùng.

Cô rút chiếc điện thoại cũ nứt màn hình ra. Ánh sáng xanh le lói hiện lên dòng thông báo tự động từ ứng dụng ngân hàng:

*Hồ sơ thế chấp tài sản Bếp Hạ còn 27 ngày trước khi chuyển sang giai đoạn phát mãi tài sản bảo đảm.*

Hai mươi bảy ngày. Mỗi giây trôi qua từ lúc này đều là cát lún dưới chân.

***

Chiếc xe đò giường nằm gầm rú như một con thú sắt điên cuồng lao đi trong đêm mịt mùng trên Quốc lộ 1A. Thân xe rung bần bật sau mỗi lần thụt ổ gà hay né tránh những chiếc xe tải chở hàng ngược chiều đang rọi đèn pha chói lòa.

Bên trong khoang xe, không khí ngột ngạt quánh đặc lại như một khối thạch nhầy nhụa. Mùi điều hòa ẩm mốc lâu ngày không được cọ rửa quyện chặt với mùi dầu gió xanh cay nồng, mùi tất chân ẩm ướt và thứ mùi chua lòm, nôn nao của những hành khách say xe nằm la liệt hai bên lối đi hẹp. Tiếng rên rỉ khe khẽ, tiếng ngáy khò khè và tiếng trẻ con khóc ngằn ngặt vì tức ngực tạo thành một bản hòa âm u ám của những phận đời trôi dạt xuyên đêm.

Nhiên ngồi ở dãy ghế phụ sát lối đi tầng dưới, lưng dựa vào thành xe sắt bọc simili đã rách nát trơ cả lớp mút xốp ố vàng. Cô mở chiếc ví vải dù nhỏ nằm sâu trong đáy ba lô, cẩn thận kiểm tra lại từng tờ tiền.

Bốn triệu đồng mang theo từ nhà gom góp sau tang lễ của mẹ, sau khi trừ đi tiền vé xe đò đường dài gần bảy trăm ngàn và mấy khoản chi tiêu linh tinh cho việc đi lại, số tiền mặt trong tay cô lúc này chỉ còn vẻn vẹn ba triệu hai trăm ba mươi ngàn đồng. Một con số mỏng manh đến rợn ngườI. Với số tiền này, việc trang trải tiền ăn ở, xe cộ dọc các làng chài ven biển miền Trung và tìm đường vào tận Vạn Gió – một vùng đất cô chỉ mới nghe qua lời kể mập mờ trong những trang nhật ký – sẽ là một bài toán sinh tồn khắc nghiệt. Tiền không thể chỉ tiêu đi mà không sinh ra; nếu không tìm cách thắt lưng buộc bụng đến từng đồng bạc cắc, cô sẽ kiệt sức trước cả khi nhìn thấy bóng dáng xưởng mắm của người phụ nữ mang tên Tư Mặn.

Gần hai giờ sáng, xe đột ngột phanh dúi dụi rồi tấp vào một trạm dừng chân dã chiến dựng tạm ven một đoạn đường tránh quốc lộ hoang vu. Trời đổ mưa rào xối xả, gió lốc quất ràn rạt vào những mái tôn fibro xi-măng xiêu vẹo, nước mưa tràn qua rãnh thoát nước ngập lênh láng mặt sân đất đỏ quạch.

Bác tài chính to béo có vết sẹo dài từ đuôi mắt trái kéo xuống tận quai hàm cùng hai tay phụ xe trẻ tuổi uể oải nhảy xuống đất, chửi thề om sòm vì quán cơm liên kết quen thuộc phía trước bị sạt lở ngập nước phải đóng cửa. Trong khi đó, gần bốn mươi hành khách trên xe bị đánh thức bởi cú xóc nảy, lục tục kéo nhau xuống xe với bộ mặt ngơ ngác, mệt lả và bắt đầu nhao nhao đòi ăn khuya để dằn bụng chống lại cơn say xe đang cào xé ruột gan.

Gian nhà ăn dựng bằng tre nứa và bạt dứa chỉ có vài bộ bàn ghế nhựa cáu bẩn. Phía sau quầy hàng lèo tèo mấy gói mì tôm là một góc bếp xập xệ, ẩm thấp. Dưới ánh bóng đèn dây tóc đỏ quạch đung đưa theo gió, một người phụ nữ trạc năm mươi tuổi, dáng người gầy gò, mặt mày tái mét đang luống cuống tay chân trước hai chiếc bếp khè công nghiệp cũ rỉ. Trên sàn bếp nhớp nháp chỉ có một bao gạo xát dối chưa nhặt sạn, một rổ rau muống héo úa và một thùng xốp chứa đầy những khúc cá ba sa đông lạnh xám ngoét đang rỉ nước đá tanh nồng. Người phụ nữ trông quán gần như muốn khóc, một mình bà không tài nào xoay xở kịp bữa ăn cho mấy chục con người đang đói lả, lạnh buốt và bắt đầu nổi cáu.

"Cơm nước kiểu gì thế này? Mưa gió đói muốn rụng ruột mà không có gì bỏ mồm à?"

"Nhà xe làm ăn như hạch! Đưa vào cái quán ma này để hành dân à?"

Tiếng đập bàn chan chát vang lên từ phía đám thanh niên đi làm ăn xa.

Nhiên đứng dựa vào cây cột gỗ dưới mái hiên, quan sát toàn bộ khung cảnh hỗn loạn ấy trong vài phút. Đôi mắt sắc sảo của một người từng quản lý gian bếp nhà hàng lập tức phân tích từng chi tiết: hai bếp khè ngọn lửa đỏ quạch vì nghẹt bec ga, thùng cá ba sa đông lạnh cắt khúc dày bản nhiều mỡ, bao gạo thô rẻ tiền nhiều tấm, và một đám đông đang bị kiệt quệ thần kinh vì say xe, dạ dày co bóp rỗng tuếch, vị giác bị tê liệt bởi khói dầu và gió lạnh.

Nhiên hít sâu một hơi luồng không khí ẩm ướt nồng mùi đất mục, bước thẳng về phía người tài xế có vết sẹo đang đứng rít thuốc lào bên vách ván:

"Bác tài, để cháu phụ cô quán nấu bữa khuya cho cả xe mình. Cháu chỉ xin bác bớt lại cho cháu một nửa tiền vé xe ban nãy."

Người tài xế nheo mắt nhìn cô gái trẻ mảnh khảnh mặc chiếc áo khoác gió sờn màu. Đôi mắt cô sáng quắc, sống mũi cao thẳng và dáng đứng vững chãi lạ thường. Ánh mắt ông ta lướt xuống đôi bàn tay Nhiên – những ngón tay gầy, các khớp ngón thon dài nhưng ở gốc ngón trỏ và lòng bàn tay có những vết chai sần dày cộm đặc trưng của người cầm dao bản nặng lâu năm. Ông ta nhổ toẹt bãi nước đóm thuốc lào xuống nền đất ướt nhẹp:

"Biết nấu không đấy con bé? Cánh lái xe đường dài bọn tao ăn uống tạp nham thật, nhưng mồm miệng khó tính như quỷ. Nấu dở, nguội ngắt hay nhạt nhẽo là chúng nó lật bàn lật ghế đập nát quán đấy."

"Cháu làm nghề bếp," Nhiên đáp ngắn gọn. Giọng cô không lớn nhưng dứt khoát, chắc nịch như đinh đóng vào cột gỗ.

Người tài xế nhìn trúng ánh mắt không hề chớp của cô, tặc lưỡi vẫy tay: "Được! Vào làm đi. Nếu chúng nó ăn êm mồm, tao trả lại mày nửa tiền vé, còn bao thêm bữa ăn!"

Năm phút sau, Nhiên đã buộc gọn mái tóc dài sau gáy bằng một sợi dây thun, xắn cao tay áo khoác quá khuỷu tay, bước vào gian bếp ngập ngụa mùi mỡ khét tích tụ nhiều năm.

Lồng ngực cô khẽ thắt lại khi các đầu ngón tay chạm vào bề mặt ráp ráng của chiếc thớt nghiến tròn và chiếc muôi sắt cán dài nặng trịch. Đã ba tuần trôi qua kể từ ngày cô cởi bỏ bộ áo đầu bếp màu trắng tinh khôi ở nhà hàng năm sao tại Minh Cảng. Nơi này bẩn thỉu, nhớp nháp, hỗn loạn và bốc mùi, hoàn toàn đối lập với thế giới chuẩn mực mà cô từng dành trọn tuổi trẻ để vươn tới. Nhưng kỳ lạ thay, cảm giác kim loại lạnh ngắt và mùi khói bếp phả vào mặt lại khiến từng mạch máu trong người cô râm ran sống lại. Đây là bản năng sinh tồn duy nhất mà cô có.

Thói quen điều hành và kỹ thuật chuẩn xác của một cựu phó bếp lập tức trỗi dậy trong vô thức. Nhiên nhanh chóng nắm quyền kiểm soát gian bếp, phân công người phụ nữ trông quán đi vo gạo và nhặt rau muống, còn cô tập trung toàn bộ vào thùng cá ba sa đông lạnh.

Nhưng chính tại khoảnh khắc này, tư duy của một đầu bếp trường lớp đã dẫn dắt đôi tay cô đi theo lối mòn cũ kỹ.

Nhiên nhìn những khúc cá ba sa dày cộm đầy mỡ trắng bợt bạt dưới đáy thùng xốp với cái nhìn e ngại của một người quen nấu đồ ăn thanh cảnh cho giới trung lưu thành phố. Mỡ cá da trơn công nghiệp là kẻ thù của sự tinh tế. Cô lấy một chiếc dao nhỏ bén ngót, tỉ mỉ lạng bỏ sạch sẽ từng lớp mỡ dày dưới da cá để tránh cảm giác ngấy mỡ. Cô pha một chậu nước muối loãng, vắt thêm nước cốt hai quả chanh để ngâm cá thật kỹ nhằm tẩy sạch mùi tanh bùn và chất nhớt đặc trưng của cá nước ngọt.

Khi nấu cơm, thấy bao gạo xát dối nhiều tấm, Nhiên vo tới ba lần nước cho thật trong, dùng ngón tay đo mực nước cẩn thận từng mi-li-mét theo tỷ lệ chuẩn để hạt cơm chín tới nở mềm, dẻo dính như tiêu chuẩn cơm niêu cao cấp.

Đối với nồi cá kho, Nhiên tỉ mỉ bóc từng củ hành tím khô, đập dập nhẹ chứ không băm nát để tránh làm đục nước sốt. Cô dùng chiếc thìa con cẩn thận đong từng lượng đường cát trắng, hạt nêm, tiêu sọ xay mịn và một lượng nước mắm vừa phải theo tỷ lệ cân bằng vị giác nghiêm ngặt – công thức xốt kho cá thanh tao mà cô từng dày công nghiên cứu tại chuỗi nhà hàng của Khải Nam để phục vụ những thực khách sợ mặn, sợ béo và sợ tăng huyết áp. Cô phi thơm hành tím cho đến khi đạt sắc vàng rơm hoàn hảo, xếp từng khúc cá ngay ngắn vào chảo sâu lòng, đổ nước ngập xâm xấp mặt cá rồi vặn nhỏ lửa khè liu riu để cá ngấm sốt từ từ mà thớ thịt không bị co rút hay nứt vỡ hình dáng.

Cô thậm chí còn tỉ mẩn dùng dao chẻ vài nhánh hành hoa ngâm vào nước đá cho cong vút lại để chuẩn bị bày lên đĩa cho đẹp mắt.

Nhưng thực tế trần trụi của cuộc sống bên lề đường không phải là một phòng ăn máy lạnh với tiếng nhạc không lời êm dịu và những thực khách thong thả dùng dao nĩa.

Mười lăm phút trôi qua, tiếng gõ đũa lách cách và tiếng chửi bới ngoài gian nhà ăn bắt đầu rộ lên như ong vỡ tổ. Gió lạnh từ ngoài đồng thổi thốc vào khiến những người đàn ông ướt sũng run cầm cập. Cánh tài xế mắt trũng sâu vì thiếu ngủ, toàn thân rã rời sau hàng trăm cây số đánh vật với vô lăng, dạ dày bị cồn cào xâu xé bởi dịch vị chua loét của cơn say xe, đang cần một thứ gì đó bỏng giãy, đậm đặc, mặn mòi tọng ngay vào bụng để lấy lại nhiệt lượng chạy tiếp ca ba giờ sáng.

"Cơm đâu nhà xe? Nửa tiếng đồng hồ rồi chưa thấy hột cơm nào vào mồm là sao?"

"Mẹ kiếp, chết rét đến nơi rồi! Đem cơm ra mau!"

Nhiên vội vã dùng muôi múc cơm ra từng chiếc đĩa sứ sứt mẻ, cẩn thận gắp từng khúc cá ba sa đặt lên trên, chan một thìa nước sốt màu nâu nhạt sóng sánh và rắc vài cọng hành hoa chẻ sợi lên bề mặt. Đĩa thức ăn của cô nhìn sạch sẽ, thanh nhã, khúc cá tròn trịa bóng bẩy không một chút mỡ thừa bám dính.

Nhưng khi những đĩa cơm đầu tiên được bưng ra bàn của cánh tài xế, người đàn ông có vết sẹo dài trên trán chỉ vừa và một miếng cơm kèm miếng cá vào miệng đã lập tức biến sắc mặt. Ông ta nhăn rúm mày lại, nhổ toẹt cả cơm lẫn cá xuống sàn đất cái *phì*, rồi lấy mu bàn tay quệt mạnh miệng:

"Mẹ kiếp, cơm gì mà dẻo quẹo dính răng thế này? Nấu cháo cho người ốm à?"

Một tài xế trẻ tuổi ngồi bên cạnh đập mạnh đôi đũa tre xuống mặt bàn nhựa mỏng manh làm cái đĩa nảy lên leng keng. Anh ta gắt gỏng, giọng khản đặc vì khói thuốc:

"Cá thì nhàn nhạt, mềm oặt, ngửi mùi bơ với hành tây lợm cả cổ! Đang say xe óc ách trong bụng, nuốt cái thứ béo nhẫy lờ lợ này vào chỉ có nước móc họng nôn thốc nôn tháo ra xe! Nấu nướng kiểu làm hàng thế này mà cũng đòi xưng làm bếp à con bé kia?"

Sự im lặng buốt giá bóp nghẹt gian bếp dã chiến. Mấy chục cặp mắt đói khát và giận dữ đổ dồn về phía Nhiên.

Nhiên đứng sững bên cạnh chiếc bàn bếp ọp ẹp, chiếc muôi sắt trĩu nặng trên tay. Hai tai cô ù đi, máu dồn lên mặt nóng bừng vì xấu hổ và nỗi tự ái nghề nghiệp bị giáng một đòn chí mạng. Mười năm trong nghề, cô chưa từng bị thực khách nhổ toẹt thức ăn ra khỏi miệng một cách nhục nhã như vậy. Những kỹ thuật chuẩn xác, những công thức đo lường vi lượng, những bài học về cân bằng đạm béo và tính thẩm mỹ tao nhã mà cô từng tự hào... tất cả đều sụp đổ tan tành trước những người lao động chân tay đang kiệt sức vì đói rét.

Cô đã nấu bằng cái tôi kiêu hãnh của một đầu bếp thành thị chứ không hề nấu bằng sự thấu cảm với chính những con người đang phải nuốt miếng cơm vào bụng để sinh tồn.

Trong lúc không khí đang căng như dây đàn, một người tài xế già ngồi ở góc trong cùng chậm rãi buông đôi đũa xuống. Mái tóc ông đã hoa râm, khuôn mặt khắc khổ chằng chịt những nếp nhăn sâu hoắm như vết nứt trên đất hạn, đôi bàn tay mốc thếch vì sương gió và khói dầu. Ông không chửi bới, chỉ lẳng lặng đứng dậy, bước lại gần góc bếp của Nhiên. Ông nhìn vào chảo cá còn thừa đang bốc làn khói mỏng manh, khẽ thở dài lắc đầu:

"Cô bé, cô quen nấu cho người ngồi phòng máy lạnh ngắm nghía cái đĩa thức ăn rồi."

Nhiên mím chặt môi, cúi gục đầu xuống, hai mắt cay xè: "Cháu xin lỗi... Cháu chỉ muốn miếng cá không bị ngấy mỡ và giữ được vị ngọt tự nhiên của thịt cá..."

"Ngọt tự nhiên cái nỗi gì giữa cái đêm mưa lạnh thấu xương này?"

Bác tài già vươn bàn tay gầy guộc chỉ ra ngoài màn mưa mù mịt, nơi những chiếc xe tải nặng đang gầm rú trượt bánh trên mặt đường trơn như mỡ:

"Người đi đường dài, thần kinh lúc nào cũng phải căng như dây đàn, ruột gan cồn cào vì say sóng xe, mùi khói dầu ngấm tận chân răng kẽ tóc. Cái người ta cần lúc này không phải là một đĩa cá đẹp mắt để ngắm, mà là một miếng cá kho mặn quéo thịt lại, mặn mòi cay xé họng đủ để kéo lại cái vị giác đã chết cóng vì mệt! Phải nhiều ớt hiểm, nhiều gừng già giã dập để hơi nóng nó xộc thẳng lên mũi, át tiệt cái mùi tanh nồng của khói xe và cảm giác buồn nôn! Còn cơm, người ta cần hạt cơm khô ráo, chắc hạt, nở tơi xốp để chan ngập thứ nước cá kho mặn chát ấy vào mà và thật nhanh ba bốn miếng là ấm bụng lên đường. Cô làm điệu đà, nhạt toẹt thế này, ai mà nuốt cho nổi?"

Bác tài già dừng lại một chút, nhìn sâu vào đôi mắt đang ngấn nước của Nhiên. Ánh mắt ông bớt đi vẻ gay gắt, chùng xuống thành một sự bao dung từng trải:

"Làm nghề lái xe hay làm nghề bếp thì cái gốc cũng như nhau thôi cô bé à. Muốn sống sót qua những đoạn đường đèo bão lũ hiểm trở, người ta phải nương tựa vào nhau, phải hiểu cái khổ, cái thèm của nhau mà liệu đường đối đãi. Dọc cái dải đất miền Trung này, từ đây lên đến mạn đèo Dốc Sương, có cả một mạng lưới những quán cơm dã chiến nghèo nàn cưu mang tài xế tụi tôi qua bao mùa mưa lũ bão bùng. Người ta sống với nhau bằng cái tình mặn mòi, chân chất, bộc trực như hạt muối vậy đấy, chứ không ai sống bằng mấy thứ hoa hòe hoa sói đâu."

*Vị Nhà không đứng yên.*

Dòng chữ nắn nót bằng mực tím đã ố vàng trong cuốn sổ tay của mẹ bất thần dội vang trong tâm trí Nhiên, rát bỏng như một gáo nước sôi dội thẳng vào tâm can.

Mẹ cô chưa từng học qua bất kỳ trường lớp ẩm thực phương Tây nào, chưa từng biết đến khái niệm sốt giảm độ béo hay cân bằng âm dương trong ẩm thực phân tử. Nhưng mỗi một người bước chân vào Bếp Hạ – từ bác xe ôm run rẩy vì lạnh, cô công nhân dệt sau ca ba đói lả, cho đến đứa trẻ lang thang cơ nhỡ – đều tìm thấy sự vỗ về ruột gan trong từng bát canh rau tập tàng, từng đĩa cá kho tiêu mặn mòi của bà. Mẹ cô nấu cho chính con người họ, hoàn cảnh của họ, nỗi đau của họ, chứ không nấu để thỏa mãn lòng kiêu hãnh của bản thân.

Nhiên hít một hơi thật sâu. Cô nuốt toàn bộ sự tự ái nghề nghiệp xuống tận đáy dạ dày. Đôi bàn tay run rẩy bỗng chốc lấy lại sự vững vàng kỳ lạ. Cô ngẩng phắt đầu lên, nhìn thẳng vào bác tài già:

"Cháu hiểu rồi. Bác cho cháu xin mười phút. Cháu sẽ nấu lại toàn bộ."

Không còn sự chần chừ. Không còn cân tiểu ly điện tử. Không còn những động tác tỉa tót gọt giũa vụn vặt.

Nhiên vơ lấy một củ gừng già to bằng bàn tay, vỏ ngoài còn bám đất cát. Cô không thèm cạo vỏ, chỉ rửa nhanh qua nước rồi đặt thẳng lên mặt thớt gỗ. Sống dao thép dày bản nện xuống liên tiếp những tiếng *chát, chát* vang dội. Tinh dầu gừng cay nồng bắn tung tóe trong không khí, xộc thẳng vào sống mũi. Cô bốc một nắm lớn ớt hiểm đỏ au, dùng sống dao miết nát bấy cả hạt lẫn vỏ.

Chiếc bếp khè thứ hai được Nhiên vặn hết cỡ. Ngọn lửa xanh lè gầm rú như một động cơ phản lực, táp quanh đáy chiếc chảo gang đen bóng, dầy cộp.

Nhiên múc hai muôi mỡ nước từ âu sành đổ vào chảo gang. Mỡ sôi réo lên, cô trút toàn bộ gừng già đập dập và ớt nát vào phi. Tiếng xèo xèo chói tai vang lên kèm theo một luồng khói cay xè bốc mù mịt, khiến cả gian bếp ngập trong hơi nóng bỏng rát. Nhiên trút toàn bộ số cá ba sa còn lại trong thùng vào chảo. Lần này, cô không lạng bỏ một chút mỡ nào. Ngọn lửa dữ dội táp quanh thành chảo khiến lớp da cá bên ngoài săn quắt lại ngay lập tức, khóa chặt chất béo ngậy bên trong thớ thịt.

Không dùng nước lã. Nhiên với lấy can nước mắm cá cơm nguyên chất màu cánh gián đậm đặc của quán, nghiêng can rót thẳng vào lòng chảo ba muôi lớn. Thứ nước mắm nhĩ mặn chát, đậm đặc mùi biển khơi gặp mỡ sôi và lửa lớn lập tức bốc lên một mùi thơm ngai ngái, nồng gắt, át tiệt hoàn toàn mùi ẩm mốc của góc bếp tồi tàn. Cô trút vào đó một bát đường cát nâu sẫm màu mật mía và hai vốc tiêu đen đập vỡ hạt.

Nước mắm sôi ùng ục, quyện chặt với mỡ cá chảy ra và đường nâu thắng cháy, cô đặc lại thành một thứ nước sốt sền sệt màu cánh gián sẫm, sủi bọt tăm bám chặt lấy từng khúc cá đang co rút lại rắn chắc. Mùi gừng già nồng cay, mùi tiêu sọ thơm nức, mùi ớt hiểm bỏng rát và vị mặn đậm đà của nước mắm cá cơm bốc lên nghi ngút, xua tan hoàn toàn cái lạnh buốt của đêm mưa.

Nồi cơm mới nấu bằng lửa lớn với lượng nước rút bớt đã cạn kiệt, hạt cơm nở bung, khô ráo và thơm mùi cám gạo mới.

Nhiên bưng chiếc chảo gang nặng trịch đang sôi sùng sục ra bàn ăn, dùng muôi sắt múc từng khúc cá ba sa săn cứng, ngập trong lớp nước sốt óng ánh tiêu gừng đặt lên những đĩa cơm trắng bốc khói hầm hập.

Bác tài già là người đầu tiên cầm đũa. Ông không nói một lời, dùng đũa dầm đôi khúc cá ba sa. Thớ thịt cá bên trong trắng ngà, ngấm trọn vị mặn mòi của nước mắm, bên ngoài săn quắt giòn sần sật nhưng bên trong béo ngậy vị bùi của mỡ cá quyện chặt với cái cay bỏng rát của gừng ớt. Ông và một miếng cơm thật lớn cùng miếng cá kho, nhai ngấu nghiến.

Một giây im lặng nặng nề trôi qua.

Bác tài già thở hắt ra một hơi dài đầy khoan khoái. Những giọt mồ hôi bắt đầu rịn ra trên vầng trán nhăn nheo của ông. Ông đập mạnh tay xuống đùi, gật đầu dứt khoát:

"Được! Cá phải kho thế này chứ! Vừa mặn vừa cay, ăn một miếng là tỉnh cả người, ấm từ cổ họng ấm xuống tận đáy dạ dày!"

Tiếng xì xụp ăn uống lập tức rộ lên như một ngày hội giữa đêm mưa bão. Cánh tài xế vừa và cơm lia lịa vừa húp từng thìa nước sốt cá đậm đà chan ngập đĩa cơm trắng. Cơn mệt mỏi, vẻ cáu bẳn và sự thù hằn ban nãy dường như bị vị mặn cay nồng ấm đẩy lùi hoàn toàn ra ngoài màn mưa đen đặc. Những khuôn mặt hốc hác bỗng chốc hồng hào trở lại dưới ánh đèn đỏ quạch.

Người tài xế có vết sẹo dài ăn liền một mạch hai đĩa cơm đầy có ngọn. Khi buông đũa, ông ta móc từ túi quần hoa tiêu ra một tờ tiền năm mươi ngàn cùng nửa số tiền vé xe của Nhiên, đập mạnh lên mặt bàn trước mặt cô:

"Tay nghề khá lắm con bé! Lúc đầu tao tưởng mày chỉ là con bé tiểu thư làm dáng, ai ngờ ra tay bén ngót. Cầm lấy tiền vé của mày đây, kèm thêm năm chục ngàn tiền công tao thưởng! Lần sau có đi xe tao thì cứ chui vào bếp mà nấu, tao bao trọn tiền vé suốt tuyến!"

Nhiên cầm lấy những đồng tiền đã nhàu nhĩ, thấm đẫm mồ hôi và mùi dầu máy của người tài xế. Cô khẽ cúi đầu, nói lời cảm ơn bằng một giọng nghẹn ngào.

Lần đầu tiên trong mười năm cầm dao làm bếp, cô không nhận được những lời khen ngợi khuôn sáo từ những nhà phê bình ẩm thực sang trọng, cũng không có những bài đánh giá bóng bẩy trên tạp chí. Nhưng cái gật đầu mộc mạc, thô ráp của những người lao động xa lạ này lại mang một sức nặng ghê gớm, làm rung chuyển tận gốc rễ những giáo điều kỹ thuật mà cô từng tôn sùng như chân lý.

Cô nhận ra rằng, ẩm thực không phải là sự phô diễn kỹ năng của người đứng bếp, mà là cây cầu nối liền những linh hồn đang đói khát sự an ủi giữa cõi đời nhọc nhằn.

***

Chuyến xe đò đường dài gầm rú nhả một đám khói đen xì rồi thả Nhiên xuống một ngã ba trơ trọi lúc xế chiều ngày hôm sau.

Cái nóng của dải đất miền Trung dội thẳng từ đỉnh trời xuống đầu cô như một lò nung khổng lồ không lối thoát. Mặt đường nhựa loang lổ vết nứt nẻ nhường chỗ cho một dải cát trắng xóa, mịn và khô khốc, trải dài tít tắp đến tận chân trời. Ánh mặt trời gay gắt phản chiếu trên nền cát trắng làm mắt Nhiên cay xè, chói lòa đến mức phải nheo mắt lại mới nhìn rõ lối đi. Không một bóng cây xanh, không một trạm dừng chân có mái che, chỉ có một tấm biển bằng tôn rỉ sét cắm xiêu vẹo bên mép cát với dòng chữ sơn đỏ đã bong tróc gần hết: *Làng Vạn Gió - 3km*.

Nhiên kéo sụp vành chiếc mũ lưỡi trai bạc màu xuống trán, siết chặt quai chiếc ba lô bạt trên vai rồi bước đi. Đôi giày thể thao cũ mòn đế lún sâu vào lớp cát trắng bỏng rát sau mỗi bước chân nặng nhọc.

Gió biển bắt đầu thổi thốc vào mặt từng cơn dữ dội. Đó không phải là làn gió biển mát rượi, mơn man của những khu nghỉ dưỡng cao cấp mà Nhiên từng biết, mà là ngọn gió Lào khô rốc, mặn chát, mang theo hơi muối nồng nặc và những hạt cát li ti quất rát rạt vào da thịt trần. Mồ hôi túa ra trên trán, chảy dọc theo sống mũi và cổ Nhiên, khô đi gần như ngay lập tức dưới ánh nắng thiêu đốt, để lại một lớp màng muối mỏng ram ráp, ngứa ngáy trên làn da bỏng rát.

Càng đi sâu vào con đường độc đạo dẫn ra mép biển, mùi vị của sự sống nơi đây càng hiện rõ mồn một, xâm chiếm toàn bộ khứu giác của cô.

Đó là một mùi hương áp đảo, trần trụi và mãnh liệt: mùi của hàng ngàn con cá nục, cá trích tươi rói đang phơi mình trên những chiếc vỉ tre đan cong queo xếp dài dằng dặc dọc hai bên triền cát; mùi của xác vỏ sò ốc mục rữa dưới cái nắng quái chiều hôm; và sâu sắc hơn cả, nằm sâu bên dưới lớp không khí mặn chát kia, là mùi hương nồng đượm, ngai ngái, đậm đặc của dịch cá lên men lâu năm trong những thùng gỗ đại ngàn. Mùi mắm biển – thứ mùi vị nguyên thủy không thể trộn lẫn vào đâu được, vừa gắt gỏng, nồng nặc sự hủy diệt của xác thịt cá tôm, nhưng lại vừa trĩu nặng sự sống dẻo dai, bền bỉ của những kiếp người bám biển qua bao đời bão tố.

Làng Vạn Gió hiện ra trước mắt Nhiên như một nét vẽ cổ kính nép mình sau những hàng phi lao còi cọc oằn mình vì gió chướng. Những mái nhà lợp ngói âm dương phủ đầy rêu phong xám xịt đứng san sát nhau trên nền cát lún. Trước mỗi khoảng sân cát của từng nếp nhà là những dãy lu sành da lươn màu nâu thẫm xếp thẳng tắp, phơi mình dưới nắng quái rực lửa, trên miệng lu được đậy bằng những chiếc nón lá rách tơi tả để đón lấy cái nóng thiêu đốt của đất trời mà ngấu chín dịch mắm bên trong.

Nhiên dừng bước trước một con ngõ hẹp lát bằng những mảnh gạch vỡ và san hô chết đã xỉn màu.

Cuối con ngõ ấy, sát mép một đầm nước lợ phẳng lặng như gương nơi những chiếc thuyền thúng tròn xoe nằm phơi bụng trên cát, là một khoảng sân rộng lớn khác thường. Bên trong khoảng sân ấy sừng sững hàng chục thùng gỗ ủ chượp khổng lồ, cao quá đầu người, được ghép bằng những thanh gỗ bời lời dày dặn và niềng chặt lại bằng những sợi mây rừng to bản bện xoắn vào nhau. Hơi mắm từ những thùng ủ chượp ấy bốc lên đặc quánh, nhuộm vàng cả một góc trời chiều tà.

Một cánh cổng gỗ cũ kỹ, nứt nẻ vì nắng gió và bạc phếch màu muối biển đứng sừng sững chắn ngang lối vào sân. Trên thanh xà ngang của cổng, nét chữ đục chìm đã mờ gần hết bởi thời gian và gió mặn, nhưng vẫn còn nhận ra được hai chữ viết hoa thô mộc: *Tư Mặn*.

Trái tim Nhiên đập thình thịch từng nhịp dồn dập trong lồng ngực. Đôi chân cô như có một sức mạnh vô hình thôi thúc bước lại gần. Bàn tay gầy guộc run run đặt lên bề mặt gỗ thô ráp, ram ráp những tinh thể bụi muối kết tinh của cánh cổng, rồi hít một hơi thật sâu gom hết can đảm, gõ ba tiếng dứt khoát.

Tiếng dép lê lẹt xẹt trên cát khô vang lên từ bên trong sân.

Cánh cửa gỗ mở ra, và ánh nhìn của người phụ nữ già sạm nắng đanh lại ngay khi Nhiên cất lời nhắc tên mẹ mình.