Cơn vui sau lượt xem

Mặt trời rọi những vệt sáng gay gắt xuống nền sân chợ Đèn Lồng đầy những mẩu giấy ghi mã đơn bị vò nát từ đêm hôm trước. Từng mảnh giấy trắng đục, lem nhem những nét mực xanh đỏ viết vội trong cơn hối hả, nay nằm bẹp dí dưới các rãnh đá phiến xám xịt, dính bết lại bởi nước rỉ từ các khay đá bào của hàng chè đầu dãy rớt sang. Trái ngược hoàn toàn với sự hân hoan rực rỡ khi đoạn video ngắn cắt cảnh cô Ba vừa ngân nga điệu bài chòi mượt mà vừa uyển chuyển quấn dải lụa lanh quanh người được chia sẻ với tốc độ chóng mặt trên các hội nhóm du lịch và mạng xã hội suốt đêm qua, không khí bao trùm lấy sạp Ba Mùa sáng nay lại ngột ngạt, trĩu nặng hệt như khoảng lặng căng thẳng trước một cơn dông sét mùa hạ.

Cơn gió khô khốc và hầm hập hơi nóng từ phía dòng sông Hoài thổi thốc vào lòng con hẻm sâu hun hút của khu chợ cổ. Gió không mang lại chút mát lành nào mà chỉ cuộn theo lớp bụi bặm mịn màng cùng những dải băng keo dán sàn màu vàng rách tả tơi — dấu tích còn sót lại sau một đêm phát sóng trực tiếp cuồng nhiệt, nơi người ta dán lối đi, căng dây phân cách và đánh dấu vị trí đặt chân máy quay. Trên chiếc giá gỗ mít đã ngả màu nâu sẫm ken dày những cuộn vải lụa tơ tằm, vải đũi thô mộc và lanh dệt tay, mùi ẩm mốc ngai ngái đặc trưng của những nếp nhà gỗ trăm năm tuổi dường như bị bóp nghẹt, át đi bởi mùi mồ hôi chua nồng và hơi nóng ran bốc lên hừng hực từ từng phiến đá lát ẩm ướt dưới chân.

Khoảng hơn tám giờ sáng, khi nắng bắt đầu chiếu thẳng vào mép hiên sạp, tiếng cười nói ríu rít, lảnh lót của một nhóm khách du lịch trẻ bất ngờ phá tan sự yên tĩnh ngột ngạt ở dãy ba. Bốn cô gái trạc độ tuổi Hân, ai nấy đều diện những bộ váy bằng vải linen hoa nhí điệu đà, trên tay lăm lăm những chiếc điện thoại thông minh giơ ngang tầm mắt. Họ vừa dán mắt vào màn hình đang sáng rực vừa ngước lên ngó nghiêng bảng hiệu bằng gỗ sơn then đã tróc sơn của sạp Ba Mùa.

“Đúng sạp Ba Mùa rồi nè tụi mày ơi!” Một cô gái có mái tóc ngắn nhuộm màu hạt dẻ reo to lên, gương mặt rạng ngời phấn khích. Cô thoăn thoắt bước tới, không ngần ngại chìa thẳng màn hình chiếc điện thoại đang phát sáng chói chang ra sát tận mặt cô Ba. “Cô ơi, cô là cô Ba trong cái clip hát bài chòi quấn lụa triệu view tối qua đúng không cô? Tụi con lướt thấy clip trên mạng là sáng nay lội bộ từ tuốt khách sạn bên An Bàng sang đây liền đó! Tìm mướt mồ hôi mới ra cái hẻm này!”

Cô Ba đang ngồi thẫn thờ trên chiếc ghế đẩu bằng gỗ đóng thô, hai bờ vai buông thõng mệt mỏi, bất thần giật thót mình khi thấy một nhóm người lạ ùa vào trước cửa sạp. Khuôn mặt tròn trịa phúc hậu của người phụ nữ ngoài năm mươi tuổi vẫn còn lộ rõ những vệt thâm quầng sâu hoắm sau một đêm dài gần như thức trắng vì tiếng chuông báo tin nhắn dồn dập. Cô Ba chớp chớp đôi mắt kèm nhèm, vội vã đứng bật dậy, nở một nụ cười gượng gạo, đôi môi khô nứt khẽ mấp máy:

“Dạ… phải rồi mấy đứa. Mấy đứa… mấy đứa vô xem vải nghen. Sạp cô có nhiều thứ lụa mát dữ lắm…”

“Tụi con muốn mua khúc vải lụa hoa cúc vàng y hệt như cô quấn trên người trong video ấy!” Cô gái tóc ngắn nhanh nhảu ngắt lời, ngón tay sơn móng bóng loáng gõ nhẹ lên đoạn clip đang chạy lặp đi lặp lại điệu hò êm ái cùng hình ảnh cô Ba duyên dáng trong tấm lụa vàng óng ả. “Mẹ con với con gái dì Hai ở Sài Gòn coi xong mê quá chừng mê, dặn con bằng mọi giá phải mua được đúng mẫu đó về may hai bộ áo dài diện Tết năm nay. Cô lấy cho con hai khúc, mỗi khúc ba mét rưỡi nghen cô! Cắt liền giùm con, tụi con còn kịp bắt xe đi Ngũ Hành Sơn nữa!”

Nụ cười gượng trên môi cô Ba bỗng chốc đông cứng lại, tan biến không còn một dấu vết. Hai bàn tay thô ráp, dày cộm những vết chai sần vốn quen nâng niu từng sợi tơ, nắn nót từng đường biên vải nay lúng túng bấu chặt lấy mép chiếc tạp dề hoa đã bạc màu. Ánh mắt cô Ba đảo quanh một cách bất an, quét qua những tầng kệ gỗ chất đầy các cây vải xanh đỏ tím vàng, rồi cuối cùng dừng lại một cách cay đắng ở góc chiếc bàn xẻ gỗ lim — nơi khúc lụa tơ tằm dệt nổi hoa cúc độc bản của làng lụa Mã Châu danh tiếng giờ đây chỉ còn trơ trọi một đoạn vải vụn dài chưa đầy một sải tay, mép vải bị cắt nham nhở vì những nhát kéo vội vã từ khuya hôm trước.

“Ấy chết… mấy đứa ơi,” giọng cô Ba nghẹn lại nơi cuống họng, ngập ngừng và lúng túng đến tội nghiệp. “Khúc… khúc lụa hoa cúc vàng đó tối qua… tối qua khách trên mạng người ta tranh nhau đặt hết trơn rồi con ơi. Khổ nỗi cái đó là lụa dệt thủ công độc bản dưới xưởng thợ quen của cô dưới Duy Xuyên, người ta canh khung cửi cả tháng trời rùa rùa mới ra được một cây mười lăm mét hà. Tối qua bán vèo một cái chừng mấy phút là sạch bách không còn một tấc…”

“Ủa, sao lại hết được ạ?” Một cô gái khác đứng phía sau nhíu mày thật sâu, giọng điệu từ hào hứng đột ngột chuyển sang vẻ thất vọng và nghi ngờ ra mặt. “Tụi con xem clip thấy đăng mới cách đây mấy tiếng chứ mấy? Trên mạng người ta bình luận rần rần bảo cứ tới thẳng sạp Ba Mùa ở Chợ Đèn Lồng là có liền tay. Hay cô giấu đi để dành cho mối quen? Cô xem kỹ lại trong kho xem còn xấp nào sót lại không cô? Tụi con chịu trả thêm tiền công cho cô mà!”

“Dạ thiệt mà con ơi, sạp cô buôn bán nhỏ nhoi hồi nào tới giờ, có cái kho cái bãi chi đâu nà,” cô Ba quýnh quáng cả lên, hai tay xua xua giữa không trung rồi lật đật với lên tầng kệ thứ hai, cố sức rút xuống một cuộn lụa tơ tằm màu xanh cốm dệt chìm họa tiết hoa sen nhằm xoa dịu đám đông đang bắt đầu xôn xao. “Hay là… hay là mấy đứa xem thử mẫu hoa sen này đi nghen? Chất lụa y chang nhau đó, cũng là tơ tằm dệt tay của làng Mã Châu, sờ vô mát rượi buốt cả lòng bàn tay, lên dáng áo dài thì nền nã, duyên dáng dữ dằn lắm…”

Cô gái tóc ngắn chẳng thèm liếc nhìn cuộn vải xanh, bực dọc xua tay lia lịa. Nét mặt tươi tắn lúc mới bước vào hoàn toàn biến mất, nhường chỗ cho sự khó chịu lộ rõ:

“Không cô ơi, tụi con chỉ ưng đúng cái mẫu hoa cúc vàng rực rỡ trên clip thôi. Màu xanh này nhìn già ngắt hà, mặc vô khéo người ta tưởng bà ngoại con không chừng! Trời đất ơi, tưởng sạp lớn lâu năm buôn bán uy tín thế nào, ai dè đưa lên mạng làm màu cho đông người xem, giật tít câu khách cho cố rồi tới nơi thì chẳng có lấy một tấc hàng để bán. Mất cả công tụi con lặn lội bắt xe ôm chạy sang đây giữa trời nắng chang chang, bụi bặm muốn nghẹt thở!”

“Thôi đi tụi mày ơi, dây dưa làm gì nữa,” một cô gái khác trong nhóm bĩu môi dài thượt, kéo mạnh tay bạn mình quay ngoắt lưng bước thẳng ra trục đường chính của chợ. “Đúng là mấy cái trò câu view rẻ tiền trên mạng ảo. Chắc lại bài bản chiêu trò tạo sốt ảo để lùa gà bán mấy thứ ế ẩm chứ gì lạ lùng đâu!”

Bốn người họ quay gót đi thẳng, gót giày gõ côm cốp trên nền đá phiến, những tiếng xầm xì càu nhàu, chì chiết trôi dần theo từng bước chân vội vã. Cô Ba đứng chôn chân bên cạnh mép kệ gỗ, hai bàn tay vẫn run run ôm khư khư xấp vải lụa xanh cốm trước ngực, đôi mắt hoe đỏ ngân ngấn nước nhìn trân trân theo bóng lưng nhóm bạn trẻ khuất sau khúc quanh hàng mã. Suốt hơn ba mươi năm ngồi ở góc chợ Đèn Lồng này, từ lúc chợ còn lợp tranh tre cho đến khi xây cột gạch, trải qua bao mùa lũ ngập ngang rốn, chưa bao giờ cô bị người ta đứng giữa thanh thiên bạch nhật chỉ thẳng vào mặt mà mắng là quân “làm màu lừa đảo” như sáng hôm nay.

***

Bên dưới sàn sạp lát gạch men hoa kiểu cũ đã nứt nẻ chằng chịt, Hân và Quân đang ngồi bệt giữa những đống vải cuộn nằm ngả nghiêng, xô lệch. Một bầu không khí u uất, đặc quánh sự bất lực và căng thẳng cực độ bao trùm lấy góc làm việc tạm bợ. Giữa hai người là chiếc bàn gấp mini bằng gỗ ép bong tróc mép, trên đó đặt la liệt những xấp giấy nháp chi chít các dòng chữ nguệch ngoạc ghi chép trong cơn cuống cuồng từ đêm qua: tên tài khoản mạng xã hội, mã bình luận tự chế bằng tay, địa chỉ giao nhận viết dở dang và những dãy số điện thoại bị gạch xóa chằng chịt bằng mực đỏ lòm.

“Alô… dạ, em chào chị Mai Lan ạ,” Hân kẹp chặt chiếc điện thoại thông minh vào giữa bả vai gầy và vành tai đang nóng bừng, hai bàn tay cô run rẩy gõ lách cách trên bàn phím chiếc máy tính xách tay cũ kỹ đang chạy một bảng tính Excel dài dằng dặc. Giọng Hân đã khản đặc, nghẹn ứ sau hơn ba tiếng đồng hồ liên tục cắm mặt vào màn hình và gọi điện trần tình. “Em là Hân, em gọi cho chị từ sạp vải Ba Mùa ở Chợ Đèn Lồng Hội An đây ạ… Dạ, trước hết em xin phép được thành thật xin lỗi chị về đơn hàng lụa hoa cúc vàng tối hôm qua…”

Chưa để Hân kịp nói trọn câu trần tình, từ đầu dây bên kia đã vẳng ra tiếng một phụ nữ the the, gay gắt như xé vải:

“Cái gì? Lại xin lỗi nữa hả? Tối qua lúc tôi vào xem livestream, tôi bình luận chốt đơn đầu tiên theo đúng cú pháp, con bé nào trên sóng còn réo to tên tôi bảo là chúc mừng chị Mai Lan đã chốt đơn thành công cây lụa độc bản cơ mà? Tôi tin tưởng nên vừa tắt live là chuyển khoản liền hai trăm ngàn tiền cọc theo số tài khoản ghim trên màn hình. Giờ tụi em gọi lại tỉnh bơ bảo không có hàng là sao? Tụi em làm ăn kiểu trò con nít giỡn mặt với khách hàng vậy hả?”

Hân gập đầu lia lịa theo một phản xạ bản năng đầy tủi hổ, dù biết mười mươi rằng người phụ nữ ở đầu dây bên kia cách xa hàng trăm cây số qua sóng viễn thông chẳng thể nào nhìn thấy vẻ mặt khổ sở cùng cực của cô:

“Dạ em ngàn lần cúi đầu xin lỗi chị Lan… Thật sự là do tối qua là buổi phát sóng trực tiếp quy mô đầu tiên của tụi em, hệ thống đối soát dữ liệu bị quá tải cục bộ. Lượng khách bình luận trùng mã quá dồn dập trong cùng một giây nên công cụ lọc của tụi em bị trễ nhịp nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng ghi nhận đơn vượt quá số mét vải thực tế còn trên sạp… Tụi em biết mình sai sót vô cùng lớn. Em tha thiết mong chị mở lòng thông cảm giùm tụi em. Hay là em xin phép đổi cho chị sang mẫu lụa tơ tằm dệt nổi hoa mai cùng chất liệu và cùng mức giá, hoặc sạp Ba Mùa xin phép được hoàn trả lại toàn bộ một trăm phần trăm tiền cọc ngay lập tức, kèm theo một chiếc khăn lụa vuông may tay gửi tặng chị làm quà tạ lỗi được không chị?”

“Thôi dẹp hết đi!” Tiếng quát sắc lẹm vang lên qua loa thoại to đến mức Quân ngồi cách đó một sải tay cũng phải giật bắn người, mày nhíu chặt lại. “Tôi cần đúng cái xấp vải hoa cúc đó để kịp gửi nhà may may áo mặc đi đám cưới đứa cháu vào tuần tới, chứ tôi thèm vào cái khăn rách vài chục ngàn của mấy người! Làm ăn lươn khươn, treo đầu dê bán thịt chó, không có hàng trong tay mà cũng bày đặt livestream chốt đơn như đúng rồi. Đừng có tưởng chuyển khoản trả lại tiền cọc là xong chuyện nghen! Để tôi chụp hết màn hình chuyển khoản với đoạn ghi âm này quăng lên mấy hội nhóm bóc phốt trên mạng, cho cả bàn dân thiên hạ biết cái sạp Ba Mùa ở Chợ Đèn Lồng này làm ăn chụp giật lừa đảo ra sao!”

*Tút… tút… tút…*

Hồi chuông báo bận vang lên khô khốc, sắc lạnh cắt ngang cuộc gọi. Hân buông thõng cánh tay, chiếc điện thoại rơi bộp xuống tấm bìa các-tông lót tạm dưới sàn gạch. Hai bên thái dương cô giật thon thót từng cơn buốt nhói. Hân đưa hai bàn tay run rẩy lên vuốt ngược mái tóc đã bết dính mồ hôi ra sau gáy, cảm thấy một luồng hơi lạnh buốt chạy dọc sống lưng giữa cái nóng hầm hập của buổi trưa phố cổ.

Ngồi bên cạnh cô, Quân cũng vừa đặt chiếc điện thoại của mình xuống, ngửa cổ thở dài một hơi thấu ruột thấu gan. Cậu cầm chiếc quạt giấy nan tre phe phẩy lấy lệ, ánh mắt trĩu nặng nhìn vào những con số nhảy múa trên màn hình laptop:

“Đây là cuộc thứ bao nhiêu rồi Hân?”

“Cuộc thứ hai mươi bảy…” Hân mệt mỏi đáp, thanh âm run rẩy và nghẹn ngào như chực vỡ òa thành tiếng khóc. “Vẫn còn… còn ba mươi lăm người nữa chưa gọi hết… Quân ơi, tổng cộng có tới hơn sáu mươi đơn hàng bị bán khống! Cây vải Mã Châu đó cả xưởng chỉ dệt được mười lăm mét, cắt khéo lắm thì được tối đa năm bộ áo dài là cùng. Vậy mà cái công cụ quét bình luận tự động tối qua nó gom về tới sáu mươi hai lượt chốt hợp lệ. Người ta đã tin tưởng cọc tiền tươi thóc thật rồi, giờ người ta mắng mình là đồ lừa đảo, quân cướp giật… Em không biết phải dùng từ ngữ nào để giải thích cho người ta hiểu cái gọi là độ trễ thuật toán hay nghẽn băng thông nữa. Đối với họ, mình chỉ là phường dối trá.”

Quân nhăn mặt, đưa bàn tay ấm áp vỗ nhẹ lên bả vai gầy đang run lên từng chặp của Hân để trấn an:

“Không phải hoàn toàn tại lỗi của em đâu Hân. Lỗi lớn là do anh nữa. Tối qua anh quá ham đẩy tương tác cho cái trang ‘Hội An Góc Nhỏ’, thấy lượng mắt xem nhảy vọt từ mấy chục lên hơn một ngàn người trong tích tắc làm anh sướng rơn người. Anh cứ đứng sau máy hối cô Ba quấn vải liên tục, bảo cô hát thêm bài này điệu nọ để giữ chân người xem mà quên khuấy mất việc phải khóa bình luận, chặn đơn thủ công. Nhưng mà Hân nè, lau nước mắt đi rồi gọi tiếp đi em. Người ta giận thì mình phải ráng chịu trận, mình nhận lỗi một cách chân thành nhất. Ai muốn hủy thì anh lập tức chuyển khoản trả cọc liền không giữ một cắc, còn ai chịu đổi sang mẫu khác thì mình xin địa chỉ đóng gói thật kỹ lưỡng, đính kèm thư xin lỗi viết tay. Giờ mà mình né tránh, tắt máy trốn nợ là sạp cô Ba tiêu tan luôn cả cái danh dự gầy dựng suốt mấy chục năm trời ở cái chợ này đó em.”

Hân cắn chặt môi dưới đến mức bật cả máu tươi, vị mặn chát xộc vào khoang miệng. Cô từng là một kỹ sư phần mềm được đào tạo bài bản, từng đứng đầu nhóm kỹ thuật cả chục người ở một công ty công nghệ có tiếng tại thủ đô, từng tự hào ngút trời với những dòng mã nguồn tinh vi xử lý hàng triệu gói tin mỗi giây trên hệ thống điện toán đám mây. Vậy mà lúc này đây, ngay trên mảnh đất chôn nhau cắt rốn của mình, cô lại đang phải ngồi bệt dưới nền đất ẩm mốc của một sạp vải cổ truyền, dùng chính giọng nói khàn đặc và lòng tự trọng bị chà đạp tơi bời của mình để đi vá víu một lỗ hổng vận hành ngớ ngẩn — một bi kịch nảy sinh từ sự ngạo mạn công nghệ và thiếu hiểu biết thực địa. Từng lời mắng nhiếc, từng câu chì chiết cay nghiệt của khách hàng xa lạ dội qua ống nghe hệt như những cái tát trời giáng nện thẳng vào sự tự mãn bấy lâu của cô.

***

Trong lúc Hân đang run rẩy đưa ngón tay chuẩn bị bấm số điện thoại tiếp theo trong danh sách, tiếng guốc mộc gõ “cộc… cộc… cộc” dồn dập, đanh gọn và chát chúa từ ngoài lối đi lát đá phiến bất ngờ vọng lại mỗi lúc một gần.

Một bóng người cao gầy đứng chắn ngay trước cửa sạp Ba Mùa, che khuất hoàn toàn vệt nắng xiên hiếm hoi đang rọi vào gian phòng. Đó là chị Trương Ngọc Diệp, chủ sạp kinh doanh đồ gia dụng nhôm nhựa và gốm sứ nằm ngay đối diện bên kia con hẻm. Trên tay chị Diệp kẹp chặt một cuốn sổ thu chi bìa bọc nilon cáu bẩn cùng một xấp hóa đơn bán lẻ xộc xệch, mép giấy quăn queo.

Gương mặt chị Diệp đanh lại, sắc lạnh như một tảng băng, đôi mày lá liễu kẻ đậm chau tít vào nhau. Đôi mắt sắc lẹm của chị quét qua đống vải vóc bừa bộn ngổn ngang dưới sàn nhà, rồi dừng lại, xoáy thẳng vào khuôn mặt nhợt nhạt không còn giọt máu của Hân. Đi ngay phía sau chị Diệp là chú Bảy bán đồ mây tre đan và thím Sáu bán bánh bèo chén ở dãy ngoài. Nét mặt của những người hàng xóm quanh năm tắt lửa tối đèn có nhau nay đều mang một vẻ hiếu kỳ, ngần ngại nhưng đậm đặc sự bất bình, phẫn uất.

“Hân! Quân! Hai đứa tụi bây bước ra đây nói chuyện cho rõ ràng coi!” Chị Diệp cất giọng the thé, âm lượng được cố tình đẩy lên thật cao, sắc nhọn đến mức mấy người khách bộ hành đang đi dạo thong dong ở tận đầu dãy ba cũng phải tò mò dừng bước, ngoái cổ nhìn vào.

Cô Ba giật thót mình, vội vã buông xấp vải lụa xanh xuống mặt bàn, lật đật bước ra chắn trước mặt hai đứa trẻ:

“Kìa Diệp… có chuyện chi thì chị em mình từ từ nói, mần chi mà vừa sáng ngày ra đã to tiếng dữ dằn rứa em?”

“Em không nói từ từ được nữa đâu chị Ba à!” Chị Diệp vung mạnh xấp hóa đơn bán lẻ trong tay lên không trung, rồi đập mạnh xuống mặt bàn gỗ xẻ trước mặt Hân tạo nên một tiếng “chát” khô khốc. “Mấy người mở to mắt ra mà nhìn đi! Nhìn cho thật rõ cái đống hóa đơn trắng bóc không có một chữ ký, không có một con số từ sáng tới giờ của tôi đây nè! Cả một buổi sáng trời, từ sáu giờ sáng tôi lục đục mở cửa dọn hàng cho tới gần trưa trờ trưa trật, tôi bán được đúng hai cái rổ nhựa màu đỏ mười lăm ngàn cho con bé xóm trên mua về đựng rau. Còn lại thì sao? Chẳng có lấy một bóng ma nào thèm bước chân vào cái dãy ba này hết trơn hết trọi!”

Hân vội vàng chống tay đứng dậy, nhưng hai đầu gối đã tê dại vì ngồi bệt quá lâu khiến cô loạng choạng, suýt chút nữa ngã nhào vào đống vải. Cô phải vịn chặt lấy mép kệ gỗ lim thô ráp, cố nuốt khan ngụm nước bọt đắng ngắt để giữ cho giọng mình thật bình tĩnh:

“Chị Diệp… chuyện buôn bán sáng nay ế ẩm có khi là tình hình chung của cả chợ mình mà chị… Mùa này nắng nôi gay gắt, khách du lịch người ta thường đi biển, đâu phải do tụi em…”

“Mày còn dám mở mồm ra bảo không phải do tụi mày hả Hân?” Chị Diệp bước xấn tới một bước lớn, ngón tay trỏ sơn móng đỏ chót chỉ thẳng vào sát chóp mũi Hân, ngực phập phồng vì tức giận. “Mày từ Hà Nội đỗ đạt trở về, mày mang theo cái mác kỹ sư cử nhân công nghệ to tát chi đó, rồi mày biến cái chợ Đèn Lồng tôn nghiêm này thành cái rạp xiếc mua vui cho thiên hạ xem chơi! Tối hôm qua tụi bây rọi hai cái đèn pha công suất lớn sáng quắc như sân vận động, hò hét hát xướng ỏm tỏi, kéo nguyên một lũ loi nhoi lếch thếch ở đâu tới đứng bít kín toàn bộ lối đi chung. Khách quen của tao bước chân vô đầu hẻm, thấy cảnh nhốn nháo lộn xộn, dây điện trần giăng như mạng nhện dưới mặt đất, người ta sợ cháy nổ, người ta sợ móc túi giật đồ nên người ta quay đầu bước đi sạch bách!”

Chú Bảy mây tre đứng nép phía sau cũng tặc lưỡi, ngập ngừng cất giọng buồn bã:

“Thiệt tình đó Hân ơi… Chú không nói ra thì sợ tụi cháu buồn lòng, bảo người già hay khó tính định kiến, chứ tối hôm qua đám thanh niên tụ tập đứng chen lấn xô đẩy nhau dữ quá, va cả vào mấy cái lồng bàn mây với mấy cái làn tre của chú làm gãy nan, méo vành hết mấy cái. Chợ Đèn Lồng mình xưa nay buôn bán nề nếp, trật tự, khách vào chợ ai cũng thong dong thả bộ ngắm nghía từng món hàng. Tụi cháu làm rùm beng một góc như hội chợ chợ trời, người ta đi ngang qua tưởng chợ có đánh ghen hay biến loạn chi đâm ra hoảng hốt, khách du lịch lịch sự có tiền người ta né hết trơn hết trọi.”

Nước mắt Hân ứa ra quanh khóe mi cay xè, nhưng cô cắn chặt răng, cố giương mắt nhìn thẳng, nhất quyết nuốt ngược những giọt nước mắt yếu đuối vào trong lòng. Chị Diệp thấy Hân im lặng không dám cãi lại thì càng được đà lấn lướt, giọng điệu mỗi lúc một sắc như dao cạo:

“Chưa hết đâu nghen! Đừng tưởng tao bị điếc! Sáng nay tao đứng bên sạp tao, tao nghe rõ mồn một từng câu từng chữ. Khách du lịch người ta lặn lội tìm tới tận đây đòi mua hàng y như trên mạng, rồi người ta mắng chị Ba là quân lừa đảo câu view, tụi bây thì ngồi thụp dưới đất cúi đầu xin lỗi khách online như gõ cối giã gạo! Tụi bây tưởng một mình cái sạp Ba Mùa này chịu nhục là xong chuyện hả? Người ta không có phân biệt Ba Mùa hay Ngọc Diệp đâu! Người ta ra ngoài kia, người ta lên mạng đánh đồng hết thảy: ‘Tiểu thương Chợ Đèn Lồng toàn phường bán hàng ảo, treo đầu dê bán thịt chó’! Rồi mấy bữa nữa bùng đơn, hủy hàng, tụi bây hoàn tiền không kịp, người ta kéo tới chợ quậy phá, đòi đánh đòi chém thì ai đứng ra gánh vác? Cả cái khu chợ này phải chịu cái tiếng nhơ nhuốc muôn đời cho tụi bây làm trò thí nghiệm phần mềm à?”

Nói đoạn, chị Diệp thọc tay vào túi chiếc áo khoác gió đã sờn chỉ, lôi ra một tờ rơi quảng cáo in trên giấy bóng màu cam rực rỡ, được gập làm tư, dằn mạnh xuống mặt bàn gỗ trước mặt Hân. Tờ rơi đập vào mắt Hân với những dòng chữ in đậm đầy tính cam kết chuyên nghiệp của sàn thương mại điện tử Vạn Mua: *“Cam kết doanh thu tăng trưởng 300% – Đưa hàng hóa phố cổ ra toàn quốc – Hỗ trợ thiết lập gian hàng số và kho bãi hoàn toàn miễn phí 100%”*.

“Nhìn cho sáng mắt ra đi con gái bà Lành!” Chị Diệp gằn từng tiếng một, giọng đầy mỉa mai và cay độc. “Người ta là tập đoàn lớn tầm cỡ quốc gia, người ta tới tận từng sạp phát tờ rơi, cam kết bài bản, có hợp đồng pháp lý giấy trắng mực đen rõ ràng tao còn chưa thèm ngó ngàng tới vì sợ mất quyền tự chủ sạp hàng của mình. Còn mày, mày về đây tay không bắt giặc, mang mấy cái phần mềm dỏm đời về làm thí nghiệm, ưu ái dồn hết tài nguyên làm nổi bật cho một mình sạp Ba Mùa, biến chị Ba thành con rối lên mạng diễn tuồng cho thiên hạ xem, rồi để lại một đống nợ đơn hàng, nợ uy tín cho cả chợ này gánh chịu rủi ro. Mày khôn ngoan hay mày đang tâm hại chết cái chợ này hả Hân?”

Từng câu, từng chữ, từng nhát búa ngôn từ của chị Diệp giáng xuống như những mũi kim nhọn đâm thấu vào tâm can Hân. Sự tức giận lôi đình của chị Diệp không đơn thuần là lòng đố kỵ tiểu nông; Hân hiểu rất rõ, nó bắt nguồn từ một nỗi sợ hãi có thật, một nỗi hoang mang hiện hữu của những con người lam lũ đang bám víu lấy từng tấc đất sạp hàng để kiếm từng bữa cơm manh áo cho gia đình. Đó là nỗi sợ bị một thứ công nghệ phù phiếm, ồn ào và vô cảm đẩy họ ra bên lề xã hội, hủy hoại cái sinh kế vốn dĩ đã vô cùng mong manh giữa thời buổi chợ truyền thống ngày càng vắng bóng người mua.

***

“Tụ tập cái gì ở đây mà ồn ào huyên náo thế này hả? Giải tán ngay lập tức!”

Một giọng nói trầm đục, vang rền và mang theo uy quyền tuyệt đối của Ban quản lý chợ bất thần vang lên từ phía sau lưng đám đông đang xúm xít.

Đám đông tiểu thương và mấy người khách hiếu kỳ vội vã dạt sang hai bên lối đi hẹp. Ông Đặng Quốc Vinh — Trưởng ban điều phối Chợ Đèn Lồng — sải những bước chân dài, dứt khoát và nặng trịch bước vào. Ông trạc ngoài năm mươi tuổi, vóc người cao lớn, mặc chiếc áo sơ mi cộc tay màu cỏ úa quen thuộc đã ngả màu sương gió, dưới nách kẹp chặt một cặp hồ sơ màu xanh đậm, ngực áo cài chiếc bút bi kim loại sáng loáng mà ngón tay cái của ông đang bấm kêu tanh tách từng hồi đầy vẻ sốt ruột.

Ánh mắt nghiêm nghị, sắc sảo của ông Vinh lướt qua vẻ mặt còn chưa nguôi cơn giận của chị Diệp, nhìn đống hóa đơn và tờ rơi vứt chỏng trơ trên bàn, rồi dừng lại ở gương mặt tái nhợt, đôi mắt đỏ hoe của Hân và dáng vẻ co ro, khép nép đầy sợ sệt của cô Ba.

“Chú Vinh… chú phải phân xử công bằng giùm tụi cháu…” Chị Diệp thấy người có trách nhiệm xuất hiện thì vội vàng định phân bua, kể lể.

“Tôi đứng ở đầu dãy ba nghe hết mọi chuyện rồi, cô Diệp thu dọn giấy tờ rồi về sạp của cô đi,” ông Vinh giơ một bàn tay to bản lên dứt khoát ngăn lại, giọng ông không hề to tiếng nhưng trầm và chắc nịch đến mức không ai dám cãi nửa lời. “Chuyện đúng sai của ai, trách nhiệm tới đâu, Ban điều phối sẽ có trách nhiệm làm việc và xử lý theo đúng nội quy chung của chợ. Không ai được phép tụ tập gây mất trật tự an ninh khu chợ, làm cản trở việc buôn bán và lối đi lại của bà con.”

Chị Diệp hậm hực lườm Hân một cái sắc lẹm như muốn băm vằn, giật lấy xấp hóa đơn trên bàn rồi quẩy quả quay gót đi thẳng về sạp gia dụng bên kia lối đi. Chú Bảy mây tre và thím Sáu cũng ái ngại nhìn Hân và cô Ba một cái rồi lặng lẽ tản ra, trả lại khoảng không gian ngột ngạt, vắng lặng cho sạp vải Ba Mùa.

Ông Vinh bước hẳn vào bên trong sạp, kéo chiếc ghế gỗ mộc ngồi xuống đối diện với Hân và Quân. Ông không vội mở tập hồ sơ ra ngay mà đưa mắt quan sát một vòng thật kỹ lưỡng hiện trường: sàn nhà vương vãi những vỏ chai nước khoáng rỗng, những sợi dây sạc điện thoại và dây nối dài cắm chằng chịt vào một ổ cắm điện đa năng cũ kỹ bám đầy bụi vải và xơ chỉ, chiếc quạt tản nhiệt của máy tính xách tay đang kêu ù ù từng hồi vì quá nóng và hai đứa trẻ mặt mày phờ phạc, rũ rượi như vừa trải qua một trận ốm thập tử nhất sinh.

“Hôm qua tôi đã trực tiếp xuống lập biên bản nhắc nhở tại chỗ rồi,” ông Vinh chậm rãi mở lời, giọng trầm và lạnh như nước múc từ đáy giếng cổ lên. “Tôi đã nói rất rõ ràng với các cháu: Chợ Đèn Lồng này tồn tại và đứng vững được mấy chục năm nay, qua bao nhiêu biến cố thời cuộc, là nhờ vào trật tự, kỷ cương và sự an toàn tuyệt đối về phòng cháy chữa cháy. Các cháu tự ý kéo dây điện trần chằng chịt qua lối đi công cộng, tụ tập đám đông hò hét gây ách tắc lối thoát hiểm duy nhất của toàn bộ dãy ba. Đó là hành vi vi phạm quy chế an toàn chợ ở mức độ nghiêm trọng.”

Quân cúi gầm đầu, hai bàn tay đan chặt vào nhau, lí nhí thanh minh:

“Dạ… tụi cháu biết lỗi của tụi cháu rồi chú Vinh. Tối qua sau khi phát sóng trực tiếp xong, tụi cháu đã thức để thu dọn hết đèn đuốc, cuộn dây gọn gàng rồi mới dám về ạ…”

“Thu dọn?” Ông Vinh gõ mạnh đầu chiếc bút bi kim loại xuống mặt bàn gỗ ‘cộc… cộc’. “Thu dọn mà sáng nay hậu quả nó sờ sờ ra trước mắt đây? Khách khứa người ta kéo tới nhốn nháo đòi hàng không có, tiểu thương xung quanh người ta bức xúc vì bị chiếm dụng không gian sống còn và ảnh hưởng trực tiếp tới nồi cơm của họ. Cháu Hân, cháu là đứa học hành đỗ đạt ngoài Hà Nội trở về, cháu mang kiến thức hiện đại, công nghệ mới mẻ về quê hương, Ban điều phối chúng tôi hoàn toàn hoan nghênh và không bao giờ cấm cản các cháu tìm tòi cách giúp bà con tiểu thương tiếp cận cái mới. Nhưng cái chợ này không phải là cái phòng thí nghiệm phần mềm của các cháu, để các cháu cứ thích là bấm nút chạy thử, hỏng thì xóa đi gõ lại từ đầu!”

Ông Vinh nhìn thẳng vào đôi mắt đang đẫm lệ của Hân, ánh mắt nghiêm khắc của một người quản lý lâu năm nhưng sâu thẳm bên trong vẫn ẩn chứa một sự thất vọng và xót xa:

“Mỗi một mét vuông mặt bằng ở cái chợ này đều gắn liền với bát cơm manh áo, với tiền học của con cái, tiền thuốc men của người già trong một gia đình. Cháu làm cho một sạp nổi tiếng lên trong chốc lát nhưng lại làm nghẽn đường đi, bóp nghẹt việc buôn bán của năm sạp xung quanh; cháu bán được vài chục đơn hàng ảo trên mạng nhưng lại đẩy cái tiếng lừa đảo, chụp giật về cho cả khu chợ truyền thống này gánh chịu, thì đó tuyệt đối không phải là phát triển, đó là sự phá hoại trật tự sinh tồn của cả một tập thể. Hôm nay tôi chính thức đưa ra lời cảnh báo cuối cùng: Nếu từ nay về sau Ban điều phối còn nhận được thêm bất kỳ một phản ánh nào về tình trạng mất trật tự, tụ tập quay phim phát sóng gây cản trở lối đi chung, hay bất kỳ một vụ tranh chấp, khiếu nại bùng đơn nào làm xấu đi hình ảnh của chợ Đèn Lồng, chúng tôi sẽ lập biên bản đình chỉ, cấm tuyệt đối mọi hoạt động quay phim, phát sóng trực tiếp của các cháu tại toàn bộ khuôn viên khu chợ này. Các cháu nghe rõ chưa?”

“Dạ… cháu nghe rõ rồi ạ,” Hân cúi gầm mặt xuống sát ngực, hai bàn tay siết chặt lấy vạt áo lanh thô ráp đến mức các đầu ngón tay trắng bệch. Từng lời, từng chữ của ông Vinh đanh thép như chiếc búa tạ nện thẳng vào lòng kiêu hãnh và sự tự tin nghề nghiệp của cô. Cơn ác mộng thất bại từng khiến cô gục ngã và phải rời bỏ Hà Nội dường như đang tái hiện một cách nguyên vẹn ngay tại chính mảnh đất quê nhà này, và đau đớn hơn, nó xuất phát từ cùng một căn nguyên duy nhất: cô quá tự tin, quá say sưa với những dòng mã và giải pháp kỹ thuật duy ý chí mà hoàn toàn mù quáng trước những ràng buộc phức tạp, nghiệt ngã của đời sống thực tế.

Ông Vinh đứng dậy, khẽ thở dài một tiếng thật sâu rồi kẹp lại tập hồ sơ, quay lưng bước đi dứt khoát ra phía cổng chợ, để lại phía sau một khoảng lặng ngột ngạt như muốn bóp nghẹt lồng ngực những người ở lại.

***

Nắng trưa đã lên tới đỉnh đầu, đứng bóng gay gắt. Mái tôn xi măng fibro cũ kỹ phía trên đầu hấp trọn hơi nóng hầm hập phả thẳng xuống dãy sạp hẹp, khiến không khí trở nên khô khốc, bức bối đến nghẹt thở. Tiếng ve kêu râm ran, chói tai từ mấy rặng phượng vĩ già nua ngoài bờ sông Hoài dội ngược vào lòng chợ nghe càng thêm ruột gan cồn cào, bồn chồn.

Từ phía đầu con hẻm lát đá, một dáng người nhỏ nhắn, gầy guộc và quen thuộc đang chầm chậm bước từng bước nặng nhọc tới gần. Bà Lành mặc bộ đồ bộ may bằng vải lanh xám đã sờn rách ở mép gấu quần, đầu đội chiếc nón lá cũ kỹ ngả màu vàng ố, một tay cắp chiếc nón mê phe phẩy tạo chút gió yếu ớt, tay kia xách chiếc cặp lồng nhôm ba tầng cáu sét ở các khớp gài bằng thép.

Bà bước vào bên trong sạp Ba Mùa, bước chân nhẹ tênh nhưng khiến cả gian phòng chợt chùng hẳn xuống.

Lúc này, Hân vẫn đang dán chặt mắt vào màn hình điện thoại, cả người cô gập cong lại vì kiệt sức. Giọng cô lúc này đã khàn đặc tới mức chỉ còn là những tiếng thì thào ngắt quãng qua kẽ răng:

“Dạ… em thật sự đội ơn chị nhiều lắm vì đã không trách cứ tụi em… Dạ, em sẽ thao tác hủy đơn ngay trên hệ thống và chuyển khoản trả lại ngay lập tức hai trăm ngàn tiền cọc vào tài khoản của chị… Dạ vâng, em xin lỗi chân thành vì đã làm mất thời gian quý báu của chị…”

Cô run rẩy chạm ngón tay vào nút đỏ kết thúc cuộc gọi trên màn hình cảm ứng. Hai bờ vai Hân sụp xuống hoàn toàn, trán cô gục hẳn vào đầu gối. Đúng vào khoảnh khắc ấy, màn hình chiếc điện thoại đặt ngửa trên mặt bàn gỗ bỗng sáng bừng lên, kèm theo một hồi rung dài thông báo tin nhắn biến động số dư từ ứng dụng ngân hàng:

*“TK 102xxx… Biến động: -200.000 VND. Lý do: Hoan tien coc don hoa cuc. So du cuoi: 16.420.000 VND.”*

Dãy số dư tài khoản nhảy múa tàn nhẫn trước đôi mắt cay xè của Hân. Mười sáu triệu bốn trăm hai mươi ngàn đồng. Chỉ chưa đầy hai tuần lễ ngắn ngủi kể từ cái ngày cô ôm chiếc vali sờn góc từ bến xe bước về nhà với tròn trĩnh ba mươi triệu đồng tiền tiết kiệm cuối cùng — chút vốn liếng gom góp bằng mồ hôi và nước mắt suốt mấy năm trời làm lụng cật lực ở Hà Nội — thì giờ đây, gần một nửa số tiền ấy đã hoàn toàn bốc hơi không một dấu vết. Hàng loạt khoản chi phí phát sinh không tên: tiền mua bao bì giấy kraft bảo vệ môi trường, tiền bù lỗ đơn hàng bánh tráng bị ỉu cho khách ở Cẩm Phô, tiền mua lẻ hạt sen ở đại lý chú Tám với giá đắt đỏ để đền cho đủ đơn hàng của cô Mai, tiền xăng xe chạy ngược chạy xuôi, và giờ là hàng chục khoản hoàn cọc kèm theo phí chuyển khoản liên ngân hàng… Mỗi một sai sót vận hành nhỏ nhặt trên giấy tờ, mỗi một lỗ hổng kỹ thuật vô hình đều đang âm thầm, lạnh lùng gặm nhấm từng đồng vốn sống còn cuối cùng của cô.

Bất chợt, một bàn tay thô ráp, nứt nẻ và chai sần vì mấy chục năm bưng bê mẹt cá khô đặt nhẹ lên đỉnh đầu Hân.

Hân giật mình thảng thốt ngẩng đầu lên. Bà Lành đã đứng sừng sững bên cạnh bàn tự bao giờ, đôi mắt đùng đục hằn sâu những vết chân chim đang nhìn trừng trừng vào dòng tin nhắn thông báo số dư tài khoản còn chưa kịp tắt trên màn hình điện thoại.

“Mẹ…” Hân run rẩy thốt lên, vội vã đưa tay úp sấp màn hình điện thoại xuống mặt bàn như một đứa trẻ phạm tội tày đình vừa bị bắt quả tang tại trận.

Bà Lành không nói nửa lời, cũng không mắng mỏ một câu. Bà chậm rãi đặt chiếc cặp lồng nhôm ba tầng đã móp méo xuống cạnh chiếc máy tính xách tay đang phả hơi nóng hầm hập. Đôi bàn tay gầy guộc của bà thoăn thoắt mở từng khớp gài: tầng dưới cùng là cơm trắng xới đầy nóng hổi, tầng giữa là đĩa rau muống luộc xanh mướt chấm kèm chén tương bần mặn mòi, tầng trên cùng là mấy khúc cá nục kho tiêu thơm nức mũi mùi hành tỏi và ớt bột — bữa cơm trưa đạm bạc, quen thuộc của quầy khô An Lành suốt hơn hai mươi năm ròng rã nuôi Hân khôn lớn.

Bà Lành đứng thẳng người, lặng lẽ nhìn con gái mình. Bà nhìn thấy những quầng thâm đen sì, trũng sâu dưới mắt Hân, nhìn thấy đôi môi khô khốc nứt nẻ rớm máu và mái tóc xơ xác rối bù vì mệt mỏi. Trong đáy mắt người mẹ lam lũ, một sự xót xa cuộn trào lên mãnh liệt như sóng cồn mùa lũ, nhưng nét mặt bà vẫn cố giữ nguyên vẻ lạnh lùng, nghiêm nghị và đanh thép của một người phụ nữ đã nếm trải đủ mọi cay đắng, thăng trầm của đời buôn thúng bán bưng.

“Ăn cơm đi,” bà Lành cất giọng, thanh âm đều đều, phẳng lặng và bình thản đến lạ lùng. “Có làm trời làm đất gì thì trước hết cũng phải bỏ hột cơm vào bụng cho có sức. Để đói lả ra đó rồi ngất xỉu giữa chợ thì ai dọn dẹp cái đống nợ nần này cho mày?”

Cô Ba ngồi bên cạnh nãy giờ, bẽ bàng và ái ngại lên tiếng đỡ lời:

“Chị Lành à… em xin lỗi chị nhiều lắm… Cũng tại em ham vui, thấy tụi nhỏ bày trò ca hát bán được nhiều vải thì em cũng ham hố theo, ai mà ngờ sáng nay lại sinh ra đủ thứ chuyện rắc rối làm phiền lây tới cả dãy chợ như vầy…”

Bà Lành quay sang nhìn cô Ba, ánh mắt nghiêm nghị chợt dịu lại đôi chút, giọng bà chùng xuống:

“Không phải lỗi tại cô Ba đâu. Cô Ba buôn bán chí thú, thật thà ở cái chợ này xưa nay ai mà không biết. Cái lỗi lớn nhất ở đây là ở cái đứa tưởng mình học hành đỗ đạt ngoài thủ đô, biết đọc dăm ba chữ Tây, biết bấm cái máy vi tính là có thể về đây dạy khôn được cả cái chợ truyền thống này.”

Bà Lành lại đưa mắt quay sang nhìn trừng trừng vào Hân. Ánh nhìn sắc như dao của bà dừng lại ở cuốn sổ ghi chép đơn hàng nham nhở những vết mực xóa đỏ lòm, rồi nhìn sang chiếc điện thoại nằm sấp trên bàn vẫn đang thỉnh thoảng rung lên bần bật từng hồi báo tin nhắn đòi cọc.

“Tối hôm qua mẹ đứng bên sạp khô của mẹ, mẹ nhìn sang đây thấy đèn đuốc máy quay chớp nháy sáng lòa cả một góc chợ. Mẹ thấy thằng Quân nhảy cẫng lên reo hò bảo có tới mấy ngàn người đang xem, có mấy chục ngàn cái lượt thích, lượt bấm hình trái tim bay phấp phới trên cái màn hình vuông vức đó,” giọng bà Lành trầm hẳn xuống, buốt nhói và sắc lạnh như cơn gió bấc mùa đông rạch qua da thịt. “Thế giờ mẹ hỏi mày đúng một câu thôi Hân: Mấy chục ngàn cái hình trái tim với cái lượt xem ảo trên mạng đó, tới cuối tháng này nó có đổi ra tiền mặt để trả tiền nhập vải cho xưởng dệt lụa dưới Duy Xuyên được không con?”

Hân chết lặng, toàn thân đông cứng như hóa đá. Lời nói mộc mạc mà đanh thép của mẹ như một gáo nước đá tạt thẳng vào cơn mê muội số liệu, những chỉ số tương tác ảo mà cô và Quân đã tự ru ngủ bản thân suốt đêm qua.

“Người ta ngồi ở đẩu ở đâu bấm cái nút tim trên mạng, người ta chẳng mất một xu cắc nào của người ta hết á,” bà Lành tiếp tục, từng lời nói đúc kết từ triết lý buôn bán một đời lam lũ thấm đẫm vào từng thớ thịt. “Người ta vui miệng thì người ta gõ chữ ‘chốt đơn’ cho sang mồm, buồn buồn một cái là người ta quẹt ngón tay lướt qua chỗ khác liền. Nhưng mà sợi vải tơ tằm cô Ba lấy từ xưởng dệt làng Mã Châu về là phải trả bằng tiền tươi thóc thật, sòng phẳng từng hào. Người ta giao hàng tới tận sạp, người ta đứng cùng nhau kiểm đếm từng mét, người ta nhìn thẳng vào mặt nhau để trao tiền, gửi gắm chữ tín. Còn mày, mày đem cả cái chữ tín mấy chục năm trời của người ta ra đánh cược với mấy cái nút bấm vô hình trên màn hình điện thoại, để rồi giờ này ngồi đây còng lưng cúi đầu chịu nhục, tiền vốn tích cóp thì hao hụt từng ngày từng giờ. Mày học đại học trên thủ đô cả mấy năm trời để về đây làm ăn theo cái kiểu đó hả con?”

Bà Lành dứt lời, không đợi Hân mở miệng trả lời lấy nửa câu, bà dứt khoát quay người bước nhanh ra khỏi sạp Ba Mùa. Chiếc nón lá cũ nghiêng nghiêng che khuất gương mặt khắc khổ của bà, nhưng Hân nhìn thấy rất rõ đôi bờ vai gầy guộc, còng xuống vì gánh nặng mưu sinh của mẹ đang khẽ run lên bần bật sau mỗi bước chân nện nặng nề trên nền đá phiến.

Hân nhìn trân trân theo bóng lưng mẹ khuất dần sau khúc quanh con hẻm, hai hàng nước mắt kìm nén suốt từ sáng sớm cuối cùng cũng vỡ òa, tuôn rơi lã chã, lăn dài trên đôi gò má bỏng rát. Cặp lồng cơm trắng và cá kho vẫn đang bốc khói nghi ngút trước mặt, tỏa mùi thơm ngầy ngậy, nhưng nơi cổ họng Hân đắng ngắt, nghẹn ứ, cô không thể nào nuốt nổi một hạt cơm.

***

Đầu giờ chiều, sau khi Quân phải tạm gác việc gọi điện đối soát đơn để tất tả chạy về đầu cổng chợ phụ mẹ dọn hàng bánh mì cho kịp cữ bán tan tầm, sạp Ba Mùa chỉ còn lại trơ trọi Hân và cô Ba.

Khung cảnh khu chợ trưa vắng lặng như tờ, chỉ còn lại tiếng bước chân uể oải của vài người gánh hàng rong đi ngang qua. Những chiếc quạt máy treo tường cũ kỹ từ các sạp bên cạnh thỉnh thoảng lại phát ra tiếng kêu rè rè, kẽo kẹt đều đặn càng làm tăng thêm vẻ hiu hắt, ảm đạm. Cô Ba ngồi tựa lưng vào cây cột gỗ lim sẫm màu, hai tay ôm chặt lấy đầu gối, ánh mắt thẫn thờ nhìn lên những cuộn vải lụa tơ tằm óng ả đang nằm im lìm, bất động trên giá gỗ.

Hân cặm cụi thu dọn đống giấy nháp bừa bãi dưới sàn, xếp lại từng tập ngay ngắn, rồi khẽ khàng bước tới, ngồi xuống chiếc ghế đẩu nhỏ bên cạnh cô Ba.

“Cô Ba… Cháu xin lỗi cô nhiều lắm,” Hân cất giọng lí nhí, đầy vẻ ân hận. “Tại cháu nông nổi, cháu tính toán kỹ thuật không tới nơi tới chốn, ép cô phải livestream vội vàng quá nên mới gây ra cơ sự nông nỗi này…”

Cô Ba quay sang nhìn Hân, nhìn đôi mắt sưng mọng vì khóc của cô gái trẻ, khẽ lắc đầu thở dài. Một nụ cười héo hắt, buồn bã nở trên khuôn mặt đã in hằn những nếp nhăn lao lực của cô:

“Hân nè… Cô nói thiệt với lòng mình cái này, cháu nghe rồi đừng có buồn hay giận cô nghen.”

“Dạ, cô cứ nói hết cho nhẹ lòng đi cô.”

“Tối hôm qua đó… cái lúc mà cái máy điện thoại của thằng Quân nó hiện lên con số hơn một ngàn người đang xem cùng lúc, rồi lúc cháu với nó cứ rối rít hối thúc cô bên tai: ‘Cô Ba quấn vải nhanh lên! Cô Ba hát bài chòi tiếp đi, người ta đang hỏi mua nhiều dữ lắm kìa!’… thiệt tình lúc đó trong bụng cô sợ muốn chết đi được cháu ơi!”

Cô Ba run run đưa bàn tay gầy gò lên áp chặt vào lồng ngực mình, như thể cơn hoảng loạn, ngộp thở của đêm hôm qua vẫn còn đọng lại nguyên vẹn nơi tim:

“Ban đầu nghe người ta vào khen giọng mình ngọt, khen mình hát bài chòi hay, cô cũng khoái, cũng thấy nở từng khúc ruột khúc gan thiệt đó chứ. Nhưng mà chỉ một lát sau thôi, trời đất ơi, cái dòng bình luận nó nhảy vèo vèo như tên bắn trên màn hình, cháu ngồi cạnh cứ gào to lên: ‘Chốt đơn! Đọc mã đi cô! Đọc nhanh lên kẻo khách người ta bỏ đi mất!’… Tự dưng lúc đó cô thấy tim cô đập thình thịch muốn văng ra khỏi lồng ngực, hai cái đầu gối cô run lẩy bẩy đứng không vững nữa. Cô bán vải ở cái góc chợ này ba mươi năm có lẻ rồi cháu à. Khách quen hay khách lạ bước chân tới sạp, trước hết cô mời người ta chén nước chè xanh ấm bụng, người ta đưa tay sờ nắn từng thớ vải tơ, người ta ướm thử dải lụa lên vai, cô ngắm nghía xem nước da của người ta hợp với màu vải chi, hoa văn nào thì tôn dáng rồi cô mới cầm kéo cắt vải. Bán được một xấp vải mà nó thong dong, nó đượm cái tình người mua kẻ bán biết bao nhiêu.”

Cô Ba dừng lại, thở dài một hơi sườn sượt, ánh mắt buồn bã nhìn xuyên qua lối đi sang sạp đồ gia dụng của chị Diệp đối diện — nơi chị Diệp lúc này vẫn đang cắm cúi, hậm hực dùng giẻ sắt chà mạnh vào đáy một chiếc xoong nhôm với vẻ mặt hằm hằm:

“Đằng này… bán hàng trên cái mạng đó, nó dồn dập, nó hối hả như người ta cầm roi đuổi giặc sau lưng vậy cháu ơi. Cô sợ mình lỡ miệng nói hớ một câu là mất khách, sợ người ta nhìn trên hình ảnh thấy lụa bóng bẩy đẹp đẽ rồi tới lúc nhận hàng thật về tay lại chê xấu chê dở rồi mắng mỏ mình. Mà cái điều cô sợ nhất… sợ đến thắt cả ruột gan… là cái tình làng nghĩa xóm, cái tình chị em trong cái chợ này nè Hân à.”

Giọng cô Ba nghẹn ngào, những giọt nước mắt muộn màng rỉ ra nơi khóe mắt:

“Con Diệp sáng nay nó mắng mỏ sa sả nhưng mà nó nói trúng cái bụng cô đó cháu. Mấy chục năm trời ở đây, chợ có ế ẩm thì chị em cùng nhau chịu ế, chợ có đông đúc thì cùng chia nhau chén canh, củ khoai củ sắn lót dạ qua ngày. Con Diệp bán cái thau nhựa, cô bán khúc vải lụa, thím Sáu bán đĩa bánh bèo, nương tựa vào nhau mà sống sót qua bao nhiêu mùa bão lụt ngập trắng cả chợ. Tự dưng đùng một cái tối hôm qua, một mình sạp cô Ba sáng choang đèn đuốc như ngày hội, người ngoài bu kín lại hò hét xem, còn sạp của tụi nó thì tối om om, vắng tanh không một bóng người qua lại. Cô nhìn ánh mắt con Diệp lúc nó đứng nhìn sang bên này, cô thấy nhói buốt trong ruột gan dữ lắm cháu à. Mình kiếm được thêm mấy đồng bạc lẻ mà để chị em nhìn mình bằng con mắt thù hằn, xa lánh, coi mình là kẻ ích kỷ ăn mảnh, làm trò rạp xiếc phá đám… thì thử hỏi cô còn mặt mũi nào mà ngồi bán, sống sao nổi ở cái góc chợ Đèn Lồng này nữa hả Hân?”

Từng lời bộc bạch mộc mạc, chân chất và đẫm đầy nước mắt của cô Ba hệt như một tia chớp xé toang toàn bộ bức màn sương mù đang bao phủ lấy tâm trí Hân.

Cô đã sai lầm. Một sai lầm mang tính hệ thống và vô cùng nghiêm trọng.

Bấy lâu nay, cô đã mù quáng mang trọn vẹn tư duy cơ học của một kỹ sư công nghệ thuần túy từ những tòa nhà chọc trời ở thủ đô về đây, áp đặt một cách thô bạo những chỉ số tăng trưởng khô khốc, những lượt xem, lượt thích, tỷ lệ chuyển đổi đơn hàng của thế giới số lên một thực thể sống động, nhạy cảm và đầy tính kết nối: một cộng đồng dân sinh truyền thống đã tồn tại qua hàng thế kỷ.

Ở Chợ Đèn Lồng này, các sạp hàng không phải là những thực thể kinh doanh độc lập, cạnh tranh sinh tử một mất một còn như các thuật toán trên sàn thương mại điện tử; họ là một mạng lưới đan cài chằng chịt của tình làng nghĩa xóm, của sự sẻ chia và cân bằng mong manh giữa những phận người nhỏ bé. Việc cô dồn toàn bộ nguồn lực, ánh đèn sân khấu và hào quang truyền thông vào một cá nhân cô Ba không chỉ tạo ra một sự quá tải vận hành tàn nhẫn đối với một sạp vải thủ công, mà tàn nhẫn hơn gấp bội, nó đã vô tình phá vỡ sự gắn kết cộng đồng thiêng liêng, biến cô Ba thành tâm điểm của sự cô lập, đố kỵ và phẫn nộ từ chính những người bạn hàng gắn bó keo sơn suốt nửa đời người.

Công nghệ, nếu chỉ được sinh ra và vận hành để phục vụ cho sự tỏa sáng đơn lẻ của một vài cá nhân kiệt xuất, nó sẽ nhanh chóng biến thành mầm mống của sự chia rẽ, bất công và hủy hoại.

***

Đêm hôm đó, cả phố cổ Hội An chìm sâu vào một giấc ngủ muộn mằn dưới màn sương ẩm lạnh buốt bốc lên từ dòng sông Hoài phẳng lặng.

Trong căn nhà cổ nhỏ hẹp nằm sâu trong con hẻm lát gạch nghiêng ngả, tiếng tích tắc khô khốc, đều đặn của chiếc đồng hồ quả lắc bằng gỗ treo tường điểm từng nhịp nặng nề giữa không gian tịch mịch như tờ.

Hân nằm thao thức trên chiếc giường đơn bằng gỗ gụ cũ kỹ, hai mắt mở tráo trưng nhìn trân trân lên trần nhà vôi trắng đã bong tróc từng mảng lớn vì ẩm mốc. Qua bức vách gỗ mỏng manh ngăn cách giữa phòng ngủ của cô với gian nhà ngoài, cô nghe rõ mồn một từng tiếng trở mình trằn trọc đầy âu lo của mẹ. Tiếng thở dài não nuột, nặng trĩu của bà Lành cứ chốc chốc lại cất lên, hòa cùng tiếng lật sột soạt quen thuộc của những trang sổ nợ bìa da sờn rách — cuốn sổ tay ghi chép tỉ mỉ những món nợ mười ngàn, hai mươi ngàn mua chịu mớ cá khô của những người lao động nghèo quanh khu chợ mà mẹ cô vẫn cặm cụi gìn giữ, nâng niu suốt hơn ba mươi năm qua.

Từng tiếng thở dài nhọc nhằn của mẹ, khuôn mặt bẽ bàng ngập tràn sợ hãi của cô Ba giữa buổi trưa nay, nụ cười mỉa mai cùng tờ rơi quảng cáo màu cam của sàn Vạn Mua mà chị Diệp ném xuống bàn, và cả giọng nói đanh thép, nghiêm cẩn nhưng đầy lo âu cho trật tự chung của ông Đặng Quốc Vinh… tất cả những hình ảnh, âm thanh đó cứ quay cuồng, đan bện xoắn xuýt vào nhau trong tâm trí Hân như một cơn ác mộng có thật giữa đời thường.

Nếu cô quyết định dừng lại ở đây, thừa nhận sự bất lực và xóa bỏ mọi thứ để quay lại làm một kẻ làm công ăn lương an phận, khu chợ Đèn Lồng này rồi sẽ ra sao? Nó sẽ tiếp tục trượt dài trên con đường tàn lụi, tiêu điều trước sự bóp nghẹt tàn nhẫn của những gã khổng lồ thương mại điện tử như Vạn Mua. Chị Diệp rồi cũng sẽ đến lúc cùng đường, cay đắng ký vào những bản hợp đồng nhượng quyền khắt khe; cô Ba sẽ tiếp tục ngồi thẫn thờ đuổi ruồi bên những cuộn lụa ế ẩm phủ bụi thời gian; và mẹ cô sẽ mãi mãi trằn trọc thâu đêm bên cuốn sổ nợ cũ kỹ trong một khu chợ truyền thống không còn lấy một bóng người qua lại.

Nhưng nếu tiếp tục dấn bước, cô tuyệt đối không thể đi theo vết xe đổ của con đường cũ nữa. Cô không thể và không có quyền tạo ra thêm bất kỳ một “ngôi sao mạng xã hội” bất đắc dĩ nào nữa để rồi đẩy cả một cộng đồng dân sinh vào cảnh hỗn loạn, ly tán.

Hân bật dậy, dứt khoát hất tung tấm chăn mỏng sang một bên.

Ánh trăng non ngoài ô cửa sổ rọi một vệt sáng bàng bạc, mát lạnh lên chiếc bàn làm việc ọp ẹp nơi góc phòng. Hân kéo chiếc ghế gỗ lại gần, mở nắp chiếc máy tính xách tay cũ kỹ. Ánh sáng xanh dịu nhẹ từ màn hình bừng sáng lên trong bóng tối, soi rõ gương mặt hốc hác, đôi môi mím chặt nhưng ánh mắt thì rực sáng lên một sự kiên định, quyết liệt chưa từng có.

Cô mở trình biên dịch mã nguồn. Toàn bộ những dòng code chạy thử nghiệm chắp vá, những công cụ quét bình luận tự động của buổi phát sóng trực tiếp đêm qua bị cô bôi đen toàn bộ và nhấn phím xóa sạch không một chút tiếc nuối.

Những ngón tay gầy guộc của Hân bắt đầu lướt thoăn thoắt trên bàn phím cơ, tiếng gõ phím lách cách, giòn giã vang lên đều đặn, rộn ràng giữa đêm khuya thanh vắng như nhịp thoi đưa trên khung cửi Mã Châu. Trên màn hình đen tuyền trống trơn, cô bắt đầu gõ những dòng mã đầu tiên để cấu trúc nên một hệ thống nền tảng hoàn toàn mới — một hệ thống không nhằm tôn vinh bất kỳ cá nhân nào, mà được xây dựng trên sự đồng thuận và chia sẻ rủi ro của cả một tập thể:

`// PROJECT: CHO NHA MINH - PHIEN BAN DONG THUAN CONG DONG v1.0` `// NGUYEN TAC: KHONG MOT SAP HANG NAO BI BO LAI PHIA SAU`

Đêm đó, nhìn mẹ trằn trọc thở dài bên cuốn sổ nợ cũ và nhớ lại lời cảnh báo của ông Vinh, Hân bật dậy, kéo chiếc laptop lại gần và bắt đầu gõ những dòng mã đầu tiên cho một nền tảng chung mang tên “Chợ Nhà Mình” – nơi mọi sạp hàng đều có chỗ đứng bình đẳng.