Lời đề nghị khó từ chối

Tập tài liệu bọc da màu ghi sẫm của Vạn Mua nằm ngay ngắn trên mặt bàn gỗ gõ đỏ thô mộc của quán Bờ Hiên, phẳng phiu và lạnh lùng như một phiến đá hoa cương vừa cắt lát. Mép bìa mạ một dòng chữ chìm ánh bạc sắc sảo, dập nổi huy hiệu chim lạc cách điệu của tập đoàn bán lẻ trực tuyến lớn nhất nhì cả nước. Dưới bóng râm của mái hiên lợp ngói âm dương đã ngả màu rêu mốc, tập hồ sơ ấy nổi bật lên như một vật thể ngoại lai xa lạ, mang theo hơi thở của những tòa cao ốc văn phòng lắp kính phản quang ở các đại đô thị xa xôi cắm thẳng vào lòng một buổi trưa phố Hội tĩnh mịch.

Tiếng quạt trần ba cánh bằng sắt cổ lỗ sĩ trên trần gỗ vẫn quay đều đặn từng vòng nặng nhọc, phát ra tiếng rít khe khẽ ở trục quay rỉ sét, nhưng âm thanh buồn ngủ ấy hoàn toàn không át nổi tiếng sột soạt dứt khoát của những tờ giấy in couche định lượng một trăm hai mươi gam khi Hồ Khánh Vy lật mở từng trang hợp đồng.

Gió từ phía hạ lưu sông Hoài thổi thốc vào khoảng sân lộ thiên của quán, mang theo cái ẩm ướt ngai ngái của bùn non đáy sông, mùi vỏ sò ốc mục nát dưới chân trụ cầu gỗ, quyện lẫn với mùi hương dầu tràm xông phòng thoang thoảng quen thuộc toát ra từ những góc tường quét vôi vàng đặc trưng của phố cổ. Ban trưa, quán Bờ Hiên vắng tanh vắng ngắt. Cái nắng miền Trung hầm hập dội xuống mặt nước loang loáng ánh bạc, khiến người ta chỉ muốn trốn tiệt trong những căn nhà cổ sâu hun hút. Ngoài hai người họ, quán chỉ còn vài ba vị khách lãng đãng ngồi trầm ngâm ở góc xa nhất phía mép giàn hoa giấy tím thẫm, khuất sau những chậu nguyệt quế cao quá đầu người.

Phan Văn Phúc bưng ra hai ly trà đá bằng thủy tinh dày cộp bốc khói mờ sương lạnh. Đáy ly đọng lại một lớp nước tươm ra ướt đẫm tấm lót bằng cói ép. Khi đặt ly xuống trước mặt Hân, Phúc khẽ liếc nhìn xấp tài liệu dày cộp rồi đưa mắt nhìn cô gái trẻ với một vẻ ái ngại kín đáo, đôi chân mày rậm hơi nhíu lại như muốn dò hỏi xem cô có cần sự trợ giúp nào không. Nhận được cái gật đầu trấn an rất khẽ của Hân, người chủ quán cà phê lẳng lặng lui gót về phía quầy bar được đóng bằng gỗ thông tàu biển, với tay vặn nhỏ tiếng chiếc máy radio con con đang phát dở một điệu hò cổ miền Trung da diết. Không khí gian phòng bỗng chốc đặc quánh lại, tĩnh mịch lạ thường, căng ra như một sợi dây đàn sắp sửa chạm đến giới hạn đàn hồi cao nhất trước một cú gảy mạnh.

Khánh Vy cầm chiếc bút máy thân kim loại mạ vàng bóng loáng, đầu bút gõ nhè nhẹ từng nhịp đều đặn xuống tập giấy in mực đen sắc sảo. Âm thanh khô khốc *cạch, cạch, cạch* vang lên giữa khoảng lặng như tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ đếm ngược trên một quả bom nổ chậm. Khóe môi người phụ nữ ba mươi tư tuổi khẽ nhếch lên thành một nụ cười nhã nhặn, sắc lạnh và đúng chuẩn mực của một nhà quản trị cấp cao từng kinh qua hàng trăm cuộc đàm phán mua bán sáp nhập khốc liệt:

"Tôi không thích vòng vo, Hân à. Chuyện cô vừa giữ chân được Đỗ Mỹ Linh và anh Lộc bằng vài khoản phụ cấp trích từ Quỹ vận hành ba phần trăm, tôi đã nghe cấp dưới báo cáo chi tiết sáng nay rồi. Rất đáng khen. Cô có tố chất hiếm có của một người thủ lĩnh thực địa: biết lắng nghe, biết thấu cảm và đặc biệt là biết cách dùng uy tín cá nhân cùng đạo đức cộng đồng để níu giữ nhân tâm giữa lúc dầu sôi lửa bỏng. Nhưng tôi và cô đều là dân công nghệ, đều là những người từng nếm mùi áp lực vận hành hệ thống, chúng ta đều hiểu một sự thật trần trụi: đạo đức và chữ nghĩa không thể trả tiền thuê máy chủ đám mây vào ngày cuối tháng, và sự tử tế đơn thuần không thể nào chống đỡ nổi quy luật nghiệt ngã của thị trường một khi dòng tiền cạn kiệt."

Hân ngồi thẳng lưng, hai bàn tay đan nhẹ vào nhau đặt ngay ngắn trên mặt bàn gỗ mát rượi. Tấm áo sơ mi bằng vải đũi màu chàm cô mặc trên người đã sờn nhẹ ở cổ tay áo, nhưng từng nếp gấp đều phẳng phiu, tươm tất. Sau những đêm thức trắng triền miên gõ từng dòng mã nguồn, sau những phen nghẹt thở đối diện với bờ vực phá sản của một ứng dụng còn non trẻ, đôi mắt cô gái hai mươi tư tuổi không còn sót lại chút bối rối, hốt hoảng hay mặc cảm như buổi sáng cách đây sáu tháng khi cô vừa ôm ba lô thất thểu từ Hà Nội dạt về. Cô bình thản nhìn thẳng vào đôi mắt kẻ chì sắc sảo, kiên định của người phụ nữ đối diện.

"Chị Vy cứ nói thẳng vào nội dung chính đi ạ," Hân nhẹ nhàng cất tiếng, ngữ điệu trầm tĩnh và chắc nịch. "Chị hẹn tôi ra đây vào đúng giờ nghỉ trưa này, giữa lúc chợ đang chuẩn bị cho sự kiện lớn, hẳn không phải chỉ để dành lời khen ngợi mang tính ngoại giao cho tinh thần vượt khó của Chợ Nhà Mình."

"Đúng thế, tôi thích sự sòng phẳng đó của cô." Vy mỉm cười, ánh mắt lóe lên một tia sắc lạnh. Bằng một động tác dứt khoát, ngón tay sơn móng màu đỏ mận của Vy lật sang trang thứ ba của tập tài liệu, xoay ngược hướng tờ giấy một trăm tám mươi độ về phía Hân.

Từng con số in đậm bằng phông chữ công nghiệp sắc lẹm đập thẳng vào mắt cô.

"Hội đồng đầu tư Vùng Duyên hải của Vạn Mua đã chính thức thông qua gói thâu tóm chiến lược đối với dự án của cô," Vy thong thả nói, từng chữ nhả ra đều đặn, rành rọt như những nhát búa đóng đinh vào ván gỗ. "Chúng tôi đưa ra mức giá chuyển nhượng toàn bộ ứng dụng web, nhãn hiệu thương quyền và toàn bộ cơ sở dữ liệu người dùng của Chợ Nhà Mình là tám trăm năm mươi triệu đồng tiền mặt. Tiền tươi thóc thật, giải ngân một lần duy nhất vào tài khoản ngân hàng của cô trong vòng bảy mươi hai giờ sau khi hai bên ký biên bản bàn giao mã nguồn."

Hân không chớp mắt lấy một lần. Ngón tay trỏ đặt trên mặt bàn gỗ khẽ siết lại một thoáng rồi lập tức thả lỏng tự nhiên.

Tám trăm năm mươi triệu đồng.

Một con số khổng lồ, một món tiền quá đỗi choáng ngợp đối với một ứng dụng web nhẹ chưa đầy một năm tuổi, được viết ra trên chiếc máy tính xách tay ThinkPad cũ kỹ tróc sơn ở góc quầy tạp hóa An Lành của mẹ cô, và từng được vận hành bằng một tài khoản ngân hàng có lúc chạm đáy nguy hiểm chỉ còn vỏn vẹn hai trăm hai mươi ngàn đồng. Món tiền ấy đủ để mua đứt một mảnh đất nhỏ ven đô, đủ để cất lại một gian nhà ba gian khang trang, và thừa sức xóa sạch mọi món nợ nần lặt vặt mà gia đình cô từng phải gánh chịu.

Vy quan sát cặn kẽ từng biến chuyển nhỏ nhất trên cơ mặt của Hân, từ khóe mắt, bờ môi cho đến nhịp thở khẽ khàng dưới lồng ngực. Không để cho cô gái trẻ kịp định thần hay có thời gian suy tính, Vy thong thả tiếp tục tung ra những quân bài nặng ký tiếp theo đã được chuẩn bị kỹ lưỡng trong kịch bản thâu tóm:

"Không dừng lại ở khoản tiền mặt đó đâu. Vạn Mua hiểu rằng cô trăn trở điều gì nhất cho những tiểu thương ở Chợ Đèn Lồng. Chúng tôi cam kết tài trợ toàn bộ hệ sinh thái trang thiết bị kho bãi và logistics chặng cuối cho khu chợ: một dàn kệ chứa hàng tiêu chuẩn công nghiệp bằng thép hộp sơn tĩnh điện chống rỉ sét mùa lũ, ba mươi máy quét mã vạch không dây kết nối Bluetooth tốc độ cao, hai máy in nhiệt công nghiệp đặt ngay tại kho chung để in vận đơn tự động, và tài trợ một trăm phần trăm chi phí cải tạo toàn bộ mặt sàn bê tông chống ngập úng mép bờ kè sông Hoài cho ban quản lý chợ. Toàn bộ gói hạ tầng vật lý này trị giá không dưới ba trăm triệu đồng nữa."

Vy dừng lại nửa nhịp, nhấp một ngụm trà lạnh, ánh mắt lộ rõ vẻ trân trọng chân thành pha lẫn sự tự tin tuyệt đối của một kẻ nắm đằng chuôi trên bàn đàm phán:

"Và về phần cá nhân cô, Hân à... Cô sẽ không phải làm một 'Trưởng nhóm giải pháp' chung chung, mông lung như lời đề nghị thăm dò ban đầu mà người của tôi đưa ra tháng trước. Vạn Mua chính thức bổ nhiệm cô vào vị trí Giám đốc dự án số hóa chợ truyền thống miền Trung. Mức lương khởi điểm cứng là năm mươi triệu đồng một tháng, chưa tính thưởng chỉ số KPI hoàn thành quý. Có xe hơi riêng đưa đón cô tận cửa nhà từ Hội An ra trụ sở tập đoàn ở Đà Nẵng mỗi ngày. Toàn bộ chi phí bảo hiểm y tế quốc tế hạng A cho cả cô và mẹ Lành sẽ do Vạn Mua chi trả trọn gói. Chưa hết, cô sẽ được nhận gói cổ phiếu thưởng ESOP tương đương không phẩy năm phần trăm cổ phần của công ty con phụ trách mảng logistics chặng cuối. Một tương lai đàng hoàng, danh giá, rực rỡ và vững như bàn thạch cho một nữ kỹ sư phần mềm tài năng như cô."

Tiếng quạt trần trên mái ngói dường như vừa chững lại một nhịp trong sự tĩnh lặng đột ngột.

Từ phía quầy bar, Phan Văn Phúc đang dùng khăn lau mấy chiếc ly thủy tinh bỗng lỡ tay làm chiếc thìa inox nhỏ va vào thành cốc sứ, phát ra một tiếng *keng* lanh lảnh, chói gắt giữa không gian như một hồi chuông báo động. Phúc giật mình giữ lấy chiếc cốc, rồi đứng như chôn chân tại chỗ, đôi mắt tròn xoe nhìn về phía chiếc bàn của Hân.

Tám trăm năm mươi triệu đồng tiền mặt cầm tay.

Một mức lương năm mươi triệu đồng mỗi tháng được chuyển khoản đều đặn vào ngày mùng năm.

Hai con số ấy như một cơn lốc xoáy vô hình quét qua gian quán nhỏ ven sông. Nó quá đủ sức nặng để xóa sạch mọi đêm mất ngủ, mọi âu lo thắt ruột mỗi khi nhìn vào hóa đơn một trăm hai mươi lăm đô-la tiền thuê máy chủ đám mây tính bằng ngoại tệ; quá đủ để mẹ Lành vĩnh viễn không còn phải còng lưng ngồi bên ngọn đèn dầu đếm từng cọc tiền lẻ thấm đẫm mồ hôi, hay phải chắt bóp trích từng tờ hai trăm ngàn tiền lời mỗi ngày bỏ vào ống bơ rỉ sét để lập quỹ phòng ngừa rủi ro cho khu chợ. Và mức đãi ngộ giám đốc vùng ấy đủ để Hân ngẩng cao đầu bước đi trên những con phố rải đá của thị xã cổ kính này, đập tan mọi lời xì xào, bàn tán ác ý từ những kẻ từng hả hê bảo rằng con bé kỹ sư thủ đô bị đuổi việc, thất bại ê chề phải dạt về ăn bám bóng mẹ già.

Đó là một lối thoát nhung lụa. Một cánh cửa lớn mở toang dẫn thẳng lên tầng lớp thượng lưu của giới công nghệ, nơi cô không còn phải bận tâm đến việc bùn đất có dính vào gấu quần hay những chiếc sọt tre chở cá có làm bẩn yên xe máy của tổ đội giao hàng.

Thế nhưng, hai bàn tay của Hân vẫn nằm yên trên mặt bàn gỗ mộc. Cô không hề đưa tay ra chạm vào mép tập hợp đồng bọc da láng bóng. Hân hít một hơi thật sâu, để cho luồng gió ẩm của dòng sông, hương thơm mộc mạc của thớ gỗ cũ và vị chát nhẹ đọng lại nơi đầu lưỡi từ ngụm trà xanh xua tan đi cảm giác choáng ngợp vừa chớm lướt qua tâm trí.

"Một lời đề nghị vô cùng hào phóng, nếu không muốn nói là vượt quá mọi dự liệu của một người khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng," Hân cất tiếng. Giọng nói của cô trong trẻo nhưng bình thản đến lạ lùng, bình thản đến mức chính khóe mắt của Khánh Vy cũng phải khẽ nhíu lại một nấc rất khó nhận ra. "Nhưng chị Vy thừa hiểu, trên đời này không bao giờ có một bữa trưa nào miễn phí, nhất là bữa trưa thịnh soạn được dọn ra từ bàn tay của một sàn thương mại điện tử tầm cỡ như Vạn Mua."

Khánh Vy bật cười thành tiếng, một tiếng cười giòn tan nhưng chứa đựng sự tự tin của một kẻ dày dạn thương trường. Cô nghiêng đầu, chống cằm nhìn Hân bằng ánh mắt dò xét:

"Cô đa nghi và phòng thủ quá mức cần thiết rồi đấy, Hân. Chúng tôi không phải là phường buôn thúng bán mẹt chụp giật, chúng tôi là một tập đoàn công nghệ đại chúng có niêm yết trên thị trường chứng khoán. Lý do chúng tôi đưa ra mức giá cao như vậy hoàn toàn dựa trên sự tính toán lạnh lùng và chuẩn xác của những nhà phân tích tài chính hàng đầu. Đừng nghĩ chúng tôi ném tiền qua cửa sổ vì lòng trắc ẩn. Hãy nhìn thẳng vào bức tranh thực tế đầy nghiệt ngã của chính cô đi: Chợ Nhà Mình của cô đang tiến sát tới giới hạn chịu tải tối đa của cả hạ tầng kỹ thuật lẫn dòng vốn tự có."

Vy với tay rút chiếc bút máy, lật ngược tờ giấy trắng lót ly trên bàn rồi vẽ nhanh một đường cong dốc đứng chúc mũi tên xuống đáy:

"Thứ nhất, xét về mặt kỹ thuật công nghệ: cô vừa giải quyết xong cuộc khủng hoảng vận hành bằng cách chuyển đổi hệ thống sang kiến trúc bất đồng bộ, dùng một chiếc máy tính mini cục bộ đặt ở kho chung làm máy chủ đệm để tránh lỗi xung đột tài nguyên hay khóa chết Deadlock trong cơ sở dữ liệu. Rất thông minh, một giải pháp chữa cháy xuất sắc của một lập trình viên có nghề. Nhưng nó chỉ là giải pháp tình thế cho một cái chợ làng với quy mô dưới năm mươi sạp và vài trăm đơn hàng mỗi ngày! Nếu ngày mai, lượng khách du lịch đổ về phố cổ đông gấp ba lần nhân dịp lễ hội hoa đăng, hoặc khi cô muốn nhân rộng mô hình này sang chợ cá Thanh Hà, chợ rau Trà Quế, chợ vải Cẩm Châu, hệ thống máy chủ tự dựng tạm bợ của cô sẽ sụp đổ tan tành ngay lập tức. Cô lấy đâu ra hàng trăm triệu đồng để đầu tư cụm máy chủ phân tán có khả năng tự động cân bằng tải? Cô lấy đâu ra một đội ngũ kỹ sư túc trực vận hành hai mươi tư trên bảy để canh chừng từng mili-giây trễ mạng?"

Vy dừng lại một nhịp, ánh mắt sắc như lưỡi dao cạo găm thẳng vào ánh nhìn của Hân, không cho đối phương một kẽ hở để né tránh:

"Thứ hai, xét về mặt dòng tiền và sức chịu đựng của thị trường: cô đang dựa dẫm hoàn toàn vào sự xởi lởi của chú An, lòng kiên nhẫn của anh Lộc và nhiệt huyết làm khóa luận tốt nghiệp của cô sinh viên Đỗ Mỹ Linh. Nhưng họ đều là những con người bằng xương bằng thịt, họ phải ăn cơm, phải nuôi gia đình. Khi mùa mưa bão tháng Mười tràn về, nước sông Hoài dâng ngập trắng bờ kè, tràn vào tận đầu gối các sạp hàng Chợ Đèn Lồng, chi phí giao vận qua các ngõ hẻm ngập nước sẽ đội lên gấp ba, gấp bốn lần. Quỹ vận hành ba phần trăm mỏng manh như cánh ve của các cô chỉ cần trải qua hai tuần mưa dầm dề, nước lũ chia cắt là bốc hơi sạch bách không còn một cắc. Biến cố thiên tai và thị trường không bao giờ báo trước. Nếu không sáp nhập vào một hệ sinh thái khổng lồ có nguồn vốn dự phòng hàng nghìn tỷ đồng như Vạn Mua để làm tấm đệm giảm xóc an toàn, con thuyền nan Chợ Nhà Mình của cô sẽ bị nghiền nát thành từng mảnh vụn chỉ sau một cơn lũ quét."

Từng câu, từng chữ của Vy nhả ra đều chuẩn xác đến rợn người. Chúng đánh trúng vào những điểm yếu cốt tử nhất, những cơn ác mộng ngấm ngầm mà Hân từng trăn trở, vật lộn suốt bao đêm dài ngồi trước màn hình máy tính xanh lét. Đó không phải là những lời dọa dẫm suông của kẻ đi săn; đó là sự thật trần trụi, khốc liệt của nền kinh tế số mà Hân đã từng chứng kiến, từng nếm trải đến kiệt cùng sinh lực ở các dự án khởi nghiệp tại Hà Nội sáu tháng trước. Không có quy mô đủ lớn, không có một bệ đỡ tài chính dày dặn, mọi ý tưởng nhân văn lãng mạn nhất đều có thể bị bóp chết yểu mệnh trước một đợt biến động bất ngờ của thời cuộc.

Thế nhưng, trước đòn tấn công phủ đầu sắc bén ấy, Hân không hề biến sắc. Cô không hề run rẩy, cũng không vội vã cãi lại để thanh minh. Thay vào đó, Hân chầm chậm mở chiếc ba lô vải dù sờn chỉ đặt bên cạnh, lấy ra cuốn sổ tay bìa da nhỏ đã sờn rách bốn góc—cuốn sổ cô dùng để ghi chép từng dòng logic hệ thống và từng lời tâm tình của các cô bác tiểu thương. Cô mở một trang giấy trắng tinh, đặt cây bút bi nhựa giản dị bên cạnh tập hồ sơ bọc da lộng lẫy của đối thủ. Sự điềm tĩnh, ung dung đến lạ kỳ của cô khiến cho những lập luận đanh thép của Vy như vừa đâm bổ vào một khối bông dày dặn, êm ái nhưng không thể xuyên thủng.

"Tôi thừa nhận toàn bộ những rủi ro hạ tầng kỹ thuật và giới hạn dòng tiền mà chị vừa phân tích đều hoàn toàn chính xác," Hân nói, giọng rành rọt, từng âm tiết chuyên môn phát ra chuẩn mực và tự tin. "Không sai một ly nào. Nhưng trước khi chúng ta bàn sâu hơn về chuyện sáp nhập hay bán đứt dự án, tôi muốn cùng chị làm rõ ba điều khoản cốt lõi nằm trong bản hợp đồng dày sáu mươi trang này. Chúng ta hãy bắt đầu từ Điều 5.1: Quyền sở hữu và phương thức khai thác cơ sở dữ liệu."

Vy hơi chớp mắt, dường như người đàn bà sắc sảo ấy không ngờ một cô gái trẻ ở thế yếu lại có thể giữ được sự tỉnh táo lạnh lùng đến mức này trước một vali tiền mặt gần một tỷ đồng và một vị trí quản lý cấp cao đầy quyến rũ. Vy khẽ gật đầu, đưa tay làm một cử chỉ lịch thiệp:

"Cô cứ hỏi. Tôi sẵn sàng giải trình mọi khúc mắc pháp lý."

"Trong điều khoản này," ngón tay trỏ của Hân chỉ thẳng vào dòng chữ in nhỏ li ti ở phần dưới cùng trang thứ sáu, "Vạn Mua quy định bên mua có toàn quyền tiếp quản, đồng bộ hóa và chuyển giao toàn bộ dữ liệu lịch sử mua hàng, danh bạ khách quen, thói quen tiêu dùng theo mùa và sơ đồ địa chỉ chi tiết từng ngõ hẻm của cư dân Hội An vào cụm máy chủ trung tâm của tập đoàn đặt tại Singapore. Đồng thời, Vạn Mua giữ toàn quyền đơn phương sử dụng tập dữ liệu này để thực hiện các chiến dịch tiếp thị chéo cho các nhãn hàng đối tác chiến lược bên ngoài. Vậy tôi xin phép được hỏi chị một câu hỏi rất cụ thể: khi một khách hàng quen thuộc như cô giáo Bùi Thanh Mai đặt mua gói nấm hương rừng Kon Tum hay chị Tuyết bên Cẩm Phô mua mấy lạng bột thảo quả sấy khô, dữ liệu tiêu dùng cá nhân đó thuộc về quyền bảo mật của sạp tạp hóa An Lành hay lập tức biến thành tài nguyên khai thác của thuật toán quảng cáo Vạn Mua?"

Vy mỉm cười, đôi mắt ánh lên vẻ lão luyện khi trả lời bằng thứ ngôn ngữ tiếp thị quen thuộc của giới kinh doanh nền tảng:

"Khi đã bước chân vào tiến trình số hóa toàn diện, dữ liệu không còn là tài sản đóng kín của riêng ai, mà nó trở thành tài sản chung của toàn bộ hệ sinh thái. Chúng tôi sử dụng các mô hình máy học và thuật toán phân tích hành vi người dùng để dự đoán nhu cầu, từ đó đề xuất đúng món hàng khách cần vào đúng thời điểm họ có khả năng chi trả cao nhất. Lấy ví dụ: nếu hệ thống ghi nhận cô giáo Mai thường xuyên đặt mua nấm hương vào trước ngày mùng một âm lịch hàng tháng, thuật toán sẽ tự động kích hoạt thông báo đẩy trên điện thoại kèm mã giảm giá trước hai ngày. Đó là cách tiếp cận hiện đại nhất để tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng và kích cầu tiêu dùng."

"Và nếu như," Hân ngắt lời, giọng nói cô đanh lại, từng từ rành rọt như gõ trên phím đàn, "một nhà cung cấp công nghiệp quy mô lớn từ nơi khác đổ tiền tài trợ mua vị trí hiển thị ưu tiên trên sàn của các chị, thuật toán máy học đó sẽ sẵn sàng gạt gói nấm hương sấy củi thủ công của sạp mẹ tôi sang một bên, để đề xuất cho cô giáo Mai một gói nấm sấy công nghiệp đóng gói bao bì bắt mắt của một chuỗi siêu thị lớn với mức giá rẻ hơn ba mươi phần trăm, có đúng như vậy không?"

Nụ cười trên khóe môi của Khánh Vy khẽ khựng lại. Đôi mắt người phụ nữ hơi híp lại, một tia sắc lạnh thoáng qua dưới hàng mi chải chuốt.

Hân không để cho khoảng lặng ấy kéo dài, cô tiếp tục lật dứt khoát sang trang mười một của tập hợp đồng:

"Chúng ta đi tiếp sang điều khoản thứ hai: Cơ chế định giá niêm yết tại sạp—quy định tại Điều 8.3. Bản hợp đồng này ghi rõ Vạn Mua giữ quyền can thiệp, điều chỉnh và áp đặt 'Mức giá bán lẻ đề xuất tối ưu' dựa trên chỉ số cạnh tranh theo thời gian thực của khu vực duyên hải miền Trung. Điều này trong thực tế vận hành có nghĩa là gì? Nếu chị Trương Ngọc Diệp ở chợ nhập từng chiếc chảo gang đúc thủ công làng Cẩm Hà với giá vốn bốn mươi lăm ngàn đồng, bày bán tại sạp năm mươi lăm ngàn đồng để kiếm được mười ngàn tiền lãi còm nuôi sống gia đình qua ngày, nhưng thuật toán quét giá tự động của Vạn Mua phát hiện thấy một nhà máy kim khí ở Bình Dương đang xả kho chảo dập máy trên sàn với giá bốn mươi ngàn đồng, thì hệ thống của các chị sẽ tự động gửi cảnh báo, ép chị Diệp phải hạ giá bán xuống dưới bốn mươi lăm ngàn đồng để duy trì điểm hiển thị sản phẩm, đúng chứ?"

"Đó là quy luật cạnh tranh lành mạnh và tất yếu của thị trường tự do nhằm bảo vệ quyền lợi tối cao của người tiêu dùng, Hân à," giọng của Vy bắt đầu đanh lại, sự nhẫn nại lịch thiệp ban đầu đang dần bị thử thách bởi những câu hỏi quá mức sắc bén của cô gái trẻ. "Thương mại điện tử không phải là vùng trũng bao cấp, nó không thể nào dung dưỡng cho những mức giá cao thiếu tính cạnh tranh. Người bán lẻ truyền thống buộc phải học cách thích nghi, phải tìm cách tối ưu hóa chi phí đầu vào, cắt giảm khâu trung gian và chấp nhận biên lợi nhuận mỏng để bán được số lượng lớn. Không ai có thể đứng ngoài quy luật đào thải đó cả."

"Nhưng tiểu thương chợ truyền thống không phải là một chuỗi cung ứng công nghiệp!" Hân cao giọng hơn một chút, âm lượng vừa đủ vang lên dưới mái ngói cổ nhưng sức nặng của từng lời nói khiến người nghe phải gai người. "Chị Diệp không có nhà máy dập tôn, không có dây chuyền tự động hóa để cắt giảm chi phí nhân công hay ép giá nguyên liệu sắt thép. Mười ngàn tiền lãi của một chiếc chảo gang đúc thủ công là tiền chị Diệp mua từng vỉ thuốc hạ huyết áp cho người cha già đang nằm liệt giường ở nhà. Bốn ngàn tiền lãi của một ổ bánh mì kẹp thịt là tiền bà Tư chắt chiu từng đồng để trả tiền điện, tiền nước mỗi cuối tháng. Họ là những con người lao động cá thể, họ không thể nào bán ra hàng chục vạn chiếc chảo hay hàng triệu ổ bánh mì mỗi ngày để sống sót bằng biên lợi nhuận một phần trăm như các chuỗi siêu thị hay các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia. Việc dùng thuật toán để ép họ chạy đua theo cái gọi là 'mức giá tối ưu' chẳng khác nào gián tiếp tước đoạt miếng cơm manh áo, bóp nghẹt sự sống của chính những con người lam lũ đó."

Khánh Vy thở hắt ra một hơi dài, đặt chiếc bút máy mạ vàng xuống mặt bàn gỗ phát ra một tiếng *tách* dứt khoát. Người đàn bà từng trải nhìn chăm chú vào gương mặt trẻ trung nhưng cương nghị của Hân, ánh mắt pha trộn giữa sự thương hại của một kẻ lọc lõi và nỗi thất vọng của một nhà đầu tư vừa nhận ra con mồi không dễ xỏ mũi:

"Được rồi. Và câu hỏi chất vấn thứ ba của cô là gì?"

"Cơ chế bảo vệ các gian hàng nhỏ yếu thế trước thuật toán ưu tiên dòng tiền—được cài cắm ở Mục 14 phần phụ lục kỹ thuật," Hân lật sang những trang cuối cùng, nơi chứa đựng các bảng biểu chi phí phức tạp. "Trong kiến trúc Chợ Nhà Mình do tôi xây dựng, chúng tôi thiết kế thuật toán luân phiên công bằng: sạp vải nhuộm của cô Ba, xe bánh mì chả của bà Tư, sạp đồ sắt của chị Diệp hay gánh bánh bèo chén của thím Sáu đều có cơ hội hiển thị ngẫu nhiên và bình đẳng tuyệt đối trên trang chủ của ứng dụng theo từng chuyên đề đời sống hàng ngày. Không ai hơn ai, không ai bị lãng quên. Nhưng trong bản hợp đồng thâu tóm này, Mục 14 nêu rất rõ: các gian hàng có thể chi tiền để đăng ký các gói 'Hiển thị kim cương' và tham gia 'Đấu thầu từ khóa theo thời gian thực'. Dịch nôm na ra theo ngôn ngữ của chợ búa: sạp nào lắm tiền nhiều của, chấp nhận chi tiền quảng cáo đậm cho sàn thì được thuật toán đẩy lên chễm chệ ở trang đầu; còn những sạp hàng nghèo của những bà mẹ đơn thân, những cụ già neo đơn không có tiền nộp phí quảng cáo thì sẽ bị thuật toán vô cảm vùi dập xuống tận đáy trang thứ mười, vĩnh viễn không bao giờ có cơ hội tiếp cận khách hàng. Có đúng như vậy không, chị Vy?"

Không gian quán Bờ Hiên lại một lần nữa chìm vào một sự im lặng nghẹt thở.

Tiếng những chiếc lá bàng khô rụng lạo xạo trên mái ngói rêu phong phía trên đầu nghe rõ mồn một. Từ phía quầy bar, Phan Văn Phúc đã buông hẳn chiếc khăn lau ly xuống mặt bàn đá, hai mắt dán chặt vào hai người phụ nữ đang đối đầu nhau bằng từng lập luận đanh thép. Phúc nín thở lắng nghe, cảm nhận rõ rệt hai triết lý sống, hai thế giới quan hoàn toàn tương phản đang va chạm kịch liệt ngay trước mắt mình: một bên là cỗ máy tư bản công nghệ khổng lồ được bôi trơn bằng hàng nghìn tỷ đồng tiền vốn và vận hành bởi những thuật toán tối ưu hóa lợi nhuận đến mức tàn nhẫn; còn một bên là cô gái kỹ sư trẻ tuổi đang kiên cường dùng từng dòng mã nguồn, từng cấu trúc dữ liệu để dựng nên một tấm khiên che chắn cho những kiếp người nhỏ bé, bấp bênh dưới mái chợ truyền thống.

Khánh Vy nhìn thẳng vào đôi mắt trong veo của Hân. Lần này, người phụ nữ quyền lực không còn viện dẫn những thuật ngữ mỹ miều của giới quản trị như "chuyển đổi số", "tối ưu trải nghiệm" hay "giá trị cộng hưởng" để che đậy bản chất vấn đề nữa. Một sự thẳng thắn đến mức trần trụi, lạnh lùng và tàn nhẫn hiện rõ trong từng câu chữ:

"Cô nói đúng hết rồi đấy, Hân à. Tôi không phủ nhận bất kỳ một điểm nào cô vừa bóc tách. Mọi thuật toán phân bổ lưu lượng truy cập, mọi chính sách thu phí hoa hồng giao dịch hay cơ chế đấu thầu từ khóa sau cùng đều phải phục vụ cho một mục tiêu sống còn duy nhất: chỉ số tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận ròng của tập đoàn. Vạn Mua là một cỗ máy kinh doanh vì lợi nhuận, chúng tôi không phải là một tổ chức từ thiện hay một quỹ cứu trợ xã hội. Chúng tôi rót hàng trăm tỷ đồng vào hệ thống máy chủ, vào kho bãi, vào đường truyền viễn thông và chi phí tiếp thị thì chúng tôi buộc phải thu hồi vốn và tạo ra dòng tiền dương lũy tiến cho các cổ đông."

Vy chồm người về phía trước, hai cùi chỏ chống lên mặt bàn, giọng nói hạ thấp xuống nhưng sắc bén và nặng trịch như một bản án không thể kháng cáo:

"Nhưng cô hãy mở to mắt ra mà nhìn nhận thực tế đi: thế giới ngoài kia vận hành chính xác theo quy luật tàn khốc đó! Các tiểu thương của cô muốn bán được hàng trong thời đại số hóa thì họ buộc lòng phải chấp nhận luật chơi khắc nghiệt của các sàn thương mại lớn. Họ phải chấp nhận cạnh tranh, phải học cách hạ giá, phải bỏ tiền túi ra mua quảng cáo nếu không muốn bị bánh xe thời đại nghiền nát và đào thải không thương tiếc. Nếu cô đồng ý sáp nhập Chợ Nhà Mình vào Vạn Mua, ít nhất dưới chiếc ô bảo hộ của tập đoàn và dưới sự che chở trực tiếp của cô ở vị trí Giám đốc dự án, họ vẫn còn có một người am hiểu địa phương hỗ trợ dìu dắt trong những bước chuyển tiếp ban đầu. Còn nếu cô cứ cố chấp, ấu trĩ ôm lấy cái mô hình Chợ Nhà Mình tự cung tự cấp, nhỏ giọt này, họ sẽ chẳng còn lại bất cứ thứ gì khi dự án của cô cạn kiệt nguồn lực và sụp đổ tan tành trong mùa mưa bão tới!"

Từng lời thừa nhận trần trụi của Vy như một luồng gió buốt giá quét qua tâm can Hân.

Trước mắt cô gái trẻ, bức tranh tương lai bỗng hiện lên rõ ràng, sắc nét đến từng chi tiết, không còn một chút ảo tưởng hay mơ mộng nào sót lại: nếu cô đặt bút ký vào bản hợp đồng này, Chợ Nhà Mình sẽ lập tức nhận được tám trăm năm mươi triệu đồng tiền tươi thóc thật, khu chợ sẽ có dàn kệ sắt sơn tĩnh điện sáng choáng và máy in nhiệt hiện đại, bản thân cô sẽ có một mức lương năm mươi triệu đồng đáng mơ ước cùng danh phận Giám đốc dự án lộng lẫy được người đời kính nể. Nhưng cái giá phải trả thì quá đắt buốt.

Chỉ cần ba tháng sau khi chiến dịch tiếp thị rầm rộ kết thúc, khi các chỉ tiêu tài chính bắt đầu siết lại, thuật toán của Vạn Mua sẽ lập tức siết chặt chiếc vòng kim cô lên đầu từng tiểu thương.

Những người phụ nữ cả đời lam lũ như mẹ Lành của cô, như cô Ba bán vải, chị Diệp bán chảo, bà Tư bán bánh mì sẽ lại bị biến thành những mã số định danh vô hồn, những chấm nhỏ li ti trên bản đồ dữ liệu khổng lồ của tập đoàn. Họ sẽ phải nai lưng ra làm lụng quần quật từ bốn giờ sáng tinh mơ cho đến tận nửa đêm khuya khoắt, đôi mắt mỏi mệt dán chặt vào màn hình điện thoại rẻ tiền để tranh cược từng đơn hàng bị cắt phế mười lăm phần trăm hoa hồng, hai phần trăm phí thanh toán và hàng tá thứ phụ phí tiếp thị ẩn giấu. Họ sẽ không còn là những người chủ sạp kiêu hãnh với chữ Tín trăm năm của phố cổ, mà sẽ bị biến thành những người làm thuê bấp bênh, kiệt quệ, không có tiếng nói ngay trên chính mảnh đất hương hỏa của tổ tiên mình.

Đó chính xác là bi kịch nghiệt ngã mà Hân đã từng tận mắt chứng kiến ở các dự án chuỗi cung ứng ngoài Hà Nội—nơi công nghệ nhân danh sự tiện lợi và tối ưu hóa để tước đoạt toàn bộ quyền tự chủ và lòng tự trọng của những người sản xuất nhỏ lẻ.

Hân chầm chậm vươn tay, khép cuốn sổ tay bìa da của mình lại. Đôi mắt cô trong veo, phẳng lặng và thanh thản như mặt nước sông Hoài vào những buổi sớm mai khi sương chưa tan hết.

"Tôi xin chân thành cảm ơn sự thẳng thắn của chị Vy," Hân nói, giọng nói nhẹ bẫng như một làn gió thoảng nhưng lại mang một sức nặng ngàn cân không gì lay chuyển nổi. "Chính sự thẳng thắn không vòng vo của chị đã giúp tôi nhìn rõ mồn một con đường mà mình bắt buộc phải đi. Bản hợp đồng thâu tóm này... tôi xin phép được từ chối ký kết."

Khánh Vy hơi sững sờ, đôi đồng tử co rút lại trong một thoáng kinh ngạc tột cùng. Người phụ nữ dày dạn thương trường nhìn chằm chằm vào tập tài liệu bọc da ghi sẫm còn nguyên vẹn trên bàn, rồi lại ngẩng lên nhìn cô gái trẻ đối diện như thể đang nhìn một sinh vật kỳ lạ vừa rơi xuống từ hành tinh khác:

"Cô từ chối thật sao? Tám trăm năm mươi triệu đồng tiền mặt chuyển khoản ngay lập tức và một vị trí Giám đốc vùng với mức lương năm mươi triệu một tháng? Hân, cô có biết ở ngoài kia có bao nhiêu người sáng lập khởi nghiệp công nghệ sẵn sàng quỳ lạy, đánh đổi mọi thứ để có được một lời đề nghị thâu tóm béo bở như thế này từ Vạn Mua không?"

"Tôi biết chứ," Hân khẽ mỉm cười, một nụ cười nhẹ nhõm, rạng rỡ và thanh thản vô ngần. "Tôi biết con số đó lớn đến mức nào đối với hoàn cảnh của gia đình tôi hiện tại. Nhưng mục tiêu ban đầu khi tôi ngồi gõ những dòng mã đầu tiên cho Chợ Nhà Mình không phải là để tạo ra một món hàng công nghệ được đóng gói đẹp đẽ rồi bán đứt lấy một khoản tiền hưu trí sớm. Tôi trở về Hội An là để tìm lại chính mình, để cứu quầy tạp hóa nhỏ của mẹ tôi, cứu chén cơm manh áo của bà Tư, sạp vải của cô Ba và sạp kim khí của chị Diệp. Tôi muốn chứng minh rằng công nghệ sinh ra trên đời này là để làm một cây gậy chống đỡ, làm một công cụ trao quyền cho những con người lao động nhỏ bé, chứ không phải sinh ra để làm một cỗ máy nghiền nát và biến họ thành nô lệ cho những thuật toán vô cảm."

Vy tựa hẳn lưng ra sau chiếc ghế mây, im lặng nhìn Hân một hồi rất lâu. Sự sắc sảo, kiêu hãnh của một nhà đàm phán cấp cao trong ánh mắt người phụ nữ quyền lực dần nhường chỗ cho một nét trầm tư phức tạp, có chút bàng hoàng, có chút hoài nghi và phảng phất cả sự bối rối.

"Cô bướng bỉnh lắm, Hân à," Vy thở dài một tiếng, ngữ điệu có phần chùng xuống, không còn giữ được vẻ áp đặt ban đầu. "Một sự bướng bỉnh vừa đáng nể trọng, nhưng cũng vừa... quá đỗi ngây thơ, lãng mạn. Cô thực sự tin rằng chỉ với một mình cô và vài ba cộng sự non nớt, các cô có thể đơn thương độc mã chống lại cả một xu thế càn quét mang tính hủy diệt của các tập đoàn thương mại điện tử xuyên biên giới sao?"

"Tôi chưa bao giờ có ảo tưởng hay tham vọng chống lại bất kỳ ai cả, chị Vy," Hân bình tĩnh đáp, ánh mắt sáng lên một niềm tin nội lực kiên định. "Tôi biết Chợ Nhà Mình rất nhỏ bé, và chúng tôi sẽ không bao giờ dại dột đem tiền bạc hay hạ tầng máy chủ ra để đọ sức với một gã khổng lồ như Vạn Mua. Đó là hành động tự sát. Nhưng thay vì một cuộc thâu tóm đứt đoạn mang tính thôn tính biến chúng tôi thành chư hầu, tôi muốn đề xuất với chị một hướng đi hoàn toàn khác: một thỏa thuận hợp tác mở cùng có lợi."

Khánh Vy khẽ nhướng một bên mày, nét tò mò hiện rõ trên gương mặt:

"Hợp tác mở? Cô định hợp tác theo phương thức nào khi chính miệng cô vừa thẳng thừng từ chối bán mình?"

Hân mở lại cuốn sổ tay bìa da, lật sang trang giấy có vẽ sẵn một sơ đồ khối mạng lưới kết nối bằng nét bút bi nắn nót, rồi xoay cuốn sổ về phía Khánh Vy:

"Chợ Nhà Mình sẽ kiên quyết giữ quyền độc lập tuyệt đối về mặt pháp nhân thương hiệu, toàn quyền sở hữu dữ liệu khách hàng bản địa và bảo lưu quyền tự quyết biểu phí vận hành của các tiểu thương Chợ Đèn Lồng. Chúng tôi tuyệt đối không bán đứt những giá trị cốt lõi đó cho bất kỳ ai với bất kỳ giá nào. Tuy nhiên, chúng tôi sẵn sàng mở cổng giao diện lập trình ứng dụng API để tích hợp ví điện tử Vạn Mua Pay vào hệ thống thanh toán của Chợ Nhà Mình, giúp hàng chục ngàn người dùng hiện tại của các chị có thể thanh toán không tiền mặt thuận tiện khi mua sắm tại chợ truyền thống. Đồng thời, chúng tôi sẵn sàng chia sẻ toàn bộ dữ liệu thực địa về hệ thống logistics ngõ hẻm do Tổ tài xế xe thồ tự quản của anh Lộc đúc kết suốt thời gian qua."

Vy chăm chú nhìn xuống những nét vẽ chi tiết, mạch lạc trên trang giấy học trò.

"Chị Vy này," Hân nói tiếp, giọng nói đầy sức thuyết phục của một chuyên gia công nghệ đã cọ xát thực tế và hiểu rõ từng điểm nghẽn hạ tầng. "Vạn Mua Express đang đốt hàng đống tiền vào các chương trình trợ giá tài xế công nghệ ở khu vực Cẩm Nam và phố cổ, nhưng các tài xế trẻ của các chị vẫn liên tục giao trễ đơn, bị khách hàng đánh giá một sao vì bị lực lượng chức năng chặn lại ở các tuyến đường cấm xe máy theo giờ, bị lạc lối trong những con hẻm xương cá chằng chịt không có số nhà chuẩn, hoặc làm ướt hỏng hàng hóa vì không biết cách đóng gói chống ẩm trước hơi sương đêm dày đặc của sông Hoài. Đội xe thồ mười hai người dày dạn kinh nghiệm của anh Lộc có thể trở thành đối tác giao vận chặng cuối độc quyền cho Vạn Mua tại toàn bộ khu vực lõi di sản. Chúng tôi cung cấp giải pháp thực địa để vượt qua 'một dặm cuối cùng' hiểm hóc nhất—nơi mà thuật toán định vị vệ tinh GPS tối tân của các chị hoàn toàn bất lực và mù tịt. Đổi lại, Vạn Mua hỗ trợ chúng tôi hạ tầng máy chủ trung gian và tôn trọng sự tự chủ hoàn toàn của Chợ Nhà Mình."

Ánh mắt của Khánh Vy dán chặt vào từng nét vẽ sơ đồ: các điểm hẹn trung chuyển hàng hóa linh hoạt tránh khung giờ giới nghiêm quanh Chùa Cầu, các cung đường luồn lách bằng xe đạp thồ lót giỏ tre qua ngõ Bá Lễ, quy trình phân loại hàng khô và thực phẩm tươi sống theo từng mẻ hàng...

Đó là một kho tàng tri thức bản địa vô giá, thứ tri thức được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt, bằng hàng ngàn cây số cuốc xe và cả những lần phải đền tiền hàng cay đắng của những người lao động nghèo. Thứ tài sản thực địa sống động ấy là điều mà không một hệ thống trí tuệ nhân tạo máy học nào, không một ngân sách tiếp thị hàng nghìn tỷ đồng nào có thể quét hay cào xới được từ trên không gian mạng ảo.

Vy khẽ thở dài một tiếng thật sâu.

Đôi bờ vai được may đệm phẳng phiu trong bộ âu phục công sở của người phụ nữ dường như buông lỏng xuống một chút. Lớp vỏ bọc sắc lạnh, xa cách của một nhà đàm phán sừng sỏ dường như vừa nứt ra một kẽ hở đầy nhân tính.

"Cô biết không, Hân..." Vy ngước mắt nhìn ra dòng sông Hoài phẳng lặng phía trước hiên quán, nơi một chiếc thuyền nan nhỏ chở đầy hoa chuối rừng và những bắp ngô nếp đang chầm chậm khua mái chèo ngược dòng nước xiết. "Đôi khi ngồi trên tầng ba mươi của tòa cao ốc bọc kính ở Đà Nẵng, nhìn những biểu đồ tăng trưởng nhảy số xanh đỏ từng giây trên màn hình lớn và đối mặt với những chỉ tiêu KPI nghẹt thở đè nặng xuống từ ban giám đốc điều hành tập đoàn, tôi thấy mệt mỏi và cô độc vô cùng."

Giọng nói của Vy bỗng chùng hẳn xuống, mang một âm hưởng trầm buồn mà có lẽ chưa một cấp dưới nào ở Vạn Mua từng được nghe:

"Mẹ tôi ngày xưa cũng từng có một sạp bán bún cá nhỏ ở chợ Cồn. Bà một thân một mình nuôi tôi ăn học hết bốn năm đại học cũng bằng từng đồng tiền lẻ nhàu nát, thấm đượm mùi tanh nồng của cá biển và mùi nước lèo cay xè mắt. Ngày tôi mới chập chững bước chân vào làm việc cho Vạn Mua, tôi cũng từng ấp ủ ước mơ, từng tự hứa với lòng mình rằng sẽ đem công nghệ hiện đại về để giải phóng sức lao động, giúp những người phụ nữ lam lũ như mẹ tôi bớt khổ cực. Nhưng rồi guồng quay khốc liệt của các vòng gọi vốn triệu đô, áp lực thoái vốn của các quỹ đầu tư mạo hiểm và những bản báo cáo tài chính quý đã cuốn phăng tất cả. Nó biến những người như tôi thành những cỗ máy vô cảm, chỉ biết nhìn chằm chằm vào biên lợi nhuận ròng, thị phần và tốc độ tăng trưởng quy mô."

Vy quay lại nhìn Hân, ánh mắt chứa chan một sự nể phục chân thành, không còn vương lại một chút kiêu căng hay toan tính thương trường nào nữa:

"Đề xuất hợp tác mở của cô rất thông minh, rất sắc sảo và chạm đúng vào điểm yếu chí tử về logistics chặng cuối của chúng tôi tại các đô thị cổ. Nhưng với tư cách là một người đi trước trong ngành, tôi phải nói thật cho cô biết: ban lãnh đạo cấp cao của Vạn Mua sẽ không dễ dàng gì chấp nhận một mô hình hợp tác mà họ không thể nắm quyền kiểm soát chi phối tuyệt đối. Bản năng của các tập đoàn lớn là thâu tóm, nuốt chửng để độc quyền, chứ họ không quen ngồi chung mâm đàm phán bình đẳng với một cộng đồng tiểu thương nhỏ bé."

"Nhưng chị là Giám đốc Vận hành Vùng," Hân mỉm cười, ánh mắt tràn đầy sự khích lệ và chân thành. "Chị là người trực tiếp bám sát địa bàn, chị hiểu rõ giá trị thực tế của giải pháp này hơn bất kỳ vị sếp nào chỉ quen ngồi trong phòng máy lạnh ở Singapore hay TP.HCM. Nếu một mô hình chợ số tự quản như Chợ Nhà Mình có thể đứng vững, tự nuôi sống được chính mình và hợp tác cộng sinh hiệu quả với một sàn lớn mà không bị đánh mất bản sắc, đó sẽ là một tiền lệ mở đường tuyệt vời cho hàng ngàn khu chợ truyền thống khác trên khắp dải đất miền Trung này. Tôi tin chị có đủ dũng khí nghề nghiệp và tầm nhìn chiến lược để bảo vệ đề xuất này trước hội đồng quản trị."

Vy sững sờ nhìn cô gái trẻ.

Một lập trình viên hai mươi tư tuổi, người vừa mới thoát khỏi cảnh vỡ nợ vài tuần trước, nay lại đang nói về tầm nhìn xã hội, về dũng khí quản trị và đạo đức kinh doanh với một giám đốc vùng dạn dày sương gió thương trường. Lời nói của Hân không hề mang giọng điệu dạy đời hay lý thuyết suông; nó xuất phát từ một niềm tin son sắt vào phẩm giá con người lao động—thứ phẩm giá mà những thuật toán tối ưu hóa của Vạn Mua bấy lâu nay đã vô tình gạt bỏ ra ngoài lề.

Một khoảng im lặng sâu lắng bao trùm lấy chiếc bàn gỗ. Không còn tiếng gõ bút máy sốt ruột, không còn những lời mặc cả trả giá căng thẳng. Chỉ có tiếng gió sông thổi xào xạc qua những tán dừa nước bạt ngàn phía Cẩm Nam vọng lại, và tiếng chuông chùa xa xăm điểm từng nhịp thanh tịnh giữa buổi trưa đứng bóng.

Cuối cùng, Khánh Vy chầm chậm đưa tay thu lại tập tài liệu bọc da màu ghi sẫm. Cô cẩn thận cài chiếc bút máy mạ vàng vào mép bìa sổ, kéo khóa chiếc túi xách hàng hiệu đắt tiền. Vy không lật trang hợp đồng ra bắt Hân ký nữa. Cuộc đàm phán thâu tóm chính thức khép lại mà không có bất kỳ một chữ ký nào được đặt xuống những trang giấy in sẵn, nhưng bầu không khí giữa hai người phụ nữ không hề có sự đổ vỡ, cay cú hay thù hằn.

"Tôi sẽ không vứt bỏ bản đề xuất hợp tác của cô vào sọt rác, Hân à," Vy đứng dậy, đưa bàn tay thon thả được cắt tỉa móng tay gọn gàng về phía Hân. "Tôi sẽ mang toàn bộ phương án hợp tác mở về cổng thanh toán và giải pháp logistics ngõ hẻm này ra bảo vệ trong cuộc họp chiến lược quý tới tại trụ sở chính. Tôi không dám hứa trước rằng các cổ đông lớn sẽ gật đầu thông qua ngay, nhưng trên phương diện cá nhân một người làm nghề... tôi thật sự nể phục bản lĩnh, sự tỉnh táo và lòng kiên định của cô."

Hân cũng đứng dậy, đưa bàn tay ấm áp, có những vết chai nhỏ ở đầu ngón tay vì gõ bàn phím và phụ mẹ bưng bê hàng quán ra nắm chặt lấy tay Vy. Một cái bắt tay sòng phẳng, đàng hoàng và hoàn toàn bình đẳng giữa hai người kỹ sư công nghệ:

"Tôi cảm ơn chị Vy rất nhiều. Chợ Nhà Mình luôn luôn mở rộng cửa đón chào sự hợp tác trên tinh thần tôn trọng sự độc lập và cùng nhau phát triển."

"Nhưng cô đừng vội mừng sớm," Vy mỉm cười, nét sắc sảo quen thuộc lại thoáng hiện lên nơi đuôi mắt như một lời nhắc nhở đầy tính nghề nghiệp của một đối thủ đáng gờm. "Thương trường vẫn là một chiến trường không khoan nhượng. Nếu đề xuất hợp tác mở này bị hội đồng quản trị bác bỏ, Vạn Mua vẫn sẽ tiếp tục triển khai các chiến dịch phủ sóng thị phần theo đúng kế hoạch ban đầu. Cô hãy chuẩn bị tinh thần đi, giữ cho một khu chợ truyền thống đứng vững độc lập giữa mùa mưa bão miền Trung sắp tới sẽ là một thử thách khốc liệt hơn cô tưởng tượng rất nhiều đấy."

"Tôi hiểu. Chúng tôi đã lường trước điều đó và đã chuẩn bị sẵn sàng tâm thế để đối mặt rồi ạ." Hân tự tin đáp, ánh mắt không hề chớp.

Khánh Vy khẽ gật đầu chào từ biệt. Cô xách túi, xoay người sải những bước dài dứt khoát rời khỏi quán Bờ Hiên. Tiếng gót giày cao gót gõ lách cách, kiêu hãnh trên nền đá hoa cương của lối đi rồi khuất dần sau khúc quanh rợp bóng hoa giấy tím ngắt bên bờ sông.

Ngay khi bóng dáng của Vy vừa biến mất khỏi tầm mắt, Phan Văn Phúc từ phía quầy bar lập tức bước vội lại gần chiếc bàn gỗ. Người chủ quán thở phào một hơi thật dài như thể lồng ngực anh vừa được tháo bỏ một tảng đá tảng ngàn cân:

"Trời đất quỷ thần ơi, Hân ơi là Hân! Lúc nãy anh đứng chết trân trong quầy pha chế mà tim đập thình thịch muốn nhảy xổ ra ngoài lồng ngực. Tám trăm năm mươi triệu đồng tiền mặt cầm tay với mức lương năm mươi triệu mỗi tháng mà em dám lắc đầu cái rụp, không thèm chớp mắt lấy một cái! Anh Phúc đây mở quán cà phê bươn chải cả chục năm trời ở cái phố cổ này, chưa bao giờ thấy ai từ chối một đống tiền lớn như núi một cách nhẹ tênh như em cả."

Hân ngồi phịch xuống ghế, khẽ bật cười. Cô bưng ly trà đá trên bàn lên, uống một ngụm thật lớn. Vị chát đượm của lá trà tươi lẫn trong hơi lạnh buốt lan tỏa khắp vòm họng khiến toàn bộ các giác quan của cô bừng tỉnh:

"Tiền đó lớn thật anh Phúc à, lớn đến mức lúc đầu nghe chị Vy đọc con số em cũng thấy choáng váng cả đầu óc. Nhưng nhận món tiền đó rồi thì sạp tạp hóa của mẹ em, xe bánh mì của bà Tư, sạp đồ sắt của chị Diệp với cả khu Chợ Đèn Lồng này coi như mất trắng quyền tự quyết. Em không thể vì sự an nhàn, giàu có của bản thân mà bán đứng niềm tin của các cô chú, anh chị—những người vừa mới mở lòng trao lại hy vọng cho em sau bao nhiêu sóng gió được."

Phan Văn Phúc nhìn cô gái trẻ, ánh mắt ánh lên sự khâm phục thực lòng từ tận đáy dạ:

"Em nói chí phải. Lúc nãy đứng nghe em bóc tách từng điều khoản về mấy cái chảo gang đúc thủ công của chị Diệp với mấy ổ bánh mì của cô Tư, anh mới vỡ lẽ ra nhiều điều. Hóa ra đợt trước người của Vạn Mua tìm đến quán anh, ngon ngọt mời anh đặt cái tủ giao nhận hàng thông minh Smart Locker rồi hứa tài trợ nguyên cái màn hình LED quảng cáo ngoài trời, bụng dạ họ cũng y hệt như vậy. Họ muốn biến cái quán Bờ Hiên này thành một cái trạm trung chuyển miễn phí cho hệ thống của họ, rồi dần dần nuốt chửng luôn lượng khách quen bản địa của anh. Thôi, từ nay anh Phúc cạch mặt mấy cái trò tài trợ độc quyền bẫy rập đó ra! Cứ bắt tay chặt chẽ với tụi em, làm trạm nhận hàng cho Chợ Nhà Mình. Đồng tiền kiếm được từ mồ hôi công sức của bà con chòm xóm tuy có mộc mạc, ít ỏi hơn nhưng nó ấm áp tình người và bền chặt dài lâu, không sợ ngày nào đó bị người ta đè đầu cưỡi cổ rồi hất cẳng ra đường."

Hân mỉm cười rạng rỡ, nhìn người đàn ông chủ quán chất phác:

"Em cảm ơn anh Phúc nhiều lắm. Có được sự đồng lòng của anh và mọi người thì Chợ Nhà Mình nhất định sẽ đứng vững được."

Cô thu dọn cuốn sổ tay và cây bút bi cất cẩn thận vào ba lô, chào anh Phúc rồi bước ra khỏi mái hiên rợp mát của quán cà phê.

Vừa bước ra ngoài trời, Hân hít một hơi thật sâu lồng ngực không khí khoáng đạt, lồng lộng gió của dòng sông Hoài. Một cảm giác nhẹ nhõm, tự do và kiêu hãnh kỳ lạ lan tỏa râm ran trong từng mạch máu. Cô vừa vượt qua một trong những khúc quanh thử thách cam go nhất của cuộc đời mình kể từ ngày rời bỏ thủ đô trở về quê hương: đứng vững vàng trước sự cám dỗ ghê gớm của đồng tiền và danh vọng để bảo vệ phẩm giá, bảo vệ sinh kế của một cộng đồng lao động chân chính.

Hân rảo bước nhanh thoăn thoắt về phía bờ kè sông Hoài. Chiều nay là một thời điểm vô cùng quan trọng đối với Chợ Đèn Lồng. Theo kế hoạch đã được thống nhất kỹ lưỡng giữa các tiểu thương và Ban điều phối của ông Vinh, một phiên hội chợ ngoài trời quy mô lớn nhằm trưng bày, giới thiệu sản phẩm nông sản và thủ công mỹ nghệ địa phương sẽ được chính thức khai mạc ngay bên bờ kè ven sông.

Đây là mô hình thử nghiệm mang tính đột phá của Chợ Nhà Mình: kết hợp song song giữa việc bán hàng trải nghiệm thực tế tại các quầy sạp mộc mạc và hướng dẫn du khách quét mã QR để đặt hàng trực tuyến giao tận khách sạn thông qua ứng dụng web. Lúc này, tại khu vực kho chung và dọc theo triền sông, mẹ Lành, cô Ba, chị Diệp, Đỗ Mỹ Linh cùng đội ngũ mười hai anh em tài xế của anh Lộc chắc hẳn đang tất bật, hối hả chuẩn bị những công đoạn cuối cùng để dựng gian hàng và kiểm kê từng kiện hàng mẫu.

Thế nhưng, khi đôi chân Hân vừa bước tới đầu ngã ba đường Bạch Đằng, một hiện tượng thời tiết bất thường bỗng ập đến.

Một luồng gió lạnh buốt từ phía hạ lưu Cửa Đại bất ngờ thốc ngược lên lòng sông Hoài với một tốc độ kinh hoàng. Gió cuộn tròn trên mặt nước sủi bọt trắng xóa, cuốn theo cát bụi mù mịt từ những bãi bồi ven sông hất tung lên không trung, làm chao đảo và rung lắc dữ dội những dải đèn lồng lụa đỏ treo dọc theo các mái ngói âm dương rêu phong.

Chỉ trong vòng chưa đầy năm phút, cái nắng gắt gỏng của buổi trưa hè bỗng chốc biến mất không còn một dấu vết. Bầu trời Hội An tối sầm lại như một chiếc vung gang khổng lồ úp chụp xuống lòng phố cổ; từng tầng mây đen kịt, nặng trĩu hơi nước từ phía biển Cửa Đại cuồn cuộn kéo về che kín cả đỉnh trời. Không khí bỗng chốc oi nồng rồi lạnh ngắt đột ngột.

Và rồi, không một lời cảnh báo, một cơn giông lốc dữ dội trút xuống kèm theo những hạt mưa rào to bằng hạt ngô quất rát mặt rát mày, xé toạc không gian tĩnh mịch ngay trước giờ diễn ra hội chợ ngoài trời bên bờ sông Hoài.