Mã QR đầu tiên

Tiếng chuông báo tin nhắn lúc nửa đêm rơi vào gian buồng gác lửng giữa một khoảng lặng đặc quánh của phố cổ, chỉ có tiếng mọt nghiến râm ran trong thớ xà gồ và hơi ẩm từ những lớp ngói rêu tích tụ qua nhiều mùa mưa bốc lên ngai ngái. Tin nhắn ấy hóa ra là của cô giáo Bùi Thanh Mai. Trong màn hình điện thoại nhá nhem, từng con chữ hiện ra gấp gáp: cô Mai bận việc coi thi tốt nghiệp rồi lại phải chủ trì hai cuộc họp phụ huynh liên tiếp suốt từ sáng sớm đến tận chiều muộn ngày hôm sau, chân không thể bước chân ra khỏi khuôn viên trường học, trong khi trưa mai đã là ngày giỗ đầu của người bác họ bên chồng. Mâm cúng gia tiên không thể thiếu liễn chè hạt sen long nhãn thơm ngọt theo nếp nhà xưa, vậy mà cô chẳng kịp chạy ra chợ trước giờ mở sạp để lựa được những búp sen sấy giòn loại một và nẹp nấm hương ưng ý.

Trước đó vài tiếng đồng hồ, khi hai mẹ con ngồi bên mâm cơm tối đạm bạc chỉ có đĩa rau muống luộc chấm tương và mấy con cá bống kho quéo dưới tầng trệt, Hân đã nhìn thấy mẹ thở dài thườn thượt. Bà Lành ngồi bóp bóp hai khớp đầu gối sưng tấy vì chứng phong thấp trở trời, mắt nhìn đăm đăm ra con hẻm tối om dẫn ra Chợ Đèn Lồng, miệng lẩm bẩm tiếc nuối vì mối khách ruột bao năm nay nhắn dặn mà sạp đành chịu chết, chẳng có cách nào chuyển đồ cho khách quen ngoài giờ mở sạp. Cửa chợ đóng then cài từ chập tối, tiểu thương ai về nhà nấy, buôn bán xưa nay vốn chỉ đóng khung trong khoảng không gian ba mét vuông kê bằng mấy tấm ván ép và bốn cọc sắt rỉ sét. Khách không tới thì hàng nằm im, tiền không về tay.

Nhìn dáng mẹ còng xuống thu dọn bát đĩa trong tiếng thở dài não nuột, những ngón tay gầy guộc của Hân đã vô thức gõ nhè nhẹ lên mặt bàn phím chiếc laptop cũ kỹ đặt nơi góc chiếu. Trong đầu cô gái trẻ vừa rời khỏi thủ đô với hai bàn tay trắng bỗng lóe lên một ý định táo bạo nhưng thiết thực: thử nghiệm một trang web đặt hàng tối giản bằng mã QR dán ngay trước quầy, một lối rẽ nhỏ nhoi kết nối cái sạp khô truyền thống của mẹ với cuộc sống tất bật, gấp gáp của những người trẻ ngoài kia.

Đêm đó, trong căn phòng nhỏ trên gác lửng thoang thoảng mùi gỗ mục quyện lẫn mùi ngói rêu ẩm xộc lên từ khe mái, Hân thức trắng cùng ánh sáng xanh lè hắt ra từ màn hình mười bốn inch tróc viền. Vỏ máy bằng nhựa đen đã nứt một vệt dài ở góc bản lề, dán chằng chịt những miếng băng keo cách điện màu xám. Tiếng quạt con cóc đặt dưới chân rít lên từng chặp khô khốc theo nhịp quay lảo đảo, thỉnh thoảng lại va vào nan lồng sắt kêu *tạch tạch* như đếm từng tích tắc của canh khuya.

Đã lâu lắm rồi, kể từ cái ngày định mệnh sáu tháng trước, khi dự án chuỗi cung ứng nông sản thông minh tại Hà Nội mà cô dồn hết thanh xuân và vốn liếng vỡ tan tành thành từng mảnh bong bóng tài chính, những ngón tay cô mới lại lướt trên phím bấm với nhịp độ dồn dập, gấp gáp và đầy mê dại đến thế. Ngày ấy, nhóm kỹ sư mười hai người từng cùng nhau thề non hẹn biển trong một căn hộ chung cư ẩm thấp ở Cầu Giấy đã tản mát mỗi người một ngả: kẻ chuyển sang làm gia công phần mềm cho nước ngoài, người bỏ nghề về quê buôn đất, kẻ ôm món nợ bạc tỷ trốn biệt tích. Hân gói ghém ba lô trở về căn nhà nhỏ nép bên hông chợ phố cổ này, mang theo sự hoài nghi sâu sắc về những mô hình công nghệ viển vông ngốn hàng triệu đô la đốt vào khuyến mãi nhưng rỗng tuếch về giá trị thực.

Thế nhưng đêm nay, trong gian gác lửng chật chội này, không có những cuộc họp giao ban sáng căng thẳng kéo dài đến tận trưa, không có những thuật ngữ đao to búa lớn khiến nhà đầu tư hoa mắt, không có áp lực phải nộp báo cáo tiến độ tuần bằng biểu đồ tăng trưởng hình gậy khúc côn cầu cho ban quản trị. Tất cả chỉ thu về một mục tiêu cụ thể, trần trụi và gọn ghẽ đến mức tối giản: dựng một ứng dụng web di động thật nhẹ, tối ưu hóa đến từng dòng lệnh, làm sao cho dung lượng toàn bộ trang web không vượt quá hai megabyte. Cô muốn bất kỳ một chiếc điện thoại thông minh đời cũ nào, dù màn hình có nứt vỡ hay đang bắt sóng Ba-Gờ chập chờn giữa những bức tường gạch dày hàng tấc rêu phong của lòng phố cổ, cũng có thể tải về mượt mà trong vòng chưa đầy hai giây đồng hồ.

Cô tự tay viết từng dòng mã giao diện bằng HTML thuần túy, cẩn thận gọt giũa từng thẻ div để tránh tình trạng phình to mã nguồn. Cô điểm xuyết vài đoạn CSS tối giản cho các khung thẻ sản phẩm với tông màu nâu trầm ấm áp của gỗ thông và sắc xanh lá cây mộc mạc, cùng một tập lệnh Javascript gãy gọn để xử lý việc tăng giảm số lượng hàng, tính tổng tiền và kiểm tra tính hợp lệ của số điện thoại người nhận. Phía sau giao diện phẳng phiu ấy, cô móc nối biểu mẫu gửi dữ liệu về một con bot Telegram cá nhân thông qua giao thức webhook bảo mật, đồng thời cấu hình để một tập lệnh tự động ghi nhận dữ liệu đơn hàng vào một bảng tính đám mây để lưu trữ và theo dõi dòng tiền. Mỗi khi khách hàng bấm nút xác nhận màu cam đất, một thông báo tức thời mang chuỗi dữ liệu cấu trúc sẽ được kích hoạt thẳng về chiếc điện thoại thông minh đặt bên gối cô.

Ba giờ sáng, bản dựng cơ bản hoàn tất. Trang web sơ khai chỉ gồm đúng mười hai mặt hàng khô cốt lõi nhất, những thứ tinh hoa tạo nên linh hồn của sạp An Lành suốt mấy chục năm qua: từ nấm hương rừng Sa Pa thơm nồng từng cánh vòm, mộc nhĩ tai mèo dày dặn giòn sần sật, hạt sen sấy Huế tròn lẳn vàng rộm, đến đường phèn Quảng Ngãi kết tinh tự nhiên tựa những khối thạch anh hổ phách, bột thảo quả đen sẫm cay tê đầu lưỡi và tiêu sọ Chư Sê cay nồng đậm vị. Hân kiểm thử việc gửi nhận dữ liệu ba lần, nhìn dòng chữ thử nghiệm nhảy múa trơn tru trên màn hình bot Telegram, cô mới thở hắt ra một hơi dài, ngả lưng xuống chiếc chiếu cói trải tạm trên sàn gỗ, nhắm mắt thiếp đi trong sự chập chờn của giấc ngủ mỏi mệt.

***

Năm giờ ba mươi phút sáng, khi màn sương mù bảng lảng từ mặt sông Hoài còn phủ một lớp hơi nước lạnh buốt lên những mái ngói âm dương xám xịt của Chợ Đèn Lồng, Hân đã thức giấc. Tiếng lục đục của những chuyến xe ba gác chở rau củ từ ngoại ô đổ về chợ và tiếng mái chèo khua nước bì bõm dưới bến sông đánh thức cô dậy trước cả tiếng chuông báo thức.

Cô lục trong chiếc ba lô sờn chỉ lấy ra chiếc máy in nhiệt cầm tay kích thước chỉ bằng bàn tay — món kỷ vật kỹ thuật hiếm hoi cô còn giữ lại từ thời làm việc ở công ty cũ, vốn dùng để in vé kiểm thử mã vạch trong kho hàng mẫu. Chiếc máy kêu rè rè một tràng nhỏ nhẹ, bánh răng nhựa lăn đều trên trục cao su, nhả ra dải giấy decal trắng muốt in đậm hình một mã phản hồi nhanh vuông vức sắc nét. Ở chính giữa mã ma trận đen trắng ấy, Hân đã khéo léo chèn vào biểu tượng một chiếc lồng đèn cổ truyền cách điệu, phía dưới là dòng chữ nắn nót, rõ ràng: *“Sạp An Lành — Đặt hàng khô giao tận ngõ”*.

Bước xuống bậc thang gỗ ọp ẹp phát ra tiếng cọt kẹt quen thuộc dưới mỗi bước chân, Hân thấy mẹ đã lục đục dưới quầy tự bao giờ. Bà Lành đang cắm cúi nhóm một ấm nước chè xanh trên bếp than tổ ong đặt ở góc tường sát cửa sau. Mùi khói than khen khét nồng nặc quyện chặt với mùi gừng tươi đập giập thả vào nồi nước sôi, hòa lẫn vào cái hương ẩm mốc thân thuộc của những bao tải đỗ đen, đậu xanh, lạc nhân chất cao sát vách gỗ lim từ mùa trước.

“Dậy sớm rứa con? Đêm qua tao thấy trên gác đèn sáng trưng tới tận gà gáy canh tư,” bà Lành không ngẩng đầu lên, tay vẫn cầm chiếc quạt nan rách mép phẩy phẩy từng nhịp đều đặn vào cửa lò than đang le lói ánh lửa đỏ. “Con gái con lứa thức đêm thức hôm quầng mắt thâm sì như gấu trúc, mai mốt lại đau bao tử cho coi. Có làm chi thì cũng phải giữ lấy cái thân, sức người chớ có phải sức trâu mô.”

“Con làm nốt mấy thứ chuẩn bị cho sạp mình mở hàng sáng ni mẹ nà,” Hân cười trừ, bước qua ngưỡng cửa gỗ thấp để ra thềm gạch trước quầy.

Trời vừa hửng sáng, một dải mây hồng nhạt vắt ngang qua đỉnh tháp chuông nhà thờ cổ phía xa. Không khí Chợ Đèn Lồng bắt đầu cựa mình thức giấc bằng những thanh âm sống động, hỗn tạp và đầy sức sống: tiếng bánh xe thồ lạo xạo trên nền đá vụn ẩm ướt, tiếng dỡ nắp vung nồi nước lèo phở bò sôi sùng sục thơm nức mùi hoa hồi và quế chi từ đầu hẻm, tiếng dao thớt chặt thịt chan chát từ dãy hàng tươi, và tiếng bà Tư bên sạp bánh mì xẻ ổ bánh nóng giòn nghe rôm rốp vui tai. Tận dụng luồng sáng ban mai trong trẻo, tinh khôi chưa bị ánh đèn tuýp vàng vọt của chợ lấn át, Hân cầm chiếc điện thoại chụp ảnh từng mặt hàng bày trên kệ gỗ.

Cô không dùng góc chụp hào nhoáng hay các bộ lọc màu rực rỡ, ảo diệu như những chiến dịch truyền thông đồ sộ cô từng phụ trách cho các thương hiệu tiêu dùng ở thủ đô. Hân tỉ mẩn đặt từng hộp hạt sen sấy nguyên hạt tròn trịa, từng lạng nấm hương khô cuộn tròn xoe cánh nâu bóng lên mặt chiếc khay tre đan mắt cáo mộc mạc của mẹ. Ở góc khuôn hình, ánh nắng ban mai rọi xiên qua kẽ liếp nứa làm nổi rõ lớp phấn trắng tự nhiên bám trên từng tai nấm rừng thượng hạng, và độ trong veo không một chút tì vết của những tảng đường phèn vàng nhạt ánh lên như mật ong cô đặc. Chụp đến đâu, Hân dùng phần mềm trên máy crop ảnh vuông vắn, nén dung lượng xuống mức tối thiểu rồi tải trực tiếp lên kho lưu trữ đám mây, cập nhật đường dẫn hình ảnh vào trang web di động của mình đến đó.

Làm xong mọi thao tác kỹ thuật, cô lấy một cuộn băng keo trong bản rộng, cẩn thận dán chặt mảnh giấy in mã QR lên cây cột gỗ lim sẫm màu sần sùi ngay lối vào sạp An Lành, đúng tầm mắt của một người đi bộ ngang qua. Cột gỗ này đã đứng vững chãi ở góc chợ này hơn ba mươi năm, từng chịu đựng bao mùa bão lụt sông Hoài dâng ngập quá bụng, vết tích những chiếc đinh rỉ hoen ố và những mảng tróc sơn loang lổ như một chứng nhân già nua của thời cuộc. Mảnh decal trắng tinh khôi, vuông vức với những hoa văn công nghệ hiện đại dán đè lên thân gỗ mộc mạc, nứt nẻ trông có vẻ lạc lõng kỳ lạ, tựa như một mẩu tương lai vừa bị ghim vội vã vào lòng quá khứ rêu phong.

Bà Lành bưng ấm nước chè xanh nghi ngút khói ra chiếc bàn kính kê sát quầy tính tiền, liếc nhìn mẩu giấy vuông vức lằng nhằng những chấm đen trắng rồi khẽ nhíu đôi lông mày đã điểm nhiều sợi bạc:

“Cái giống chi đen thùi lùi như bùa ngải rứa Hân? Dán lên cột gỗ ngó chướng con mắt ghê. Khách đi ngang qua ai biết đó là cái chi mà dòm, có khi người ta tưởng dán giấy tìm trẻ lạc hay đòi nợ mướn không chừng.”

“Mã QR đó mẹ,” Hân kiên nhẫn giải thích, tay miết lại mép băng keo cho thật phẳng. “Khách quen hay người đi chợ chỉ cần giơ máy ảnh điện thoại lên quét một cái là màn hình tự nhảy vô thẳng trang hàng của sạp mình. Ai bận việc cơ quan, ai ngại xách nặng hay trưa trật không ghé chợ được cứ bấm chọn món, điền địa chỉ với số điện thoại là con nhận được tin nhắn liền. Con gom đồ đóng gói rồi đi giao tận nhà cho người ta.”

Bà Lành tặc lưỡi một tiếng rõ to, rót một bát nước chè xanh sóng sánh khói đặt trước mặt con gái, giọng đầy vẻ hoài nghi cố hữu của một tiểu thương cả đời chỉ tin vào tiền tươi thóc thật:

“Rách việc. Người ta đi chợ là cốt nhìn tận mắt, sờ tận tay, bốc hạt sen lên ngửi coi có mốc hay thơm, bẻ miếng đường phèn nếm thử coi có ngọt thanh hay lợ đường hóa học. Người phố mình kỹ tính như ranh, con cá lá rau còn lật lên lật xuống cả chục lần mới chịu móc ví. Chứ ai đời mua bó hành củ tỏi qua cái miếng giấy dán cột như trò chơi trẻ con. Vẽ chuyện cho mệt thân, chẳng ai rỗi hơi mà làm rứa mô con ơi.”

Hân không cãi lại mẹ. Cô chỉ mỉm cười, đón lấy bát chè, nhấp một ngụm nước ấm chát đắng nơi đầu lưỡi rồi ngọt dần, thấm thía nơi cuống họng. Lòng cô thầm nhen nhóm một sự bồn chồn khó tả. Hân hiểu rất rõ rằng công nghệ không thể nào lập tức thay đổi thói quen của cả một khu chợ truyền thống đã ăn sâu bám rễ qua nhiều thế hệ chỉ sau một đêm. Nhưng với trường hợp của cô giáo Mai — một người đang mắc kẹt giữa lịch coi thi nghẹt thở và bổn phận hiếu lễ của gia đình — đây chính là chiếc phao cứu sinh thiết thực nhất, là điểm chạm đầu tiên để chứng minh rằng công nghệ sinh ra không phải để xóa bỏ chợ truyền thống, mà để giữ lại những khách hàng đang dần rời bỏ chợ vì nhịp sống hiện đại.

***

Tám giờ bốn mươi lăm phút sáng. Tiếng trống trường trung học cơ sở Nguyễn Du cách chợ ba con ngõ nhỏ vang lên từng hồi dồn dập, giòn giã báo hiệu giờ ra chơi giữa buổi sáng đã đến.

Lúc này ở sạp An Lành, dòng người đi chợ mua sắm đồ ăn sáng và thực phẩm tươi sống bắt đầu thưa dần sau đợt cao điểm lúc sớm tinh sương. Nắng sớm đã chiếu xiên qua những mái bạt che tạm bợ, tạo thành những vệt sáng bụi bặm cắt ngang không gian quầy hàng. Bà Lành đang cặm cụi ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp bằng gỗ mít, đeo chiếc kính lão trễ xuống tận sống mũi để kiểm lại mấy cọc tiền lẻ mệnh giá một nghìn, hai nghìn đồng. Bà cẩn thận vuốt phẳng từng nếp gấp mép tiền rồi nhét vào chiếc ống bơ sữa bò hoen rỉ đặt cạnh bàn cân.

Hân đứng bên cạnh, chốc chốc lại mở khóa màn hình điện thoại. Ngón tay cái lướt nhẹ trên mặt kính lạnh ngắt, lòng dạ cô nôn nao và thấp thỏm như một đứa trẻ vừa thả chiếc thuyền giấy mỏng manh ra giữa dòng nước lũ mà không biết nó có trôi nổi được đến bờ bên kia hay sẽ bị nhấn chìm bởi từng đợt sóng dữ. Mọi thông số kỹ thuật đều hoàn hảo, nhưng thực tế thị trường là một ẩn số nghiệt ngã mà không thuật toán nào dự đoán hết được.

Bất chợt, một âm thanh thanh mảnh, sắc gọn và lanh lảnh xé toang không gian tĩnh lặng, trầm buồn của góc sạp:

*Ting ting!*

Đó là âm thanh chuông báo tin nhắn Telegram mà Hân đã cài đặt riêng với tần số âm thanh cao nhất. Màn hình chiếc điện thoại thông minh đặt trên mặt bàn kính lập tức sáng bừng lên giữa luồng ánh sáng ban ngày. Một dòng thông báo màu xanh dương nổi bật hiện lên rõ mồn một trên màn hình khóa:

`[ĐƠN HÀNG MỚI #001]` `Khách hàng: Bùi Thanh Mai` `Số điện thoại: 0905.xxx.812` `Địa chỉ: Phòng Hội đồng Sư phạm - Trường THCS Nguyễn Du (giao trước 10h15)` `Chi tiết đơn hàng:` `- Hạt sen sấy giòn loại một (hộp 250g): 01 hộp` `- Nấm hương rừng búp tròn (túi 200g): 01 túi` `- Đường phèn mật mía vàng (gói 500g): 01 gói` `Ghi chú: Nhờ dì Lành chọn giùm sen mới giòn tan, lấy đường vàng thanh để trưa nay Mai đem về nấu chè sen long nhãn cúng gia tiên. Đang giờ giải lao coi thi tranh thủ quét mã dán trên cột sạp lúc sáng đi ngang. Cảm ơn hai mẹ con!`

Một luồng điện phấn khích chạy dọc sống lưng Hân, lan nhanh từ các đầu ngón tay lên đến đỉnh đầu. Tim cô đập nhanh hơn một nhịp, lồng ngực phập phồng nghẹn lại vì xúc động. Cô gần như nín thở, chằm chằm nhìn vào từng ký tự, từng con số trong bảng dữ liệu vừa được đẩy về máy chủ.

Thành công rồi! Mã nguồn hoạt động trơn tru không một lỗi cú pháp. Biểu mẫu gửi dữ liệu hoạt động chính xác tuyệt đối. Đường truyền Ba-Gờ của nhà mạng không hề bị nghẽn mạch. Giao diện tối giản chưa đầy hai megabyte đã phát huy tối đa tác dụng ngay trong tình huống cấp bách nhất của một người dùng bận rộn. Cô giáo Mai đã nhìn thấy chiếc mã QR trên cột gỗ lim cổ thụ, đã giơ điện thoại lên quét và đã tin tưởng trao gửi nhu cầu của mình. Đơn hàng đầu tiên của hệ thống Chợ Nhà Mình sơ khai đã chính thức ra đời, chứng minh rằng giả thuyết chuyển đổi số vi mô cho tiểu thương chợ truyền thống của cô không phải là ảo tưởng viển vông của một kẻ bại trận chạy trốn khỏi những tòa cao ốc văn phòng ở thủ đô.

“Mẹ ơi! Có đơn rồi! Có đơn hàng đầu tiên quét từ mã QR rồi mẹ nà!” Hân reo lên, giọng ngập tràn sự hào hứng không thể kìm nén, vội vàng giơ chiếc điện thoại ra ngay trước mắt bà Lành.

Bà Lành giật mình dừng tay đếm tiền, chiếc kính lão tụt xuống thêm một nấc. Bà ngước đôi mắt kèm nhèm nhìn con gái qua gọng kính bằng kim loại xỉn màu, gương mặt lộ rõ vẻ ngơ ngác xen lẫn bán tín bán nghi:

“Đơn chi? Đơn hàng cái chi mà máy móc nó kêu ting ting inh ỏi rứa?”

“Cô giáo Mai nà mẹ! Cô Mai đang coi thi bên trường Nguyễn Du, không tài nào chạy ra chợ được nên tranh thủ mười lăm phút giải lao quét cái mã con dán trên cột gỗ hồi sáng đó! Cô đặt một hộp hạt sen sấy, một túi nấm hương búp tròn với một gói đường phèn mật mía. Dặn sạp mình giao trước mười giờ mười lăm để trưa cô kịp đem về nấu chè cúng bác!”

Bà Lành buông cọc tiền lẻ xuống mặt bàn kính, ánh mắt chớp chớp liên hồi. Trong đáy mắt người mẹ già hiện lên một nét ngỡ ngàng thực sự, nhưng miệng bà vẫn buông lời lầm bầm theo thói quen:

“Con Mai đó hả? Rõ khéo bày trò vẽ chuyện... Thiệt tình, trường học cách chợ có mấy bước chân mà cũng bày đặt bấm bấm trên máy móc. Nhưng mà... nó có dặn lấy đúng loại sen giòn thượng hạng không rứa? Sen cúng giỗ nhà người ta mà lấy phải loại ỉu là phải tội chết nghe con.”

“Dạ có, cô ghi chú cẩn thận từng chữ đây nè mẹ! Dữ liệu hiển thị rõ ràng từng món, không sai một ly!”

Hân không chần chừ dù chỉ một giây. Năng lượng làm việc của một quản lý dự án chuỗi cung ứng chuyên nghiệp trỗi dậy mạnh mẽ trong từng mạch máu. Cô với tay lấy một chiếc túi giấy kraft màu nâu sẫm đáy vuông — loại túi giấy xi măng thân thiện với môi trường mà cô đã cẩn thận gom mua từ mấy tiệm bao bì đóng gói trước khi rời Hà Nội về quê, quyết tâm không dùng túi nilon xách quai thông thường để bảo đảm hình ảnh tươm tất, sạch sẽ và chỉn chu cho sạp.

Cô thoăn thoắt bước về phía góc sạp, nơi đặt những chiếc hũ thủy tinh lớn và kệ gỗ ba tầng bày các loại hàng khô hảo hạng. Đôi tay thon thả của Hân nhấc một túi nấm hương rừng hai trăm gam, những tai nấm búp tròn cuộn đều tăm tắp, mùi thơm mộc mạc ngai ngái của núi rừng tỏa ra ngào ngạt. Tiếp đó, cô lấy gói đường phèn mật mía màu vàng cánh gián óng ả, từng hạt đường kết tinh vuông vắn như những viên ngọc thô, đặt ngay ngắn vào lòng túi giấy kraft. Mọi thao tác diễn ra trơn tru, dứt khoát và chuẩn xác theo đúng quy trình phân loại hàng hóa nghiêm ngặt mà cô từng thuộc nằm lòng trong những ngày xây dựng kho vận trung chuyển.

Chỉ còn món cuối cùng: hộp hạt sen sấy giòn hai trăm năm mươi gam nhãn hiệu An Nhiên.

Hân bước đến chiếc kệ gỗ tầng thứ ba kê sát vách liếp nứa, nơi góc quen thuộc mà mẹ cô vẫn thường xếp những hộp nhựa trong suốt nắp thiếc màu đỏ tươi đựng hạt sen sấy khô hảo hạng. Tối hôm qua, trước khi đóng cửa sạp cài then gỗ, chính mắt cô đã kiểm tra và nhìn thấy rõ ràng trên kệ vẫn còn đúng một hộp cuối cùng nằm khiêm nhường sát góc vách.

Thế nhưng, đập vào mắt Hân lúc này là một khoảng trống trơn tru trên mặt gỗ dính đầy bụi mạt cưa và xác trấu khô. Chiếc kệ trống hoác một cách tàn nhẫn. Không có bất kỳ hộp hạt sen nắp đỏ nào ở đó cả.

Hân chớp chớp mắt, ngỡ rằng luồng ánh sáng nhá nhem nơi góc sạp làm mình nhìn nhầm. Cô cúi hẳn người xuống, lúi húi lục tung hai ngăn kéo gỗ mục bên dưới kệ hàng, rồi lật từng góc thùng các-tông đựng đồ dự trữ đặt sát chân tường. Vẫn không thấy. Tuyệt nhiên không có. Dưới đáy thùng chỉ có vài túi đỗ đen và mấy bọc lạc cúc khô nằm trơ trọi, lạnh ngắt.

Một cảm giác hụt hẫng xen lẫn lo âu cực độ ập đến bóp nghẹt lồng ngực. Hân quay phắt người lại phía chiếc bàn kính, giọng cô bắt đầu lạc đi vì gấp gáp:

“Mẹ ơi! Hộp hạt sen sấy giòn loại một trên kệ tầng ba đâu rồi mẹ? Con nhớ tối qua kiểm kê trước khi đóng cửa sạp vẫn còn đúng một hộp mà?”

Bà Lành vẫn thong thả nhấp thêm một ngụm nước chè xanh đã nguội bớt, lấy vạt chiếc áo bà ba cũ chùi nhẹ ngón tay cái dính mực đếm tiền rồi đáp tỉnh bơ:

“À, hộp sen nớ hả? Bán rồi.”

Hân đứng sững lại giữa lối đi hẹp, hai mắt mở to bàng hoàng:

“Bán rồi? Mẹ bán cho ai? Bán hồi nào ráo mẹ?”

“Thì hồi sáng sớm tinh mơ, lúc con còn đang lúi húi ôm cái máy tính trên gác lửng chưa bước chân xuống á. Bà cụ Thao bán vé số dạo đi ngang qua ghé sạp, bả biểu mua hộp sen sấy về cho thằng cháu ngoại bị ho đêm hầm cháo cho nó ấm phổi. Bả móc túi vét đủ năm mươi lăm nghìn tiền lẻ toàn tờ hai nghìn với năm nghìn, tao bán luôn chứ để làm chi. Hàng nằm trên kệ có người mua thì gả đi, giữ lại làm kiểng chắc?”

“Trời đất ơi mẹ!” Hân buột miệng kêu lên một tiếng thất thanh, trán nhăn tít lại, hai bàn tay ôm chặt lấy thái dương vì choáng váng. “Sao mẹ bán mà mẹ không nói với con một tiếng? Hoặc ít nhất mẹ cũng phải lấy cây bút gạch một đường vô cuốn sổ bán hàng chứ? Trên hệ thống của con sáng sớm nay vừa cập nhật tồn kho hộp đó là món duy nhất còn lại, khách người ta vừa bấm đặt mua xong xuôi trên mạng rồi!”

Bà Lành bị con gái gắt gỏng bất ngờ thì sầm mặt xuống, đôi môi mỏng mím chặt lại. Cơn giận của một người chủ sạp có ba mươi năm thâm niên bị đứa con gái miệng còn hôi sữa dạy đời bùng lên. Bà đặt mạnh chén nước chè xuống mặt bàn kính đánh *cạch* một cái chát chúa, nước chè sóng ra lênh láng mặt kính:

“Mày lạ chưa kìa Hân! Mày học hành cho đẫy chữ nghĩa ở thủ đô rồi chừ về đây nói cái giọng chi rứa hả? Khách người ta bằng xương bằng thịt, đứng sờ sờ ngay trước mắt tao, tay cầm tiền tươi thóc thật năm mươi lăm nghìn bạc trao tận tay, không bán thì đuổi người ta đi chắc? Buôn bán cả đời tao ở cái chợ ni chưa thấy ai khách đưa tiền tới miệng mà chê không lấy! Chờ với đợi cái chi?”

“Nhưng con đã dán mã lên cột, con đã đưa dữ liệu lên trang web rồi!” Hân cố ghìm giọng xuống để không hét lên giữa chợ, nhưng sự bức bối tột cùng khiến từng thớ cơ trên mặt cô giật giật, hơi thở dồn dập, nghẹn ứ. “Mẹ có hiểu khái niệm ‘tồn kho thời gian thực’ là chi không? Tức là số lượng hàng hóa thực tế nằm trên sạp với con số hiển thị trên mạng nó phải khớp nhau từng li từng tí! Khách thấy trên màn hình báo ‘còn hàng’ người ta mới bấm mua, người ta tin tưởng sạp mình. Chừ người ta đặt rồi, thanh toán tinh thần rồi, mẹ lại bảo bán cho người khác mất tiêu từ tám hoánh nào, rồi lát nữa mười giờ mười lăm con lấy cái chi giao cho cô Mai? Uy tín ba mươi năm sạp An Lành của mẹ để ở đâu?”

Bà Lành đứng bật dậy khỏi chiếc ghế đẩu, chiếc tạp dề hoa đã sờn rách hai bên hông lay động mạnh theo từng cơn thở dốc vì tức giận. Bà chỉ thẳng ngón tay chai sần vào chiếc điện thoại thông minh đang sáng đèn trên bàn:

“Mày đừng có đem mấy cái thứ chữ Tây chữ Tàu thời gian thực thời gian giả nớ ra mà dọa tao! Chợ ni là chợ truyền thống, ngàn đời nay buôn bán theo lệ tiền trao cháo múc! Người đứng trước mặt cầm tiền tươi mới là khách thật, còn mấy cái dòng chữ nhảy múa lung tung trên cái màn hình điện thoại của mày chỉ là đồ ảo, là mây là khói! Mày bắt tao nhịn bán cho bà cụ Thao để chờ một người chưa biết chừng mô mới tới lấy đồ, lỡ con Mai nó bận coi thi nó quên phắt đi, nó không lấy thì hộp sen đó ế chỏng gọng ra ai đền tiền cho tao? Mày giỏi công nghệ, mày tài ba kỹ sư thì mày tự biến ra hộp sen khác mà giao cho nó!”

Tiếng cãi vã qua lại giữa hai mẹ con bắt đầu thu hút ánh nhìn tò mò, xoi mói của những tiểu thương xung quanh. Cô Ba bán vải xấp bên cạnh ngó nghiêng sang, tặc lưỡi lắc đầu; chú Bảy xe thồ đầu hẻm cũng ngập ngừng dừng chân nhìn vào. Không khí trong sạp An Lành chùng hẳn xuống, ngột ngạt, bức bối và căng thẳng tột độ như một sợi dây thừng bị kéo căng hết mức, chỉ chực đứt phựt.

Hân cắn chặt môi dưới đến rướm máu, lồng ngực thắt lại trong một cảm giác bất lực đến nghẹn thở. Cơn uất ức này sao mà quen thuộc đến xé lòng — nó hệt như cái buổi chiều định mệnh trong phòng họp kính lạnh tanh ở tầng hai mươi tại Hà Nội, nơi cô đã cố gắng hết sức dùng mọi biểu đồ và luận cứ kỹ thuật để giải thích cho các nhà đầu tư về logic vận hành bền vững của chuỗi cung ứng nông sản, nhưng tất cả những gì cô nhận lại chỉ là những cái phẩy tay lạnh lùng, tàn nhẫn của những kẻ chỉ quan tâm đến con số lợi nhuận tức thì và dòng tiền nóng.

Nhưng trớ trêu thay, người đang đứng trước mặt cô lúc này không phải là những tay tài phiệt lọc lõi, mà là mẹ cô — người phụ nữ tảo tần đã một đời dầm mưa dãi nắng, chắt chiu từng đồng bạc lẻ bám đầy bụi đất để nuôi cô ăn học thành tài bằng chính cái nguyên tắc “tiền trao cháo múc” mộc mạc, thô ráp và đầy nghiệt ngã ấy.

Đúng lúc cuộc đối đầu giữa hai thế hệ đang rơi vào bế tắc tột cùng, một mùi thơm nồng nàn, ấm sực của bơ lạt, pate gan nóng hổi và hành phi giòn rụm bỗng từ ngoài ngõ xộc thẳng vào sạp.

“Ủa, sáng sớm ra mà hai mẹ con nhà ni định mở hội thi hát tuồng hay sao mà tiếng thanh tiếng trầm vang động cả một góc chợ rứa dì Lành, bé Hân?”

Một giọng nói trầm ấm, nửa đùa nửa thật vang lên giải tỏa bầu không khí căng thẳng. Lê Minh Quân sải bước đi vào sạp, một tay xách bọc bánh mì nóng giòn bốc khói nghi ngút vừa mới ra lò từ chiếc xe đẩy của mẹ Tư, tay kia lủng lẳng chiếc máy ảnh cơ Nikon cũ kỹ quen thuộc đeo chéo bên hông. Anh mặc một chiếc áo sơ mi cộc tay màu xanh rêu đã bạc màu ở hai bên vai, nụ cười híp mí thường trực trên gương mặt rám nắng gió biển đầy nét phong trần và từng trải.

Quân đảo mắt nhìn lướt qua một lượt: chiếc túi giấy kraft đang mở miệng nằm trơ trọi trên bàn kính với hai gói hàng bên trong, khuôn mặt đỏ bừng vì giận dữ của bà Lành, và đôi mắt ngấn nước đầy vẻ uất ức, bất lực của Hân. Nụ cười cợt nhả trên môi anh lập tức thu lại, thay vào đó là sự nhạy bén, tinh tế của một người vốn dĩ đã quen quan sát từng rung động nhỏ nhất của đời sống qua lăng kính nhiếp ảnh.

“Có chuyện chi rứa? Mới sáng ngày ra mà căng thẳng dữ dằn...” Quân bước tới gần, nhẹ nhàng đặt bọc bánh mì thơm phức lên góc chiếc bàn kính, giọng hạ thấp xuống vừa đủ nghe.

Hân quay mặt sang một bên để giấu đi giọt nước mắt chực trào nơi khóe mi, hít một hơi thật sâu để nén tiếng thở dài đang nghẹn ứ nơi cổ họng:

“Không có chi to tát đâu... Chỉ là tớ vừa nhận được đơn đặt hàng trực tuyến đầu tiên của cô giáo Mai, nhưng hộp hạt sen sấy trên kệ mẹ bán mất cho khách vãng lai từ sáng sớm rồi mà không cập nhật số lượng. Mười giờ mười lăm là cô Mai hết giờ coi thi đợt một để tranh thủ chạy về nấu chè cúng gia tiên, chừ sạp hết sạch hàng, tớ không biết phải kiếm đâu ra hộp hạt sen sấy An Nhiên đúng loại, đúng nhãn để kịp giao cho cô.”

Bà Lành đứng bên cạnh vẫn bực bội hứ một tiếng rõ dài:

“Đó, cháu ngó coi Quân! Nó đi học cho lắm chữ nghĩa về rồi chừ quay sang trách móc tao buôn bán ba mươi năm không biết đường đi nước bước!”

Quân chăm chú lắng nghe, không vội vàng hùa theo bên nào hay đưa ra những lời phán xét vô nghĩa. Anh đưa ngón tay khẽ gãi gãi sống mũi cao, liếc nhìn chiếc đồng hồ dây dù sờn mép đeo trên cổ tay: kim ngắn đã nhích qua số chín, kim dài chỉ đúng mười lăm phút. Chín giờ mười lăm.

“Tưởng chuyện chi to tát long trời lở đất,” Quân bỗng bật cười xuề xòa, vỗ nhẹ lên vai Hân một cái thật dứt khoát để trấn an. “Hộp hạt sen sấy An Nhiên loại hộp tròn nắp thiếc đỏ hai trăm năm mươi gam đúng không? Nhãn ni sạp mẹ Tư tớ hay lấy về làm nhân bánh ngọt đặc biệt với nấu chè tráng miệng mỗi dịp rằm nà. Đại lý bánh mứt chú Tám bên đường Huỳnh Thúc Kháng là chỗ bạn hàng ruột của mẹ tớ từ hồi xưa, cách đây có hơn bốn cây số chớ mấy. Chỗ đó là tổng kho phân phối của hãng, thế nào cũng có sẵn nguyên thùng hàng mới nhập từ tuần trước.”

Hân ngẩng phắt đầu lên, trong đôi mắt ầng ậng nước bỗng le lói một tia hy vọng mong manh:

“Thiệt hả Quân? Nhưng mà từ đây chạy xe qua đó rồi vòng ngược lại trường Nguyễn Du liệu có kịp trước mười giờ mười lăm không?”

“Kịp chán! Xe máy tớ dựng ngay đầu hẻm sau sạp mẹ Tư, đường sáng ni chưa tới giờ cấm xe máy qua cầu An Hội. Cậu cứ thong thả gom mấy món nấm hương với đường phèn đóng gói cho thật ngay ngắn, đẹp đẽ đi. Tớ phi xe cái vèo mười lăm phút là đem hộp sen về tới tận cửa sạp cho cậu liền. Coi như bữa ni tớ làm chân chạy xe ứng cứu kỹ thuật đột xuất cho ‘Kỹ sư trưởng Hân’ một lần. Mai mốt dự án Chợ Nhà Mình ni mà thành công rực rỡ, thành tỷ phú công nghệ thì nhớ bao tớ một chầu cao lầu đầy đủ thịt xá xíu với tóp mỡ giòn là được!”

Không đợi Hân kịp cất tiếng cảm ơn hay dúi tiền vào tay, Quân đã thoăn thoắt xoay người, luồn lách qua lối đi hẹp giữa các sạp hàng khô. Tiếng đế giày thể thao của anh nện huỳnh huỵch trên nền xi măng ẩm ướt vang xa dần rồi chìm hẳn vào tiếng ồn ào của khu chợ.

Bà Lành đứng trơ trọi bên chiếc bàn kính, ánh mắt lặng lẽ dõi theo bóng lưng cao gầy của Quân khuất sau ngã rẽ dãy hàng khô. Bà lẳng lặng bước quay lại chiếc ghế đẩu của mình, cầm lấy chiếc quạt nan phẩy nhẹ lên ấm nước chè xanh đã nguội ngắt, không buông thêm một lời cằn nhằn nào nữa. Nhưng bàn tay gầy gò với những khớp xương gồ ghề của bà chần chừ rất lâu bên cuốn sổ nợ bìa da sờn rách, như thể một trật tự buôn bán cũ kỹ, bất di bất dịch suốt ba mươi năm qua của bà vừa bị một làn gió mới mẻ, lạ lẫm thổi qua làm xao động nhẹ.

***

Chín giờ bốn mươi phút. Tiếng còi xe máy quen thuộc kèm theo tiếng bóp phanh kin kít của Quân vang lên ngay trước cổng sau của Chợ Đèn Lồng. Vài giây sau, Quân chạy vội vào sạp An Lành, trán lấm tấm những giọt mồ hôi nhễ nhại, hai bàn tay nâng niu một hộp hạt sen sấy An Nhiên mới tinh tươm. Lớp màng co nilon bọc bên ngoài vỏ hộp còn bóng loáng, chưa hề dính một hạt bụi đường.

“Đây! Hàng chuẩn đét của đại lý chú Tám nhé!” Quân thở hổn hển, đặt mạnh hộp sen lên mặt bàn kính. “Tớ bắt chú Tám mở nguyên thùng mới khui để lấy đúng hộp có hạn sử dụng mới toanh tới tận cuối năm sau cho cậu đó!”

Hân thở phào một cái thật sâu, cảm giác như vừa trút bỏ được một tảng đá ngàn cân đang đè nặng lên lồng ngực mình suốt một tiếng đồng hồ qua. Cô vội vã rút trong túi tạp dề ra một chiếc khăn vải xô sạch sẽ, cẩn thận lau qua lớp bụi bám trên vỏ hộp nhựa, rồi đặt nó ngay ngắn vào trong chiếc túi giấy kraft cùng với túi nấm hương rừng và bọc đường phèn mật mía.

Hân gấp mép túi giấy lại thành ba nếp thẳng thớm, dùng một chiếc kẹp gỗ nhỏ bằng ngón tay bấm chặt miệng túi. Phía bên ngoài, cô dán một nhãn giấy nhỏ in dòng chữ nắn nót bằng mực đen: *“Cảm ơn cô Mai đã ủng hộ Sạp An Lành — Chúc cô nấu nồi chè sen cúng gia tiên thật ngọt lành!”*

“Cảm ơn Quân nhiều lắm... Thực sự nếu không có cậu thì sáng ni tớ bể trận hoàn toàn,” Hân cầm chiếc túi giấy lên, ái ngại nhìn gương mặt nhễ nhại mồ hôi của Quân. “Chừ tớ tự đi bộ qua trường giao cho cô Mai liền.”

“Đi bộ chi cho mồ hôi mồ kê nhễ nhại, để tớ nổ máy chở cậu qua luôn cho kịp giờ,” Quân vừa đưa tay quệt mồ hôi trán vừa chìa chiếc chìa khóa xe máy ra.

“Thôi, trường học cách đây có mấy trăm mét theo đường ngõ sau râm mát, tớ đi bộ luồn ngõ cho quen chân. Với lại... tớ muốn tự tay mình mang giao đơn hàng đầu tiên ni, để nhìn thấy khách hàng và cảm nhận trọn vẹn cái quy trình thực tế nó diễn ra như răng.”

Mười giờ đúng. Hân đã có mặt trước cổng trường THCS Nguyễn Du. Vừa vặn lúc đó, tiếng chuông đồng hồ trên nóc phòng giám thị reo vang từng tràng dài báo hiệu giờ nộp bài thi kết thúc.

Chỉ vài phút sau, cô giáo Bùi Thanh Mai trong tà áo dài truyền thống màu tím hoa cà nền nã, tay ôm tập hồ sơ bài thi dày cộp bước nhanh ra phía cổng phụ gần phòng bảo vệ. Nhìn thấy Hân đang đứng kiên nhẫn chờ đợi dưới bóng râm mát rượi của cây bàng cổ thụ với chiếc túi giấy kraft tươm tất trên tay, ánh mắt cô Mai ánh lên vẻ ngạc nhiên đầy thích thú.

“Ủa Hân? Dì Lành biểu con đi giao đồ đó hả?” Cô Mai bước tới gần, giọng nói nhỏ nhẹ, truyền cảm và dịu dàng đặc trưng của một cô giáo dạy văn lâu năm nơi phố hội.

“Dạ, con chào cô Mai! Con nhận được đơn hàng cô đặt lúc sáng sớm trên trang web rồi nà cô,” Hân hai tay nâng chiếc túi giấy trân trọng trao cho cô giáo, nụ cười rạng rỡ nở trên môi xua tan đi mọi mệt mỏi của một đêm thức trắng. “Con gom đủ cho cô một túi nấm hương rừng búp tròn thơm phức, một gói đường phèn mật mía vàng óng với một hộp hạt sen sấy giòn nguyên hạt loại một giao tận tay cho cô đây ạ!”

Cô Mai đón lấy chiếc túi giấy. Sự tỉ mỉ, cẩn trọng của một người phụ nữ Huế làm dâu phố cổ và thói quen của một nhà giáo khiến cô không vội cất ngay vào giỏ xe. Cô tháo chiếc kẹp gỗ nhỏ, cẩn thận mở miệng túi, nhấc từng món hàng lên kiểm tra dưới ánh sáng mặt trời. Cô đưa ngón tay sờ nắn từng tai nấm hương khô cong, kiểm tra xem có bị vụn nát hay ẩm mốc hay không, đưa gói đường phèn lên mũi ngửi mùi thơm ngọt thanh đặc trưng của mật mía, rồi gật đầu tán thưởng với ánh mắt rạng ngời:

“Đúng là đồ khô sạp dì Lành, bao nhiêu năm rồi chọn hàng vẫn khéo mà gói ghém cũng trang nhã, lịch sự quá chừng. Hồi sáng đi coi thi sớm ngang qua chợ, thấy cái mã QR con dán trên cột gỗ ngồ ngộ, cô quét thử cho vui chớ thiệt tình không nghĩ là tụi con làm ăn bài bản mà giao nhanh trọn vẹn, ráo trôi như ri!”

“Dạ, con mới lập trình thử nghiệm cho sạp nhà con để giúp các cô các bác bận rộn như cô đặt hàng cho tiện đó cô.”

Cô Mai mở chiếc ví da nhỏ, rút ra một tờ tiền mệnh giá một trăm nghìn đồng và hai tờ hai mươi nghìn đồng phẳng phiu đưa cho Hân:

“Tiền hàng hết một trăm ba mươi lăm nghìn đúng không con? Cô gửi một trăm bốn chục ngàn, năm nghìn còn lại con cứ giữ lấy mà uống ly nước mía, coi như tiền công chạy bộ qua đây giao hàng cho cô nghen.”

“Dạ không được mô cô ơi!” Hân xua tay dứt khoát, rút tờ tiền năm nghìn đồng trong túi quần ra thối lại tận tay cô giáo. “Hệ thống của sạp con đang trong giai đoạn thử nghiệm nên chính sách là miễn phí tiền giao hàng hoàn toàn cho bà con quanh phố ạ! Con thối lại cô năm nghìn đây ạ.”

Cô Mai mỉm cười đón lấy tờ tiền thối, vẻ mặt lộ rõ sự hài lòng và thiện cảm đối với cô gái trẻ lễ phép. Thế nhưng, ngay khoảnh khắc Hân vừa khẽ cúi đầu định nói lời chào tạm biệt để quay trở về chợ, cô giáo bỗng khựng lại. Nụ cười trên môi cô Mai thu lại, thay bằng nét đăm chiêu. Cô rút chiếc điện thoại thông minh từ trong túi xách ra, bật sáng màn hình.

“Ủa mà Hân nè, con nán lại đây một chút, cô chỉ cho con cái ni.”

Hân ngơ ngác bước lại gần bên cạnh cô giáo. Cô Mai mở khóa máy, truy cập vào bộ sưu tập ảnh rồi chìa ra trước mắt Hân một bức ảnh chụp màn hình điện thoại mà cô vừa lưu lại cách đó chỉ chừng hai mươi phút, ngay trước khi bước ra khỏi phòng hội đồng thi.

Trên màn hình sắc nét là giao diện trang web đặt hàng của sạp An Lành do chính tay Hân lập trình đêm qua. Dưới bức ảnh chụp chiếc khay tre đựng hộp hạt sen sấy giòn nhãn hiệu An Nhiên nắp đỏ, dòng trạng thái màu xanh lá cây vẫn hiển thị sờ sờ từng chữ:

`Tình trạng: Còn hàng (Số lượng: 01)`

Cô Mai ngước nhìn thẳng vào mắt Hân. Ánh mắt cô lúc này không còn là ánh mắt xởi lởi của một người mua hàng bình thường, mà là ánh mắt nghiêm nghị, sâu sắc và đầy tính giáo dục của một người đứng trên bục giảng:

“Lúc nãy trong phòng hội đồng thi, cô giáo Linh dạy chung tổ văn với cô thấy cô khoe mua được hộp sen sấy ngon mà được giao tận nơi nhanh quá, cô Linh thích quá chừng nên cũng mở điện thoại lên quét cái mã con chia sẻ để tính mua thêm một hộp nữa về hầm bồ câu tẩm bổ cho mẹ già đang ốm. Cô thấy trên trang web của con vẫn ghi rõ ràng là ‘còn hàng’, nhưng khi cô Linh bấm vô nút đặt mua thì hệ thống lại báo lỗi vòng lặp, không thể nào xử lý đơn hàng được. Mà cô nhớ hồi sáng sớm lúc đi ngang sạp, dì Lành có nói với cô là đợt ni sạp chỉ còn đúng duy nhất một hộp sen sấy An Nhiên nắp đỏ cuối cùng thôi đúng không con?”

Tim Hân thót lại một cái đau điếng. Một cảm giác tê dại lan nhanh từ sau gáy xuống bờ vai. Mặt cô nóng bừng lên như bị hắt một gáo nước sôi.

“Dạ... dạ đúng rồi cô,” Hân lí nhí trong miệng, hai tai đỏ ửng vì xấu hổ và ngượng ngùng tột độ. “Hộp sen của cô thực ra là... là hộp cuối cùng của sạp rồi ạ.”

Cô Mai khẽ vỗ nhẹ lên mu bàn tay đang run rẩy của Hân. Giọng cô giáo chùng xuống, chậm rãi, nhẹ nhàng nhưng từng lời từng chữ rành rọt như khắc sâu vào tâm trí người nghe:

“Cô khen con vì con nhanh nhạy, biết đem cái chữ, cái công nghệ học được từ thành phố lớn về để phụ mẹ đổi mới cái sạp buôn bán bao năm nay. Đó là điều đáng quý, đáng trân trọng lắm. Nhưng con làm công nghệ cho chợ truyền thống thì con phải nhớ lấy một điều xương máu ni: lòng tin của người đi chợ mong manh và khó giữ lắm con ơi. Nhất là ở cái đất phố cổ ni, bà con lối xóm mua hàng của nhau không chỉ vì món hàng, mà người ta mua vì tin cái tên An Lành của mẹ con suốt mấy chục năm qua chưa từng biết lừa lọc ai một đồng.”

Cô Mai dừng lại một nhịp, nhìn sâu vào đôi mắt đang bối rối của Hân rồi tiếp tục:

“Khách lên mạng thấy ghi ‘còn hàng’ mà bấm đặt không được, hoặc tệ hơn là đặt xong xuôi rồi, đinh ninh trong bụng rồi mà người ta chờ hoài không thấy, hoặc đến nơi mới hay là sạp đã hết hàng từ lâu... người ta sẽ nghĩ chi? Người ta sẽ nghĩ sạp mình treo đầu dê bán thịt chó, làm ăn gian dối, chụp giật hoặc cẩu thả xem thường khách hàng. Cô là chỗ chị em quen biết lâu năm với mẹ con, cô mới chụp lại cái màn hình ni để chỉ cho con thấy cái chỗ hổng chết người đó nghen. Đã đưa hàng họ lên mạng thì cái chi có thật dưới sạp mới được hiện trên máy. Sai lệch một con số, trễ một nhịp tồn kho là mất khách như chơi đó con gái!”

Từng lời răn dạy chân tình nhưng sắc bén của cô Mai như những nhát búa tạ giáng thẳng vào sự kiêu hãnh nghề nghiệp bấy lâu nay của Hân. Đó không phải là một lời quở trách cay nghiệt nhằm hạ bệ người khác, mà là một bài học đắt giá về thực tế vận hành — thứ thực tế nghiệt ngã mà suốt những năm tháng ngồi trên giảng đường đại học hay trong những phòng thí nghiệm phần mềm máy lạnh chạy ro ro ở Hà Nội, cô chưa từng được ai dạy cho.

Một hệ thống công nghệ, dù có viết bằng ngôn ngữ lập trình tối tân đến đâu, dù có kiến trúc phân tán hay tối ưu hóa dữ liệu tài tình đến mức nào, cũng sẽ trở thành một trò hề vô nghĩa nếu nó bị cắt đứt mối liên kết hữu cơ với thực tế vật lý trần trụi. Cái gọi là “tồn kho thời gian thực” không thể tồn tại độc lập trên những dòng mã trừu tượng nếu nó không phản ánh chính xác từng chuyển động cơ học nơi quầy hàng sực mùi mắm muối, nơi từng đồng tiền lẻ được trao tay giữa những con người bằng xương bằng thịt.

Hân cúi gập đầu, hai bàn tay nắm chặt lấy vạt áo, chân thành cất tiếng:

“Dạ... con cảm ơn cô Mai nhiều lắm ạ. Những lời cô dạy hôm nay con xin ghi lòng tạc dạ. Con sẽ lập tức kiểm tra và sửa lại toàn bộ logic đồng bộ dữ liệu của hệ thống ngay trưa nay ạ.”

***

Chia tay cô giáo Mai trước cổng trường, Hân lầm lũi rảo từng bước chân nặng trĩu trên con ngõ nhỏ lát gạch nghiêng trở về Chợ Đèn Lồng. Nắng trưa miền Trung bắt đầu rải những vệt vàng gay gắt, chói chang xuống lòng đường phố cổ. Cái nóng hầm hập bốc lên từ những mảng tường quét vôi vàng cổ kính đã bong tróc từng mảng lớn, quẩn quanh trong không gian oi nồng mùi rác chợ và cống rãnh mùa khô.

Khi Hân bước chân về đến sạp An Lành, chợ đã vãn hẳn khách vãng lai. Tiếng ồn ào buổi sớm đã nhường chỗ cho vẻ uể oải, ngái ngủ của buổi ban trưa. Mấy sạp rau bên cạnh đã phủ những tấm bao tải ướt lên hàng hóa để giữ độ tươi; vài bà tiểu thương ngả lưng thiu thiu ngủ trên những chiếc võng dù mắc tạm bợ giữa hai cột quán.

Bà Lành đang lui cui gom mấy bao tải đỗ đen vào góc tường, nghe tiếng bước chân quen thuộc của con gái thì chỉ khẽ liếc mắt nhìn một cái rồi lại cúi xuống cầm chổi quét dọn những cọng rác vương vãi trên nền gạch, tuyệt nhiên không cất tiếng hỏi han lấy một lời.

Quân vẫn kiên nhẫn ngồi đợi trên chiếc ghế nhựa thấp bên sạp bánh mì của mẹ Tư. Trên đùi anh là chiếc máy ảnh cơ tháo rời ống kính, tay anh đang cầm một chiếc giẻ nhung mềm mại, tỉ mẩn chấm từng giọt dung dịch chuyên dụng để lau sạch những hạt bụi li ti bám trên thấu kính quang học. Thấy Hân bước vào sạp với vẻ mặt thẫn thờ, anh khẽ ngước lên, trao cho cô một ánh nhìn ấm áp thay cho lời hỏi han.

Hân không nói lời nào. Cô ngồi phịch xuống chiếc ghế đẩu gỗ quen thuộc trước chiếc bàn kính loang lổ vết nước chè. Đặt chiếc ba lô sờn chỉ xuống chân, cô mở khóa kéo, rút ra cuốn sổ tay bìa cứng màu đen và cây bút bi bấm quen thuộc — cuốn sổ mà cô vẫn thường dùng để ghi chép các sơ đồ thuật toán và dòng tiền dự án từ những ngày còn ở thủ đô.

Hân hít một hơi thật sâu, cố gắng đè nén sự hỗn loạn đang cuộn trào trong tâm trí. Cô lật sang một trang giấy trắng tinh, tì ngòi bút bi xuống mặt giấy ráp, bắt đầu đặt bút làm một phép tính số học trần trụi và giản đơn nhất cho đơn hàng đầu tiên vừa hoàn tất trong buổi sáng hôm nay.

Từng nét chữ, từng con số hiện ra rõ ràng dưới ánh nắng trưa rọi qua kẽ liếp:

`1. DOANH THU THỰC TẾ THU VỀ TỪ KHÁCH HÀNG (CÔ MAI):` `- 01 hộp Hạt sen sấy An Nhiên (250g): 55.000 đồng` `- 01 túi Nấm hương rừng búp tròn (200g): 55.000 đồng` `- 01 gói Đường phèn mật mía vàng (500g): 25.000 đồng` `=> Tổng doanh thu thu về: 135.000 đồng`

Hân dừng lại vài giây, ngón tay siết chặt thân bút, tiếp tục viết xuống phần chi phí thực tế mà cô đã phải bỏ ra để hoàn tất trọn vẹn gói hàng đó:

`2. CHI PHÍ GIÁ VỐN VÀ VẬN HÀNH THỰC TẾ:` `- Giá vốn nấm hương rừng (nhập sỉ theo bao tải từ Sa Pa): 42.000 đồng` `- Giá vốn đường phèn mật mía (nhập nguyên thùng từ Quảng Ngãi): 18.000 đồng` `- Giá vốn hộp hạt sen sấy An Nhiên mua lẻ cấp tốc từ đại lý chú Tám: 63.000 đồng` ` *(Ghi chú: Giá nhập sỉ thông thường của sạp theo kiện 10 hộp chỉ có 45.000 đồng/hộp. Nhưng vì sạp hết hàng đột xuất, phải chạy đi mua lẻ khẩn cấp 01 hộp ở đại lý ngoài chợ nên phải chịu nguyên giá bán lẻ 63.000 đồng)*` `- Chi phí bao bì túi giấy kraft đáy vuông nhập khẩu: 4.000 đồng` `- Gói hút ẩm thực phẩm và kẹp gỗ bấm miệng túi: 1.000 đồng` `- Nhãn in nhiệt mã QR và decal dán miệng túi: 1.000 đồng` `- Chi phí xăng xe chạy hỏa tốc 8km cả đi lẫn về: 0 đồng (Quân hỗ trợ không tính tiền)` `- Chi phí nhân công đóng gói và giao hàng: 0 đồng (Hân tự đi bộ giao hàng, không tính công)`

Hân đặt ngòi bút xuống dòng cuối cùng để tính tổng chi phí: `Tổng chi phí thực tế bỏ ra:` `42.000 + 18.000 + 63.000 + 4.000 + 1.000 + 1.000 = 129.000 đồng.`

Bàn tay Hân bỗng khựng lại giữa không trung. Một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng.

Không, phép tính đó chưa phản ánh đúng bản chất dòng tiền thực tế của giao dịch này!

Cô nhớ lại mẩu đối thoại gắt gỏng ban sáng với mẹ. Số tiền năm mươi lăm nghìn đồng mà bà cụ Thao mua hộp hạt sen sấy cuối cùng trên kệ từ sáng sớm đã nằm trọn vẹn trong chiếc ống bơ sữa bò hoen rỉ của mẹ cô. Bà Lành đã hạch toán khoản tiền đó vào doanh thu bán lẻ trực tiếp tại quầy của bà, coi như một giao dịch hoàn tất độc lập của sạp truyền thống.

Để có được hộp sen sấy An Nhiên giao cho cô Mai đúng mười giờ mười lăm phút theo cam kết trên hệ thống, chính Hân đã phải móc tiền túi riêng của mình — số tiền còm cõi còn sót lại sau chuyến xe đò rời Hà Nội — đưa cho Quân sáu mươi ba nghìn đồng để mua lại hộp sen đó từ tay đại lý chú Tám với mức giá bán lẻ ngoài thị trường.

Như vậy, xét riêng trên mặt hàng hạt sen sấy của đơn hàng công nghệ đầu tiên này: Khoản tiền sạp thu về từ cô Mai cho hộp sen chỉ là năm mươi lăm nghìn đồng theo đúng giá niêm yết trên web. Trong khi đó, số tiền thực tế Hân phải bỏ ra để có được hộp sen ấy giao cho khách là sáu mươi ba nghìn đồng. Chỉ riêng việc xử lý khủng hoảng đứt gãy tồn kho cho một món hàng duy nhất, cô đã phải bù lỗ trực tiếp tám nghìn đồng tiền mặt.

Chưa hết. Toàn bộ chi phí bao bì tươm tất, túi giấy kraft thân thiện môi trường, nhãn in nhiệt và gói hút ẩm tổng cộng sáu nghìn đồng cũng là tiền cô tự bỏ ra đầu tư, sạp không hề trích quỹ chi trả.

Hân ngồi bất động trên chiếc ghế đẩu, hai mắt đăm đăm nhìn vào những con số mực xanh thẳng hàng trên trang giấy kẻ ngang. Những con số không biết nói dối, không biết bao biện và cũng không hề có cảm xúc.

Ngồi cộng lại tiền thu từ cô Mai sau khi trừ tiền mua lại hộp sen sấy giá lẻ và tiền túi giấy bọc chống ẩm, Hân sững sờ nhận ra mình vừa hoàn thành một đơn hàng lỗ đúng tám nghìn đồng.