Hội đồng của những người còn sống

Không khí trong gian nhà điều hành của hợp tác xã cũ đặc quánh căng thẳng khi Trương Minh Khang ném tập tài liệu phụ lục di chúc xuống mặt bàn gỗ, sự bối rối ban đầu nhanh chóng bị thay thế bởi vẻ tuyệt vọng của một con nợ bị dồn vào chân tường.

Âm thanh chát chúa của những trang giấy va đập trên thớ gỗ gõ đỏ dội vào bốn bức tường quét vôi vàng ố rêu, làm bầy chim sẻ đậu dưới mái ngói âm dương ngoài hiên giật mình vỗ cánh bay vụt về phía rạch Bà Lụa. Minh Khang đứng thở dốc. Chiếc áo sơ mi lụa đắt tiền mang nhãn hiệu ngoại quốc của ông ta đã nhăn nhúm, ướt đẫm mồ hôi sau lưng, hai bên thái dương giật giật từng cơn giận dữ dưới ánh sáng tán xạ mờ đục hắt vào từ khung cửa sổ lá sách nhìn thẳng ra vườn cây sơn giống. Mùi ngái nồng đặc trưng của nhựa sơn sống chưa qua tôi luyện, quyện với mùi ẩm mốc của những chồng sổ sách kế toán mục nát từ thập niên tám mươi, tạo nên một thứ bầu không khí ngột ngạt đến nghẹt thở. Sự xúc động và mặc cảm sám hối vừa mới thoáng qua nơi kho lưu trữ Diệp Sơn cách đây nửa giờ dường như đã bị cơn bão thực tế tàn khốc quét sạch không còn dấu vết. Trước mắt người đàn ông trung niên từng tự hào là biểu tượng thành đạt của một nhánh họ Trương lúc này không còn là sự thiêng liêng của một di sản nghệ thuật dân tộc, mà là bóng ma phá sản đang há chiếc miệng đen ngòm chực nuốt chửng toàn bộ sự nghiệp, địa vị và danh dự cá nhân tích cóp suốt nửa đời người.

"Năm mươi năm! Năm mươi năm không được chuyển nhượng, không được chia tách, không được thế chấp!"

Khang chống cả hai lòng bàn tay run rẩy xuống mặt bàn, gằn từng tiếng khàn đặc, đôi mắt vằn lên những tia máu đỏ sọng như người mắc chứng mất ngủ kinh niên. Từng khớp ngón tay ông ta bấu chặt vào mép gỗ lim xù xì, gân xanh nổi chằng chịt trên mu bàn tay.

"Ba tôi khi viết những dòng này đã ngoài tám mươi tuổi. Cả cuộc đời ông cụ đã sống trọn vẹn trong ánh hào quang nghệ thuật, được giới chuyên môn xưng tụng, được nhà nước phong tặng danh vị, được cả xã hội tung hô kính trọng. Nhưng ông có từng một lần ngoảnh lại nhìn những người còn sống hay không? Có nghĩ đến việc các con, các cháu ông đang phải trầy vi tróc vảy, đổ từng giọt mồ hôi và nước mắt để vật lộn sinh tồn trong thương trường khốc liệt này không? Một bức tranh sơn mài nằm im lìm trên vách tường buồng ủ có nuôi sống được cả một gia đình qua cơn bĩ cực? Một danh tiếng trừu tượng có trả được lãi suất ngân hàng đang nhảy từng giây từng phút hay không?"

Ông ta quay phắt sang phía luật sư Nguyễn Hoài Thu, cánh tay run bần bật chỉ thẳng vào chiếc phong bì giấy dó niêm phong bằng sáp đỏ vừa bị xé toạc mép:

"Thưa luật sư Thu, tôi nói thẳng để bà và tất cả những người ngồi đây cùng nghe: bản phụ lục di chúc lập năm 2019 này hoàn toàn vô hiệu về mặt pháp lý! Tôi không phải kẻ mù luật. Tôi đã chi hàng trăm triệu đồng để tham vấn những luật sư gạo cội nhất, những văn phòng luật danh tiếng bậc nhất tại trung tâm Sài Gòn. Theo quy định rõ ràng của Bộ luật Dân sự hiện hành, người để lại di sản chỉ có quyền định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mình trong giới hạn đời sống của họ, chứ tuyệt đối không thể dùng ý chí chủ quan, độc đoán sau khi chết để tước đoạt hoặc đóng băng vĩnh viễn quyền định đoạt tài sản hợp pháp của những người thừa kế theo pháp luật một khi thời điểm mở thừa kế đã chính thức bắt đầu! Điều khoản phong tỏa tài sản suốt nửa thế kỷ là một sự áp đặt phi lý, trái với nguyên tắc tự do lưu thông tài sản, can thiệp thô bạo vào quyền định đoạt của các đồng thừa kế hàng thứ nhất!"

Minh Khang rút chiếc khăn tay viền đăng ten đã nhàu nhĩ ra lau vội những giọt mồ hôi đang túa ra ròng ròng trên trán và cổ gà. Giọng ông ta hạ thấp xuống một tông, nhưng từng âm tiết lại chứa đầy sự liều lĩnh của một kẻ không còn đường lùi:

"Các vị ngồi đây, nhân danh nghệ thuật, nhân danh làng nghề, có ai thực sự biết tôi đang phải đối mặt với vực thẳm nào không? Khoản bảo lãnh tín dụng ba mươi tỷ đồng cho dự án bất động sản tại khu đô thị mới Thủ Thiêm đã chính thức quá hạn thanh toán từ tám giờ ba mươi phút sáng nay. Thông báo nhắc nợ lần cuối của ngân hàng đã gửi về tận nhà riêng. Họ đã bắt đầu chuẩn bị thủ tục cưỡng chế xử lý tài sản bảo đảm. Ngoài cửa văn phòng công ty tôi ở quận Một, các chủ nợ thứ cấp đã cho người bao vây, chực chờ xâu xé. Nếu trong vòng bốn mươi tám giờ tới, tôi không đưa ra được một văn bản thỏa thuận có công chứng chứng minh được nguồn tiền thanh khoản có bảo chứng vững chắc từ khối di sản này, toàn bộ tài sản cá nhân đứng tên tôi và vợ tôi sẽ bị kê biên toàn bộ! Tài khoản ngân hàng sẽ bị phong tỏa, và tôi sẽ bị tòa án ra quyết định tuyên bố phá sản! Các vị nghĩ giữ lại bộ tranh này là cứu lấy cụ Diệp sao? Khi lệnh phá sản có hiệu lực, không cần các vị đồng ý hay phản đối, các chủ nợ và cơ quan thi hành án dân sự cũng sẽ kéo vào đây, lập biên bản tịch biên từng tấc đất kho tàng, cưỡng chế đấu giá từng bức vóc để cấn trừ nợ! Lúc đó bộ tranh sẽ rơi vào tay những kẻ buôn bán phế liệu nghệ thuật! Vì vậy, tôi tuyên bố: tôi sẽ nộp đơn khởi kiện ra Tòa án Nhân dân có thẩm quyền ngay trong ngày mai, yêu cầu tuyên bố vô hiệu toàn bộ phần phụ lục di chúc năm 2019 vì vi phạm điều cấm của pháp luật và xâm phạm quyền lợi hợp pháp không thể tước đoạt của người thừa kế!"

Ở góc bàn đối diện, bà Trương Thanh Mai ngồi thu mình trên chiếc ghế gỗ cũ, hai bờ vai run rẩy. Gương mặt người phụ nữ trung niên vốn dĩ hiền hậu, phúc hậu giờ đây trắng bệch không còn một giọt máu. Hai bàn tay bà đan chặt vào nhau, ôm riết lấy chiếc hộp gỗ trắc khảm ốc xà cừ cũ kỹ – nơi cất giữ bức thư trăn trối sáu trang đầy nước mắt của người cha quá cố. Ánh mắt bà nhìn người anh trai ruột thịt trĩu nặng một nỗi đau đớn giằng xé: nửa thương xót cho tình cảnh quẫn bách đến mức phát điên của anh mình, nửa kinh hoàng trước sự bất chấp luân thường đạo lý mà cơn lốc kim tiền đã đẩy người thân duy nhất vào đó.

Trái ngược hoàn toàn với sự cuồng nộ của Minh Khang và nỗi run sợ của bà Mai, cụ Bùi Tấn Phúc vẫn điềm nhiên ngồi tựa lưng vào chiếc ghế đẩu mây đã sờn rách ở góc phản. Đôi bàn tay gầy guộc, chai sần như vỏ cây dầu, từng kẽ móng tay nhuộm đen kịt màu nhựa sơn sống qua hơn sáu mươi năm mài nước, đặt hờ hững trên đầu gối chiếc quần vải thô. Đôi mắt kèm nhem của người thợ cả làng Tương Bình Hiệp lặng lẽ nhìn làn khói mỏng manh, ngát mùi hương thảo mộc đồng nội bốc lên từ chiếc ấm tích bắc thảo vừa mới ủ nước sôi. Trong ánh mắt sâu thẳm không đáy ấy, dường như mọi cơn giông bão của thương trường, mọi mưu mô toan tính của nhân gian chỉ như một làn gió thoảng qua mái ngói rêu phong ven bờ rạch.

Quách Nhật Nam khẽ liếc mắt sang Trương Bảo Châu. Cô kỹ sư bảo tồn trẻ tuổi đang đứng tựa lưng vào mép giá tài liệu bằng sắt rỉ sét, nơi từng xếp hàng trăm tập lưu trữ công xưởng từ thời bao cấp. Đôi môi cô mím chặt thành một đường chỉ mỏng, hai bàn tay buông thõng bên hông siết chặt lại thành nắm đấm đến mức các đốt ngón tay trắng bệch. Nhưng Bảo Châu không vội vã cướp lời, cũng không lớn tiếng quát tháo hay phản bác một cách bộc phát như những ngày đầu tiên họ mới đặt chân về căn biệt thự cổ trên đường Điện Biên Phủ. Hành trình gian nan lần theo từng vệt dấu vết vật chất của bộ tranh mười hai bức – từ những bến thuyền ẩm ướt đầy gió mặn của phố cổ Hội An, qua những căn nhà rường cổ kính thâm trầm của xứ Huế, ngược lên màn sương lạnh giá phủ đầy bí mật của Biệt thự Mười Ba Ô Cửa tại Đà Lạt, rồi cuối cùng quay về với bể mài nước và lòng đất sét Tương Bình Hiệp – đã tôi luyện cho cô một sự điềm tĩnh phi thường. Cô đã thấu hiểu chiều sâu của chất liệu, và hiểu rằng trước một khối nham thạch đang phun trào của lòng tham và sự sợ hãi, chỉ có sự lạnh lùng của chứng cứ khoa học và tính chuẩn xác của luật pháp mới có thể dập tắt ngọn lửa hủy diệt.

Nam hít một hơi thật sâu, cảm nhận vị chát của khói trà thảo mộc và mùi then thô lảng bảng trong không khí. Anh chậm rãi bước tới, kéo chiếc cặp da dày đựng toàn bộ hồ sơ giám định kỹ thuật và tài liệu thực địa đặt lên mặt bàn, ngay sát cạnh tập phụ lục di chúc đang nằm chỏng chơ.

"Anh Khang, anh nói đúng một điều: người còn sống cần phải giải quyết những khoản nợ của người còn sống," Nam cất giọng. Giọng anh không cao, không gắt gỏng, nhưng từng âm tiết phát ra đều đặn, đanh gọn và chắc nịch như tiếng đe gõ vào phiến đá mài. "Nhưng anh đã hoàn toàn sai lầm khi ảo tưởng rằng việc kéo nhau ra tòa kiện tụng, xé lẻ bộ tranh mười hai bức hay đem cấn trừ cho các tổ chức tài chính mờ ám có thể cứu anh thoát khỏi thảm cảnh phá sản. Ngược lại, tôi phải cảnh báo thẳng thắn với anh: đó chính là chiếc thòng lọng nhanh nhất, siết chặt nhất đẩy anh thẳng vào vòng lao lý của pháp luật hình sự."

Minh Khang khựng lại, hơi thở dồn dập nghẹn lại nơi cổ họng. Ánh mắt ông ta nheo lại, hằn học nhìn thẳng vào chàng trai trẻ:

"Cậu đừng có giở cái giọng đe nẹt ấy ra với tôi, cậu Nam! Cậu chỉ là một chuyên gia giám định độc lập được thuê để thẩm định kỹ thuật chất liệu sơn ta. Cậu không phải người trong dòng họ Trương, cậu không có tư cách đạo đức hay pháp lý để can thiệp vào quyền thừa kế tài sản của gia tộc chúng tôi!"

"Anh Nam hoàn toàn không dọa dẫm anh, anh Khang," luật sư Nguyễn Hoài Thu cất tiếng ngắt lời. Giọng người nữ luật sư dạn dày sương gió của đoàn luật sư thành phố vang lên đanh thép, chuẩn mực và lạnh lùng, mang sức nặng của một người đã dành trọn cả sự nghiệp tư pháp để bảo vệ các định chế di sản. Bà kéo chiếc cặp công văn bằng da đen, rút ra một tập hồ sơ dày cộp hơn hai trăm trang, bên ngoài đóng dấu giáp lai đỏ rực của Sở Kế hoạch và Đầu tư, cùng các xác nhận lưu chiểu của Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Dương.

Luật sư Thu lật từng trang tài liệu bằng những ngón tay gầy guộc nhưng chuẩn xác, đẩy tập hồ sơ về phía trước mặt Minh Khang:

"Với tư cách là người được cố danh họa Trương Diệp ủy thác hợp pháp bằng văn bản công chứng để giám hộ và thực thi toàn bộ di nguyện, đồng thời là thư ký pháp lý quản lý khối tài sản di sản, tôi có trách nhiệm và nghĩa vụ làm sáng tỏ cấu trúc pháp lý tối hậu mà cố họa sĩ đã cẩn trọng thiết lập từ nhiều năm trước khi nhắm mắt xuôi tay."

Bà Thu dùng đầu ngón tay gõ nhẹ lên trang quyết định thành lập cơ sở:

"Thứ nhất, về nguồn gốc bất động sản: Kho lưu trữ Diệp Sơn cùng toàn bộ khuôn viên ba nghìn mét vuông đất vườn cây sơn ven rạch Bà Lụa này không phải là tài sản chung hình thành trong thời kỳ hôn nhân của cha mẹ anh, cũng không phải là tài sản đồng sở hữu gia đình chưa chia tách như anh lầm tưởng. Căn cứ vào hồ sơ địa chính và hợp đồng chuyển nhượng năm 1985, cụ Trương Diệp đã sử dụng toàn bộ nguồn tài chính cá nhân hợp pháp – tích lũy từ các giải thưởng quốc tế và tiền bán các tác phẩm thời kỳ đầu ở nước ngoài – để mua lại khu đất nhà kho này từ quỹ tài sản hóa giá của Hợp tác xã Cây Sơn Tương Bình Hiệp. Sau đó, cụ đã đăng ký kinh doanh dưới danh nghĩa 'Cơ sở chế tác mộc mỹ nghệ & vóc sơn mài Diệp Sơn' – một thực thể pháp nhân kinh tế độc lập có mã số thuế riêng, con dấu riêng và tài khoản lưu ký ngân hàng hoàn toàn tách biệt với tài sản hộ gia đình."

Luật sư Thu lật sang tập văn bản tiếp theo có con dấu xác nhận của Bộ Nội vụ:

"Đến quý tư năm 2019, nhận thấy tuổi cao sức yếu và lường trước những tranh chấp phức tạp của các thế hệ sau, cụ Trương Diệp đã chủ động hoàn tất mọi thủ tục chuyển đổi pháp nhân này thành 'Quỹ Bảo tồn Văn hóa Mỹ thuật Diệp Sơn' – một quỹ xã hội phi lợi nhuận hoạt động nghiêm ngặt theo Nghị định của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện. Toàn bộ nguồn vốn dự phòng bằng tiền mặt, các quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền phái sinh và mặt bằng kho lưu trữ ba nghìn mét vuông này đã được chuyển giao quyền sở hữu một cách hợp pháp, trọn vẹn vào tài sản độc lập của Quỹ Diệp Sơn trước thời điểm mở thừa kế gần một năm. Điều đó có nghĩa là: theo luật định, khối tài sản này đã không còn nằm trong khối di sản thừa kế thông thường để các đồng thừa kế tự nhiên có quyền yêu cầu phân chia tài sản theo phần trăm xuất thừa kế!"

Minh Khang nuốt nước bọt cái ực, trán lấm tấm mồ hôi lạnh. Những ngón tay đang bấu chặt lấy mép bàn run lên bần bật. Luật sư Thu không dừng lại, ánh mắt sắc lẹm sau cặp kính gọng kim loại nhìn xoáy vào gương mặt người thừa kế trưởng:

"Thứ hai, về điều khoản cấm chuyển nhượng năm mươi năm trong bản phụ lục: Điều khoản này hoàn toàn không vi phạm Điều 621 hay bất kỳ điều cấm nào của Bộ luật Dân sự về quyền thừa kế. Cố họa sĩ Trương Diệp không hề tước bỏ quyền hưởng thụ hoa lợi hay giá trị di sản của các con ông; ông chỉ thực hiện quyền của người để lại di sản khi xác lập một hình thức di tặng có điều kiện phục vụ mục đích bảo tồn văn hóa cộng đồng, được Nhà nước công nhận và bảo hộ nghiêm ngặt. Nếu ngày mai anh nộp đơn ra tòa án đòi phân chia hiện vật bằng cách bán đấu giá xé lẻ từng bức tranh, thẩm phán thụ lý vụ án sẽ căn cứ vào đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Quỹ Diệp Sơn để lập tức ra quyết định: niêm phong, phong tỏa tuyệt đối toàn bộ mười hai bức tranh cùng bức *Người Giữ Nền* để phục vụ quá trình giải quyết tranh chấp dân sự dự kiến sẽ kéo dài từ ba đến năm năm, thậm chí cả thập kỷ qua nhiều cấp xét xử!"

Bà Thu nhếch môi, một nụ cười đượm vẻ thương xót cho sự thiển cận của đối phương:

"Trong suốt ba đến năm năm đó, khi hiện vật bị niêm phong tại kho tang vật của cơ quan thi hành án, không một tổ chức tín dụng hợp pháp nào trên lãnh thổ này dám nhận thế chấp một tài sản đang có tranh chấp quyền sở hữu gay gắt. Không một nhà đấu giá danh tiếng nào trên thế giới dám in hình ảnh một bức tranh đang bị phong tỏa tư pháp vào cuốn catalogue bán hàng của họ. Thử hỏi lúc đó, anh sẽ lấy gì để thanh toán khoản nợ ba mươi tỷ đồng đến hạn vào sáng mai? Anh sẽ lấy gì để ngăn cản lệnh phát mãi tài sản cá nhân của ngân hàng?"

"Chưa hết đâu, anh Khang," Nam tiếp lời, giọng anh hạ thấp xuống một bậc nhưng đầy sức nặng răn đe. "Và đây mới thực sự là vực thẳm không đáy đang chờ đợi anh, một khi anh tiếp tục nhắm mắt đưa chân theo những lời hứa hão huyền của Phạm Đức Lâm."

Nam mở chiếc máy tính xách tay màu xám đặt trên bàn, gõ nhẹ vào bàn phím rồi xoay màn hình về phía Minh Khang. Trên màn hình sáng rực hiển thị hàng loạt các biểu đồ phổ quang phản xạ khả kiến và cận hồng ngoại (Vis-NIR), các bức ảnh chụp cắt lớp bề mặt phóng đại hàng nghìn lần dưới kính hiển vi quang học điện tử, cùng các bản quét độ phân giải cao của những biên bản giao nhận vật tư từ năm 1984 mà anh và Bảo Châu đã lặn lội thu thập được từ Hội An, Huế và kho ngoại quan Gia Định:

"Bức tranh mang tên *Bến sông chiều* – một trong những tác phẩm được sàn đấu giá Lam Thành và Phạm Đức Lâm đem ra làm mồi nhử để chào bán kín tại phòng VIP của khách sạn năm sao Riverside Grand với mức giá khởi điểm một phẩy hai triệu đô la Mỹ – thực chất chỉ là một bản ngụy tạo kỹ thuật số cực kỳ tinh vi. Chúng tôi đã tiến hành phân tích quang phổ không phá hủy đối với lớp vỏ trứng cẩn trên mặt tranh: toàn bộ đều là vỏ trứng gà công nghiệp xuất hiện tại Việt Nam sau năm 2000, có độ dày đồng nhất không phẩy mười tám milimét, bị tẩy sạch màng hữu cơ bên trong bằng dung dịch axit clohydric nồng độ thấp rồi ép phẳng cưỡng bức bằng máy lăn cơ khí công nghiệp. Chúng hoàn toàn không có cấu trúc xốp tự nhiên của vỏ trứng vịt thả đồng Thu Bồn dày không phẩy hai mươi lăm milimét được nghệ nhân Nguyễn An và thợ mộc Cẩm Phô đập rạn thủ công bằng búa gỗ ổi năm 1984!"

Nam nhấn chuột chuyển sang hình ảnh phân tích cắt lớp thứ hai:

"Còn bức vóc sơn mài dở dang mà đích thân Phạm Đức Lâm mang đến văn phòng luật sư Thu vào đêm hôm trước để ra oai và thách thức chúng tôi? Toàn bộ cốt vóc bên trong là ván ép công nghiệp HDF dày mười hai milimét được cắt bằng máy CNC hiện đại, các vết nứt chân chim trên bề mặt không phải là quá trình co ngót tự nhiên của nhựa sơn then theo thời gian, mà là sản phẩm cưỡng bức đóng rắn nhân tạo bằng cách đưa vào buồng sấy đèn hồng ngoại công suất cao. Lâm đã dùng dung dịch clo tẩy trắng để cạo sửa các dòng ghi chú niên đại trên tập hồ sơ xuất xứ lưu trữ, hòng biến một bản sao chép thử nghiệm vụng về thành kiệt tác thất lạc của cụ Trương Diệp nhằm chiếm đoạt tiền đặt cọc của các nhà sưu tập nước ngoài."

Nam gõ đầu ngón tay trỏ xuống mặt bàn gỗ lim, từng tiếng *cộc, cộc* khô khốc vang lên như từng phát búa gõ vào tâm can người đàn ông đang run rẩy:

"Nếu anh tiếp tục mù quáng ủy quyền cho Lam Thành, tiếp tục ký vào các hợp đồng môi giới bí mật đem chào bán bộ tranh với tập hồ sơ xuất xứ đã bị cạo sửa, tẩy xóa nhằm mục đích cấn trừ nợ cá nhân, hành vi của anh sẽ không còn nằm trong phạm vi tranh chấp quyền thừa kế dân sự nữa. Theo quy định của Bộ luật Hình sự, đó là hành vi đồng phạm lừa dối khách hàng và lừa đảo chiếm đoạt tài sản có tổ chức với giá trị đặc biệt lớn! Một khi cơ quan cảnh sát kinh tế vào cuộc khởi tố vụ án, toàn bộ bộ sưu tập mười hai bức tranh sẽ bị tịch thu làm vật chứng vụ án hình sự, bị niêm phong vô thời hạn trong kho tang vật ẩm mốc. Đến lúc đó, danh dự cả một đời thanh bạch của ba anh sẽ bị chôn vùi dưới bùn nhơ của những trò gian lận thương mại, còn bản thân anh sẽ phải đối diện với mức án từ mười hai đến hai mươi năm tù hoặc tù chung thân. Liệu số tiền ba mươi tỷ ấy có mua lại được tự do và sinh mạng của anh không, anh Khang?"

Trương Minh Khang lảo đảo lùi lại nửa bước. Đầu gối ông ta mềm nhũn, toàn thân mất hết trọng lực, ngã sụp xuống chiếc ghế gỗ tựa phía sau.

Gương mặt ông ta biến sắc từ đỏ tía vì giận dữ sang tái mét, rồi chuyển hẳn sang màu xám xịt như tro tàn của một lò gạch vừa tắt lửa. Lồng ngực phập phồng dữ dội dưới lớp áo lụa nhăn nhúm, hơi thở đứt quãng, chiếc cà vạt lụa thắt nút chặt dường như đang biến thành chiếc thòng lọng siết nghẹt lấy thanh quản. Những toan tính thương trường lọc lõi, những kịch bản sang tay tài sản triệu đô trong nháy mắt, những lời hứa hẹn bùi tai của những tay môi giới nghệ thuật lọc lõi bỗng chốc vỡ tan tành như bong bóng xà phòng trước chuỗi chứng cứ khoa học thực nghiệm và những lập luận pháp lý sắc bén không thể bác bỏ.

Giữa lúc bầu không khí im lặng ngột ngạt đến mức chỉ còn nghe thấy tiếng tim đập thình thịch và tiếng gió rít qua khe cửa gỗ, cánh cửa bên hông xưởng mài khẽ cọt kẹt mở ra.

Tiếng bước chân ngập ngừng, nặng trĩu vang lên trên nền gạch tàu bám rêu.

Một bóng người trẻ tuổi bước vào. Cậu ta mặc chiếc áo khoác gió sờn rách bám đầy bụi đường đỏ quạch của chặng đường dài từ Bình Lợi xuống Bình Dương. Mái tóc rối bời, hai hốc mắt thâm quầng vì nhiều đêm thức trắng trong nỗi sợ hãi tột cùng. Đó là Mai Quốc Huy. Hai bàn tay cậu ta ôm chặt lấy một tập hồ sơ bọc bìa da sờn rách, bước từng bước run rẩy về phía chiếc bàn điều hành trung tâm.

Đi ngay phía sau Huy là bà Trương Thanh Mai và Lê Tường Vân.

Huy đứng sững lại trước mặt hội đồng, đôi môi khô khốc nứt nẻ mấp máy vài lần mới phát ra được âm thanh. Giọng cậu ta run rẩy, nghẹn ngào, nhưng ẩn chứa sự nhẹ nhõm cùng cực của một kẻ mang trọng tội vừa quyết định bước ra ánh sáng để rũ bỏ gánh nặng đè bẹp lương tri suốt nhiều tuần trốn chạy:

"Tôi... tôi xin phép được khai báo toàn bộ sự thật trước hội đồng gia tộc và cơ quan pháp luật."

Cậu ta chậm rãi đặt tập hồ sơ da sờn xuống mặt bàn gõ đỏ, run rẩy mở từng chiếc khóa kẹp, phơi bày toàn bộ các bản sao lưu hợp đồng, biên lai chuyển tiền điện tử và tập bản vẽ kỹ thuật chi tiết:

"Tôi là Mai Quốc Huy, chủ cơ sở phục chế mỹ thuật tư nhân tại Bình Lợi. Ba tháng trước ngày cụ Trương Diệp qua đời, ông Phạm Đức Lâm – Tổng Giám đốc sàn đấu giá Lam Thành – đã đích thân tìm đến xưởng của tôi. Ông Lâm chuyển khoản đặt cọc trước cho tôi số tiền năm trăm triệu đồng, ký một văn bản thỏa thuận dưới danh nghĩa hợp đồng phục chế bảo tồn tư liệu mỹ thuật, nhưng thực chất là dùng quyền lực và tiền bạc để ép buộc tôi phải thực hiện một bản vóc sao chép dở dang khổ ba mươi nhân bốn mươi centimet. Ông ta yêu cầu tôi phải sử dụng loại bạc lá công nghiệp nhập khẩu từ Đài Loan kích thước mười phẩy chín nhân mười phẩy chín centimet – loại bạc có độ dày không đồng đều và hàm lượng tạp chất cao – rồi phủ lên bề mặt một lớp dung dịch keo bóng pha trộn hợp chất butyl acetate để tạo độ bóng giả và mùi hăng tương tự như bút pháp sơn mài thời kỳ kháng chiến của cụ Diệp. Khi tôi thắc mắc, ông Lâm khẳng định đó chỉ là một bản mô hình đối chiếu kỹ thuật dùng cho hồ sơ lưu trữ nội bộ của sàn đấu giá."

Huy dừng lại, nuốt một ngụm nước bọt đầy khó nhọc. Cậu ta khẽ liếc nhìn Bảo Châu với ánh mắt van lơn, rồi cúi rạp đầu trước cụ Bùi Tấn Phúc:

"Đến đêm sau lễ tang của cụ Diệp tại căn biệt thự Điện Biên Phủ, bà Lê Tường Vân đã chủ động liên lạc và tiếp cận tôi. Bà Vân đưa cho tôi một tỷ đồng tiền mặt, yêu cầu tôi lợi dụng vị trí kỹ thuật viên phục chế được phép ra vào phòng tranh để ngắt hệ thống camera an ninh trong vòng bốn mươi lăm phút nhằm đưa bức tranh thật ra khỏi biệt thự. Nhưng sau khi cầm bức tranh trong tay, nhận thấy giá trị quá lớn của kiệt tác và nỗi sợ hãi bị mạng lưới giang hồ của ông Lâm thanh trừng nếu kế hoạch bại lộ, tôi đã nảy sinh lòng tham và sự hèn hạ... Tôi đã đánh tráo: tôi đặt tấm vóc giả còn ướt keo dính vào két sắt âm tường của cụ Diệp để đánh lạc hướng cơ quan chức năng, nhằm trì hoãn thời gian phát hiện mất cắp. Sau đó, tôi một mình mang bức tranh thật đi gửi tại kho ngoại quan Gia Định dưới mã ký hiệu lưu kho D.S.–N.G.N.–8402. Tôi đã không đến điểm hẹn tại bến đò Bình Quới như đã cam kết với bà Vân... Tôi đã trốn chạy suốt những ngày qua trong sự hoảng loạn tột độ... Toàn bộ biên lai ký gửi kho hàng ngoại quan bản gốc, mã khóa niêm phong chì tử ngoại, cùng cuốn nhật ký pha chế hóa chất giả mạo bề mặt, tôi xin tự nguyện bàn giao đầy đủ cho luật sư Thu và anh Nam."

Huy vừa dứt lời, cả gian phòng dường như ngừng thở.

Lê Tường Vân chậm rãi bước lên phía trước. Gương mặt của người đàn bà từng mang biệt danh bí ẩn "Người Giữ Bóng" – kẻ đã khuấy đảo giới sưu tầm suốt nhiều năm qua – giờ đây không còn nét kiêu kỳ, sắc sảo và lạnh lùng như lớp vỏ bọc thường ngày. Chiếc áo măng tô màu lam sẫm khoác hờ trên đôi vai gầy guộc. Ánh mắt bà hướng về phía bức tranh *Người Giữ Nền* đang được đặt trang trọng trên giá đỡ bằng gỗ xoan đào giữa phòng, một ánh nhìn chan chứa sự thanh thản, nhẹ nhõm đến lạ kỳ.

"Những điều cậu Huy vừa khai báo về hành vi của tôi hoàn toàn đúng sự thật," bà Vân cất giọng trầm buồn nhưng rõ ràng, từng lời nói vang vọng vào khoảng không tĩnh mịch của xưởng mài. "Tôi chính là người đã vạch ra kế hoạch và thuê người tổ chức việc di dời bức tranh ra khỏi căn biệt thự trên đường Điện Biên Phủ ngay sau đêm tang lễ. Suốt hơn bốn mươi năm qua, tôi đã sống trong một địa ngục trần gian của sự thù hận và uất ức. Tôi luôn nung nấu niềm tin mù quáng rằng danh họa Trương Diệp – một người đàn ông quyền uy trên đỉnh cao danh vọng – đã nhẫn tâm cướp đoạt toàn bộ công sức, tài năng và mồ hôi nước mắt của mẹ tôi, nữ nghệ nhân Nguyễn An, để đắp nặn nên sự nghiệp vinh quang cho riêng mình. Khi tình cờ biết được tin anh Minh Khang đang tìm cách móc nối với Phạm Đức Lâm để đem toàn bộ bộ tác phẩm đi thế chấp và thương mại hóa ở nước ngoài, tôi đã phát điên. Tôi tự cho mình cái quyền được đứng trên pháp luật, làm mọi cách – kể cả những thủ đoạn bẩn thỉu nhất – để chiếm giữ bức tranh, ngăn không cho di sản của mẹ tôi bị rơi vào tay những kẻ buôn tranh con buôn."

Bà Vân khẽ mỉm cười cay đắng, khóe mắt ngân ngấn nước:

"Để thực hiện việc đó, tôi đã lén lút đi trước nhóm giám định của Nam một bước tại Hội An. Chính tôi là người đã đột nhập vào kho vật tư Cẩm Phô lúc nửa đêm, cạy phá ngăn kéo bàn làm việc cũ để tìm kiếm những mảnh nhật ký xưởng vóc năm 1984. Chính tôi đã bám theo dấu vết lên tận Biệt thự Mười Ba Ô Cửa trong màn sương mù Đà Lạt. Nhưng hỡi ôi, lòng thù hận cá nhân và thói ích kỷ hạn hẹp đã làm cho mắt tôi mù lòa!"

Bà đưa tay chỉ về phía cuốn sổ chấm công màu vàng úa đang đặt bên cạnh ấm trà của cụ Phúc:

"Chỉ đến khi tôi đứng trước cuốn sổ công của Hợp tác xã Cây Sơn, nhìn thấy từng nét chữ run rẩy của mẹ tôi ghi nhận công lao của những người thợ mài vô danh; chỉ đến khi tận mắt nhìn thấy vết vá nan tre vặn tim kỳ diệu mà cụ Phúc đã tỉ mỉ thực hiện để cứu sống tấm vóc mộc bị cong vênh năm xưa; và chỉ khi được nghe cụ Phúc kể lại câu chuyện mẹ tôi từng thẳng thừng hắt chén trà từ chối những cọc tiền đô la của những thương nhân người Pháp năm 1984 để kiên quyết bảo vệ nồi cơm và phẩm giá của anh em thợ thuyền... tôi mới bàng hoàng nhận ra mình đã phạm phải một tội lỗi tày trời đối với vong linh của chính mẹ mình! Mẹ tôi chưa bao giờ xem nghệ thuật sơn mài là tài sản độc tôn của riêng cá nhân bà. Nghệ thuật ấy là máu thịt, là sự kết tinh của cả một tập thể những người thợ giữ nền thầm lặng. Hành vi chiếm đoạt tranh của tôi, dù ban đầu nhân danh tình mẫu tử hay mong muốn bảo vệ di sản, bản chất vẫn là một hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng và suy đồi về mặt đạo đức. Tôi xin công khai nộp lại toàn bộ nhật ký lộ trình, biên bản các cuộc liên lạc ngầm, và xin sẵn sàng chấp nhận mọi hình thức xử lý của pháp luật nếu luật sư Thu và gia đình họ Trương tiến hành tố tụng."

Bà Trương Thanh Mai khẽ thở dài, bước tới bên cạnh, nhẹ nhàng đặt bàn tay ấm áp lên bờ vai đang khẽ run lên của Tường Vân. Bà nhìn người phụ nữ cùng chung cảnh ngộ, nhìn người anh trai đang ngồi chết lặng như pho tượng sáp, rồi quay mặt đối diện với toàn thể hội đồng:

"Trong toàn bộ chuỗi bi kịch đau đớn này, tôi cũng là một người mang tội. Khoảng hai tuần trước ngày ba tôi qua đời, khi linh cảm thấy sức khỏe của ông cụ đã cạn kiệt, chính tôi là người đã lén sao chụp danh mục tài liệu các kho hàng cũ ven sông Hoài và cơ sở lưu trữ tại Huế để trao cho chị Tường Vân. Lúc đó, tôi chỉ ngây thơ nghĩ rằng việc giúp chị ấy tìm lại những kỷ vật của người mẹ đã khuất sẽ giúp hai gia đình hóa giải được những uẩn ức sâu nặng trong quá khứ một cách êm đẹp trong nội bộ. Và cũng chính tôi... chính sự hèn nhát, sợ hãi dư luận xã hội làm tổn hại đến thanh danh cao quý của dòng họ Trương, đã khiến tôi giấu kín lá thư tạ lỗi dài sáu trang của ba tôi suốt bấy nhiêu năm trời. Tôi đã cất nó trong đáy hộp gỗ trắc, không dám cho anh Khang biết, không dám cho công chúng biết. Chính sự giấu giếm, bưng bít thông tin của tôi đã vô tình tạo ra những khoảng mờ tăm tối của lịch sử, tạo kẽ hở chí mạng cho những kẻ trục lợi bất lương như Phạm Đức Lâm len lỏi vào chia rẽ, thao túng và đẩy gia đình chúng ta vào bờ vực tan gia bại sản!"

Bà Mai nhìn thẳng vào Minh Khang, những giọt nước mắt lăn dài trên đôi gò má hao gầy:

"Anh Khang ơi, ba chúng ta suốt một đời thanh bạch không hề có lỗi với làng nghề! Ba chỉ mắc nợ họ một lời công khai danh phận trên mặt giấy tờ mà lúc sinh thời, vì những ràng buộc nghiệt ngã của thời cuộc, ông chưa kịp hoàn thành trọn vẹn. Còn chúng ta... những đứa con được nuôi nấng bằng vinh quang của ba, suýt chút nữa đã vì lòng tham và những món nợ tiền bạc mà giẫm đạp lên tất cả những gì thiêng liêng nhất mà người đã để lại cho đời!"

Những lời tự thú chân thành, nghẹn ngào từ đáy lòng của Mai Quốc Huy, Lê Tường Vân và bà Trương Thanh Mai vang lên trong gian nhà điều hành như những dòng nước tinh khiết chảy qua một mảnh đất khô cằn đầy gai góc, gột rửa đi mọi sự ngờ vực, hận thù và những màn sương mù giăng mắc suốt nhiều tuần lễ. Toàn bộ chuỗi bảo quản và hành trình vật lý của tác phẩm kiệt tác – từ xưởng tranh biệt thự Sài Gòn, qua những cơn mưa bão miền Trung tại Hội An, những đêm thâu trong lăng tẩm xứ Huế, qua làn sương mù lạnh buốt của cao nguyên Đà Lạt, về đến kho ngoại quan Gia Định và cuối cùng nằm an toàn trong buồng ủ số một của làng Tương Bình Hiệp – đã được khép kín hoàn toàn. Không còn một mắt xích nào bị đứt đoạn. Mọi sự thật kỹ thuật và pháp lý đã được phơi bày ra ánh sáng một cách minh bạch, sạch sẽ và thuyết phục đến từng chi tiết nhỏ nhất.

Đúng lúc đó, từ ngoài con đường rải sỏi dẫn vào cổng xưởng gạch cũ, tiếng gầm rú chói tai của một động cơ ô tô hạng sang xé toạc không gian yên bình của buổi chiều muộn.

Tiếng phanh xe ken két chà xát trên mặt đá dăm. Ngay sau đó là tiếng bước chân dồn dập, vội vã nện thình thịch trên con đường lát đá dẫn thẳng vào gian nhà điều hành.

Cánh cửa gỗ dày bật mở toang ra hai phía.

Phạm Đức Lâm xuất hiện.

Vị Tổng Giám đốc điều hành quyền lực của sàn đấu giá Lam Thành bước vào phòng trong bộ âu phục đắt tiền may đo riêng màu xám tro, nhưng vạt áo đã xộc xệch, chiếc cà vạt lụa lệch sang một bên, và mái tóc vuốt keo bóng lộn thường ngày giờ đây bị gió chiều thổi rối bù lòa xòa trước trán. Đi sát ngay sau lưng ông ta là hai luật sư thương mại trẻ tuổi, tay xách nách mang những chiếc cặp công văn bằng da dày cộm khóa số sáng loáng. Dù ngoài mặt vẫn cố gượng gạo giữ lấy vẻ lịch thiệp, tự tin và ngạo nghễ của một kẻ lắm tiền nhiều của, nhưng đôi con ngươi giảo hoạt đảo liên hồi và nụ cười nửa miệng cứng đờ đã bộc lộ rõ sự bấn loạn, lo âu tột độ của một con thú săn mồi đang rơi vào ổ phục kích.

"Chào các vị! May mắn quá, thật là may mắn, phiên họp hòa giải nội bộ của gia tộc họ Trương danh giá vẫn chưa đi đến hồi kết," Lâm cất giọng sang sảng, cố tình nói thật to để át đi tiếng gió rít ngoài rặng tre bên bờ rạch. Ông ta đưa mắt quét nhanh một vòng khắp lượt những người có mặt, dừng lại một giây đầy đe dọa nơi Mai Quốc Huy và Lê Tường Vân, rồi nhanh chóng bước tới, đặt trọng tâm ánh nhìn vào Trương Minh Khang. "Anh Khang, tôi vừa nhận được tin báo khẩn từ thành phố rằng đang có một nhóm người mượn danh nghĩa bảo tồn văn hóa để gây sức ép tâm lý, buộc anh phải từ bỏ quyền định đoạt hợp pháp đối với khối tài sản thừa kế trị giá hàng chục triệu đô la của mình. Nhận thấy sự an nguy của người bạn thân thiết và đối tác chiến lược bị đe dọa, tôi đã lập tức hủy bỏ hai cuộc gặp gỡ quan trọng với các nhà đầu tư Hồng Kông để đích thân xuống đây hỗ trợ pháp lý và tài chính cho anh!"

Lâm quay sang hất hàm ra hiệu cho hai luật sư đi cùng. Một chiếc cặp da lập tức được bật mở tanh tách, rút ra một tập hồ sơ dày cộp in trên giấy can cao cấp, bên ngoài đóng dấu niêm phong màu đỏ tươi của Công ty Cổ phần Môi giới Mỹ thuật Lam Thành.

Lâm cầm tập tài liệu, đập mạnh xuống mặt bàn ngay trước tầm mắt của Minh Khang:

"Thưa luật sư Thu, thưa anh Khang và toàn thể các vị có mặt tại đây! Tôi mang đến đây bản 'Hợp đồng Môi giới Độc quyền và Cam kết Bảo lãnh Tài chính Toàn phần' đã được ký kết hợp lệ, có công chứng chứng thực giữa Lam Thành và ông Trương Minh Khang với tư cách là người đại diện hợp pháp duy nhất của khối đồng thừa kế. Theo đúng các điều khoản bất khả hủy ngang quy định tại Điều 8 của hợp đồng này, sàn Lam Thành đã chính thức kích hoạt cam kết giá sàn tối thiểu sáu triệu đô la Mỹ từ Quỹ Đầu tư Nghệ thuật Thái Bình Dương có trụ sở tại Singapore. Ngay trong chiều hôm nay, tại gian phòng này, chỉ cần anh Khang đặt một chữ ký xác nhận vào biên bản bàn giao danh mục ba bức tranh sơn mài đầu tiên trong bộ sưu tập cho chúng tôi quản lý, toàn bộ khoản dư nợ ba mươi tỷ đồng của anh tại ngân hàng sẽ được Lam Thành giải ngân thanh toán dứt điểm trong vòng một giờ thông qua cơ chế mua bán nợ doanh nghiệp hợp pháp! Anh Khang sẽ lập tức sạch nợ, công ty của anh sẽ thoát khỏi tình trạng phá sản, và gia đình anh sẽ giữ lại được toàn bộ bất động sản tại Sài Gòn!"

Lâm ghé sát người xuống, nhìn sâu vào đôi mắt đang đờ đẫn của Minh Khang bằng một giọng thì thầm đầy ma lực cám dỗ:

"Anh Khang, anh là một doanh nhân từng trải, anh hiểu rõ hơn ai hết quy luật khắc nghiệt của thị trường: tiền mặt là máu, là sinh mạng! Đừng để những lý thuyết bảo tồn giáo điều, những lời đạo đức giả tạo hay những giọt nước mắt hoài niệm cổ hủ của đám thợ mài thủ công làm lay chuyển ý chí của một nhà kinh doanh lớn. Cơ hội để anh tự cứu lấy mình chỉ tồn tại duy nhất một lần này, trước mười hai giờ trưa ngày mai khi lệnh cưỡng chế có hiệu lực. Hãy ký đi, và để Lam Thành giải quyết mọi rắc rối cho anh!"

Trương Minh Khang trừng trừng nhìn tập hợp đồng được đẩy sát mép áo mình. Ngón tay trỏ của ông ta giật giật, chực đưa ra chạm vào chiếc bút máy vỏ vàng đắt tiền mà Lâm đã chu đáo rút sẵn nắp. Cơn khát tiền mặt, nỗi sợ hãi tột cùng về cảnh nhà tan cửa nát, viễn cảnh bị tống ra đường như một kẻ vô gia cư đang gào thét trong từng mạch máu của người đàn ông cùng quẫn.

Nhưng trước khi bàn tay run rẩy của Khang kịp chạm vào thân bút, một tiếng cười khẽ, lạnh băng như băng giá mùa đông vang lên từ phía đối diện.

Quách Nhật Nam đứng thẳng người dậy. Dáng vẻ anh thanh mảnh nhưng vững chãi như một thân tre già ven rạch Bà Lụa. Anh chậm rãi bước vòng qua mép bàn, tiến thẳng đến đối diện với Phạm Đức Lâm. Trên tay Nam là hai tập hồ sơ mỏng được bảo quản cẩn thận trong các túi nilon chống tĩnh điện chuyên dụng của phòng thí nghiệm bảo tồn.

"Ông Lâm, ông xuất hiện rất đúng lúc," Nam cất giọng điềm tĩnh, ánh mắt sắc như dao cạo nhìn thẳng vào tâm can đối thủ. "Chúng tôi thực sự đã chuẩn bị sẵn bàn ghế và tư liệu để chờ đợi sự có mặt của ông. Có ông ở đây, chúng tôi mới có thể hoàn tất chương cuối cùng của bản báo cáo giám định tội phạm học này."

Nam đặt tập tài liệu thứ nhất xuống mặt bàn gỗ lim, đè ngay lên góc tập hợp đồng sáu triệu đô la của Lam Thành:

"Đây là bản kết quả giám định chuyên sâu bằng phương pháp quang phổ huỳnh quang tia X (XRF) kết hợp sắc ký khí khối phổ (GC-MS) do Viện Khoa học Hình sự thuộc Bộ Công an phối hợp với Trung tâm Giám định Di sản Quốc gia thực hiện suốt đêm qua. Đối tượng giám định chính là tập hồ sơ xuất xứ của bức tranh *Bến sông chiều* và tấm vóc thử nghiệm bằng ván ép công nghiệp HDF mà ông đã trơ trẽn mang đến văn phòng luật sư Thu vào đêm hôm trước để tống tiền và đe dọa chúng tôi."

Cơ mặt của Phạm Đức Lâm khẽ giật một cái. Nam tiếp tục, giọng nói rành rọt từng chữ:

"Báo cáo kết luận không thể chối cãi: toàn bộ các dòng chữ viết tay ghi nhận niên đại 'Tháng 11 năm 1984' cùng chữ ký mang tên cố nghệ nhân Nguyễn An trên tờ chứng nhận xuất xứ gốc vỏ trứng vịt Thu Bồn đã bị tẩy xóa bằng dung dịch hóa chất natri hypoclorit nồng độ cao nhằm làm mất đi lớp mực cổ. Sau đó, các đối tượng đã sử dụng máy in laser kỹ thuật số sử dụng loại mực bột chứa hạt polyme styrene-acrylate – một loại mực chỉ bắt đầu được thương mại hóa trên thế giới sau năm 2015 – để in đè các thông tin sai lệch lên trên bề mặt giấy dó cũ. Ông Lâm, ông đã dùng một bộ hồ sơ ngụy tạo thô thiển để biến những bản vóc phế phẩm của các xưởng mộc công nghiệp thành kiệt tác thời kỳ đỉnh cao của danh họa Trương Diệp, nhằm mục đích giăng bẫy lừa đảo các quỹ đầu tư tài chính quốc tế!"

Phạm Đức Lâm nghiến chặt răng, hai hàm bạnh ra, cố giữ giọng điệu trơ tráo:

"Cậu Nam! Cậu chỉ là một chuyên gia kỹ thuật què quặt. Những kết quả thí nghiệm trong phòng kín của cậu không có giá trị phủ nhận một hợp đồng thương mại quốc tế đã có chữ ký đại diện của người thừa kế! Đừng có đem mấy cái biểu đồ vớ vẩn ấy ra để dọa một doanh nghiệp hàng đầu như Lam Thành!"

"Vậy thì mời ông xem tiếp tập tài liệu thứ hai này," Nam mỉm cười lạnh lùng, rút tập hồ sơ thứ hai đặt mạnh xuống bàn. "Tập tài liệu này không phải là biểu đồ phòng thí nghiệm, mà là những con số biết nói của ngành điều tra tài chính."

Anh lật mở từng trang sao kê ngân hàng có dấu mộc tròn đỏ chói:

"Đây là bản trích lục sao kê chi tiết tài khoản ngân hàng của Công ty TNHH Đầu tư Mỹ thuật Viễn Đông – một công ty bình phong đặt tại quận Ba mà ông nhờ người nhà đứng tên để thực hiện các giao dịch ngầm cho sàn Lam Thành. Nhật ký chuyển tiền thể hiện rõ: chính tài khoản này đã chuyển năm trăm triệu đồng cho Mai Quốc Huy vào ngày 12 tháng 8 để thực hiện bản vóc giả bằng bạc lá công nghiệp Đài Loan. Và đặc biệt hơn nữa, đây là ủy nhiệm chi ngày 28 tháng 9: đích thân tài khoản cá nhân của Phạm Đức Lâm đã chuyển một trăm năm mươi triệu đồng cho đối tượng Hoàng Sơn – một kẻ chuyên làm giả con dấu tại khu vực Chợ Cũ – để khắc con dấu giả mang danh xưng 'Văn phòng Di sản Trương Diệp'. Mục đích là gì? Để chuẩn bị bộ giấy tờ thông quan giả mạo nhằm cưỡng ép rút lô hàng mang mã số D.S.–N.G.N.–8402 ra khỏi kho ngoại quan Gia Định vào chiều ngày hôm qua!"

Nam ngẩng đầu lên, ánh mắt nhìn thẳng vào hai luật sư đi cùng Lâm:

"Tôi xin thông báo để hai vị luật sư đồng nghiệp của bà Thu được biết: Cục Cảnh sát Điều tra Tội phạm về Tham nhũng, Kinh tế, Buôn lậu và An ninh Điều tra đã chính thức thụ lý toàn bộ tập hồ sơ chứng cứ này từ chín giờ mười lăm phút sáng nay, theo đơn tố giác tội phạm khẩn cấp do luật sư Nguyễn Hoài Thu và đại diện làng nghề Tương Bình Hiệp đồng ký tên!"

Như một đòn giáng sấm sét thứ hai, luật sư Nguyễn Hoài Thu đứng bật dậy. Phong thái đĩnh đạc và uy nghiêm của bà bao trùm toàn bộ không gian phòng họp:

"Thưa ông Phạm Đức Lâm! Với tư cách là người đại diện pháp lý duy nhất được cố họa sĩ Trương Diệp ủy thác toàn quyền quản lý di sản, tôi chính thức tuyên bố trước sự chứng kiến của chính quyền địa phương và các bên liên quan: Bản Hợp đồng Môi giới Độc quyền mà ông đang cầm trên tay đã hoàn toàn vô hiệu đương nhiên kể từ thời điểm xác lập! Căn cứ theo Điều 127 Bộ luật Dân sự, giao dịch dân sự bị vô hiệu do có hành vi lừa dối, giả mạo chứng từ và vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc trung thực, thiện chí. Mọi cam kết bảo lãnh tài chính sáu triệu đô la mà ông rêu rao chỉ là một công cụ lừa đảo nhằm chiếm đoạt quyền sở hữu hiện vật mỹ thuật quốc gia!"

Bà Thu quay phắt sang phía Trương Minh Khang, ánh mắt nghiêm khắc như một vị thẩm phán tại phiên tòa:

"Anh Khang! Hãy mở to mắt ra mà nhìn cho rõ! Toàn bộ những giấy tờ ủy quyền, những hợp đồng đại diện mà anh đã mù quáng ký cho Lam Thành trong những ngày qua đang là căn cứ pháp lý duy nhất để Phạm Đức Lâm kéo anh vào chiếc ghế bị can, biến anh thành kẻ đồng phạm chủ mưu trong một vụ án hình sự lừa đảo chiếm đoạt tài sản xuyên quốc gia! Nếu ngay tại giây phút này, anh không lập tức ký vào biên bản tuyên bố hủy bỏ toàn bộ tư cách đại diện của Lam Thành, cơ quan an ninh điều tra sẽ có đủ căn cứ pháp lý để xác định anh là một mắt xích trong đường dây buôn lậu và ngụy tạo cổ vật này!"

Hai chữ "bị can" và "hình sự" nổ bùng như một tiếng sét xé toạc màn sương mù u tối trong tâm trí Trương Minh Khang.

Ông ta rùng mình ớn lạnh. Minh Khang nhìn sang Lâm – kẻ chỉ vài phút trước còn xuất hiện như một vị cứu tinh hào nhoáng, lịch thiệp mang theo chiếc phao cứu sinh sáu triệu đô la – giờ đây vạt áo vest đắt tiền đã đầm đìa mồ hôi hột, hai mắt láo liên nhìn quanh phòng, bàn tay cầm chiếc bút máy mạ vàng khẽ run lên bần bật. Khang chợt bàng hoàng nhận ra toàn bộ sự thật ghê tởm: Lâm chưa bao giờ có ý định cứu vớt công ty ông ta. Hắn chỉ lợi dụng thế cùng lực kiệt và món nợ ba mươi tỷ của ông ta để biến ông ta thành một tấm bình phong pháp lý, thành một con tốt thí mạng gánh chịu toàn bộ trách nhiệm hình sự một khi những kiệt tác giả mạo bị phanh phui trước cộng đồng nghệ thuật quốc tế!

Nỗi uất ức bị phản bội và sự sợ hãi tột cùng trước cánh cửa nhà tù bùng nổ thành một cơn thịnh nộ cuồng phong.

"Đồ khốn nạn!"

Minh Khang gầm lên một tiếng xé họng. Người đàn ông trung niên chồm tới, chộp lấy tập hợp đồng môi giới sáu triệu đô la của Lam Thành trên mặt bàn, dùng toàn bộ sức lực của đôi bàn tay gân guốc nghiến răng xé toạc làm đôi, rồi làm bốn, làm tám mảnh trước con mắt sững sờ, chết lặng của Lâm và hai gã luật sư đi cùng.

"Mày cút ngay! Cút ngay khỏi mắt tao!" Khang ném tung những mảnh giấy rách tơi tả thẳng vào khuôn mặt tái mét của Phạm Đức Lâm. Những mảnh giấy trắng bay lả tả trong không khí, rơi rụng trên nền gạch ẩm mốc. "Mày dám gài bẫy tao! Mày định đẩy tao vào tù để cướp trắng di sản của cha tao sao? Luật sư Thu! Lập biên bản ngay lập tức cho tôi! Tôi – Trương Minh Khang, con trai trưởng của cố họa sĩ Trương Diệp – tuyên bố bãi miễn toàn bộ tư cách đại diện thương mại của Phạm Đức Lâm và sàn Lam Thành! Tôi hủy bỏ vô điều kiện mọi văn bản ủy quyền, mọi thỏa thuận đã ký trước đây! Tôi yêu cầu công an khởi tố bọn lừa đảo này ngay lập tức!"

Phạm Đức Lâm lảo đảo lùi lại hai bước, mặt cắt không còn một hột máu. Chiếc bút máy rơi khỏi tay ông ta, lăn lông lốc trên sàn gạch phát ra những tiếng kêu lách cách khô khốc. Hai gã luật sư trẻ hốt hoảng kéo giật tay áo Lâm, run rẩy thì thầm điều gì đó vào tai ông ta.

Hiểu rằng thế trận đã hoàn toàn sụp đổ, mọi đường dây thao túng đã bị bẻ gãy tận gốc và nguy cơ bị bắt giữ đang cận kề từng phút, Phạm Đức Lâm nghiến răng ken két đến mức quai hàm bạnh ra méo mó. Ông ta trừng trừng nhìn Nam và Bảo Châu bằng một ánh mắt hằn học, độc địa chứa đầy sự thù hận tột cùng của một kẻ săn mồi vừa bị tước đoạt miếng mồi béo bở. Không dám thốt thêm một lời nào, Lâm quay ngoắt người, cùng hai gã luật sư tháo chạy thục mạng ra phía chiếc ô tô đang nổ máy chờ sẵn ngoài cổng.

Tiếng động cơ xe hơi gầm rú điên cuồng, tiếng bánh xe nghiến trên sỏi đá dăm xa dần, rồi mất hút sau những rặng tre xanh ngắt của làng Tương Bình Hiệp.

Không gian trong gian nhà điều hành hợp tác xã cũ bỗng chốc chìm vào một khoảng lặng sâu thẳm, sạch sẽ và nhẹ nhõm đến lạ kỳ. Mùi hăng nồng của những toan tính con buôn đã tan biến, chỉ còn lại mùi nhựa sơn sống mộc mạc và hương thơm dịu nhẹ của ấm trà bắc thảo đang tỏa khói.

Lúc này, trong căn phòng chỉ còn lại những con người thực sự thuộc về di sản: những người con của gia tộc họ Trương, những người thợ lão thành của làng nghề, nhà giám định khoa học, kỹ sư bảo tồn và người đại diện công lý.

Minh Khang ngồi phịch xuống ghế, hai cánh tay buông thõng, gục đầu xuống mặt bàn gỗ lim. Hai bờ vai ông ta run lên bần bật theo từng cơn nấc nghẹn ngào. Cơn thịnh nộ đã qua đi, chỉ còn lại sự trống rỗng và nỗi tuyệt vọng trần trụi của một con người đang đứng trước bờ vực diệt vong tài chính.

"Tôi thoát khỏi bàn tay của thằng Lâm... nhưng tôi mất hết rồi..." Khang lẩm bẩm trong sự cay đắng tột cùng, hai hàng nước mắt ứa ra ướt đẫm thớ gỗ gõ đỏ. "Ngày mai ngân hàng sẽ phát mãi trụ sở công ty. Nhà cửa của vợ chồng tôi ở quận Hai sẽ bị niêm phong... Ba mươi tỷ... Tôi lấy đâu ra ba mươi tỷ trước mười hai giờ trưa mai... Tôi là đứa con bất hiếu... tôi là kẻ phá hoại..."

Bảo Châu lặng lẽ nhìn người bác ruột thịt của mình. Ánh mắt cô chùng xuống, những giận hờn, bức bối tích tụ suốt nhiều ngày qua bỗng chốc nhường chỗ cho một niềm xót xa sâu sắc trước sự mong manh của tình thân máu mủ. Cô bước lại gần bàn, đưa mắt nhìn Quách Nhật Nam và luật sư Thu, khẽ gật đầu.

Đã đến lúc thực hiện bước đi cuối cùng – một phương án nhân văn, khoa học và vẹn toàn mà Nam, cô và luật sư Thu đã cùng nhau thức trắng đêm qua bên cạnh giá vẽ của xưởng Cây Sơn để hoàn thiện từng câu chữ.

Luật sư Nguyễn Hoài Thu nhẹ nhàng mở chiếc cặp da, rút ra một tập hồ sơ hoàn toàn mới, được đóng bìa cứng màu xanh lục trang nhã. Bà đặt tập hồ sơ ngay ngắn trước mặt Trương Minh Khang:

"Anh Khang, anh hãy ngẩng đầu lên. Hãy đọc thật kỹ văn bản này bằng sự tỉnh táo của một người con họ Trương. Cha của anh – cố danh họa Trương Diệp – là một bậc đại trí, một người nhìn xa trông rộng hơn bất kỳ ai trong chúng ta. Khi quyết định thành lập Quỹ Mỹ thuật Diệp Sơn vào năm 2019, ông cụ không chỉ nghĩ đến việc bảo tồn tác phẩm nghệ thuật cho hậu thế, mà bằng tình phụ tử thiêng liêng, ông đã dự liệu và chuẩn bị sẵn một phương án bảo hiểm tài chính tối thượng cho chính những biến cố khốc liệt nhất có thể giáng xuống đầu con cháu mình."

Minh Khang ngơ ngác ngẩng đầu lên. Đôi mắt sưng đỏ, nhòe lệ của ông ta run rẩy nhìn vào dòng chữ in đậm trên trang bìa: *«Phương án Hòa giải và Thỏa thuận Tự nguyện Quản lý Khai thác Di sản Mỹ thuật Trương Diệp»*.

Luật sư Thu cất giọng giải thích, từng lời bà nói như những giọt mật rót vào tâm can đang rỉ máu của người đàn ông cùng quẫn:

"Căn cứ vào Điều lệ hoạt động của Quỹ Bảo tồn Văn hóa Mỹ thuật Diệp Sơn, nguồn vốn dự phòng hợp pháp ban đầu của Quỹ – được kết tinh từ các khoản tiền bản quyền tác phẩm tại các bảo tàng châu Âu và lợi nhuận từ cổ phần của cơ sở mộc Diệp Sơn lưu ký độc lập từ năm 1985 đến nay – hiện có số dư khả dụng bằng tiền mặt là bốn mươi tỷ đồng, đang được gửi tiết kiệm an toàn tại Chi nhánh Sở Giao dịch Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam. Cố họa sĩ đã để lại di huấn tối mật quy định rõ: nguồn tiền này được dành riêng cho hai mục đích bất di bất dịch: bảo trợ đời sống cho các nghệ nhân làng nghề sơn mài và bảo vệ sự toàn vẹn, không thể tách rời của bộ tranh mười hai bức."

Bà Thu lật sang trang thứ ba, chỉ rõ từng điều khoản chi tiết:

"Chúng tôi đưa ra phương án hòa giải cuối cùng như sau: Thay vì để bộ tranh bị xé lẻ đem bán đấu giá ở nước ngoài hay bị ngân hàng tịch biên phát mãi, Hội đồng Quản trị lâm thời của Quỹ Diệp Sơn – với sự đồng thuận tuyệt đối của đại diện gia tộc là bà Trương Thanh Mai, đại diện cộng đồng làng nghề là cụ Bùi Tấn Phúc, và sự giám sát chuyên môn độc lập của anh Quách Nhật Nam – sẽ chính thức trích ra ba mươi lăm tỷ đồng từ nguồn quỹ dự phòng hợp pháp này để mua lại quyền trưng bày và quyền khai thác văn hóa dài hạn toàn bộ mười hai bức tranh cùng kiệt tác *Người Giữ Nền* từ các đồng thừa kế hàng thứ nhất!"

Minh Khang nín thở, lồng ngực như ngừng đập. Ông ta trừng to hai mắt, nhìn sững vào luật sư Thu rồi nhìn sang Nam:

"Mua lại... quyền trưng bày dài hạn? Có nghĩa là... không bán đứt tác phẩm?"

"Chính xác là như vậy, anh Khang," Quách Nhật Nam tiếp lời, ánh mắt anh ấm áp và đầy sự cảm thông. "Về mặt pháp lý, quyền sở hữu danh nghĩa thiêng liêng và quyền tác giả tinh thần đối với bộ tranh vẫn vĩnh viễn thuộc về gia tộc họ Trương. Tên tuổi của cố họa sĩ Trương Diệp và quyền thừa kế tinh thần của anh, chị Mai và cháu Châu không ai có thể tước bỏ. Nhưng toàn bộ quyền chiếm hữu vật chất, quyền bảo quản kỹ thuật và quyền tổ chức trưng bày công cộng sẽ được ủy thác trọn vẹn cho Quỹ Diệp Sơn quản lý phi lợi nhuận trong thời hạn năm mươi năm theo đúng di chúc của cụ. Số tiền ba mươi lăm tỷ đồng này là nguồn tiền hoàn toàn trong sạch, minh bạch, có chứng từ pháp lý đầy đủ. Ngay đầu giờ sáng mai, Ngân hàng Ngoại thương sẽ thực hiện ủy nhiệm chi giải ngân trực tiếp số tiền này vào tài khoản của ngân hàng chủ nợ để tất toán dứt điểm khoản bảo lãnh tín dụng ba mươi tỷ cho anh, căn cứ trên biên bản hòa giải thành có xác nhận của thừa phát lại và quyết định công nhận của tòa án. Anh Khang sẽ hoàn toàn thoát khỏi tình trạng phá sản, giữ lại được nhà cửa cho vợ con, mà không phải cắt xén hay bán đi dù chỉ một centimet vuông vóc tranh của cha mình!"

Cụ Bùi Tấn Phúc lúc này mới chậm rãi đặt chiếc chén sứ men lam xuống mặt bàn. Cụ ngước mắt lên nhìn Minh Khang. Ánh mắt của người thợ mài già nua hơn tám mươi tuổi đời không hề có một gợn trách móc, khinh khi hay giận dữ. Đó là ánh mắt bao dung, hiền từ và đôn hậu của một người cha nhìn đứa con lầm đường lạc lối vừa kịp bước chân về lại ngưỡng cửa gia đình:

"Anh Khang à... Anh nhìn ra ngoài rạch kia xem. Nước rạch Bà Lụa ròng rồi lại lớn, phù sa trôi đi rồi lại bồi đắp về bến cũ. Anh em thợ già xưởng Cây Sơn chúng tôi đồng thuận ký vào biên bản hòa giải này. Chúng tôi cả đời chỉ biết mài vóc, mài tranh, hai bàn tay chai sần nhuộm đen màu sơn sống, chúng tôi giữ tranh không phải để làm của riêng, càng không bao giờ có bụng dạ tranh giành tiền bạc, tài sản với con cháu của cụ Diệp. Chúng tôi chỉ tha thiết muốn giữ lại cái gốc của nghề, giữ cho mười hai bức tranh và bức *Người Giữ Nền* được ở lại trọn vẹn bên nhau trên mảnh đất này. Để mai này, con em làng Tương Bình Hiệp bước vào xưởng mài, nhìn lên vách vóc còn biết được cha ông chúng, những người thợ vô danh đã cùng với cụ Diệp, cô Nguyễn An đổ mồ hôi, sôi nước mắt làm nên những điều kỳ diệu cho hội họa nước nhà như thế nào. Số tiền của Quỹ, cụ Diệp gom góp để lại cho làng nghề, nay làng nghề dùng một phần số tiền ấy để cứu anh qua cơn bĩ cực của cuộc đời... Đó mới chính là cái Đạo, cái Nghĩa lớn nhất của người giữ nền, anh Khang à!"

Từng lời nói mộc mạc, thấm đẫm tình người của người thợ cả làng nghề như một dòng suối ấm áp làm tan chảy lớp băng giá ích kỷ cuối cùng trong lòng người con trai cả.

Trương Minh Khang run rẩy, hai dòng nước mắt nóng hổi tuôn trào giàn giụa trên đôi gò má xám xịt. Người đàn ông từng ngạo mạn trên thương trường, từng lớn tiếng dọa dẫm kiện tụng, lúc này quỳ sụp cả hai đầu gối xuống nền gạch trước mặt cụ Bùi Tấn Phúc và bà Thanh Mai. Ông ta gục đầu vào đôi bàn tay thô ráp, nứt nẻ và đen nhẻm màu sơn của người thợ già, bật khóc nức nở như một đứa trẻ thơ vừa tìm lại được cội nguồn:

"Con có lỗi... Con mang tội lớn với vong linh của ba... Con tạ ơn chú Phúc... Con xin lỗi mẹ, xin lỗi em Mai, xin lỗi cháu Châu... Con đã vì đồng tiền mà suýt chút nữa chôn vùi tất cả danh dự của gia đình và công sức của cả làng nghề..."

Bà Thanh Mai nghẹn ngào rơi lệ, cùng Bảo Châu bước tới nhẹ nhàng đỡ người anh trai đứng dậy.

Bảo Châu quay sang nhìn Nam. Ánh mắt của hai người trẻ tuổi giao nhau giữa gian nhà điều hành cổ kính – một ánh mắt ngập tràn niềm tin, sự thấu hiểu và gắn kết bền chặt sau một hành trình khoa học đầy gian truân nhưng vô cùng vinh quang. Họ đã không chỉ bảo tồn thành công một hiện vật vật chất, mà còn cứu vãn được cả một nhân cách và hàn gắn những vết nứt tưởng chừng không thể hàn gắn của tình thân máu mủ.

Chiếc bút máy mạ vàng được luật sư Nguyễn Hoài Thu trân trọng đặt vào bàn tay của Trương Minh Khang.

Trước sự chứng kiến trang nghiêm của toàn thể hội đồng, trong tiếng gió chiều xào xạc thổi qua rặng tre xanh và tiếng chuông chùa xa xa vọng lại từ phía bờ rạch, từng người một chậm rãi bước lên, đặt nét bút ký dứt khoát vào Bản Thỏa thuận Hòa giải Tự nguyện:

Trương Minh Khang và Trương Thanh Mai đại diện cho hàng thừa kế thứ nhất của cố họa sĩ Trương Diệp; Cụ Bùi Tấn Phúc ký tên với tư cách đại diện Hội đồng thợ lão thành Làng nghề Sơn mài Tương Bình Hiệp; Lê Tường Vân ký tên với tư cách đại diện hợp pháp của gia đình cố nghệ nhân Nguyễn An; Trương Bảo Châu ký xác nhận với tư cách người phụ trách chuyên môn kỹ thuật bảo tồn của Quỹ Diệp Sơn; Quách Nhật Nam ký xác nhận với tư cách chuyên gia giám định độc lập chịu trách nhiệm về tính chân bản của hiện vật; Và cuối cùng, luật sư Nguyễn Hoài Thu ấn chiếc triện đồng mang dấu mộc đỏ chói, chứng thực lưu chiểu toàn bộ văn bản pháp lý lịch sử.

Bản thỏa thuận hòa giải có đầy đủ chữ ký của các bên được đóng dấu lưu chiểu, mở đường cho cuộc trưng bày lịch sử đầu tiên tại cái nôi sơn mài Tương Bình Hiệp.