Món tiền lời đầu tay và tờ biên nhận

Trên chiếc bàn con xộc xệch gian giữa, từng chuỗi tiền đồng xỏ dây đay phát ra âm thanh giòn giã ấm lòng cả gian nhà đất.

Ánh nắng ban trưa hanh hao hắt xiên qua những khe liếp tre đã mục mủn, rọi từng vệt bụi mỏng li ti chao liệng lơ lửng giữa luồng sáng mờ ảo. Trên mặt bàn gỗ tạp thô ráp, nhẵn thín và đen sẫm lại vì năm tháng cọ xát của bao đời người nghèo khó, những đồng tiền kẽm tròn xoe có đục lỗ vuông ở giữa nằm ngổn ngang thành từng cụm, từng vốc lớn. Mùi tanh nồng ngai ngái đặc trưng của kim khí gỉ sét quyện chặt lấy hương dưa cải muối chua còn vương vít sâu trong từng kẽ móng tay ram ráp của Tiểu Mãn, tạo nên một thứ phong vị của sự no đủ nhọc nhằn, mộc mạc mà chân thực đến từng thớ thịt.

Lâm Tú Nương ngồi ghé bên mép chiếc ghế đẩu ba chân khấp khểnh, đôi bàn tay gầy guộc chằng chịt những đường gân xanh, các khớp ngón sưng to và nứt nẻ vì ngâm nước lạnh buốt suốt mấy canh giờ ngoài bến sông, lúc này đang khẽ khàng run rẩy luồn từng sợi dây đay tước mỏng qua lỗ vuông từng đồng tiền. Cứ mỗi lần sợi dây xâu đủ một chục đồng, bà lại dừng tay lại một nhịp, cẩn thận dùng đầu ngón tay cái đã chai sần miết nhẹ quanh gờ nổi của đồng tiền trên cùng, như thể muốn ghìm giữ hơi ấm của chúng, lại như sợ chỉ cần chớp mắt một cái là đống của nả hiếm hoi này sẽ tan biến thành khói mây. Đôi mắt trũng sâu vì bao đêm mất ngủ của người mẹ bỗng ánh lên những tia sáng lấp lánh lạ thường — thứ ánh sáng rạng rỡ đầy hy vọng mà đã nhiều tháng nay, kể từ cái ngày giông bão Diệp Thành bị thân gỗ tròn trên sườn núi lăn đè nghiến nát khớp gối, Tiểu Mãn mới lại được nhìn thấy trên gương mặt hốc hác của mẹ.

"Tiểu Mãn à, mẹ tính đi tính lại từ nãy đến giờ ba bốn lượt rồi, vẫn tròn trặn hai trăm đồng tiền kẽm không vơi một cọng." Giọng Lâm Tú Nương nghẹn ứ nơi cuống họng, thanh âm run rẩy vừa như muốn khoe khoang với cả thế gian, lại vừa như chính bản thân bà vẫn chưa dám tin vào mắt mình. "Cả đời mẹ làm ruộng làm nương, cúi mặt xuống đất suốt bốn mùa mưa nắng, chưa từng thấy mớ rau cải nào bán được giá ba đồng, bát dưa chua nào đổi được bốn đồng bạc kẽm như buổi chợ sáng nay. Người ta xúm xít chen nhau giành mua, kẻ chậm chân còn dấm dúi dặn mẹ phải giữ phần cho bữa cỗ giỗ họ ngày mai... Mẹ cứ ngỡ như mình đang nằm mơ giữa ban ngày vậy con ạ."

Tiểu Mãn khẽ mỉm cười, khóe mắt cong cong như vầng trăng non đầu tháng. Nàng khẽ đưa mu bàn tay quệt bớt những sợi tóc mai lòa xòa trước trán bị bết lại vì mồ hôi, các ngón tay thon thả nhưng rắn rỏi vẫn thoăn thoắt gạt từng chồng tiền năm mươi đồng đã được đếm kỹ sang một góc góc bàn:

"Mẹ không mơ đâu, mồ hôi nước mắt thật của cả nhà ta đấy. Rau cỏ vụ đông bình thường thì rẻ như bèo bọt, nhà nào cũng nhổ đầy sọt mang ra chợ bán tháo. Nhưng sau đêm sương muối buốt giá vừa rồi, khắp dải Thanh Khê này từ xóm Trên xuống xóm Dưới rau non đều bị táp lá, cháy ngọn rũ rượi, chỉ có mảnh vườn sau nhà mình là giữ được mầm xanh mơn mởn nhờ cha con mình thức trắng mấy đêm liền un khói trấu mục và che đậy cẩn thận bằng từng tấm phên nứa. Của hiếm thì tự khắc thành của quý. Huống hồ hũ dưa chua của bà ngoại truyền lại bao đời giòn tan, vị chua thanh ngọt hậu đượm đà, giữa cữ rét mướt này ăn một miếng là ấm ran cả bụng, người sành ăn ở mấy trang viện trên phố huyện sao nỡ chối từ. Đây là công sức cả nhà mình thức trắng đêm hôm, dãi nắng dầm sương mà đổi lại được đấy mẹ."

Nói đoạn, Tiểu Mãn kéo chiếc rổ tre đan mắt cáo nhỏ lại gần mép bàn. Đôi mắt nàng trầm lắng lại, cẩn thận nhặt ra bốn mươi đồng kẽm sáng màu nhất, đúc sắc nét nhất, xếp thành hai hàng ngay ngắn trước mặt. Nàng ngẩng đầu nhìn thẳng vào mắt mẹ, giọng điệu kiên định và quả quyết:

"Mẹ, chỗ bốn mươi đồng này, con định dùng để mua thuốc bắc cho cha."

Lâm Tú Nương thoáng sững sờ, ngón tay đang cầm mối dây đay bỗng khựng lại giữa không trung. Nét rạng rỡ trên khuôn mặt bà chùng xuống, thay vào đó là nỗi âu lo cố hữu của người đàn bà quanh năm sống trong nợ nần thắt ruột:

"Tiểu Mãn, số tiền nợ nhà địa chủ Lương... hạn chót nộp lãi đợt một đã đến sát nút rồi con. Lương Quảng Tài đâu phải phường từ tâm dễ dãi, hắn là tay sai đắc lực của Lương lão gia, nổi tiếng bóp nặn từng xu từng cắc, thiếu một đồng kẽm hắn cũng có cớ dắt gia đinh tới đập phá làm càn. Chân của cha con... thôi thì cứ hái nắm ngải cứu sau bờ rào sao với muối hạt rồi chườm nóng đỡ tốn kém, ráng cắn răng chịu đựng ít bữa nữa xem sao..."

"Không được đâu mẹ." Tiểu Mãn lắc đầu dứt khoát, thanh âm của nàng trầm xuống nhưng ẩn chứa sức nặng không thể lay chuyển. "Đắp lá sao muối chỉ là giải pháp tạm thời xoa dịu bên ngoài da thịt thôi. Đêm qua lúc con ra vườn un trấu, thấy cha ngồi tựa vách đất cắn răng đến bật cả máu môi, cái khớp gối sưng to mọng nước, tía tái đi vì hàn khí phong tà đã ăn sâu vào tận tủy xương. Nếu không có thang thuốc sắc uống bên trong để trục ứ, tiêu thũng, hoạt huyết thông kinh lạc, cái chân đó của cha sẽ hoại tử, teo cơ rồi hỏng hẳn. Cha là trụ cột của gia đình, chân cha mà liệt vĩnh viễn thì sau này nhà ta dẫu có giữ được hai mẫu ruộng Cồn Gió cũng lấy ai cày bừa, đắp đập dẫn nước? Lúc gánh dưa từ chợ về ngang qua điếm thuốc của thầy lang Triệu ở xóm Giữa, con đã vào tận nơi hỏi cặn kẽ rồi. Thầy bảo có bài thuốc cổ truyền gồm đỗ trọng, ngưu tất, đương quy và hồng hoa, uống vào ba thang là tiêu độc giảm sưng buốt tức thì. Bốn mươi đồng kẽm này đổi lấy ba thang thuốc cứu cái chân của cha là hoàn toàn đáng giá, không thể chần chừ thêm một khắc nào nữa."

Từ phía sau tấm màn vải chắp vá bằng mấy vuông bao tải gai nơi buồng trong, tiếng ho húng hắng cùng tiếng trở mình nặng nhọc của Diệp Thành vọng ra. Tấm màn lay động, rồi một bóng người gầy guộc, tiều tụy chống một chiếc gậy tre nhẵn bóng, cắn răng tập tễnh lê từng bước nặng nề ra mép cửa. Gương mặt Diệp Thành xám ngoét vì những cơn đau nhức nhối hành hạ suốt bao ngày qua, nhưng đôi tai mẫn cảm của người làm cha đã nghe không sót một lời nào từ cuộc đối thoại của hai mẹ con ngoài gian khách.

"Tiểu Mãn nói phải đấy mình à..." Diệp Thành tựa cả nửa thân người vào khung cửa đất trát rơm, hơi thở dồn dập đứt quãng vì chỉ một đoạn ngắn từ chõng tre ra gian giữa cũng đủ vắt kiệt chút tàn lực của ông, mồ hôi lạnh rịn ra ướt đẫm trán. "Con bé nhìn xa trông rộng, biết tính toán cho cái gốc rễ lâu dài. Nhưng... Tiểu Mãn này, trích ra bốn mươi đồng mua thuốc, liệu số tiền còn lại có đủ nộp cho Lương quản sự không con? Món nợ mười lăm lượng bạc ấy, hắn đòi mỗi kỳ ba tháng phải nộp đủ hai lượng bạc tiền lãi. Nhà mình gom góp hết tiền bán rau dưa hôm nay, cộng với số tiền vụ trước còn sót lại trong đáy hũ, liệu có chạm tới được con số ấy?"

Tiểu Mãn vội đứng dậy, bước nhanh lại đỡ lấy cánh tay khẳng khiu như cành củi khô của cha, dìu ông ngồi xuống chiếc ghế trường kỷ bằng tre già đã lên nước bóng loáng nơi góc nhà. Nàng cẩn thận kéo chiếc đôn gỗ nhỏ độn rơm khô lót dưới cẳng chân đang sưng tấy đỏ rực của ông để máu huyết dễ lưu thông, rồi mới quay lại bàn giải thích cặn kẽ:

"Cha yên tâm. Hôm trước con sang thỉnh giáo Tạ huynh ở nhà trọ họ Lưu, huynh ấy đã lật giở từng dòng đọc rất kỹ văn tự nợ của nhà ta. Hai lượng bạc tiền lãi là tính gộp cho trọn một kỳ hạn ba tháng. Nhưng trên giấy vay nợ có điều khoản ghi rõ: nếu con nợ gặp cơn ngặt nghèo mà có thành ý trả dần theo từng đợt trăng tròn, chủ nợ phải cho phép nộp phân kỳ để cấn trừ lãi suất, miễn sao cuối kỳ kết toán không thiếu một ly một hào. Sáng nay con gom được một trăm sáu mươi đồng kẽm sạch, cộng với tám mươi đồng mẹ dành dụm từ tiền bán trứng gà và mớ chỉ thêu dạo trước, gom lại được đúng hai trăm bốn mươi đồng tiền kẽm. Số này quy đổi ra bạc vụn theo thời giá ngoài chợ cũng được gần hai tiền rưỡi bạc trắng. Con sẽ mang số này nộp cho Lương Quảng Tài làm tiền lãi đợt một của tháng đầu tiên."

Nói đoạn, ngón tay Tiểu Mãn lại thoăn thoắt phân loại số tiền còn lại trên mặt bàn gỗ. Những đồng tiền kẽm rỉ sét sứt mẻ méo mó được nàng gạt riêng sang một chiếc bát mẻ để chi dùng dầu muối mắm muối hàng ngày; còn những đồng tiền đúc dày dặn, gờ nổi rõ ràng, chữ nghĩa vuông vức thì được nàng xâu thành từng chuỗi tròn năm mươi đồng, buộc thắt nút bằng dây đay chắc chắn rồi bọc kỹ trong một mảnh vải chàm vuông vắn, phẳng phiu.

"Nhị Hòa!" Tiểu Mãn cất tiếng gọi ra phía sau chái bếp.

Cậu thiếu niên mười bốn tuổi đang cặm cụi ngồi bên bờ giếng mài lại chiếc lưỡi cuốc gãy nghe tiếng gọi liền vội vàng buông hòn đá mài nhẵn thín, quẹt vội vệt mồ hôi lấm tấm bùn đất trên trán rồi chạy tọt vào gian nhà:

"Chị cả gọi em?"

"Em cầm bốn mươi đồng kẽm này, chạy thật nhanh sang điếm thuốc của thầy lang Triệu ở xóm Giữa. Nhớ nói rõ là lấy ba thang thuốc trừ phong thấp, giảm sưng khớp gối như sáng nay chị đã dặn. Bảo thầy bốc thêm một củ gừng già khô để làm chất dẫn thuốc, nghe rõ chưa?"

"Dạ! Em đi ngay đây, chỉ một loáng là về tới!" Nhị Hòa đón lấy những chuỗi tiền đồng kêu lách cách giòn giã trong lòng bàn tay, ánh mắt cậu sáng ngời vẻ tự hào vì được chị cả giao phó việc trọng đại, liền thoăn thoắt quay đầu lao vút ra khỏi cổng tre như một con sóc nhỏ lướt trên triền đê.

Lâm Tú Nương dõi mắt nhìn theo bóng lưng gầy guộc của con trai khuất dần sau rặng chuối tiêu trĩu quả nơi đầu ngõ, khẽ thở dài một tiếng thật nhẹ nhưng nét căng thẳng trên gương mặt bà đã dịu đi rất nhiều:

"Con bé này, chuyện gì cũng tính trước một bước, răm rắp đâu vào đấy..."

Chưa đầy nửa tuần trà sau, tiếng bước chân huỳnh huỵch ngoài ngõ đất đã báo hiệu Nhị Hòa trở về. Cậu bé thở hổn hển nhưng hai tay ôm khư khư trước ngực ba gói thuốc bắc vuông vắn bọc bằng lá chuối khô, buộc dây chuối cẩn thận, tỏa ra mùi thơm ngai ngái, nồng đậm của các loại rễ cây rừng hòa quyện với mùi gừng cay ấm.

Không cần Tiểu Mãn phải lên tiếng nhắc nhở, cô em gái mười tuổi Tam Nha nãy giờ ngồi im thin thít nơi bậu cửa đã nhanh nhảu chạy ra giếng bưng chiếc siêu đất nhỏ đã được cọ rửa sạch bong vào bếp. Dưới sự chỉ dẫn tỉ mỉ từng bước của Tiểu Mãn, Tam Nha ngồi thụp xuống nhóm lửa bằng một nắm trấu khô và mấy thanh củi thông nhỏ bẻ vụn, đặt ấm đất lên chiếc kiềng ba chân hoen rỉ nơi góc bếp. Ngọn lửa đỏ liếm láp quanh đáy siêu đất, chẳng mấy chốc đã làm sôi sùng sục thứ nước thuốc màu nâu sẫm, đặc sánh, tỏa hương thơm ngạt ngào khắp gian nhà tranh vách đất, xua tan đi cái vẻ ẩm mốc lạnh lẽo tích tụ suốt những ngày đông giá buốt vừa qua.

Khi ấm thuốc sắc từ ba bát nước mưa rút lại vừa vặn còn đúng một bát vơi, Tam Nha cẩn thận dùng chiếc giẻ sạch lót tay nhấc ấm xuống, chắt từng giọt nước thuốc ấm nóng qua chiếc rây mắt nhỏ vào chiếc bát sành da lươn mép sứt một miếng nhỏ. Bát thuốc màu nâu hổ phách bốc khói nghi ngút, thơm lừng vị đỗ trọng nồng nàn và gừng nướng cay the.

Cô bé hai tay bưng bát thuốc cẩn thận từng bước đi vào gian giữa, cất giọng non nớt nhưng đầy vẻ ân cần hiếu thảo:

"Cha ơi, thuốc ấm vừa miệng rồi, cha uống nhanh cho đỡ buốt cái chân."

Diệp Thành run rẩy vươn đôi bàn tay chai sần, gân guốc nổi chằng chịt đón lấy bát thuốc từ tay con gái út. Hơi nóng từ miệng bát bốc lên phả vào gương mặt khắc khổ, làm nhòe đi khóe mắt đã hằn sâu những nếp nhăn của người nông phu quanh năm bán mặt cho đất bán lưng cho trời.

Ông khẽ nhấp một ngụm nhỏ. Vị đắng chát xộc thẳng lên cuống họng làm khé cả cổ, nhưng ngay sau đó là vị ngọt hậu ấm nồng lan tỏa từ ngực xuống tận bụng dưới, rồi men theo các đường kinh lạc truyền thẳng xuống khớp gối đang đau nhức buốt giá. Một luồng sinh khí ấm áp dường như vừa được nhen nhóm lại trong cơ thể tàn tạ của người đàn ông trụ cột.

Diệp Thành uống cạn đến giọt thuốc cuối cùng, đưa mu bàn tay áo thô ráp lau đi giọt nước mắt vô thức lăn dài trên gò má xạm đen vì sương gió. Ông nhìn chiếc bát sành rỗng không, rồi ngước nhìn sang Tiểu Mãn đang ngồi bên bàn xâu tiền, nhìn Lâm Tú Nương đang mỉm cười hiền hậu với ngấn lệ quanh mi, và nhìn hai đứa nhỏ Nhị Hòa, Tam Nha đang đứng nép bên cạnh với ánh mắt tràn đầy lo lắng xen lẫn niềm hy vọng thơ ngây.

"Cha... cha thật vô dụng..." Diệp Thành nghẹn ngào, giọng run lên bần bật trong lồng ngực gầy guộc. "Lúc gãy chân, nghe người ta đồn nợ Lương gia không trả nổi thì phải gán ruộng Cồn Gió, cha đã nghĩ quẩn... Cha tưởng đời này coi như bỏ, làm khổ lụy đến mẹ con các ngươi. Nào ngờ... nhờ có Tiểu Mãn, nhờ có đôi bàn tay các con chắt chiu từng mầm rau cải, đốt từng đống rơm sưởi ấm mầm non... gia đình mình mới thật sự có cơ hội ngẩng đầu thoát khỏi cái cảnh cùng quẫn này."

Tiểu Mãn bước lại gần, đặt bàn tay mềm mại nhưng vững chãi lên bờ vai gầy nhô cao của cha:

"Cha đừng nói thế. Cha nuôi chúng con khôn lớn, đổ bao mồ hôi nước mắt khai khẩn hai mẫu ruộng Cồn Gió từ thuở toàn sỏi đá cằn cỗi. Nay cha gặp nạn, bổn phận của chúng con là phải ghé vai gánh vác. Nhà mình có đất, có sức lao động, lại biết cách làm ăn ngay thẳng, giữ chữ tín thì không có con đường cùng nào ngăn nổi chúng ta cả. Cha cứ an tâm dưỡng thương, chỉ cần chân cha lành lại, nông trang của nhà họ Diệp chúng ta sau này nhất định sẽ tươi tốt gấp mười lần trước kia."

Đúng lúc không khí trong gian nhà đất đang ngập tràn sự xúc động ấm áp thì từ ngoài ngõ bỗng vang lên tiếng lạo xạo của đế giày da nện mạnh trên sỏi đá, kèm theo tiếng gõ cộc cộc đầy hống hách của chiếc gậy trúc bịt đồng.

"Diệp Thành có nhà không đấy? Hôm nay là ngày mấy rồi mà còn đóng cửa im ỉm như trốn nợ thế hả?"

Tiếng quát the thé, mang theo uy quyền ngạo mạn quen thuộc của Lương Quảng Tài xé toạc sự tĩnh lặng của xóm Đông.

Lâm Tú Nương giật bắn mình, sắc mặt lập tức tái nhợt như tàu lá héo, chiếc đũa tre trên tay rơi cạch xuống sàn đất nện. Diệp Thành theo phản xạ túm chặt lấy chiếc gậy tre định gượng đứng bật dậy, nhưng khớp gối đau nhức dữ dội khiến ông khẽ rên lên một tiếng đau đớn, cả người lảo đảo.

"Mẹ, cha, hai người cứ ngồi yên đó." Tiểu Mãn khẽ ấn vai cha xuống, ánh mắt nàng thoáng chốc trở nên lạnh tanh và sắc bén lạ thường. "Để con ra tiếp."

Nàng quay sang Nhị Hòa, khẽ nháy mắt ra hiệu:

"Nhị Hòa, sang phòng trọ họ Lưu mời Tạ huynh sang đây. Nhớ nói là người của Lương gia đã tới."

"Vâng!" Nhị Hòa hiểu ý ngay tắp lự, cậu bé lách người qua cửa sau, luồn nhanh qua bờ rào dâm bụt rậm rạp sang con ngõ bên cạnh mà không gây ra một tiếng động nhỏ nào.

Tiểu Mãn chỉnh lại vạt áo chẽn bằng vải thô màu nâu sồng, bước ra thềm hiên đất nện. Vừa lúc đó, cánh cổng tre khép hờ bị một bàn tay thô bạo đẩy mạnh sang hai bên, va đập vào hàng rào kêu cót két. Lương Quảng Tài sải những bước chân dài ngoẵng bước vào sân, chiếc áo the màu xám tro đắt tiền bay phần phật theo từng cử động. Đằng sau hắn là hai tên gia đinh to béo, mặt mày bặm trợn, bắp tay cuồn cuộn, tay lăm lăm những thanh roi mây bóng loáng chuyên dùng để thúc nợ và dọa nạt dân đen. Trên tay Lương Quảng Tài kẹp chặt một cuốn sổ nợ bìa bọc vải xanh đã sờn mép, khóe môi nhếch lên một nụ cười nửa miệng đầy vẻ mỉa mai, khinh khỉnh.

"A, Tiểu Mãn cô nương đấy à?" Lương Quảng Tài dừng bước giữa khoảng sân đất, đưa mắt đảo quanh một vòng từ giàn mướp khô xác trơ trụi đến mấy chiếc hũ sành da lươn xếp ngay ngắn dưới mái hiên, trong đáy mắt lộ rõ vẻ khinh miệt không thèm che giấu. "Cha cô đâu rồi? Hay là đau chân quá không lết nổi ra đây? Hôm nay đúng hạn rằm tháng mười, kỳ hạn nộp tiền lãi đợt một của món nợ mười lăm lượng bạc đã điểm. Lương gia ta làm ăn đường hoàng, trước giờ không thiếu một khắc, cũng chẳng dung thứ cho kẻ trễ hẹn một khắc nào đâu nhé!"

Hắn vừa nói vừa giơ cuốn sổ nợ lên, lật phành phạch vài trang giấy bồi ố vàng rồi cất giọng the thé chỉ trỏ:

"Nghe nói sáng nay sạp rau của cô ở chợ cầu đá đắt khách lắm, Trưởng thôn còn đích thân ra mặt khen ngợi cơ mà? Đã có tiền rủng rỉnh trong túi thì liệu mà nộp đủ hai lượng bạc tiền lãi kèm năm tiền phí sổ sách trà nước ra đây, đừng để bọn này phải dùng đến biện pháp mạnh!"

Tiểu Mãn không hề tỏ ra nao núng hay sợ sệt. Nàng đứng thẳng lưng nơi bậc thềm hiên, vóc dáng tuy mảnh dẻ trong bộ áo vá nhưng toát lên một khí chất điềm đạm, vững vàng như cây tùng sừng sững giữa gió bấc mùa đông.

"Lương quản sự đường xa vất vả ghé tệ xá, mời vào nhà uống chén nước chè xanh." Giọng Tiểu Mãn trong trẻo, bình thản cất lên, át đi tiếng gió rít qua rặng tre đầu ngõ. "Nhà họ Diệp chúng tôi từ xưa đến nay luôn trọng chữ tín, đã hẹn ngày nào là trả đúng ngày đó, tuyệt đối không trốn tránh nửa bước."

Lương Quảng Tài hừ lạnh một tiếng qua kẽ răng, phe phẩy chiếc quạt xếp trên tay xua đi mùi khói bếp:

"Khỏi cần trà nước rườm rà! Ta bận trăm công nghìn việc ở trang viện, đâu rảnh rỗi ngồi lê đôi mách với các người. Mau mang bạc ra đây, bằng không thì đưa tờ khế ước gán hai mẫu ruộng Cồn Gió ra điểm chỉ cho xong chuyện. Bác cả Diệp Đại

Phúc của cô cũng đã đánh tiếng với ta rồi, mảnh ruộng sỏi đá ấy bán quách đi cho Lương gia lấy tám lượng bạc trừ nợ là thượng sách, giữ lại chỉ tổ chuốc nợ vào thân thôi!"

Lương Quảng Tài vừa dứt câu liền ngửa cổ cười khằng khặc, hai ria mép tỉa tót nhẵn nhụi rung rung theo từng nhịp thở đầy thỏa mãn. Đôi mắt ti hí của gã đảo quanh khoảng sân đất nện, dừng lại ở đống củi khô chất vụng về góc chái bếp rồi quét qua mấy tàu lá chuối héo rũ vì gió bấc, như thể toàn bộ gia sản rách nát này đã nằm gọn trong lòng bàn tay gã, chỉ chờ một cái phẩy tay là tan tành thành tro bụi. Hai tên gia đinh lực lưỡng đứng sau lưng gã cũng khoanh tay trước ngực, bẻ khớp ngón tay kêu rôm rốp, mắt trừng trừng nhìn vào bậc thềm đất, ra chiều chỉ cần quản sự ra lệnh một tiếng là sẵn sàng xông vào khiêng thóc, dỡ vách.

"Chuyện ruộng nương hương hỏa của nhà họ Diệp chúng tôi, không phiền Lương quản sự và bác cả phải bận lòng toan tính thay." Tiểu Mãn điềm tĩnh đáp trả, từng lời từng chữ rành rọt như đinh đóng cột giữa không gian tĩnh mịch của buổi trưa muộn. "Ruộng Cồn Gió là mồ hôi nước mắt ba đời nhà họ Diệp khai hoang lấn suối mà nên, dẫu sỏi đá khô cằn thì từng tấc đất ấy cũng mang họ Diệp, tuyệt đối không có chuyện bán rẻ mạt để trừ nợ hồ đồ. Tiền lãi kỳ này, chúng tôi đã chuẩn bị đủ theo đúng khế ước phân kỳ, một đồng cũng không thiếu của Lương gia."

Nụ cười trên khuôn mặt béo xị của Lương Quảng Tài chợt cứng đờ lại. Gã hạ chiếc quạt xếp xuống, nheo mắt nhìn chằm chằm vào cô thiếu nữ trước mặt. Trong ký ức của gã, con bé này trước đây vốn chỉ là một đứa trẻ gầy gò, nhút nhát, mỗi lần thấy người của trang viện đến đòi nợ là chỉ biết nép sau lưng mẹ mà rấm rứt khóc. Nào ngờ chỉ sau vài tháng cha nó ngã gãy chân, cái dáng vẻ yếu đuối ấy đã biến đâu mất, chỉ còn lại một đôi mắt trong veo mà sâu thẳm, lạnh lùng nghênh đón ánh nhìn hung hiểm của gã mà không hề chớp lấy một lần.

Đúng lúc đó, từ phía rặng tre đầu ngõ vang lên tiếng bước chân khoan thai, đĩnh đạc nện đều trên mặt đường đất mấp mô. Tiếng bước chân không nhanh không chậm, mang theo một vẻ thong dong kỳ lạ giữa bầu không khí ngột ngạt của buổi đòi nợ.

Tạ Cảnh trong bộ áo dài vải thô màu thanh đạm chầm chậm bước vào sân. Vạt áo anh tuy có vài mảnh vá khéo léo nơi cổ tay và mép áo nhưng được giặt giũ phẳng phiu, sạch sẽ tinh tươm, toát lên mùi hương nắng hanh nhè nhẹ quyện lẫn mùi mực tàu quen thuộc của bậc nho sinh. Theo sát phía sau anh là Diệp Nhị Hòa; cậu bé mười hai tuổi tuy vóc dáng còn mảnh dẻ nhưng hai tay ôm chặt một chiếc tráp gỗ mun nhỏ đã tróc sơn, bên trong lách cách tiếng nghiên mực đá và thẻ quản bút. Khuôn mặt Nhị Hòa tuy còn nét căng thẳng non nớt nhưng đôi chân bước đi vững vàng, đứng nép ngay cạnh tỷ tỷ của mình như một người đàn ông nhỏ sẵn sàng che chắn cho mái ấm.

Nhìn thấy Tạ Cảnh, nụ cười đắc thắng còn sót lại trên môi Lương Quảng Tài bỗng khựng hẳn lại. Khóe mắt gã quản sự giật giật, thoáng hiện lên một tia kiêng dè rõ rệt. Ở cái chốn làng quê hẻo lánh này, loại cai nợ sành sỏi như gã sợ nhất không phải là những kẻ liều mạng vác cuốc xẻng ra chống cự—bởi bọn quan binh huyện nha chỉ cần một tờ đơn là gông cổ lũ cùng đinh ấy vào ngục—mà sợ nhất là những kẻ có chân tú tài, hiểu thông luật lệ triều đình, biết rõ từng lách lẫm của câu chữ. Một Diệp Thành chất phác, cả đời không biết một chữ bẻ đôi thì gã muốn nắn tròn bóp méo sao cũng được; nhưng Tạ Cảnh đứng đây thì mọi chuyện mập mờ, dối trá đều có nguy cơ bị vạch trần ra ánh sáng.

"Tạ tú tài? Sao ngươi lại ở đây?" Lương Quảng Tài nheo đôi mắt lươn lại hỏi, giọng điệu bất giác chùng xuống một bậc, không còn cái vẻ hống hách thét ra lửa như lúc mới bước vào cổng.

Tạ Cảnh dừng lại cách Lương Quảng Tài chừng năm bước chân, khẽ chắp hai tay ngang ngực thi lễ theo đúng phép tắc của người đọc sách. Từng cử chỉ của anh đều thong thả, ung dung tự tại, như thể đang đứng giữa thư viện huyện đường chứ không phải giữa một bãi đất đòi nợ căng thẳng:

"Tại hạ là chỗ xóm giềng thân thiết bấy lâu với Diệp gia. Nghe tin hôm nay là kỳ hạn thanh toán phân kỳ theo khế ước nợ giữa Diệp gia và Lương phủ, Tiểu Mãn cô nương có nhã ý nhờ tại hạ sang đây làm người chứng kiến, đồng thời hỗ trợ ghi chép sổ sách thu chi cho minh bạch đôi bên. Thiết nghĩ, Lương phủ là danh gia vọng tộc nức tiếng khắp dải Thanh Khê, ruộng đất ngàn mẫu, gia phong nề nếp, ắt hẳn cũng coi trọng sự công minh, rõ ràng của giấy trắng mực đen hơn bất cứ ai, phải không Lương quản sự?"

Từng lời nói của Tạ Cảnh nhả ra vừa mềm mỏng vừa sắc bén, vừa nâng bổng Lương gia lên hàng vọng tộc danh giá để bịt miệng những trò đê tiện, lại vừa gián tiếp cảnh cáo gã quản sự không được giở thói gian manh.

Lương Quảng Tài nuốt ực một ngụm nước bọt, cổ họng nghẹn lại trong chốc lát. Gã gượng gạo cười nhạt một tiếng, phe phẩy chiếc quạt xua xua trong không khí để che giấu sự bối rối:

"Hừ, vẽ chuyện! Xưa nay nợ nần ở chốn thôn dã này chỉ cần tiền trao cháo múc, đưa bạc vào tay là xong, quản sự ta chấm một nét son vào sổ nợ là coi như xong chuyện, cần gì người ngoài chõ mũi vào xoi mói cho thêm rườm rà?"

"Có người chứng kiến, có sổ sách đối chiếu rành mạch thì sau này đôi bên mới không nảy sinh tranh chấp, dứt khoát ranh giới ân oán, ấy mới là đạo lý làm ăn lâu dài của bậc quân tử." Tạ Cảnh điềm đạm đáp lại, không hề nhượng bộ nửa bước. Anh bước từng bước vững chãi tiến đến chiếc bàn con bằng gỗ mộc đặt ở gian giữa nhà, đón lấy chiếc tráp nhỏ từ tay Nhị Hòa, cẩn thận nhấc nghiên mực đá xám và ống bút đặt ngay ngắn xuống mặt bàn nứt nẻ.

Không khí trong gian nhà tranh bỗng chốc lắng lại. Tiểu Mãn quay người bước vào trong buồng, chỉ một thoáng sau nàng trở ra, hai tay ôm bọc vải chàm đã bạc màu sương gió nhưng được thắt nút cẩn thận. Nàng đặt bọc vải lên mặt bàn, ngay trước tầm mắt của Lương Quảng Tài, rồi từ tốn cởi từng nút thắt thô ráp. Bốn góc vải mở tung ra, để lộ ra những chuỗi tiền đồng được xâu bằng dây đay săn chắc, thẳng tắp, tròn trịa xếp lớp lên nhau. Những đồng tiền kẽm ánh lên sắc vàng thẫm bóng bẩy, mép tiền nhẵn nhụi, không hề có dấu vết sứt mẻ hay gỉ xanh sét mục, hiển nhiên là từng đồng tiền đã được lau chùi, chọn lọc vô cùng kỹ lưỡng dưới ánh sáng ban ngày.

"Lương quản sự, mời ông kiểm đếm." Tiểu Mãn cất giọng trong trẻo, rành mạch từng âm tiết giữa căn nhà vắng. "Khoản nợ gốc của cha tôi là mười lăm lượng bạc trắng vay từ đầu tháng bảy để thuốc thang lúc gặp nạn. Theo khế ước chính thức có dấu triện của Lý trưởng và Trưởng thôn Phạm Đức Thuận làm chứng, tiền lãi trọn một kỳ ba tháng là hai lượng bạc. Khế ước đã ghi rõ điều khoản cho phép người vay được quyền trả phân kỳ theo từng tháng nếu gia cảnh khó khăn. Hôm nay vừa tròn một tháng của kỳ hạn mới, gia đình chúng tôi gom góp được trọn vẹn một phần ba số tiền lãi của kỳ này, quy đổi sòng phẳng thành hai trăm bốn mươi đồng tiền kẽm chuẩn ngạch theo đúng thời giá chợ huyện, không thiếu một đồng, không mẻ một góc."

Lương Quảng Tài trợn tròn hai mắt nhìn đống tiền đồng nằm sờ sờ trên mặt bàn gỗ, khóe miệng giật liên hồi như người trúng gió. Lồng ngực gã nghẹn ứ một ngụm khí độc.

Gã vốn đinh ninh rằng sau đợt sương muối tàn phá nặng nề vừa qua, khắp cả thôn Thanh Khê này nhà nào cũng xơ xác đói kém, Diệp gia lại mang một người cha liệt giường thuốc thang tốn kém thì lấy đâu ra tiền? Hôm nay gã dẫn người tới đây, bụng bảo dạ chỉ cần dọa dẫm vài câu là ép được Diệp Thành run rẩy ấn điểm chỉ vào tờ giấy gán non hai mẫu ruộng Cồn Gió với giá rẻ mạt tám lượng bạc. Khi ấy, Diệp Đại Phúc sẽ lén lút đút túi riêng cho gã ba lượng bạc hoa hồng tiền chênh lệch, một công đôi việc vẹn cả đôi đường! Nào ngờ con nha đầu miệng còn hôi sữa này lại có thể gom đủ một số tiền kẽm lớn đến thế ngay giữa ban ngày ban mặt!

Hai tên gia đinh đứng phía sau đưa mắt nhìn nhau, thấy quản sự không nói gì liền lúng túng bước lên. Chúng thò những ngón tay thô ráp, cáu bẩn bốc từng chuỗi tiền đay lên, đếm thoăn thoắt:

"Mười... hai mươi... năm mươi... một trăm..."

Tiếng đồng tiền va vào nhau lách cách giòn giã vang lên khắp gian nhà tranh nghèo nàn, từng âm thanh như những cái tát vô hình giáng thẳng vào mặt Lương Quảng Tài. Đếm đi đếm lại hai lần, so từng sợi dây đay cẩn thận, tên gia đinh cầm đầu ngẩng mặt lên, khẽ nuốt nước bọt rồi gật đầu với Lương Quảng Tài:

"Thưa quản sự... đúng là đủ hai trăm bốn mươi đồng kẽm loại tốt ạ. Tiền đúc chuẩn xâu, không có đồng kẽm vụn hay tiền pha chì dởm."

Mặt Lương Quảng Tài thoắt cái sa sầm xuống như đám mây đen trước cơn giông bão. Miếng mồi béo bở tám lượng bạc ruộng đất sắp tuột khỏi kẽ răng khiến bản tính tham lam, giảo quyệt của một tên cai nợ nhà giàu lập tức trỗi dậy. Gã hắng giọng một tiếng thật to, nhổ toẹt một bãi nước bọt vàng khè xuống góc sân đất nện sát chân cột, vung mạnh tay áo thêu chỉ hoa văn chìm, cất giọng the thé quát lớn:

"Khoan đã! Hai trăm bốn mươi đồng này mới chỉ là tiền lãi căn bản theo lệ cũ của năm ngoái! Các ngươi tưởng nộp xong số này là phủi tay sạch nợ được đấy à? Còn năm tiền phí sổ sách, trà nước cho đám gia đinh lặn lội đường xa đi thu nợ đâu? Lại còn khoản 'phí bảo quản văn tự' ba phần trăm mỗi kỳ ghi rõ ở góc dưới khế ước đâu hả? Tính theo vốn gốc mười lăm lượng bạc trắng, ba phần trăm là bốn trăm năm mươi đồng kẽm nữa! Tổng cộng các ngươi còn thiếu đứt đuôi năm trăm đồng tiền phụ phí! Không nộp đủ số phí phát sinh này ngay trưa nay, đừng hòng ta tha cho cái tội bội ước, chây lỳ!"

Lời gã vừa thốt ra như sét đánh ngang tai giữa trời quang đãng.

Lâm Tú Nương đứng nép bên cạnh vách nứa, nghe đến số tiền năm trăm đồng thì mặt mày cắt không còn giọt máu, hai chân bủn rủn suýt nữa ngã quỵ xuống đất. Năm trăm đồng! Số tiền ấy đối với một gia đình nông dân nghèo khó lúc này có khác nào cả một gia tài, bán cả đàn gà với số thóc giống còn sót lại cũng không thể nào đào đâu ra được!

Ở gian trong, Diệp Thành nghe thấy tiếng quát tháo ngang ngược liền chống gậy tập tễnh lết ra. Khuôn mặt người đàn ông quanh năm sương gió giận đến mức tím tái, từng thớ thịt trên gò má giật giật. Ông vung chiếc gậy tre trong tay, đập mạnh một tiếng "chát" xuống nền đất nện, lồng ngực phập phồng dữ dội vì uất ức:

"Lương quản sự! Ông đừng có ngậm máu phun người, ép người vào đường cùng như thế! Lúc ta nằm liệt giường ký giấy vay tiền mua thuốc bó chân, trước mặt Lý trưởng rõ ràng chỉ nói đến khoản tiền lãi hai lượng bạc mỗi kỳ ba tháng! Cái gì mà phí bảo quản văn tự? Cái gì mà năm tiền trà nước? Sao lúc các người mang bạc tới cho vay, ngon ngọt dỗ dành, không hề đả động tới một câu nào về những thứ vô lý ấy?!"

"Hừ! Chữ trắng mực đen rành rành trên giấy bản, ngươi mù chữ không đọc được thì ráng mà chịu chứ kêu ca với ai?!" Lương Quảng Tài vênh ngược cằm lên tận trời, đắc ý vỗ mạnh tay vào cuốn sổ nợ bìa xanh kẹp bên hông, giọng điệu hung hãn lấn lướt. "Khế ước đã điểm chỉ thì quan nha xử theo giấy, ai rảnh rỗi nghe miệng lưỡi trần sì của lũ cùng đinh các ngươi biện bạch? Hôm nay nếu không nộp đủ năm trăm đồng tiền phí phát sinh ra đây, đừng trách Lương gia ta cạn tình! Hai đứa chúng mày đâu, ra dỡ ngay cái cổng tre, dắt con lợn giống trong chuồng kia đi trừ nợ cho ta!"

Hai tên gia đinh nghe lệnh liền nhe răng cười hiểm ác, quay ngoắt người toan sải bước ra mé hiên phía sau nhà. Diệp Nhị Hòa thấy vậy vội lao ra chắn trước cửa, hai nắm tay siết chặt, trừng mắt nhìn lũ tay sai to lớn. Không khí trong khoảnh sân bỗng chốc đặc quánh lại, căng thẳng như dây cung kéo căng sắp đứt.

"Lương quản sự xin dừng bước."

Một giọng nói trầm ổn, lạnh lùng như băng tuyết ngưng đọng trên đỉnh núi bất ngờ vang lên. Giọng nói không quá lớn nhưng có một uy lực đanh thép kỳ lạ, khiến hai tên gia đinh bất giác khựng lại bước chân.

Tạ Cảnh chầm chậm đứng dậy từ chiếc bàn con. Trên tay anh không biết từ lúc nào đã cầm một dải thẻ tre nhẵn bóng khắc chữ li ti, giơ thẳng lên ngang tầm mắt của Lương Quảng Tài. Đôi mắt người thư sinh sáng quắc, chiếu thẳng vào khuôn mặt bóng nhẫy mồ hôi của gã quản sự, khiến gã giật thót mình, chột dạ lùi lại nửa bước.

"Khoản 'phí bảo quản văn tự' ba phần trăm mà Lương quản sự vừa cao giọng nhắc tới, quả thực có được viết lách thêm vào bằng một dòng mực xám nhạt ở góc dưới bản khế ước lưu tại phủ họ Lương." Tạ Cảnh lạnh lùng cất tiếng, từng câu từng chữ như lưỡi dao cạo bóc trần từng lớp mưu mô đen tối. "Nhưng tại hạ xin mạn phép nhắc cho Lương quản sự nhớ: Đêm qua tại hạ đã thức trắng để đích thân đối chiếu toàn bộ các điều luật trong cuốn 'Đại Lương Điển Lệ' do Bộ Hình ban hành, kết hợp với các điều khoản trong 'Hương Ước Thanh Khê' do chính tay Trưởng thôn Phạm Đức Thuận cất giữ nghiêm ngặt tại từ đường của làng."

Tạ Cảnh tiến lên một bước, tà áo thô bay nhẹ theo luồng gió bấc lùa qua khe liếp:

"Luật lệ của triều đình và hương ước của bản thôn quy định vô cùng nghiêm minh: Mọi khoản phụ phí phát sinh ngoài mức lãi suất quy định của văn tự vay mượn ban đầu, bắt buộc phải được xướng đọc công khai trước mặt hai bên đương sự và phải có chữ ký, điểm chỉ riêng biệt của người làm chứng độc lập ngay tại thời điểm lập khế ước. Bản thân dòng chữ mực xám ghi thêm về cái gọi là 'phí bảo quản' ấy, xin hỏi Lương quản sự: Triện son của Trưởng thôn Phạm Đức Thuận đóng đè lên dòng chữ ấy ở đâu? Nét mực của dòng chữ ấy tại sao lại mờ nhạt, nét bút run rẩy, khác hẳn với chất mực đen bóng của phần chính văn bản do thầy đồ trong làng chấp bút?"

Sắc mặt Lương Quảng Tài thoắt cái chuyển từ tím tái sang trắng bệch. Hai tai gã lùng bùng như có ong bay.

"Nếu Lương quản sự vẫn khăng khăng đòi thu bằng được khoản tiền phụ phí bốn trăm năm mươi đồng vô căn cứ này ngay trong ngày hôm nay," Tạ Cảnh tiếp tục dồn ép, ánh mắt sắc như gươm tuốt khỏi bao, "thì tại hạ cùng Tiểu Mãn cô nương xin sẵn lòng đi cùng ông lên ngay từ đường thôn Thanh Khê. Chúng ta sẽ đánh hồi trống lớn, mời Trưởng thôn Phạm Đức Thuận, mời các bậc bô lão trong tộc cùng toàn thể dân làng ra đối chất công khai dưới ánh sáng tổ tiên! Để xem các cụ định đoạt thế nào về cái dòng chữ mực xám lén lút viết thêm vào văn tự ấy! Để xem danh tiếng của trang viện họ Lương trù phú bấy lâu nay có chịu nổi cái tiếng xấu là 'cho vay nặng lãi, tự ý thêm bớt văn tự để cướp bóc mồ hôi nước mắt của dân cùng đinh' hay không!"

Từng lời nói của Tạ Cảnh như búa tạ giáng xuống đầu Lương Quảng Tài. Trán gã bắt đầu lấm tấm những giọt mồ hôi hột to như hạt ngô, chảy ròng ròng xuống hai bên thái dương. Gã hiểu quá rõ tính khí của Trưởng thôn Phạm Đức Thuận—một ông già cương trực, ghét cay ghét đắng những trò bẩn thỉu, lại vừa mới đứng ra che chở cho mẹ con Tiểu Mãn ở chợ phiên sáng nay. Nếu chuyện gã lén lút viết thêm dòng chữ mực xám để kiếm chác riêng cho bản thân bị phơi bày ra giữa thanh thiên bạch nhật, chẳng những số tiền hoa hồng của Diệp Đại Phúc tan thành mây khói, mà chính Lương địa chủ—kẻ luôn muốn giữ thể diện thanh cao của bậc danh gia vọng tộc trước mặt triều đình—cũng sẽ lột da gã để tạ tội với dân làng!

"Ngươi... ngươi chớ có đem điển lệ ra mà dọa dẫm ta!" Lương Quảng Tài lắp bắp, giọng nói run rẩy thấy rõ, chiếc quạt xếp trên tay gõ lạch cạch vào lòng bàn tay để trấn tĩnh. "Ta... ta chỉ là thay mặt chủ nhân nhắc nhở gia quy thế thôi! Hôm nay... nể tình Diệp Thành thương tật đầy mình, nhà cửa lại neo đơn bần hàn, Lương phủ ta rộng lòng từ bi tạm thời chưa thu khoản phí bảo quản ấy! Chờ đến cuối năm, khi thu hoạch mùa đông xong xuôi rồi tính toán một thể!"

"Đã vậy thì rất tốt. Lương phủ quả nhiên rộng lượng."

Tiểu Mãn lập tức tiếp lời, thanh âm dứt khoát không để cho đối phương có lấy nửa giây xoay chuyển tình thế hay tìm cớ thối lui. Nàng vỗ nhẹ tay lên mặt bàn gỗ:

"Vậy thì số tiền hai trăm bốn mươi đồng kẽm chuẩn ngạch này được tính trọn vẹn, dứt điểm vào tiền lãi đợt một của kỳ hạn ba tháng này. Phiền Tạ huynh hạ bút lập biên nhận phân kỳ theo đúng phép tắc."

Tạ Cảnh khẽ gật đầu đáp lễ. Anh quỳ một gối bên chiếc bàn con mộc mạc, vạt áo vén sang một bên ngay ngắn. Bàn tay thon dài, ngón tay xương xương nhưng đầy đặn của người đọc sách thuần thục cầm thanh tre mài mực lên chiếc nghiên đá xám. Từng giọt nước giếng trong vắt được rỏ xuống lòng nghiên, quyện chặt lấy thỏi mực đen nhánh tạo thành những đường vân tròn mịn màng, tỏa ra một mùi hương trầm dìu dịu xua tan đi cái tanh nồng của bùn đất và mùi hôi hám từ hai tên gia đinh.

Tạ Cảnh trải rộng một tờ giấy bản trắng tinh ra mặt bàn. Đó là loại giấy dai tốt nhất làm từ vỏ cây dướng mà anh chắt chiu từng đồng tiền chép sách thuê ở huyện mới mua được vài tờ cất trong đáy rương. Anh nhúng ngọn bút lông vào mực đậm, gạt nhẹ đầu lông cho thon gọn, rồi bắt đầu hạ bút.

Ngòi bút của người nho sinh lướt đi thoăn thoắt trên mặt giấy trắng như rồng bay phượng múa, đường nét khi thì cứng cáp như cành tùng gãy, khi lại uyển chuyển như dòng suối lượn. Từng nét chữ khải vuông vắn, đoan chính, thẳng hàng ngay lối hiện ra rành rọt từng chữ một:

*“Biên nhận thu nộp lãi phân kỳ:* *Hôm nay, ngày rằm tháng mười năm Giáp Tuất, tại thôn Thanh Khê.* *Chủ nợ: Phủ địa chủ họ Lương (do Quản sự Lương Quảng Tài đại diện tiếp nhận).* *Con nợ: Diệp Thành (trú tại thôn Thanh Khê).* *Tổng nợ gốc: Mười lăm lượng bạc trắng (15 lượng).* *Khoản giao nộp hôm nay: Hai trăm bốn mươi đồng tiền kẽm chuẩn ngạch (240 đồng), tương đương tiền lãi đợt một của kỳ nợ thứ nhất.* *Số nợ gốc còn nguyên mười lăm lượng bạc trắng, tiền lãi các đợt tiếp theo sẽ được thanh toán đúng theo từng kỳ hạn đã định.* *Hai bên đồng thuận nhận đủ số tiền, xác nhận không có bất kỳ khoản phụ phí phát sinh nào ngoài văn tự chính thức.* *Người làm chứng: Thư sinh Tạ Cảnh.”*

Viết xong nét chấm cuối cùng, Tạ Cảnh khẽ nâng tờ giấy bản lên ngang miệng, nhẹ nhàng thổi nhẹ cho làn mực đen mau ráo. Sau đó, anh đặt tờ giấy cùng nghiên mực sang phía trước mặt Lương Quảng Tài, ánh mắt bình thản nhưng đanh thép lạ thường:

"Mời Lương quản sự xem lại, sau đó ký tên và điểm chỉ vào đây. Giấy này tại hạ lập thành hai bản giống hệt nhau, mỗi bên giữ một bản làm bằng chứng đối chiếu sau này. Bản biên nhận này ghi rõ ràng số nợ gốc, số tiền lãi đã nộp hôm nay và ngày tháng năm rõ rệt, tránh việc sau này có kẻ đãng trí, lại đem chuyện phụ phí hay trễ hạn ra đòi thu thêm lần nữa."

Lương Quảng Tài trừng mắt nhìn từng dòng chữ mực đen rành rọt, thẳng thắn trên nền giấy trắng tinh. Lồng ngực gã như có ngọn lửa ngún cháy ngùn ngụt vì uất ức. Suốt mười mấy năm làm quản sự thu nợ cho Lương gia, gã đã quen thói bắt nạt những người nông dân chân lấm tay bùn: cứ xòe tay nhận tiền cho vào túi, buông một câu mập mờ "đã ghi sổ rồi đấy" là xong. Sau đó khi quay về trang viện, gã tha hồ dùng ngọn bút lông chấm mực đỏ vẽ thêm các khoản lãi mẹ đẻ lãi con, tiền trà nước, tiền mòn văn tự... để rồi đến cuối năm siết nhà, siết trâu, cướp đất của người ta mà không ai làm gì được.

Chưa từng có một lần nào, chưa từng có một kẻ nào dám bắt gã phải ký tên, điểm chỉ rành rọt vào một tờ giấy biên nhận chặt chẽ, kín kẽ đến mức một con kiến cũng không thể bò lọt qua như thế này!

"Cần gì phải rắc rối phiền toái thế này hả Tạ tú tài?!" Lương Quảng Tài gắt gỏng, hai tay chắp chặt sau lưng, mặt đỏ gay gắt toan thoái thác. "Ta đã bảo là ghi vào sổ nợ của trang viện là xong rồi cơ mà! Bao năm nay Lương gia ta thu nợ khắp mười làng tám cõi đều làm như thế, có ai dám ho he đòi biên nhận giấy tờ bao giờ đâu?!"

"Không ký thì không có tiền mang về."

Tiểu Mãn bước lên một bước dứt khoát. Nàng thản nhiên đưa tay kéo phắt bọc tiền đồng trở lại mép bàn phía mình, ánh mắt lạnh băng nhìn thẳng vào mặt gã quản sự béo phì:

"Nếu Lương quản sự thấy tờ biên nhận này có điểm nào sai lệch với sự thật, hoặc không vừa ý với quy củ rõ ràng của người có học, xin cứ việc từ chối nhận tiền. Chúng tôi sẽ lập tức cùng Tạ huynh mang trọn vẹn hai trăm bốn mươi đồng tiền kẽm này lên nộp tận tay Trưởng thôn Phạm Đức Thuận. Nhờ người lập biên lai công chứng của làng, cất vào công đường rồi Lương phủ cứ việc lên đó mà lĩnh về sau."

Nhìn bọc tiền đồng nặng trịch sắp sửa tuột khỏi tầm tay, lại nghe đến việc mang lên nộp cho Trưởng thôn, Lương Quảng Tài nghiến răng kèn kẹt, hai quai hàm bạnh ra như muốn cắn nát cả quạt xếp. Hắn biết hôm nay mình đã đụng phải bức tường đá kiên cố. Con ranh nhà họ Diệp này gan góc lạ lùng, tính tình cứng cỏi như đá tảng dưới suối, mà bên cạnh nó lại có một kẻ đọc thông viết thạo, nắm vững luật pháp triều đình như Tạ Cảnh hộ tống. Nếu hôm nay gã hậm hực ra về tay không, không mang được đồng nào về nộp cho Lương địa chủ, chính gã sẽ là kẻ phải chịu đòn phạt vì tội lơ là trách nhiệm, làm nhỡ việc thu hồi nợ của trang viện!

"Được... được lắm! Các ngươi giỏi lắm!" Lương Quảng Tài nghiến răng rít qua kẽ môi, thô bạo giật phắt ngọn bút lông từ tay Tạ Cảnh.

Bàn tay béo múp của gã run run ngoáy một chữ ký ngoằn ngoèo, nguệch ngoạc như gà bới xuống góc dưới của cả hai tờ giấy bản. Tạ Cảnh vẫn giữ nét mặt bình thản như giếng nước mùa đông, không một chút gợn sóng. Anh từ tốn mở nắp chiếc hộp con bằng sứ đựng chất chu sa màu đỏ tươi rói, đẩy nhẹ tới trước mặt gã:

"Còn phải điểm chỉ ngón tay cái bên phải nữa, thưa Lương quản sự."

Lương Quảng Tài tức tối dằn mạnh đầu ngón tay cái vào hộp chu sa đỏ lòm, rồi ấn mạnh một dấu vân tay đỏ chói bên cạnh chữ ký xiêu vẹo của mình. Gã giật phắt lấy một bản sao, chẳng buồn đọc lại, vo nhẹ một cái rồi nhét tọt vào trong ống tay áo rộng thùng thình, sau đó hất hàm ra hiệu cho hai tên gia đinh đang đứng trơ như phỗng:

"Gom tiền lại! Đi về!"

Hai tên gia đinh như trút được gánh nặng, vội vã ùa lên ôm lấy bọc tiền đồng nặng trịch, buộc vội các mép vải lại rồi nhanh chóng theo gót chủ nhân cắm đầu cắm cổ rời khỏi gian nhà tranh. Ra đến đầu ngõ tre, Lương Quảng Tài không nhịn được ngoái đầu lại. Đôi mắt ti hí của gã nhìn trừng trừng vào chiếc cổng tre rách nát của Diệp gia, rồi lại nhớ tới những nét chữ chân phương, cứng cỏi của Tạ Cảnh với một ánh mắt đầy vẻ kiêng dè, độc địa và hằn học tột cùng. Gã lẩm bẩm chửi rủa một tràng cay cú trong kẽ răng rồi vội vã sải bước dài, bóng dáng béo ục ịch biến mất sau rặng tre làng đang xào xạc trong gió lạnh.

Tiếng bước chân hỗn loạn xa dần rồi tắt hẳn. Chiếc cổng tre khép lại, trả lại sự yên bình, tĩnh lặng cho khoảnh sân đất nện nhỏ bé.

Trong gian giữa, Lâm Tú Nương thở phào một hơi dài thườn thượt, như thể vừa trút bỏ được cả một tảng đá ngàn cân đè nặng lên buồng phổi suốt bao tháng ngày cùng quẫn. Hai đầu gối bà mềm nhũn, bà phải vịn chặt lấy mép phản rồi từ từ ngã ngồi xuống chiếc ghế đẩu, hai dòng nước mắt nóng hổi mừng rỡ không kìm được cứ thế lăn dài trên đôi gò má sạm đen, gầy guộc:

"Tạ ơn trời đất phù hộ... Tạ ơn tổ tiên... qua được một ải rồi con ơi..."

Diệp Thành tập tễnh bước đến bên bàn, bàn tay thô ráp, chai sần run rẩy cầm lấy tờ biên nhận còn vương mùi mực mới và dấu chỉ đỏ tươi. Ông dùng đầu ngón tay nhẹ nhàng vuốt phẳng từng nếp gấp trên mép giấy trắng tinh. Lần đầu tiên sau bao tháng ngày tuyệt vọng cùng cực kể từ khi đôi chân bị gãy, người cha khốn khổ ấy cảm nhận được một chỗ dựa vững chắc, kiên cường đến vậy từ chính những đứa con ruột thịt và người bạn láng giềng trẻ tuổi tốt bụng của gia đình.

Tiểu Mãn quay sang nhìn Tạ Cảnh. Ánh mắt hai người bất chợt chạm nhau giữa không gian mộc mạc, đơn sơ của gian nhà tranh vách đất. Không cần những lời cảm ơn hoa mỹ hay những câu từ sáo rỗng, chỉ một cái gật đầu nhẹ và nụ cười kín đáo, ấm áp nơi khóe môi Tạ Cảnh cũng đủ khiến cho đáy lòng cô gái mười bảy tuổi dâng lên một niềm cảm kích sâu sắc lạ kỳ, tựa như một đốm than hồng âm ỉ sưởi ấm cả một mùa đông buốt giá.

Những ngày cuối đông rét mướt sau đó cứ thế dần dần trôi qua trong nhịp lao động hối hả mà trật tự, ngăn nắp của gia đình họ Diệp.

Nhờ có ba thang thuốc bắc đặc trị của thầy lang Triệu được sắc uống đều đặn mỗi ngày, kết hợp với việc bóp rượu thuốc gừng gió và chườm ngải cứu sao muối nóng hai cữ sáng tối, khớp gối của Diệp Thành đã xẹp hẳn vết sưng tấy tím tái. Dù chưa thể ra đồng vác cày hay gánh vác việc nặng nhọc, nhưng ông đã có thể chống gậy đi lại vững vàng quanh khoảnh sân đất, ngồi bên hiên nhà dưới ánh nắng hanh hao đan lát từng chiếc sọt tre, sửa sang lại từng chiếc cuốc, chiếc cày gỗ để chuẩn bị cho vụ mùa mới của các con.

Khu vườn nhỏ sau nhà sau đợt tỉa ngọn rau mang đi bán sớm lại tiếp tục đâm chồi nảy lộc xanh mướt dưới làn mưa phùn giáp Tết. Những hũ dưa cải muối chua bằng công thức gia truyền của bà ngoại Lâm Thu Bà lần lượt lên men hoàn hảo, tỏa ra mùi thơm chua dịu, vàng óng ả. Món dưa chua ấy trở thành mặt hàng đắt khách nhất nhì ở mỗi phiên chợ Thanh Khê, mang về từng dòng tiền kẽm nhỏ giọt nhưng đều đặn và chắc chắn, giúp cho gia đình Diệp gia không còn phải nơm nớp lo sợ cảnh đứt bữa mỗi khi bóng chiều buông xuống.

Thời gian thấm thoắt thoi đưa như bóng câu qua khe cửa sổ. Những cơn gió bấc khô hanh, buốt giá cuối cùng cũng lùi dần, rút lui về phía bên kia dãy núi Thanh Lĩnh sừng sững bọc quanh thung lũng.

Đầu xuân ấm áp kéo đến, dòng Khe Thanh róc rách cũng là lúc tiếng trống họp làng phân chia nước tưới vang lên.