Phúc chọn một công việc

Chiếc ba lô sờn bốn góc của Võ Minh Phúc nằm chỏng chơ ngay giữa mặt phản gỗ sao đen trong góc phòng kho, bên cạnh tập hồ sơ xin việc lái xe bưu chính liên tỉnh đã được vuốt phẳng phiu, điền sẵn đầy đủ các mục lý lịch và dán tấm ảnh ba-bốn chụp vội ở tiệm ảnh đường Trần Hưng Đạo.

Dưới luồng sáng vàng vọt, tù mù rọi xuống từ chiếc bóng đèn dây tóc bốn mươi oát treo lủng lẳng giữa trần xà gỗ mục, mực xanh của ngòi bút bi thiên long vẫn còn giữ nguyên cái nét chữ rắn rỏi, gãy gọn nhưng có phần vụng về của người cả đời quen ghì vô lăng hơn là cầm bút: *Họ và tên: Võ Minh Phúc. Năm sinh: 1995. Bằng lái xe hạng C. Nguyện vọng công tác: Tuyến cố định Nam - Trung*. Ngay mép tập hồ sơ, một vỏ ốc biển màu xám xịt do chính tay cậu nhặt về từ bãi Cổ Thạch hồi ba năm trước đang nằm đè lên tờ giấy kẻ ngang xé từ cuốn sổ học trò. Đó là lá đơn xin rút khỏi công việc giao hàng kiêm bàn giao chìa khóa xe tải nhỏ, những dòng chữ thưa thớt bị ngọn gió khuya ẩm ướt thổi thốc từ mé sông Cà Ty luồn qua chấn song sắt lay động bần bật.

Lan đứng chắn ngang khung cửa gỗ hẹp, nơi duy nhất dẫn ra lối đi lát gạch tàu chạy thẳng tới gian nhà trên. Bóng cô đổ xiên khoai, sẫm đặc trên nền xi măng xám mốc loang lổ những vết dầu láp, rỉ sắt và mùi nước mắm cốt lâu năm đã ăn sâu vào từng thớ đá. Không khí trong căn buồng kho vừa ngột ngạt vừa lạnh lẽo, một thứ mùi đặc trưng của sự đổ vỡ âm thầm tích tụ qua nhiều năm tháng: mùi cá ủ, muối mặn bám trên vách tường vôi bong tróc, quyện chặt với mùi bụi bặm lơ lửng bốc lên từ những cuộn dây thừng gai và bao bì carton chất đống.

Phúc không hề ngẩng đầu lên. Cậu ngồi khom lưng trên mép phản, hai vai so lại dưới lớp áo thun ba lỗ bạc màu đã ố vàng nơi nách áo. Đôi bàn tay thô ráp của cậu—bàn tay dày cộm những vết chai sần do mười mấy năm ròng rã bốc dỡ từng két mắm sáu chai nặng trịch, siết từng nuộc dây chằng bằng móc sắt và vặn vô lăng những chuyến xe đêm—vẫn đang miết thật mạnh vào nếp gấp của chiếc áo khoác gió công nhân. Cậu cố hết sức ấn sâu nó vào đáy chiếc ba lô vải bạt màu xanh rêu. Từng cử động của cậu gấp gáp, giật cục và cuống cuồng, tựa hồ như cậu đang sợ hãi rằng chỉ cần ngón tay mình ngưng nghỉ dù chỉ một giây, cái quyết tâm sắt đá vừa được gò nắn bằng nỗi uất ức suốt bao năm qua sẽ lập tức mềm nhũn ra, vỡ vụn thành bọt bèo trôi theo con nước ròng ngoài bến sông.

"Tránh đường ra cho em đi," Phúc nói cộc lốc. Giọng cậu khàn đặc, nghẹt mũi như người vừa trải qua một cơn cảm lạnh kéo dài, mắt vẫn dán chặt vào miệng chiếc ba lô. "Chuyến xe khách Bắc Nam chạy đêm ghé đón khách ở trạm dừng chân ngoài quốc lộ sắp tới giờ rồi. Sáng thứ Hai bên bưu chính người ta yêu cầu phải có mặt ở văn phòng chi nhánh để nộp hồ sơ gốc và chạy thử tay lái một chuyến."

Lan không hề nhúc nhích dù chỉ nửa bước. Mười đầu ngón tay cô bám chặt vào mép then cửa gỗ đã tróc hết lớp sơn nâu cánh gián, tì mạnh đến mức những dằm gỗ sắc nhọn găm vào da thịt buốt rát, nhưng cô không buông. Lồng ngực Lan thắt lại vì cơn mệt mỏi sau chuyến xe đò đường dài từ Sài Gòn trở về Phan Thiết còn chưa kịp tan, đôi mắt cô cay xè vì bụi đường và những con số kiểm toán còn ám ảnh trong đầu suốt cả tuần lễ vừa qua.

"Em ngồi xuống đó," Lan nói, giọng cô không lớn nhưng từng âm tiết rành rọt, đanh chắc ghim thẳng vào khoảng không gian ngột ngạt giữa hai người, vừa đủ để giữ âm lượng không vượt qua vách tường ván ép vọng sang buồng của cha mẹ bên nhà lớn. "Chị không đứng ở đây để khóc lóc, cũng không phải để lôi cái gọi là tình nghĩa ruột thịt ra van xin em nghĩ lại. Càng không có ai rảnh rỗi đem chuyện ba đang nằm liệt nửa người bên kia ra để ép em phải hy sinh thêm một ngày nào nữa."

Phúc khựng lại. Hai bàn tay đang nhồi nhét góc áo gió bỗng đông cứng trong lòng ba lô. Cậu ngẩng mặt lên, quai hàm bạnh ra dữ dằn, một nụ cười nhạt thếch, méo mó giật giật nơi khóe môi:

"Chị lại tính dùng bài cũ chứ gì? Chị định nói em là thằng con bất hiếu, ích kỷ, thấy nhà lâm cảnh nợ nần ngập đầu ngập cổ thì quăng gánh bỏ chạy? Thôi đi Lan ơi! Mấy cái bài luân thường đạo lý đó em nghe mòn cả màng nhĩ suốt mười lăm năm nay rồi. Hết cô Dung bên họ nội réo tên em, tới mấy người bạn hàng gom cá ngoài cảng chỉ trỏ vào mặt em. Em chán ngấy cái cảnh mỗi buổi sáng mở mắt thức dậy, bước chân ra khỏi ngõ là thấy trên đầu mình đang đội một món nợ khổng lồ không phải do mình vay, không phải do mình ăn xài, mà đời em cứ phải cắm đầu làm như một con trâu để trả thay cho thiên hạ!"

"Chị bảo em ngồi xuống phản gỗ," Lan dằn từng tiếng, ánh mắt bình thản nhưng sắc như dao cắt nhìn thẳng vào đồng tử đỏ ngầu vì thức trắng của Phúc. "Chúng ta nói chuyện với nhau tối nay với tư cách hai người đang trực tiếp vận hành cái cơ sở này. Sòng phẳng như hai người làm ăn chung một mối. Nếu sau khi nói chuyện xong, em cân nhắc thấy đi lái xe cho bưu chính có tương lai hơn, có lợi cho cuộc đời em hơn việc ở lại cái xưởng mắm này, chị sẽ tự tay dắt xe máy ra chở em và cái ba lô kia ra tận bến xe đón chuyến xe đêm."

Phúc trừng mắt nhìn chị gái. Cậu như bị tạt một gáo nước lạnh vào mặt. Trong suốt hai mươi chín năm làm con trong gia đình này, mọi cuộc mâu thuẫn lớn nhỏ dưới mái nhà ông Võ Thành đều diễn ra theo một kịch bản bất biến: hoặc là những trận thịnh nộ gia trưởng của người cha đập bàn quát tháo bắt con cái phải phục tùng vô điều kiện, hoặc là những giọt nước mắt nhẫn nhục, sụt sùi của người mẹ khuyên can con cái phải nhịn nhục để giữ lấy sự êm ấm giả tạo. Chưa bao giờ có một ai trong căn nhà này, kể cả người cha từng tung hoành khắp các bến cá, nói chuyện với cậu bằng cái giọng "sòng phẳng như hai người làm ăn" như Lan đang nói lúc này.

Sự lúng túng khiến cơn giận trong lòng Phúc đổi hướng, bùng phát thành một ngọn lửa phẫn uất dữ dội hơn. Cậu giật mạnh tay ra khỏi ba lô, buông thõng chiếc áo khoác gió xuống mặt phản kêu một tiếng *bộp*, rồi ngồi phịch xuống mép gỗ. Các khớp ngón tay cậu bẻ răng rắc liên hồi, khô khốc như tiếng củi gãy giữa căn phòng nồng nặc mùi dầu mỡ máy móc.

"Được, chị muốn sòng phẳng kiểu gì thì nói thử xem?" Phúc gằn giọng, từng đường gân xanh nơi thái dương giật phập phồng. "Chị tưởng em ham hố gì cái xưởng rách này lắm hả? Từ cái hồi em mới mười bốn, mười lăm tuổi, bạn bè đồng trang lứa còn được cắp sách tới trường, được đi tắm biển, đi chơi đá banh, thì em đã phải thức từ bốn giờ sáng ra bến cá lội nước ngập tới háng để phụ ba bốc từng sọt cá cơm than trĩu muối. Mỗi lần em mệt quá muốn xỉu, ba lại vỗ vai em, ba nói cái gì chị nhớ không? Ba bảo: 'Ráng đi con trai, ráng đổ mồ hôi mấy năm nay, sau này ba già yếu thì toàn bộ cơ nghiệp cái xưởng Hải Thành này là của mầy chứ của ai!'. Lời hứa đó, cái bánh vẽ đó em ngậm đắng nuốt cay nghe suốt mười lăm năm trời ròng rã!"

Phúc đứng bật dậy, chồm người về phía trước, chỉ tay vào đống thùng gỗ mục ngoài khoảng sân tối:

"Nhưng thực tế mười lăm năm qua em nhận được cái gì? Em là cái gì ở cái xưởng này? Em là một thằng cửu vạn không công, một thằng ở không hơn không kém! Mỗi lần chạy xe chở ba mươi két mắm ra giao cho lão Phan Quốc Lợi ngoài Phan Rang, lão ngồi rung đùi trên ghế bành, lão coi em như cỏ rác, lão quăng cho mấy đồng tiền thối bẩn thỉu xuống mặt bàn như quăng cho một con chó đói. Em nuốt nhục đem đủ từng cọc tiền hàng về nộp lại cho ba, không thiếu một cắc một đồng. Rồi đến lúc xe máy em thủng ruột giữa đường, muốn có năm chục ngàn vá xe, muốn có hai chục ngàn đổ lít xăng đi chở mắm tiếp, em cũng phải đứng khúm núm trước mặt mẹ, ngửa tay xin từng tờ tiền lẻ cũ mèm như một đứa con nít ăn bám!"

Lồng ngực Phúc phập phồng dữ dội dưới lớp áo bạc phếch dính đầy những vệt ố màu nâu sẫm của nước bổi:

"Em hai mươi chín tuổi rồi Lan! Bạn bè cùng lứa với em ngoài Cồn Chà tụi nó đứa thì có tàu riêng, đứa thì đi bạn gom góp cất được căn nhà cấp bốn cho vợ con, tối về ngủ một giấc ngay ngắn không lo nghĩ. Còn em? Em có cái gì dắt lưng? Danh nghĩa là 'cậu chủ xưởng mắm', nhưng thực chất chỉ là một thằng sai vặt chạy ngoài đường suốt ngày đêm! Hàng giao tới nơi khách chê mặn, chê màu đục thì người đầu tiên bị lôi ra chửi là em. Nợ bạn hàng khó đòi, người ta dây dưa không trả thì ba mắng em ngu ngốc, nể nang thiên hạ. Cho đến cái đợt xe tải gãy trục láp xém chút nữa lao thẳng xuống vực thẳm trên đèo Cù Mông trong đêm mưa bão, em liều cái mạng cùi của mình giữ được nguyên vẹn chuyến mắm, ôm ba mươi triệu tiền hàng về giao nộp cho nhà, đổi lại em nhận được cái gì? Chị về xưởng, chị lật từng tờ biên lai xăng dầu ra soi mói, chị hạch hỏi từng cuống vé cầu đường, chị nhìn em như thể em là một thằng trộm cắp bớt xén tiền của gia đình!"

Phúc đập mạnh mu bàn tay xuống tập hồ sơ xin việc dán ảnh chính mình:

"Bên bưu chính người ta trả em lương cứng mười hai triệu một tháng! Mười hai triệu rành rành trên giấy trắng mực đen! Có bảo hiểm y tế đàng hoàng, có bảo hiểm xã hội đóng đủ. Xe hỏng giữa đường có đội thợ xưởng của công ty tới cẩu về sửa, em không phải bỏ tiền túi ra cấn trừ rồi về nhà chực chờ người ta nghi ngờ. Em chạy đúng tuyến, giao đủ hàng đúng giờ là em hết trách nhiệm, em được về phòng trọ tắm rửa nằm ngủ, không có bất kỳ ai nửa đêm nửa hôm đập cửa réo tên em, không có chủ nợ nào chặn đầu xe chửi rủa vì mấy món nợ từ thời nảo thời nào của đời trước. Em cần tiền để sống cuộc đời của em! Em cần biết mồ hôi, nước mắt và cả máu của em đổ ra hàng ngày nó đáng giá bao nhiêu tiền cụ thể, chứ em không cần cái bánh vẽ 'sau này xưởng của mầy' mà người ta cứ treo lơ lửng trước mặt để bòn rút sức cùng lực kiệt của em nữa!"

Những lời gầm gào phẫn uất của Phúc dội vào bốn bức tường kho ẩm mốc, làm rung chuyển cả những chồng can nhựa rỗng xếp ở góc phòng. Căn phòng kho rơi vào một khoảng lặng đặc quánh, nặng trề trề như chì đúc. Chỉ còn nghe thấy tiếng gió biển lồng lộng rít qua khe thông gió trên mái tôn và tiếng thở hổn hển, nghẹn ngào của một người đàn ông gần ba mươi tuổi vừa trút hết toàn bộ nỗi cay đắng, nhục nhã tích tụ từ cả một thời trai trẻ bị tước đoạt giá trị sống.

Lan đứng yên bất động, không hề ngắt lời em trai dù chỉ một câu ngắn ngủi. Cô nhìn sâu vào đôi mắt long sòng sọc của Phúc, nhìn những vết thẹo dài ngoằng nơi cổ tay cậu—chứng tích của những lần bị dây thừng bện bằng xơ dừa cứa sâu vào da thịt khi gồng mình chằng néo những thùng mắm nặng cả tạ trên sàn xe tải. Là một người làm nghề kiểm toán, cả ngày vùi đầu trong những bảng cân đối kế toán khô khốc và những nguyên tắc hạch toán lạnh lùng, Lan thấu hiểu hơn ai hết cái bi kịch đang diễn ra trước mắt mình.

Điều tàn nhẫn và mục ruỗng nhất trong những cơ sở sản xuất gia đình kiểu cũ ở cái xứ biển này không phải là sự thiếu hụt vốn liếng hay công nghệ lạc hậu, mà chính là sự lạm dụng nhân danh tình thân. Dưới cái vỏ bọc hào nhoáng của "đạo hiếu" và "trách nhiệm với dòng tộc", người ta thản nhiên bóc lột sức lao động của chính con cái mình, xem sự cống hiến quên mình của những người trẻ tuổi như một điều tất lẽ dĩ ngẫu, không bao giờ được định giá bằng kinh tế, không bao giờ có một đồng lương minh bạch. Cha cô đã từng đối xử với mẹ cô như thế suốt ba mươi năm, biến bà thành một người quản gia không lương kiêm đầu bếp phục vụ nhân công, và rồi ông lại tiếp tục đem cái guồng quay nghiệt ngã đó tròng vào cổ Phúc, biến cậu thành một người làm công không công xá, bị tước đoạt quyền tự chủ cuộc đời.

Cánh cửa gỗ phía sau lưng Lan khẽ rung lên, phát ra một tiếng cót két khô khốc.

Bà Hạnh bước vào gian kho. Tấm khăn rằn bạc phếch vắt ngang bờ vai gầy guộc buông thõng hai đầu vạt xuống ngực. Dưới bóng đèn vàng tù mù, gương mặt của người mẹ như già đi thêm mười tuổi, xám xịt và hốc hác, đuôi mắt hằn sâu những nếp nhăn xếp chồng lên nhau của những đêm dài thức trắng ngồi canh bên giường bệnh của chồng ở khoa hồi sức. Bà đứng lặng bên mép cửa, hai bàn tay xương xẩu bấu chặt lấy vạt áo bà ba sờn chỉ, đôi mắt đùng đục nhìn đống quần áo lộn xộn trong chiếc ba lô mở toang của con trai, rồi lại nhìn sang Lan. Bà không khóc thành tiếng, nhưng hai bờ môi mỏng cứ run bần bật, run rẩy như ngọn đèn trước gió.

"Phúc ơi... con tính dứt áo bỏ nhà đi thiệt sao con? Ba con nằm đó... xưởng thì..." Giọng bà nghẹn lại nơi cuống họng, đứt quãng như sợi chỉ mục.

"Mẹ để con nói chuyện tiếp với Phúc," Lan khẽ quay lại, giọng cô dịu đi một chút khi nhìn mẹ, nhưng dứt khoát không để cảm xúc mềm yếu lấn át cục diện.

Cô bước thẳng tới bên chiếc bàn gỗ ọp ẹp kê sát vách phản. Không một động tác thừa thãi, Lan kéo khóa chiếc túi xách công tác bằng da đen của mình, rút ra một tập tài liệu khổ A4 dày dặn được bấm ghim phẳng phiu, kẹp cẩn thận trong một bìa hồ sơ mica màu xanh lá cây. Cô đặt tập tài liệu xuống mặt bàn gỗ bụi bặm, gạt nhẹ chiếc vỏ ốc biển sang một bên, đè tập giấy lên trên mớ tàn thuốc lá vụn nát.

Ngay trang bìa đầu tiên, dòng chữ in hoa đậm nét đập thẳng vào mắt người nhìn: **BẢN THỎA THUẬN LAO ĐỘNG VÀ PHÂN QUYỀN VẬN HÀNH NỘI BỘ — CƠ SỞ NƯỚC MẮM HẢI THÀNH**.

"Em nói đúng toàn bộ, Phúc ạ," Lan nhìn thẳng vào gương mặt còn đang hầm hầm phẫn uất của em trai, giọng cô trầm, chắc nịch và hoàn toàn rạch ròi. "Ba đã hoàn toàn sai lầm khi dùng một lời hứa miệng mơ hồ về quyền thừa kế để trói chân em suốt mười lăm năm qua mà không trả cho em một đồng lương xứng đáng với mồ hôi nước mắt em bỏ ra. Và bản thân chị cũng đã sai, chị thừa nhận chị đã sai khi áp đặt cái nhìn kiểm toán máy móc, khắt khe của một người ngồi phòng máy lạnh lên những tình huống sinh tử ngặt nghèo của em trên đèo dốc. Lao động của người nhà không phải là thứ miễn phí từ trên trời rơi xuống. Nếu cái xưởng này muốn sống sót qua cơn bĩ cực này, nếu muốn bước ra khỏi đống đổ nát để vận hành như một doanh nghiệp đàng hoàng, thì công sức của em bắt buộc phải được hạch toán sòng phẳng vào chi phí giá thành sản xuất."

Phúc sững sờ. Đôi lông mày rậm của cậu nhíu chặt lại, mắt dán vào xấp giấy trắng tinh tươm với những điều khoản được đánh máy vi tính thẳng tắp từng hàng từng lối.

"Em cầm lấy mà đọc," Lan đẩy nhẹ tập tài liệu về phía cậu. "Đây không phải là một tờ giấy hứa hẹn suông của người nhà với nhau. Đây là một bản hợp đồng lao động nội bộ có đầy đủ giá trị cam kết trách nhiệm giữa Hộ kinh doanh Nước mắm Hải Thành—hiện do chị đang trực tiếp đại diện quản lý và điều hành theo văn bản ủy quyền của ba—và cá nhân em."

Phúc ngập ngừng một thoáng, rồi đưa bàn tay thô ráp lật từng trang giấy. Từng con chữ sắc nét hiện ra dưới ánh đèn điện: - **Chức danh công việc**: Trưởng bộ phận Giao nhận vận tải và Quản lý kho bãi nguyên liệu. - **Mức lương cơ bản cố định**: 8.000.000 đồng/tháng (Tám triệu đồng chẵn). Lương được thanh toán dứt điểm vào đúng ngày mùng 5 hàng tháng qua tài khoản ngân hàng cá nhân của Võ Minh Phúc, trích thẳng từ quỹ vận hành tiền mặt của cơ sở trước khi kết chuyển hay phân chia bất kỳ khoản chi phí hay lợi nhuận nào khác. - **Phụ cấp trách nhiệm và lưu động**: 150.000 đồng cho mỗi chuyến giao hàng liên huyện có lộ trình hai chiều trên 30km; toàn bộ chi phí xăng dầu, nhớt máy, phí cầu đường bến bãi thực tế được xưởng chi trả 100% dựa trên lệnh điều xe và cuống vé hợp lệ. - **Quyền hạn chuyên môn độc lập**: Toàn quyền kiểm tra và ký biên bản nghiệm thu số lượng, chất lượng nguyên liệu nhập kho; trực tiếp ký xác nhận phiếu nhập xuất đối với toàn bộ hệ thống vỏ chai thủy tinh, nắp nhôm màng co, thùng carton bao bì; có toàn quyền từ chối bốc xếp hoặc từ chối cho xe lăn bánh rời xưởng nếu phương tiện vận chuyển không đảm bảo an toàn kỹ thuật hoặc đối tác nhận hàng không chịu ký biên bản giao nhận có xác nhận đối soát công nợ.

"Tám triệu đồng lương cứng mỗi tháng," Lan giải thích từng điểm một, ngữ điệu bình thản, chuyên nghiệp như đang thuyết trình trước một hội đồng quản trị. "Chị biết con số này thấp hơn bốn triệu so với mức lương mười hai triệu mà bên bưu chính hứa hẹn trên giấy tuyển dụng. Nhưng em hãy tính một bài toán kinh tế cho sòng phẳng: Đi lái xe bưu chính liên tỉnh, em phải ôm vô lăng chạy thâu đêm suốt sáng trên quốc lộ, ăn cơm hàng cháo chợ, ngủ gà ngủ gật ở các trạm xăng, rủi ro tai nạn giao thông và bệnh tật cột sống em phải tự lấy thân mình ra mà gánh. Ở lại đây, với tám triệu lương cứng cộng thêm tiền phụ cấp chuyến, em ăn cơm nhà do mẹ nấu, tối về có cái giường quen thuộc để ngả lưng, ở gần để cùng chăm sóc gia đình. Và điều quan trọng nhất: Em không phải là một thằng cửu vạn hay chân sai vặt cho bất kỳ ai hết! Em là Trưởng bộ phận Giao nhận của xưởng. Bắt đầu từ ngày mai, nếu không có chữ ký sống của Võ Minh Phúc trên phiếu xuất kho, thì không một két mắm nào, dù là một chai mắm nhĩ nhỏ nhất, được phép rời khỏi cánh cổng xưởng này. Kể cả chị, hay mẹ, hay sau này ba có khỏe lại muốn xuất hàng đi biếu xén hay bán chịu cho mối quen, nếu em kiểm tra thấy sai quy trình thì em có quyền lắc đầu từ chối."

Bà Hạnh run rẩy bước lại gần mép bàn, đôi mắt đùng đục nhìn trân trân vào những con số in đậm trên giấy:

"Lan à... con tính vậy... xưởng mình dạo này ngặt nghèo quá chừng, mỗi tháng phải gom đủ tám triệu trả cứng cho thằng Phúc, rồi còn tiền thợ muối cá, tiền mua cá bổi, tiền thuốc thang mỗi ngày cho ba con bên bệnh viện... liệu xưởng mình có gồng gánh nổi không con?"

"Gồng nổi hay không cũng bắt buộc phải trả, thưa mẹ!" Lan quay sang nhìn mẹ, ánh mắt cương nghị không hề lay chuyển. "Trước đây xưởng Hải Thành cứ tưởng là làm ăn có lãi, nhưng thực chất là một thứ lãi ảo dối trá! Ba mẹ thấy có đồng tiền ra đồng tiền vào là vì ba mẹ đang bòn rút chính xương máu của người trong nhà: mẹ thức khuya dậy sớm nấu cơm cho hàng chục thợ thuyền ăn mà không tính một đồng công xá, Phúc chạy xe bạt mạng ngoài đường từ sáng tới khuya mà không có lấy một đồng lương lận lưng. Đó là lãi giả mà lỗ thật! Nếu hạch toán theo chuẩn mực kế toán quản trị, đây là chi phí nhân công bắt buộc của bộ phận vận hành và logistics, phải được tính đủ, tính đúng vào giá thành xuất xưởng của từng lít nước mắm. Chừng nào chúng ta còn nhập nhằng, chừng nào chưa trả lương cho Phúc bằng hợp đồng và chứng từ sòng phẳng, thì cái xưởng này mãi mãi chỉ là một cái ao tù nước đọng, một mớ bòng bong nghiệp dư không bao giờ ngóc đầu lên nổi!"

Ngón tay thô nhám của Phúc siết chặt lấy mép tập hồ sơ mica. Từng dòng chữ in mực đen đều đặn dường như đang truyền một luồng nhiệt nóng rực vào da thịt cậu. Hai mươi chín năm làm kiếp "con nhà nòi", đây là lần đầu tiên cái tên Võ Minh Phúc được đặt trang trọng bên cạnh một chức danh nghề nghiệp có quyền hạn và trách nhiệm minh bạch, chứ không phải một danh xưng mơ hồ là "thằng con ông Thành". Sự uất ức, tự ái ngút ngàn lúc nãy bỗng chốc lắng xuống, nhường chỗ cho một cảm giác bàng hoàng trước cái trật tự mới mẻ, sòng phẳng đến lạnh lùng mà chị gái cậu vừa thiết lập.

"Nhưng đổi lại," Lan gõ nhẹ đầu ngón tay trỏ xuống mặt bàn, lật sang trang phụ lục đính kèm phía sau, "quy chế quản lý dòng tiền và vận hành mới sẽ cực kỳ nghiêm ngặt. Quyền hạn thực tế luôn luôn phải đi liền với trách nhiệm cá nhân và sự giám sát minh bạch. Em nghe cho kỹ từng điều này trước khi cầm bút ký, vì một khi đã ký, chị sẽ chiểu theo đúng hợp đồng mà xử lý, không có chuyện nể nang chị em ruột thịt."

Phúc ngẩng đầu lên, ánh mắt tập trung cao độ, nhìn thẳng vào gương mặt nghiêm nghị của Lan.

"Thứ nhất," Lan nói, giọng đanh thép từng chữ, "về khâu thu mua nguyên liệu đầu vào: Chú Bảy Hòa là thợ chượp kỳ cựu, chú sẽ chịu trách nhiệm hoàn toàn về cảm quan, độ tươi và chất lượng cá cơm than. Nhưng em, với tư cách Trưởng bộ phận, là người duy nhất nắm giữ và kiểm soát sổ cân cá ngoài cảng Cồn Chà. Mỗi một giỏ cá cơm từ ghe của ông Huỳnh Văn Tư hay bất kỳ chủ tàu nào cập bến, em phải trực tiếp đứng bên bàn cân đòn, giám sát việc bấm niêm phong, ghi chép số ký vào sổ đối soát có chữ ký chéo của cả hai bên ngay tại mạn thuyền. Sai lệch trọng lượng vượt quá một phần trăm giữa số cân bến cảng và số cân nhập kho tại cổng xưởng, em phải lập biên bản bất thường ngay tại chỗ. Chỉ khi nào có chữ ký xác nhận khối lượng của em trên phiếu cân, kế toán Thảo mới được phép xuất phiếu chi trả tiền cá cho chủ ghe. Tuyệt đối không có chuyện ký khống hay tin miệng bất kỳ ai."

"Chuyện đó em làm được," Phúc đáp dứt khoát, giọng đượm vẻ tự tin của một người đã lăn lộn mười mấy năm ngoài mép sóng Cồn Chà. "Ngoài bến cá tụi nó gian lận cân đòn thế nào em nắm trong lòng bàn tay. Tụi nó hay chơi trò chèn đá vụn đáy giỏ với chỉnh kim cân lò xo. Trước giờ ba toàn tin mấy lời thề thốt của ông Tư chủ ghe nên xưởng mình chuyến nào cũng bị hụt mất vài trăm ký cá mà không biết kêu ai."

"Thứ hai," Lan lật tiếp trang giấy, "về quy trình giao nhận hàng và thu hồi dòng tiền: Khi chở mắm đi giao cho các đại lý, em ký biên bản bàn giao, kiểm đếm đủ số két, số chai, kiểm tra niêm phong nắp màng co và thùng hàng cùng với khách. Nhưng từ nay trở đi, em tuyệt đối không được phép giữ tiền mặt trong người để tự ý chi tiêu sự vụ như trước nữa. Mọi khoản tiền mặt khách hàng thanh toán trực tiếp, em phải yêu cầu khách cùng ký vào túi đựng tiền niêm phong chuyên dụng do xưởng phát, mang nguyên trạng về bàn giao cho kế toán Thảo trước mười bảy giờ cùng ngày để vào sổ quỹ. Dọc đường xe có nổ lốp, gãy nhíp, hư hỏng đột xuất, em dùng thẻ ngân hàng phụ do xưởng đứng tên cấp cho em, với hạn mức duy trì cố định ba triệu đồng, hoặc gọi điện thẳng về xưởng để Thảo chuyển khoản thanh toán trực tiếp cho gara liên kết. Mọi chi phí phát sinh bắt buộc phải có hóa đơn bán lẻ, biên nhận có ghi rõ số điện thoại và địa chỉ của thợ sửa xe. Chấm dứt hoàn toàn cái thói quen cầm mấy chục triệu tiền bán mắm chạy xe ngoài đường rồi tự tiện móc tiền túi ra trừ cấn như vụ đèo Cù Mông!"

Phúc mím chặt môi, im lặng suy ngẫm trong vài giây rồi gật đầu dứt khoát:

"Được! Có thẻ phụ với tài khoản gara chuyển khoản rõ ràng thì em dại gì ôm cả đống tiền mặt trong người cho cực thân. Vừa chạy xe vừa lo ngay ngáy bị cướp giật, về tới nhà lại mang tiếng là thụt két hay bớt xén tiền hàng."

"Và điều thứ ba," Lan hạ thấp giọng xuống một bậc, ánh mắt cô mềm lại đôi chút nhưng sự nghiêm cẩn vẫn bao trùm lấy từng lời nói khi cô nhìn cả Phúc lẫn bà Hạnh, "điều này không nằm trong các điều khoản kinh tế của hợp đồng, nhưng là quy chế nội bộ bắt buộc của gia đình chúng ta: Chúng ta phải chia lịch cố định, luân phiên nhau đưa đón ba đi tập phục hồi chức năng ở Bệnh viện Đa khoa tỉnh."

Bà Hạnh giật thót mình, vội vàng xua hai bàn tay gầy guộc:

"Kìa Lan... chuyện chăm sóc ba tụi con cứ để mẹ lo là được rồi. Tụi con đứa thì lo chạy hàng ngoài đường, đứa thì lo sổ sách đối nợ mệt mỏi... Mẹ ở nhà mẹ cáng đáng được mà..."

"Mẹ không thể cáng đáng nổi một mình nữa đâu mẹ," Lan kiên quyết ngắt lời bà. "Cái lần mẹ bị tụt huyết áp rồi ngất xỉu ngay bên cạnh giường bệnh của ba tuần trước là lời cảnh báo quá đủ rồi! Bác sĩ và điều dưỡng Hà bên khoa phục hồi chức năng đã nói thẳng với con: Ba bị di chứng tai biến mạch máu não liệt nửa người bên phải, muốn hồi phục vận động thì bắt buộc phải có người nhà hỗ trợ tập luyện đều đặn mỗi ngày. Nhưng người chăm sóc cũng là con người, nếu mẹ cứ cố gồng gánh một mình rồi ngã quỵ ra đó, thì cái nhà này sụp đổ hoàn toàn! Lịch phân chia cụ thể như sau: Sáng thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu hàng tuần, Phúc chịu trách nhiệm dùng xe máy chở ba vào viện tập từ bảy giờ đến chín giờ sáng, sau đó về xưởng nhận hàng đi giao. Chiều thứ Ba, thứ Năm, thứ Bảy, chị sẽ là người trực tiếp vào viện cùng ba tập các bài tập ngôn ngữ và phục hồi chức năng vận động khớp tay, mẹ ở nhà nghỉ ngơi tuyệt đối hoặc đi chợ búa nấu nướng nhẹ nhàng. Riêng ngày Chủ Nhật, toàn bộ xưởng đóng cổng nghỉ ngơi, không giao nhận hàng hóa, không bốc vác, cả nhà cùng nhau tịnh dưỡng."

Lan nhìn xoáy vào mắt Phúc:

"Khung giờ đưa ba đi tập phục hồi chức năng là kỷ luật thép bất di bất dịch. Trừ trường hợp bão gió thiên tai không thể dắt xe ra đường, không một chuyến giao hàng nào của xưởng Hải Thành được phép lấn vào khung giờ đưa ba đi viện. Chị muốn em hiểu một điều: Công việc ở xưởng này từ nay là công việc có giờ giấc, có phân công lao động rõ ràng, và bổn phận làm con của chúng ta cũng phải được thực hiện bằng những hành động cụ thể, khoa học, chứ không phải là đùn đẩy hết mọi gánh nặng lên lưng người mẹ già rồi đứng nhìn nhau bằng ánh mắt dằn vặt, oán hờn!"

Căn phòng kho lặng ngắt như tờ. Ngọn đèn dây tóc khẽ lắc lư theo một luồng gió luồn qua khe ván, hắt những vệt sáng tối đan xen chập chờn lên ba gương mặt.

Bà Hạnh đưa mép khăn rằn lên chấm vội giọt nước mắt vừa trào ra nơi khóe mắt nhăn nheo. Bà nhìn đứa con gái sắc sảo, cương nghị vừa trở về mang theo sự trật tự, kỷ cương của một môi trường chuyên nghiệp, rồi nhìn đứa con trai lầm lũi, thô ráp nhưng nặng lòng vừa suýt nữa vì tuyệt vọng mà bỏ xứ ra đi. Sự rạch ròi, minh bạch mà Lan mang về không hề làm sứt mẻ tình thâm máu mủ như bà từng hằng đêm lo sợ; ngược lại, chính những lằn ranh trách nhiệm rành mạch ấy lại đang tạo thành một cái khung đỡ vững chắc, che chắn cho từng thành viên trong gia đình, để không một ai phải âm thầm chịu đựng sự hy sinh mù quáng đến kiệt cùng trong bóng tối nữa.

Phúc cúi gập người, hai mắt dán chặt vào dòng chữ *Mức lương cơ bản cố định: 8.000.000 đồng/tháng* nằm trang trọng giữa trang giấy A4. Ngón tay trỏ chai sần vì vặn vô lăng của cậu khẽ chạm vào mặt giấy láng mịn, lướt chậm rãi qua từng điều khoản, rồi dừng lại ở khoảng trống phía dưới dòng chữ *Đại diện Người lao động*.

Cậu ngẩng mặt lên. Ánh mắt Phúc lúc này không còn sự thù hằn, cay cú hay vẻ giận dỗi bất cần của một đứa con bị bỏ rơi, mà là ánh nhìn điềm tĩnh, sòng phẳng của một người đàn ông trưởng thành đang đứng trước một bản khế ước làm ăn nghiêm túc.

"Chị có mang theo cây viết nào ở đó không?" Phúc hỏi, giọng trầm và bình thản đến lạ lùng.

Lan rút cây bút bi mực xanh từ trong túi áo khoác đưa sang cho em trai.

Phúc cầm lấy cây bút, nhưng cậu chưa vội đặt bút ký ngay. Cậu vươn cánh tay gân guốc sang bên cạnh, cầm lấy tập hồ sơ xin việc lái xe bưu chính liên tỉnh đang nằm đè dưới chiếc vỏ ốc biển. Cậu nhìn thật kỹ vào tấm ảnh ba-bốn của chính mình dán nơi góc trên—gương mặt một chàng trai hai mươi chín tuổi căng thẳng, hốc hác, đôi mắt hoang mang của một kẻ cùng đường đang toan tính một cuộc đào tẩu trong đêm.

Trước ánh mắt ngỡ ngàng của bà Hạnh, hai bàn tay vạm vỡ của Phúc nắm chặt lấy tập hồ sơ dày cộp. Cậu gồng cơ bắp, dứt khoát xé toạc nó làm đôi. Tiếng bìa giấy dày rách toạc vang lên một tiếng *xoẹt* giòn giã giữa căn phòng kho tĩnh mịch. Cậu chập hai nửa lại, tiếp tục xé thêm một lần nữa thành những mảnh vụn nhỏ, rồi vung tay ném thẳng toàn bộ vào chiếc sọt rác bằng nhựa kê dưới chân bàn.

"Hồ sơ bưu chính em tự tay xé bỏ," Phúc nói, giọng cậu dằn từng tiếng rành rẽ, nặng trịch như đá tảng. Cậu kéo bản thỏa thuận lao động của Lan lại gần, đặt ngòi bút bi lên khoảng trống bên dưới mục người lao động. "Nhưng em nói trước cho chị và mẹ nghe cho rõ: Em đặt bút ký bản hợp đồng này là vì những điều khoản này công bằng, sòng phẳng, và vì em muốn cái xưởng nước mắm của ba có một cơ hội để gượng dậy một cách đàng hoàng. Nhưng em không ký để bán đứt cuộc đời em cho cái xưởng này một cách mù quáng nữa đâu!"

Cậu ngước mắt lên, ghim thẳng cái nhìn sắc lạnh vào Lan:

"Chúng ta sẽ làm việc theo đúng cơ chế mới này trong vòng sáu tháng. Đúng sáu tháng, không hơn một ngày! Cho đến hết vụ mắm Tết năm nay và hoàn tất chu kỳ quyết toán hợp đồng cung ứng với bên Nam Lộ. Nếu sau sáu tháng đó dòng tiền của xưởng vẫn bế tắc, nếu chị không thanh toán đủ tám triệu tiền lương mỗi tháng đúng ngày cho em, hoặc nếu gia đình này lại quay về cái nếp cũ—lại sai vặt tùy tiện, lại nhập nhằng tiền bạc, lại bắt em phải gánh những khoản nợ mơ hồ của người khác—thì lúc đó, đừng có bất kỳ ai mở miệng ra cản đường em nữa. Em sẽ tự xách ba lô này bước ra khỏi cửa, và lúc đó không có bất kỳ bản hợp đồng hay tình nghĩa nào có thể giữ chân em lại được đâu!"

Một nụ cười khẽ, hiếm hoi và đầy sự tôn trọng khẽ thoáng qua trên đôi môi mệt mỏi của Lan. Đó chính xác là câu trả lời của một đối tác độc lập, một cộng sự chuyên nghiệp mà cô mong muốn nhìn thấy, chứ không phải sự vâng dạ cam chịu vì tình thân.

"Đồng ý hoàn toàn," Lan gật đầu dứt khoát. "Sau sáu tháng, hai chúng ta sẽ ngồi lại tại cái bàn này, đối soát toàn bộ hiệu quả vận hành, doanh thu và dòng tiền thực tế. Nếu xưởng không đạt chuẩn tăng trưởng hoặc nếu chị vi phạm cam kết thanh toán lương dù chỉ một ngày, em có toàn quyền đơn phương chấm dứt thỏa thuận lao động mà không phải chịu bất kỳ ràng buộc nào."

Phúc tì mạnh ngòi bút bi xuống mặt giấy, ký những nét chữ dứt khoát, góc cạnh: *Võ Minh Phúc*.

Lan đón lấy cây bút từ tay em trai, không một chút do dự, cô ký tên mình vào phần đại diện người sử dụng lao động: *Võ Ngọc Lan*.

Bà Hạnh đứng nhìn hai chữ ký nằm ngay ngắn cạnh nhau trên trang giấy trắng tinh khôi, lồng ngực bà phập phồng một nhịp thở dài nhẹ nhõm, tựa như vừa trút bỏ được một khối đá tảng ngàn cân đè nặng lên buồng phổi suốt mấy tháng ròng từ ngày chồng đột quỵ. Người mẹ bước tới bên cạnh con trai, bàn tay nhăn nheo, gầy guộc run rẩy đặt lên bờ vai rộng của Phúc, vỗ nhè nhẹ:

"Mai... mai mẹ dậy sớm từ bốn giờ... mẹ ra chợ mua con cá bớp tươi về nấu nồi cháo cá cho hai đứa ăn lấy lại sức. Mấy bữa nay tụi con cực khổ quá chừng rồi..."

Phúc không trả lời, nhưng bàn tay to bè, thô ráp của cậu khẽ nâng lên, đặt lên mu bàn tay gầy gò của mẹ rồi siết nhẹ một cái. Cậu xoay người, kéo chiếc ba lô du lịch lại gần, mở khóa kéo ra rồi lần lượt lôi từng chiếc áo khoác gió, từng bộ quần áo bảo hộ lao động xếp lại gọn gàng, đặt ngay ngắn lên chiếc giá gỗ ở góc phòng. Chiếc sọt sắt chuyên dùng chở mắm nép bên cây cột bê tông bám đầy rỉ sét dường như cũng đang im lìm chờ đợi ánh bình minh ngày mai để được buộc chặt trở lại sau yên chiếc xe máy cà tàng.

Lan cẩn thận gập bản thỏa thuận làm đôi, lồng vào lại bìa hồ sơ mica xanh lá rồi cất gọn gàng vào túi xách. Cô liếc nhìn mặt đồng hồ đeo tay: kim ngắn đã chỉ qua con số mười một giờ đêm. Gió ngoài mé sông Cà Ty bắt đầu thổi mạnh hơn, mang theo hơi sương lạnh buốt và mùi mặn mòi nồng nặc của bãi bùn cửa biển. Ngoài khoảng sân xưởng tối om, dãy thùng chượp bằng gỗ bời lời khổng lồ đứng sừng sững như những pháo đài cổ xưa trong bóng đêm, nhưng đêm nay, giữa những thớ gỗ dày cộp và những vòng đai song mây siết chặt quanh thân thùng, dường như đã có một trật tự vận hành mới đang âm thầm bắt đầu.

"Cạch! Cạch! Cạch!"

Một chuỗi âm thanh kim loại va đập dữ dội, thô bạo vào cánh cổng sắt lớn ngoài ngõ xé toang không gian tĩnh mịch của đêm muộn.

Tiếng chó sủa từ các dãy nhà lân cận trong con hẻm bờ kè lập tức rộ lên inh ỏi, nối nhau sủa dồn dập như có biến lớn.

Cả ba người trong phòng kho đều giật bắn mình, đồng loạt quay phắt đầu ra hướng cổng xưởng.

"Trời đất ơi! Ai vậy kìa? Giờ này nửa đêm nửa hôm rồi còn ai tới đập cổng xưởng dữ dằn vậy?" Mặt bà Hạnh thoắt cái tái mét không còn một giọt máu, theo phản xạ run rẩy thò tay nắm chặt lấy vạt áo của Phúc, nỗi sợ hãi về những nhóm đòi nợ thuê hung hãn kéo tới đập phá như những ngày trước lại trào dâng trong ánh mắt người mẹ già.

Lan khẽ nhíu mày, trực giác nhạy bén của một người làm quản trị mách bảo cô đây là một sự cố bất thường. Bạn hàng mua sỉ hay chủ nợ tiền nguyên liệu dù có quá quắt đến đâu cũng không bao giờ chọn lúc nửa đêm canh ba để tới đập cửa ầm ĩ theo cái kiểu gấp gáp, hoảng loạn như thế này.

"Để con ra coi thử," Phúc đứng phắt dậy, vớ lấy chiếc đèn pin cầm tay bằng kim loại đặt trên mặt phản gỗ, sải những bước chân dài và chắc nịch băng qua khoảng sân gạch tối om.

Lan bước nhanh theo sát gót em trai. Gió biển thổi thốc vào mặt mang theo hơi lạnh buốt giá và một mùi tanh nồng nặc, nhớp nháp bốc lên từ phía rãnh nước thải chạy dọc theo chân tường rào xưởng Hải Thành.

Phúc bấm công tắc đèn pin. Luồng sáng trắng quét qua khe hở của hai cánh cổng sắt rỉ sét, rọi thẳng vào một bóng người đàn ông trung niên mặc chiếc áo khoác gió màu xám sẫm, trên đầu vẫn còn đội nguyên chiếc mũ bảo hiểm nửa đầu cáu bẩn. Đó là ông Tám Đực, tổ trưởng tổ dân phố quản lý khu vực dân cư ven bờ kè sông Cà Ty.

Nhìn thấy ánh đèn pin rọi trúng mặt, ông Tám Đực thở hồng hộc, hai tay đập thình thình vào chấn song sắt:

"Phúc hả cháu? Lan có ở nhà đó không? Mở cổng cho bác vô mau lên, có chuyện cháy nhà chết người tới nơi rồi đây này!"

Phúc vội vàng rút chốt then cài bằng sắt kêu một tiếng *rổn rảng*, dùng sức đẩy cánh cổng sắt nặng trịch hé mở một khoảng vừa đủ một người lách qua:

"Bác Tám? Nửa đêm nửa hôm rồi có chuyện gì mà bác hớt hải dữ vậy bác?"

Ông Tám Đực lách vội vào bên trong sân xưởng, vừa bước vừa thở dốc, gương mặt tròn trịa thường ngày vốn xuề xòa nay căng thẳng tột độ, mồ hôi nhễ nhại chảy ròng ròng bên thái dương dù trời đang trở gió lạnh. Ông không buồn chào hỏi xã giao, bàn tay run rẩy thọc sâu vào túi áo khoác gió, lôi ra một tập giấy A4 gấp làm tư nhăn nhúm vì bị nắm chặt suốt dọc đường.

"Bác vừa phải chạy xe hộc tốc từ cuộc họp đột xuất trên ủy ban nhân dân phường về thẳng đây!" Ông Tám Đực chìa tập giấy thẳng vào trước mặt Lan, giọng gay gắt và bức bối đến nghẹt thở. "Mấy chục hộ dân ở cả hai dãy nhà số bốn và số sáu phía sau lưng xưởng của nhà cháu vừa đồng loạt ký vào cái đơn khiếu nại tập thể này gửi thẳng lên bàn chủ tịch phường! Mấy hôm nay trời trở ngọn gió chướng, mùi hôi thối nồng nặc từ mấy bãi bã chượp đổ đống sau xưởng bốc lên chịu không thấu, cả khu phố không ai nhắm mắt ngủ nghê gì được! Đã vậy cái hệ thống rãnh cống thoát nước thải của xưởng nhà cháu lại bị nứt toác ra từ chiều hôm qua, nước mắm sống với nước rửa cá rò rỉ tràn lênh láng, ngấm đen ngòm cả cái ngõ đi chung của xóm! Người ta đang làm ầm ĩ ngoài kia kìa, người ta dọa sáng sớm mai hễ xe tải của xưởng mà nổ máy là cả xóm kéo nhau ra khiêng bàn ghế chặn đứng cổng không cho chở một két mắm nào ra khỏi xưởng nếu không giải quyết dứt điểm! Trên phường người ta giao văn bản thông báo khẩn cấp này xuống, yêu cầu đại diện cơ sở Hải Thành đúng tám giờ sáng mai phải có mặt trên ủy ban giải trình và cam kết khắc phục ngay trong ngày, bằng không phường sẽ ký quyết định đình chỉ hoạt động xưởng lập tức để đội thanh tra liên ngành xuống kiểm tra môi trường!"