Ba tuần trên miệng vực

Chiếc xe khách Phương Trang màu cam trờ tới, phanh lại một cách nặng nề bên mép Quốc lộ 1 đoạn rẽ vào phường Thanh Hải, thả Võ Ngọc Lan xuống đầu con hẻm đất ăn sâu về phía biển. Bụi đỏ và cát biển cuộn lên sau đuôi xe, quấn lấy tà áo sơ mi lụa xám và bám một lớp mỏng lạo xạo trên gò má cô.

Mùi hương đầu tiên ập vào lồng ngực Lan không phải là vị mặn mòi lãng đãng của sóng khơi, mà là thứ mùi đặc sánh, gay gắt và nồng đượm đặc trưng của một làng nghề đã tồn tại qua nhiều thế hệ: mùi cá cơm than ủ muối lâu ngày ngấu kỹ dưới đáy những thùng gỗ đại, mùi bổi cá phơi dưới nắng trưa, lẫn trong cái hầm hập của hơi cát và bức xạ mặt trời dội xuống từ mái tôn các dãy xưởng liền kề. Đó là mùi của xưởng mắm Hải Thành, mùi của tuổi thơ mà Lan đã dành suốt mười sáu năm đèn sách và làm việc tại Sài Gòn để tìm cách thoát ly.

Gió từ phía bờ vịnh thổi ngược vào đất liền, tuyệt nhiên không mang theo chút hơi ẩm dịu mát nào. Từng luồng gió bỏng rát thốc qua những rặng phi lao còi cọc xơ xác, hắt thẳng vào mặt cô thứ không khí oi nồng như thể vừa thoát ra từ một chiếc lò sấy khổng lồ. Lan kéo chiếc vali kéo nhỏ màu đen bước đi trên con đường bê tông bám đầy cát mịn. Bánh xe cao su miết trên mặt đường gồ ghề vỡ lở, phát ra những tiếng lọc cọc khô khốc, trơ trọi giữa buổi trưa đứng bóng.

Mỗi bước chân tiến lại gần cánh cổng xưởng đều khiến lồng ngực cô thắt lại từng cơn. Ba mươi tư tuổi, vừa nộp đơn xin nghỉ việc tại một công ty kiểm toán độc lập danh tiếng ở Quận 1 với hy vọng tìm lại một khoảng lặng nghề nghiệp sau chuỗi ngày kiệt sức vì những mùa quyết toán thâu đêm, Lan chưa từng mường tượng ngày trở về của mình lại bị ấn định bởi một biến cố tàn nhẫn đến vậy. Cách đây đúng ba ngày, một cuộc điện thoại hoảng loạn trong tiếng khóc ngắt quãng của mẹ từ Phan Thiết gọi vào đã xé toạc mọi kế hoạch nghỉ ngơi của cô: ba cô, ông Võ Văn Thành, người đàn ông trụ cột cả đời chưa từng chịu cúi đầu trước bất kỳ ai, đã đột ngột ngã gục ngay bên cạnh dãy thùng ủ số một vì một cơn tai biến mạch máu não bộc phát dữ dội.

Cánh cổng sắt hai cánh sơn màu xanh lục nay đã tróc từng mảng lớn lộ ra lớp gỉ sét đỏ quạch khép hờ, để hở một khoảng trống vừa đủ cho một người lách qua. Lan đẩy nhẹ cánh cửa, bản lề rỉ sét rên lên một tiếng ken két chói tai. Cô bước qua khoảng sân gạch tàu loang lổ những vệt nước mắm rỉ ra từ năm này qua tháng khác, tiến vào gian nhà trước.

Bầu không khí bên trong nhà ngột ngạt và lạnh lẽo một cách kỳ lạ, dù ngoài trời nắng gắt như đổ lửa. Mùi dầu gió xanh Con Ó, mùi cháo hoa để nguội bốc lên thứ vị chua nhẹ của tinh bột thiu thối, quyện chặt với mùi ẩm mốc của những góc tường vôi lâu năm không được cạo quét. Căn nhà này vốn là bộ mặt của Hải Thành, nơi suốt ba mươi năm qua ông Thành tiếp đón những chủ ghe cá từ Mũi Né, những lái buôn sỉ từ Chợ Lớn về đặt hàng, hay cánh tài xế xe tải đường dài ghé lấy mắm chai. Giờ đây, nơi này ngổn ngang và hoang tàn như một bãi chiến trường vừa trải qua cơn bão dữ.

Giày vải lao động dính đầy muối cá vứt bừa bãi cạnh ngạch cửa, mấy chiếc áo sơ mi bạc màu của ông Thành vắt tạm bợ trên thành chiếc ghế mây gãy nan, trên mặt bàn trà bằng gỗ mun còn vương vài vỏ chai nước suối rỗng bóp méo mó và những vỉ thuốc hạ huyết áp đã bóc dở vỏ thiếc, trơ ra những lỗ tròn trống rỗng như những con mắt vô hồn.

Từ phía hành lang tối tăm dẫn ra gian bếp sau, tiếng dép lê lẹt xẹt chậm chạp vang lên từng nhịp rời rạc. Bà Hạnh bước ra.

Chỉ sau ba ngày đêm thức trắng túc trực ở Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Thuận, mẹ cô dường như đã sụt mất vài ký, già sọm đi cả chục tuổi. Mái tóc hoa râm vốn được chải chuốt gọn gàng nay búi vội thành một búi xộc xệch sau gáy, để lộ những lọn tóc bạc xơ xác xõa rượi bên hai bên thái dương hõm sâu. Đôi mắt bà trũng lại, viền quầng thâm xám xịt, ánh nhìn đờ đẫn mất thần. Trên tay bà là chiếc làn nhựa màu đỏ đã phai màu, bên trong nhồi nhét mấy bộ quần áo bệnh nhân cùng những chiếc khăn bông dính vệt nước vàng ố từ bệnh viện mang về chưa kịp giặt.

"Lan... Con về tới rồi hả con?" Giọng bà Hạnh khản đặc, run rẩy và hụt hơi như thể vừa bước lên từ một vực sâu không đáy.

Lan buông vội tay kéo vali, bước nhanh tới đỡ lấy chiếc làn nhựa trên tay mẹ, đặt xuống sàn gạch: "Mẹ, sao mẹ không ở lại viện nghỉ ngơi thêm một chút? Tình hình ba thế nào rồi mẹ? Bác sĩ nói sao rồi?"

Bà Hạnh ngồi sụp xuống mép chiếc ghế gỗ trắc dài, hai bàn tay gầy guộc chằng chịt những đường gân xanh run rẩy vuốt ngực áo bà ba đã nhăn nhúm: "Bác sĩ vừa chuyển ba mày từ phòng cấp cứu sang phòng hồi sức tích cực trưa nay... Ổng qua cơn nguy kịch rồi con, tạm thời giữ được cái mạng, nhưng mà nửa người bên phải liệt hoàn toàn, không nhúc nhích được ngón tay ngón chân nào hết. Mắt ổng mở ra dớn dác, ngơ ngác nhìn quanh mà miệng méo xẹo, không nói được thành tiếng, chỉ ú ớ trong cổ họng thôi. Bác sĩ bảo xuất huyết diện rộng, phải theo dõi sát từng giờ, chi phí thuốc men, máy móc mỗi ngày một tăng... Thằng Phúc nó ở lại trông ba rồi giục tao chạy về tắm giặt qua loa với gom góp thêm tiền bạc đem vô nộp tạm ứng. Nhà cửa... ba mày nằm xuống một cái là coi như sụp đổ hết, rối tung rối mù từ trong ra ngoài con ơi."

Bà Hạnh vừa nói vừa đưa bàn tay run rẩy lần tìm vào túi trong của chiếc áo bà ba, lôi ra một chùm chìa khóa gắn trên sợi dây dù sờn chỉ. Bà run rẩy tháo lấy chiếc chìa khóa đồng nhỏ nhất, răng chìa đã mòn bóng theo thời gian, rồi đặt lách cách lên mặt bàn làm việc bằng gỗ trắc kê sát vách tường phía tây.

Đó là chiếc bàn làm việc bất khả xâm phạm của ông Thành suốt mấy chục năm lập nghiệp. Ở căn nhà này, từ vợ con cho đến thợ thuyền, không một ai được phép tự ý chạm vào mặt bàn ấy. Nó là trung tâm đầu não của xưởng mắm Hải Thành, nơi chất đống sổ sách bán hàng, hóa đơn thuế, giấy nợ, cùng hàng chục tờ giấy nhớ cắt góc viết bằng mực bút bi xanh nguệch ngoạc theo lối chữ chỉ mình ông đọc được.

"Tiền mặt trong nhà ba mày cất hết trong cái hòm sắt tây dưới hộc bàn bên phải," bà Hạnh chỉ ngón tay khẳng khiu về phía góc bàn, ánh mắt đờ đẫn pha lẫn sự bất lực tột cùng. "Mấy ngày nay tao như người mất hồn, người ta tới đưa hóa đơn tiền điện xưởng, tiền cá đợt trước còn nợ ngoài cảng, tao cứ nhét đại lên bàn chứ chẳng biết tính sao, đầu óc quay cuồng không nghĩ được gì. Con rành sổ sách kế toán, con mở ra coi giùm tao... Coi thử trong nhà gom góp lại còn được bao nhiêu, chứ tiền thuốc men ngoài viện người ta giục nộp tạm ứng liên tục, tao lo quá Lan ơi. Cứ đà này không biết cầm cự được mấy bữa nữa."

Lan nhìn mẹ, một cơn đau buốt nhói lên nơi đáy dạ dày. Cô kéo chiếc ghế đẩu gỗ lại gần chiếc bàn trắc. Mặt bàn phủ một lớp bụi mỏng mịn của cát biển pha lẫn những vệt ố tròn màu nâu sẫm của đáy ly trà đặc để qua đêm. Bên cạnh chiếc hòm sắt tây sơn màu xanh bộ đội đã gỉ mép là một xấp chứng từ dồn ứ: những tờ phiếu giao hàng viết tay nhăn nhúm lem luốc vết mỡ cá, hóa đơn tiền điện ba pha phục vụ hệ thống máy bơm đảo chượp, vài tờ biên nhận mua muối Cà Ná từ mùa ủ trước chưa thanh toán dứt điểm. Và lẫn giữa mớ giấy tờ hỗn độn ấy, cuốn sổ tay nhỏ bìa da nâu đã sờn rách bốn góc nằm im lìm dưới góc đèn bàn. Đó là vật bất ly thân của ba cô—cuốn sổ mà ông luôn nhét chặt trong túi áo ngực mỗi khi ra xưởng chỉ đạo thợ kéo rút mắm nhĩ.

Lan hít một hơi sâu để ổn định lại nhịp tim, cầm lấy chiếc chìa khóa đồng, tra vào ổ khóa của chiếc hòm sắt tây.

Tiếng *cạch* khô khốc vang lên giữa căn phòng tĩnh mịch. Lan nhấc nắp hòm lên. Một luồng mùi giấy tiền cũ kỹ ẩm mốc trộn lẫn với mùi băng phiến nồng gắt xộc thẳng vào mũi cô.

Bên trong không hề có những cọc tiền mệnh giá lớn buộc dây thun dày cộp như người ngoài thị xã vẫn hằng tưởng tượng về một cơ sở làm mắm bề thế sở hữu hai mươi thùng lều bằng gỗ bời lời cổ thụ. Lan cẩn thận nhấc từng thếp tiền ra, đặt ngay ngắn lên mặt bàn trắc, sắp xếp lại theo thói quen nghề nghiệp của một người đã làm việc nhiều năm với những con số.

Đó là những tờ năm trăm nghìn đồng đã mềm nhũn và sờn mép vì qua tay bao người buôn cá; những cọc hai trăm nghìn bị gấp nếp cẩu thả góc tư; cùng một mớ tiền lẻ hỗn độn mệnh giá năm mươi nghìn, hai mươi nghìn, mười nghìn được cuộn tròn lại bằng những sợi dây thun cao su đã ố vàng, dính chặt vào nhau vì hơi mặn của biển.

Lan rút chiếc bút bi cài trên túi áo và lật một trang giấy nháp trắng mang theo trong túi xách. Thói quen nghề nghiệp của một kế toán viên quản trị lập tức vận hành, tạm thời đè nén xuống những rung động cảm xúc yếu đuối. Cô bắt đầu vuốt thẳng từng mép tiền, ngón tay thoăn thoắt đếm, chia thành từng cọc mười triệu, năm triệu.

Mệnh giá năm trăm nghìn: năm mươi tờ, đúng hai mươi lăm triệu đồng. Mệnh giá hai trăm nghìn: sáu mươi hai tờ, mười hai triệu bốn trăm nghìn đồng. Mệnh giá một trăm nghìn và các loại tiền lẻ vụn vặt còn lại: bốn triệu chín trăm năm mươi nghìn đồng.

Lan gạch một đường thẳng tắp dưới đáy cột tính, ghi lại con số cuối cùng: bốn mươi hai triệu ba trăm năm mươi nghìn đồng.

Lan nhìn chăm chú vào con số mực xanh trên trang giấy trắng, ngực cô nghẹn lại. Bốn mươi hai triệu ba trăm năm mươi nghìn. Toàn bộ tiền mặt tích lũy trong két của một cơ sở sản xuất kinh doanh có thương hiệu gần ba mươi năm chỉ vỏn vẹn có ngần ấy.

Cô với tay kéo xấp hóa đơn, phiếu nợ nằm ngổn ngang bên cạnh để bắt đầu đối chiếu các nghĩa vụ tài chính trước mắt.

Tờ giấy báo tạm ứng viện phí đợt tiếp theo do khoa Hồi sức tích cực Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Thuận phát hành sáng nay: mười lăm triệu đồng chẵn, thời hạn nộp muộn nhất là mười giờ sáng ngày mai để duy trì tiền thuốc đặc trị chống phù não và chi phí chạy máy thở ngắt quãng.

Hóa đơn tiền điện kỳ này của Điện lực thành phố Phan Thiết cho hệ thống điện ba pha xưởng ủ và các máy bơm tuần hoàn: tám triệu bảy trăm nghìn đồng, đã quá hạn thanh toán ba ngày, kèm theo một thông báo màu vàng cảnh báo sẽ ngừng cấp điện nếu không thanh toán trong tuần này. Nếu xưởng ủ bị cắt điện, hệ thống bơm đảo chượp ngừng hoạt động, hàng chục ngàn lít mắm đang trong giai đoạn lên men chuyển hóa sẽ bị ứ đọng khí độc, dẫn đến nguy cơ đen mắm và chua nước chượp.

Tiếp đến là bảng chấm công ghi bằng tay của mười bốn nhân công trong xưởng do chú Bảy Hòa – thợ cả gắn bó với ông Thành từ ngày lập xưởng – lập vào cuối tuần trước. Đội thợ khu ủ chượp gồm sáu người chuyên việc nặng nhọc như gánh cá, vào muối, kéo rút nước mắm; tổ chiết rót, đóng chai, dán nhãn gồm tám người phụ nữ địa phương làm công nhật. Tổng tiền công nhật và các khoản phụ cấp đến kỳ thanh toán tiếp theo ước tính tròn bốn mươi lăm triệu đồng. Đó là chưa tính đến chi phí sinh hoạt tối thiểu trong nhà, tiền xăng xe máy chở hàng lặt vặt và những chi phí vận hành thường nhật khác.

Lan cầm chiếc máy tính bấm nhanh vài phép tính cơ bản về dòng tiền khả dụng.

Bốn mươi hai triệu ba trăm năm mươi nghìn đồng tiền mặt tồn quỹ. Nếu trừ ngay mười lăm triệu tạm ứng viện phí cho ba vào sáng mai, quỹ tiền mặt chỉ còn lại hai mươi bảy triệu ba trăm năm mươi nghìn. Nếu nộp tiếp tám triệu bảy trăm nghìn tiền điện để cứu lấy xưởng chượp, số tiền còn lại rơi xuống mức mười tám triệu sáu trăm năm mươi nghìn đồng.

Mười tám triệu sáu trăm năm mươi nghìn đồng. Số tiền đó thậm chí không đủ trả nổi một nửa kỳ lương cho thợ thuyền, chứ đừng nói đến việc thanh toán tiền nợ muối hay mua nguyên vật liệu mới. Toàn bộ nguồn lực tài chính bằng tiền tươi thóc thật của Hải Thành lúc này, nếu thắt lưng buộc bụng đến mức tối đa và khất nợ toàn bộ bên ngoài, chỉ có thể duy trì hoạt động cầm cự được tối đa hai mươi mốt ngày.

Ba tuần lễ. Một khoảng thời gian ngắn ngủi đến nghiệt ngã cho sự tồn vong của một cơ sở sản xuất ba mươi năm tuổi, nơi đã nuôi sống cả gia đình cô và hơn chục nóc gia quanh vùng.

Chưa kịp thở hắt ra để xua tan cảm giác ngột ngạt đang đè nặng lên màng nhĩ, chiếc điện thoại bàn màu đen bám đầy bụi đặt ở góc bàn bỗng reo vang.

*Reng... reng... reng!*

Tiếng chuông cơ học chói gắt, sắc nhọn xé toạc không gian tĩnh lặng, đập dồn dập vào bức tường vôi nứt nẻ.

Bà Hạnh ngồi trên ghế giật bắn mình, hai vai co rúm lại. Bà nhìn trừng trừng vào chiếc máy điện thoại bằng ánh mắt kinh hãi, giống như một người đang nhìn vào một bọc thuốc nổ sắp phát hỏa. Lan vội vươn tay ra hiệu cho mẹ giữ bình tĩnh, rồi nhấc ống nghe áp vào tai:

"Alo, cơ sở nước mắm Hải Thành xin nghe ạ."

Đầu dây bên kia im lặng mất một nhịp, như thể người gọi bất ngờ vì nghe thấy một giọng nữ xa lạ và rành mạch thay vì chất giọng khàn đặc, ồm ồm quen thuộc của ông Thành. Rồi một giọng phụ nữ trung niên vang lên, đanh gọn, sắc sảo và chứa đầy sự dò xét:

"Ai đó? Cháu Lan con ông Thành phải không? Ba cháu đâu rồi, cho tôi nói chuyện với ông Thành coi."

"Dạ, cháu là Lan đây cô Quyên," Lan lập tức nhận ra giọng của bà Nguyễn Thị Quyên, chủ một doanh nghiệp tư nhân chuyên cung ứng vỏ chai thủy tinh, nắp nhựa và màng co lớn nhất vùng duyên hải Phan Thiết. "Ba cháu bị đột quỵ ba hôm trước, hiện tại vẫn đang phải nằm phòng hồi sức cấp cứu ở bệnh viện tỉnh. Cháu mới từ Sài Gòn về để quán xuyến công việc gia đình thay ba. Có việc gì liên quan đến hàng họ, cô cứ trao đổi trực tiếp với cháu ạ."

Bên kia đầu dây phát ra một tiếng thở dài nửa thật nửa giả, tiếp sau đó là tiếng lật sổ sách sột soạt rất rõ:

"Trời đất quỷ thần ơi, tôi cũng nghe phong phanh mấy bà ngoài chợ đồn anh Thành té xỉu ngoài xưởng, cứ tưởng thiên hạ đồn bậy đồn bạ, ai dè là thiệt hả con? Khổ thân anh Thành quá, đang khỏe mạnh như cây lim cây sến... Nhưng mà Lan nè, cô nói thiệt, chuyện nhà cháu có biến cố tang gia bối rối thế nào thì cô cũng thương, người làm ăn với nhau mấy chục năm ai nỡ ép uổng. Có điều chuyện kinh doanh thì tiền bạc phải sòng phẳng, dứt khoát con ơi. Đợt hàng vỏ chai tròn nửa lít với nút rót nhựa có màng nhôm giao hồi đầu tuần trước, tổng cộng ba mươi tám triệu đồng, bữa nay là đến hạn thanh toán dứt điểm rồi đó. Bên xưởng sản xuất thủy tinh trên Sài Gòn người ta dí cô rát quá, ngày nào cũng gọi đòi nợ, cô lấy đâu ra tiền mà gánh thay cho nhà cháu mãi được?"

Lan bấm chặt đầu móng tay vào lòng bàn tay để giữ cho giọng nói không bị run rẩy:

"Dạ cô Quyên, cháu hiểu khó khăn của cô mà. Nhưng tình hình nhà cháu lúc này thực sự ngặt nghèo, ba cháu vừa mới qua cơn nguy kịch, tiền nong trong nhà đang phải gom hết lại để đóng viện phí điều trị. Cô thương tình cho xưởng cháu thư thả thêm ít bữa, để cháu rà soát lại sổ sách dòng tiền rồi thu xếp thanh toán dần cho cô được không ạ?"

Giọng bà Quyên ở đầu dây bên kia lập tức đanh lại như thép nguội, chút thương xót đãi bôi ban nãy tan biến sạch trơn:

"Thư thả là thư thả tới chừng nào hả Lan? Nói thiệt cho cháu biết, buôn có bạn bán có phường, cô nể cái mặt anh Thành hồi nào tới giờ làm ăn sòng phẳng cô mới cho gối đầu tới ba mươi tám triệu tiền vỏ chai đó nghen. Chứ giờ ổng nằm một chỗ liệt giường liệt chiếu, xưởng không ai đứng mũi chịu sào, lỡ mai mốt xưởng đóng cửa thì cô biết nắm đầu ai mà đòi? Cô nói dứt khoát luôn cho cháu liệu đường mà tính: từ giờ cho tới chiều thứ Sáu tuần này, xưởng cháu phải chuyển khoản cho cô tối thiểu mười lăm triệu để trừ bớt tiền gốc. Nếu trước năm giờ chiều thứ Sáu không có mười lăm triệu đó trong tài khoản của cô, thì chuyến xe tải chở năm ngàn vỏ chai với nút định giao xuống xưởng vào đầu tuần tới cô cho tài xế quay đầu liền lập tức. Không có vỏ chai thì mắm ngon mấy cũng chỉ nằm im trong thùng gỗ thôi, không ra chợ được đâu con. Liệu mà xoay xở đi!"

"Cô Quyên, cô nghe cháu giải thích thêm..."

*Tút... tút... tút...*

Tiếng tút dài vô cảm vang lên đều đặn. Lan từ từ hạ ống nghe xuống, đặt nhẹ vào đế máy. Lưng áo sơ mi của cô đã ướt đẫm mồ hôi tự lúc nào, dù những ngón tay cô lúc này lạnh ngắt như ngâm trong nước đá.

Mười lăm triệu trước chiều thứ Sáu. Nếu nhượng bộ bà Quyên để giữ lấy nguồn vỏ chai, quỹ tiền mặt bốn mươi hai triệu sẽ lập tức bị khoét một mảng lớn không thể bù đắp, đồng nghĩa với việc tiền nộp viện phí sáng mai cho ba sẽ bị hụt mất một nửa. Nhưng nếu cắt đứt mối hàng của bà Quyên, dây chuyền chiết rót đóng chai sẽ lập tức tê liệt. Không có chai thì không thể xuất mắm bán buôn, và toàn bộ dòng tiền thu về từ thị trường sẽ bị chặn đứng hoàn toàn.

Đúng lúc Lan đang chìm trong những suy tính bế tắc, tiếng bước chân nặng nề nện thình thịch từ phía sân sau vọng tới, kèm theo tiếng xô nhựa va vào nhau loảng xoảng. Cánh cửa gỗ ngăn cách gian nhà trước với lối đi dẫn xuống khu ủ chượp bị đẩy mạnh ra, va vào tường phát ra tiếng *rầm*.

Võ Minh Phúc bước vào.

Thằng em trai hai mươi chín tuổi của Lan xuất hiện trong bộ đồ thợ nhuộm màu chàm bết dính mồ hôi và mỡ cá, hai ống quần xắn cao tới đầu gối để lộ đôi bắp chân săn chắc dính đầy bụi cát và những hạt muối trắng xóa đóng vảy. Mùi mắm chín nồng nặc bốc ra từ người nó, đậm đặc đến mức át đi toàn bộ mùi dầu gió và mùi ẩm mốc trong gian phòng. Gương mặt vuông chữ điền của Phúc sạm đen vì nắng gió biển khơi, cằm lởm chởm râu quai nón mấy ngày không cạo, và đôi mắt đỏ ngầu vằn lên những tia máu vì thiếu ngủ và tức giận.

Vừa bước vào phòng, thấy Lan đang ngồi ngay ngắn sau chiếc bàn làm việc của ba, tay lật giở xấp sổ sách nợ nần, Phúc khựng lại một nhịp. Khóe môi nó giật giật, lộ ra một nụ cười mỉa mai cay đắng:

"Ủa, chị Hai về rồi đó hả? Tưởng chị bận trăm công nghìn việc, bận họp hành dự án trên Sài Gòn nên không rảnh rỗi về cái xưởng mắm hôi hám này chứ?"

"Phúc! Mày ăn nói với chị mày cái kiểu gì vậy hả con?" Bà Hạnh trên ghế giật mình trách mắng, giọng run rẩy bất lực.

Phúc quăng mạnh đôi găng tay cao su dài màu cam còn ướt sũng nước chượp xuống nền gạch bông nghe một tiếng *bẹp*. Nó bước xộc tới gần bàn, giọng gắt gỏng:

"Con nói có gì sai đâu mẹ? Ba ngã xuống ba ngày nay, nằm trong phòng cấp cứu thập tử nhất sinh, chị Hai vừa từ Sài Gòn bước chân về tới nhà, không thèm chạy thẳng vô viện ngó coi mặt ba sống chết ra sao, mà đã leo lên ngồi chễm chệ ở cái ghế của ba rồi lục lọi giấy tờ sổ sách. Chị định làm cái gì vậy chị Hai? Định kiểm kê tài sản coi cơ ngơi này còn được bao nhiêu để tính đường chia chác hả?"

"Võ Minh Phúc, em ăn nói cho có chừng mực!" Lan đứng bật dậy, hai mắt nhìn thẳng vào em trai. Giọng cô đanh lại, nhưng từng thớ cơ trên mặt đều căng cứng để kiềm chế cơn giận đang chực trào dâng. "Chị về đây là để giải quyết cái mớ bòng bong này cho gia đình. Em nghĩ chị thích thú lắm khi phải ngồi lục lọi đống giấy tờ này hả? Ba đang nằm mê man trong viện, viện phí sáng mai phải đóng thêm mười lăm triệu nữa, tiền điện xưởng quá hạn sắp bị cắt, người ta vừa gọi điện tới đòi nợ dọa cắt nguồn vỏ chai kia kìa! Không ngồi tính xem nhà mình thực tế còn bao nhiêu tiền, thiếu bao nhiêu khoản, thì sáng mai em lấy cái gì đem nộp cho bệnh viện, lấy cái gì để duy trì máy thở cho ba?"

Phúc khựng lại trước thái độ quyết liệt của chị gái, nhưng sự bướng bỉnh và nỗi uất ức dồn nén suốt mấy ngày qua vẫn khiến lồng ngực nó phập phồng dữ dội. Nó bước thêm một bước, hai bàn tay thô ráp đầy vết chai sần chống mạnh xuống mặt bàn gỗ trắc, phả ra mùi mồ hôi mặn chát:

"Chị đừng có đem mấy cái con số trên giấy ra dọa tôi! Mấy ngày nay chị ở trên Sài Gòn máy lạnh, chị có biết ở đây một mình tôi phải vừa chạy đôn chạy đáo ngoài viện chăm ba với mẹ, vừa phải cắm đầu dưới xưởng canh hai mươi cái thùng ủ không? Chị tưởng cái xưởng này tự nó chạy được chắc? Chú Bảy Hòa với mấy ông thợ cả vừa mới chặn đầu tôi ngoài cửa xưởng kia kìa! Người ta nghe ngóng được chuyện ba bị tai biến nặng, người ta sợ xưởng sập tiệm, sợ chủ quịt tiền công nên đang nháo nhào lên hết cả rồi. Chú Bảy bảo thẳng vô mặt tôi: nội trong tuần này phải cho người ta cái hẹn chính xác ngày nào phát lương, nếu không có tiền thì thợ người ta đồng loạt đình công, bỏ qua xưởng khác làm hết. Chị giỏi tính toán, giỏi làm kế toán công ty lớn, chị tính giùm tôi coi đào đâu ra tiền mặt để trả lương cho mười bốn con người đó đi!"

Căn phòng bỗng chốc rơi vào một khoảng lặng nặng nề như chì. Chỉ còn lại tiếng thở dốc đầy bức bối của Phúc và tiếng sụt sùi nén chặt của bà Hạnh bên góc ghế.

Lan nhìn đăm đăm vào gương mặt hốc hác, phờ phạc của em trai. Dưới cái vẻ hung hăng, gắt gỏng và đầy gai góc kia, cô nhận ra sự sợ hãi và kiệt sức tột cùng của một người cả đời chỉ quen làm theo những mệnh lệnh độc đoán của người cha, chưa từng phải tự mình đưa ra một quyết định quản trị nào, nay bỗng chốc bị ném vào giữa một đống đổ nát mà không có bất kỳ một sự chuẩn bị nào. Nhưng cô cũng hiểu rằng, sự hoảng loạn và nước mắt chưa bao giờ giải quyết được một bài toán cân đối dòng tiền.

Lan hít một hơi thật sâu, đưa tay chỉ thẳng vào cọc tiền mặt đã được xếp ngay ngắn trên mặt bàn:

"Tổng số tiền mặt trong hòm sắt của ba chỉ còn đúng bốn mươi hai triệu ba trăm năm mươi nghìn đồng. Hết rồi. Tiền lương của mười bốn người thợ là bốn mươi lăm triệu, chưa kể tiền viện phí ngày mai và tiền nợ nhà cung cấp. Nếu em muốn có câu trả lời rõ ràng cho chú Bảy Hòa và thợ thuyền, thì việc đầu tiên chị em mình phải làm là tìm cách rút được dòng tiền lưu động của xưởng ra."

Phúc trừng mắt nhìn cọc tiền ít ỏi nằm trơ trọi giữa chiếc bàn lớn. Nét mặt nó thoắt cái biến sắc, từ hung hăng chuyển sang sững sờ:

"Sao... sao lại chỉ còn có ngần đó? Tháng trước khách hàng ở miền Tây với Sài Gòn lấy cả mấy chuyến xe tải mắm nhĩ mà?"

"Tiền khách mua sỉ trả đều chuyển khoản vào tài khoản ngân hàng của ba, đúng không?" Lan hỏi dồn, ánh mắt sắc sảo nhìn thẳng vào em trai. "Tài khoản mở tại Agribank mang tên Hộ kinh doanh Hải Thành ấy?"

"Thì... thì đúng rồi," Phúc ấp úng, sự tự tin ban nãy tan biến. "Khách buôn lớn họ đều chuyển thẳng vô tài khoản Agribank của ba. Nhưng ba giữ cái thẻ ATM trong bóp, còn cái điện thoại nhận tin nhắn biến động số dư ba cài mật khẩu khóa màn hình, bữa ba té xỉu ngoài xưởng điện thoại văng ra, tôi có biết mật mã là gì đâu mà mở."

"Không cần mật khẩu điện thoại," Lan dứt khoát gom toàn bộ xấp tiền lẻ nhét lại vào hòm sắt tây, khóa nắp lại, chỉ giữ lại một khoản nhỏ đưa cho mẹ dằn túi, rồi kéo hộc bàn dưới cùng lấy ra tập hồ sơ pháp lý của xưởng mà cô biết chắc ba luôn cất giữ ở đó.

Tập hồ sơ kẹp trong chiếc bìa nhựa màu xanh gồm có: Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh cá thể do Ủy ban nhân dân thành phố Phan Thiết cấp mang tên Võ Văn Thành, con dấu tròn bằng cao su cán gỗ của Hộ kinh doanh Hải Thành, cùng chứng minh nhân dân bản gốc của ông Thành mà bà Hạnh mang từ viện về cùng túi đồ cá nhân.

Lan nhét tất cả tài liệu vào chiếc cặp da công sở màu đen của mình:

"Cơ sở mắm của nhà mình xưa nay đăng ký dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể, ba đứng tên đại diện duy nhất. Chị có giấy phép kinh doanh bản gốc, có con dấu cơ sở, có chứng minh nhân dân của ba và giấy tờ tùy thân của chị chứng minh quan hệ ruột thịt. Chị sẽ ra ngay Chi nhánh Agribank ngoài đường Trần Hưng Đạo để làm thủ tục rút tiền từ tài khoản của xưởng về. Chúng ta cần tiền tươi để nộp viện phí sáng mai và giải quyết các khoản cấp bách trước mắt. Phúc, em đi tắm rửa, thay đồ rồi ăn miếng cháo đi, xong thì chạy vào viện đổi ca cho mẹ về nghỉ. Chuyện ngân hàng để chị lo."

Không đợi Phúc kịp phản ứng hay thốt thêm lời nào, Lan xách chiếc cặp da, rảo bước nhanh ra khỏi hiên nhà, hòa mình vào cái nắng chói chang, hầm hập của buổi trưa Phan Thiết.

***

Trụ sở Phòng giao dịch Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nằm trên một trục đường lớn, cách xưởng mắm Hải Thành chừng mười lăm phút chạy xe máy.

Khi cánh cửa kính dày đẩy ra, một luồng không khí mát lạnh từ hệ thống điều hòa công suất lớn ập vào người Lan, mang theo mùi giấy in mới, mùi mực máy in và mùi nước hoa phòng thơm thoang thoảng. Khung cảnh trật tự, sạch sẽ và lạnh lùng bên trong phòng giao dịch đối lập hoàn toàn với cái nóng hầm hập, bụi cát và mùi mắm nồng nặc vẫn còn vương vấn trên vạt áo sơ mi của cô.

Lan lấy phiếu số thứ tự từ chiếc máy tự động đặt ở cửa, ngồi đợi ở hàng ghế bọc nỉ xanh chừng mười phút thì màn hình điện tử phía trên quầy số ba nhấp nháy hiện số của cô.

Cô bước tới, ngồi xuống chiếc ghế xoay bọc da đối diện nữ giao dịch viên. Cô gái trẻ có khuôn mặt thanh tú, đeo kính gọng kim loại sáng loáng, bảng tên gắn trên ngực áo sơ mi đồng phục ghi: *Nguyễn Thu Trang – Giao dịch viên*.

"Dạ, Agribank xin chào chị. Chị cần thực hiện giao dịch gì ạ?" Nữ giao dịch viên mỉm cười lịch thiệp theo đúng quy chuẩn nghiệp vụ.

Lan đặt chiếc cặp da lên đùi, mở khóa, cẩn thận lấy toàn bộ tập tài liệu đã chuẩn bị sẵn ra đặt ngay ngắn lên mặt đá hoa cương, đẩy nhẹ qua khe kính giao dịch:

"Chào em. Chị cần làm thủ tục rút tiền mặt từ tài khoản thanh toán của Hộ kinh doanh Hải Thành. Chị có mang theo đầy đủ: Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh bản gốc do Ủy ban nhân dân thành phố cấp, con dấu của hộ kinh doanh, Căn cước công dân gốc của chủ hộ là ông Võ Văn Thành, và đây là Căn cước công dân cùng sổ hộ khẩu gốc của chị để chứng minh quan hệ nhân thân chị là con gái ruột của ông Thành."

Giao dịch viên tên Trang đón lấy tập hồ sơ, lật giở từng trang đối chiếu cẩn thận rồi ngẩng lên nhìn Lan với ánh mắt dò xét:

"Chị là Võ Ngọc Lan... Chủ tài khoản là bác Võ Văn Thành hôm nay không cùng đi với chị ạ?"

"Ba chị bị tai biến mạch máu não nặng cách đây ba ngày, hiện đang hôn mê và phải theo dõi đặc biệt tại phòng Hồi sức tích cực của Bệnh viện Đa khoa tỉnh," Lan cố gắng duy trì giọng điệu rành mạch, điềm tĩnh nhất có thể, dù từng đầu ngón tay đang bấm chặt vào quai túi xách. "Gia đình chị đang cần rút tiền mặt khẩn cấp để đóng tạm ứng viện phí sáng mai và chi trả một số chi phí vận hành sống còn của xưởng mắm. Em kiểm tra giúp chị số dư khả dụng trong tài khoản và hướng dẫn chị làm thủ tục rút tiền nhé."

Trang quay sang màn hình máy tính, mười ngón tay gõ lách cách liên hồi trên bàn phím. Đôi lông mày của cô khẽ nhíu lại khi mắt dán vào các thông tin hiện lên trên hệ thống ngân hàng lõi. Cô dừng tay, thở nhẹ một hơi rồi đẩy toàn bộ tập hồ sơ giấy tờ qua khe kính trả lại cho Lan, nét mặt chuyển sang vẻ ái ngại nhưng vô cùng dứt khoát:

"Dạ thưa chị Lan, em đã tra cứu thông tin tài khoản trên hệ thống rồi ạ. Tài khoản này đúng là tài khoản thanh toán đứng tên chủ tài khoản là cá nhân bác Võ Văn Thành, gắn với mã số thuế của Hộ kinh doanh Hải Thành. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước và quy chế quản lý tài khoản của Agribank, đối với mô hình hộ kinh doanh cá thể, toàn bộ quyền định đoạt tài khoản thuộc về duy nhất cá nhân người đứng tên đăng ký kinh doanh."

"Chị hiểu điều đó," Lan vội vã cắt ngang, giọng nói bắt đầu mất đi sự bình tĩnh vốn có. "Nhưng chị có mang theo con dấu tròn của hộ kinh doanh đây. Chị có thể ký tên người rút tiền và đóng dấu xác nhận của cơ sở lên chứng từ, kèm theo giấy xác nhận nhập viện cấp cứu của bệnh viện tỉnh chứng minh tình trạng bất khả kháng..."

"Chị Lan ơi, con dấu của hộ kinh doanh cá thể hoàn toàn không có giá trị pháp lý thay thế cho chữ ký của chủ tài khoản ạ," Trang nhẹ nhàng giải thích, giọng điệu mang tính nguyên tắc lạnh lùng của một nhân viên ngân hàng tuân thủ quy trình. "Hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân độc lập. Về mặt bản chất pháp lý, tài sản và tài khoản của hộ kinh doanh gắn liền với nhân thân của chủ hộ. Vì vậy, mọi giao dịch trích nợ, ủy nhiệm chi hay rút tiền mặt tại quầy bắt buộc phải có chữ ký tươi của chính bác Võ Văn Thành, khớp hoàn toàn với mẫu chữ ký mà bác đã đăng ký khi mở tài khoản tại ngân hàng. Trong trường hợp bác Thành không thể trực tiếp đến quầy, người đi rút thay bắt buộc phải xuất trình văn bản ủy quyền hợp pháp."

"Văn bản ủy quyền?" Giọng Lan lạc đi, màng nhĩ cô như ù đi vì những thuật ngữ pháp lý quen thuộc nhưng lúc này lại tàn nhẫn đến tột cùng. "Ba chị đang hôn mê sâu, nửa người bị liệt, ống thở còn đang cắm trong khí quản thì làm sao mà tự tay ký tên hay lăn tay điểm chỉ vào giấy ủy quyền cho chị được?"

Trang nhìn Lan với ánh mắt đầy vẻ cảm thông, nhưng hai bàn tay cô vẫn đặt ngay ngắn trên bàn phím, không có ý định nhận lại tập hồ sơ:

"Dạ, em thực sự rất chia sẻ với hoàn cảnh ngặt nghèo của gia đình mình lúc này. Nhưng đây là quy định an toàn tài khoản bắt buộc của ngành ngân hàng, tụi em là giao dịch viên không thể làm trái quy trình được đâu chị. Trong trường hợp chủ tài khoản không còn khả năng nhận thức hoặc không thể tự thực hiện hành vi ký kết, gia đình mình phải liên hệ với tổ chức hành nghề công chứng hoặc thừa phát lại đến tận giường bệnh để lập thủ tục công chứng theo quy định pháp luật. Hoặc gia đình phải nộp đơn yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền tuyên bố bác Thành là người mất năng lực hành vi dân sự và chỉ định người giám hộ hợp pháp. Chỉ khi có quyết định có hiệu lực của Tòa án hoặc văn bản ủy quyền công chứng hợp lệ, ngân hàng mới có cơ sở pháp lý để cho phép người giám hộ trích rút tiền từ tài khoản."

"Em có biết thủ tục yêu cầu Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự và chỉ định người giám hộ phải mất bao nhiêu tháng trời không?" Lan không kìm chế được nữa, cô rướn người về phía trước, giọng nói run rẩy xé tan bầu không khí tĩnh mịch của phòng giao dịch. "Ba chị cần tiền viện phí đặc trị ngay sáng mai! Mười bốn công nhân xưởng mắm đang chờ tiền lương trong tuần này để nuôi sống gia đình họ! Chị là con gái ruột, chị có đủ giấy khai sinh, hộ khẩu, giấy phép kinh doanh, con dấu thật... chẳng lẽ hệ thống ngân hàng không có một ngoại lệ nào cho tình huống cứu người khẩn cấp sao em?"

Sự căng thẳng ở quầy số ba khiến một vài khách hàng đang ngồi chờ ở dãy ghế sau tò mò quay lại nhìn. Người kiểm soát viên ngồi ở bàn phía sau quầy giao dịch – một người phụ nữ ngoài bốn mươi tuổi với vẻ mặt nghiêm nghị – đứng dậy, bước lại gần quầy số ba, đặt một tay lên vai Trang rồi nhìn thẳng vào mắt Lan:

"Chào chị, tôi là kiểm soát viên phụ trách ca trực hôm nay. Tôi đã nghe toàn bộ câu chuyện của chị. Chúng tôi vô cùng thông cảm với áp lực và nỗi lo lắng của gia đình chị lúc này, nhưng nguyên tắc quản lý tài khoản ngân hàng là bất di bất dịch, không bao giờ có ngoại lệ cho trường hợp này. Nếu hôm nay chúng tôi giải quyết cho chị rút tiền mà không có chữ ký của ông Thành hoặc văn bản ủy quyền hợp pháp, ngân hàng sẽ vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật về an toàn tài khoản, và chúng tôi sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại nếu sau này phát sinh bất kỳ tranh chấp tài sản nào giữa các thành viên trong gia đình hoặc các bên liên quan. Mong chị thông cảm, chúng tôi tuyệt đối không thể giải quyết yêu cầu này của chị."

Từng lời, từng chữ của người kiểm soát viên rành rẽ, dứt khoát như những nhát búa nện thẳng vào tâm trí Lan.

Một bức tường pháp lý vô hình nhưng lạnh lùng và kiên cố đã dựng đứng lên ngay trước mặt cô. Lan chết lặng trên ghế. Là một kiểm toán viên quản trị từng rà soát hàng trăm quy trình kiểm soát nội bộ, từng viết ra những bản khuyến nghị nghiêm ngặt về phòng ngừa rủi ro gian lận tài chính, cô hiểu rõ hơn bất kỳ ai tại sao ngân hàng phải hành xử như vậy. Họ đang làm đúng luật. Họ đang bảo vệ an toàn hệ thống theo đúng những nguyên tắc mà chính cô vẫn luôn bảo vệ trong sự nghiệp của mình. Nhưng chính cái "đúng luật" ấy lúc này lại đang hóa thành một sợi dây thừng siết chặt lấy sự sống của ba cô, bóp nghẹt vận mệnh của xưởng mắm Hải Thành.

Lan chầm chậm thu lại từng tờ giấy tờ trên mặt đá hoa cương. Những ngón tay cô run rẩy đến mức suýt đánh rơi chiếc thẻ Căn cước công dân của ba xuống sàn nhà. Cô nhét con dấu gỗ vào túi xách, kéo khóa cặp da lại.

"Cảm ơn các chị," Lan nói, giọng cô khô khốc như cát cháy.

Cô quay lưng, bước từng bước nặng nề ra phía cửa kính.

Cánh cửa tự động trượt mở. Luồng gió nóng hầm hập của buổi trưa Phan Thiết lập tức thốc thẳng vào mặt Lan như một ngọn lửa. Nắng rát dội xuống mặt đường nhựa bốc lên làn hơi mờ ảo nghi ngút. Lan đứng chôn chân trên bậc thềm đá của ngân hàng, hai tay ôm chặt chiếc cặp da trước ngực.

Không thể rút một đồng nào từ tài khoản ngân hàng. Quỹ tiền mặt tại xưởng chỉ còn đúng bốn mươi hai triệu ba trăm năm mươi nghìn đồng. Viện phí sáng mai mười lăm triệu. Chủ nợ vỏ chai ép mười lăm triệu trước chiều thứ Sáu. Thợ cả đòi ngày thanh toán lương cụ thể cho mười bốn con người. Và ba cô — người duy nhất có quyền ký tên, người nắm giữ toàn bộ đầu mối của cuốn sổ nợ viết tay — vẫn đang nằm mê man trên giường bệnh, bất động và câm lặng giữa những tiếng bíp bíp đơn điệu của máy đo nhịp tim.