Khoản dự phòng cạn đáy

Ánh đèn tuýp ở kho Bình Thạnh hắt bóng Lan xuống mặt bàn gỗ khi cô gõ đầu bút bi vào cột số dư khả dụng, nơi con số thực tế không còn đủ che chắn cho một cú sốc nào nữa.

Tiếng kim loại lách cách phát ra từ đầu bi sắt gõ đều đặn trên mặt giấy A4 dày đặc bảng biểu. Cứ ba nhịp gõ lại ngưng một nhịp, khô khốc và buốt óc. Không gian nhà kho ẩm mùi xà phòng sinh học gốc dừa, mùi cao su nồng hắc của những cuộn ống sun máy hút bụi mới khui kiện và cái ngột ngạt đặc trưng của một căn nhà phố cụt ngõ sau cơn mưa rào chiều muộn. Đất Bình Thạnh trũng, hơi ẩm từ rãnh nước sau nhà bốc lên sàn xi măng chưa kịp khô, tạo thành một lớp màng nhẫy dưới đế dép rọ. Ngoài hiên, nước từ mí tôn rỉ sét vẫn nhỏ từng giọt rời rạc xuống miệng cống thoát sàn, nghe nặng nề và đều đặn như nhịp đếm lùi của một chiếc đồng hồ định mệnh.

Hà ngồi đối diện, hai bàn tay đan chặt đặt trên mặt bàn thô ráp đóng bằng gỗ dăm ép đã trương nở vài góc mép. Mắt cô cay xè, mi mắt nặng trĩu sau ba mươi sáu tiếng gần như thức trắng và những giờ căng thẳng đối chất tại căn hộ 14.08 của Đỗ Mai Chi vào buổi sáng. Tờ biên bản ba bên ghi nhận sự xáo trộn hiện trường và việc khách hàng buộc phải rút lại mốc thời gian mất chiếc vòng vẫn nằm ép trong bìa hồ sơ nhựa dẻo cạnh khuỷu tay cô. Về mặt pháp lý, về kỹ thuật đối soát quy trình buồng phòng khách sạn mà cô mang ra áp dụng cho dịch vụ vệ sinh dân dụng, Hà đã chặn đứng được nguy cơ bị quy kết tội danh bồi thường khống mười lăm triệu hai trăm nghìn đồng. Nhưng chiến thắng danh dự ấy không thể tự động in ra tiền mặt để lấp vào những lỗ hổng đang há miệng dưới chân Sạch Nhà.

Danh dự không trả được tiền mặt bằng. Danh dự càng không thể đổ vào bình xăng xe máy cho thợ hay biến thành những hộp cơm tấm lót dạ giữa hai ca lau dọn tăng cường.

Lan dừng đầu bút bi ngay tại ô số liệu cuối cùng của trang một, không thèm ngẩng lên nhìn Hà, giọng bình thản đến tàn nhẫn:

“Số dư khả dụng tài khoản Techcombank chốt lúc mười bảy giờ ba mươi phút chiều nay là một triệu bốn trăm năm mươi nghìn đồng. Số dư dự phòng rủi ro trên sổ kế toán nội bộ: không đồng. Hà, cậu giải thích giùm mình đi, quỹ dự phòng sự cố mười tám triệu tư trăm hai mươi nghìn mà tuần trước mình chốt với cậu trên bảng cân đối tuần, rốt cuộc bốc hơi đi đâu rồi?”

Hà khẽ dịch người trên chiếc ghế xoay đã mòn vẹt lớp nỉ xanh, để lộ phần mút xốp ố vàng bên trong. Không khí trong kho như đặc quánh lại giữa hai người từng chung lưng đấu cật từ những ngày đầu khởi nghiệp bằng hai cái xô nhựa và ba cây lau nhà tự vắt. Lan không dùng đại từ “chị - em” như khi có mặt nhân viên, cũng không cười xòa như những buổi tối ghé ăn tạm bát mì tôm sau ca làm ngoài giờ. Trên mặt bàn, Lan đã trải phẳng ba tờ sao kê ngân hàng có dấu mộc đỏ giáp lai, kẹp chung với bảng đối soát công nợ bảy ngày tới bằng một chiếc kẹp bướm kim loại bản lớn.

“Đầu tháng có hai đợt chi khẩn cấp...” Hà bắt đầu, giọng khô khốc như có sạn, bàn tay vô thức miết vào gờ bàn gỗ dăm lở dở. “Đợt mưa lớn làm trễ ca nhà bà Thảo bên Thảo Điền, rồi bên văn phòng Phú Nhuận bắt đầu nghiệm thu tuần đầu tiên. Khách bên văn phòng họ yêu cầu sàn thảm hai tầng bốn và tầng năm phải hút bụi khô mỗi ngày và giặt điểm vết ố cà phê ngay khi phát sinh. Đồ nghề cũ của mình—mấy cái máy hút gia đình loại thùng nhựa hai mươi lít—không đáp ứng nổi định mức công suất. Thợ kéo máy chạy liên tục ba tiếng là mô-tơ khét lẹt, rơ-le nhiệt tự ngắt, bụi mịn trong sợi thảm len lỏi vào cuộn dây đồng làm nghẹt cổ góp.”

Lan ngước mắt lên. Đôi mắt sau tròng kính cận không lộ vẻ giận dữ bộc phát, chỉ có sự thất vọng lạnh lùng của một người làm việc dựa trên những con số trần trụi:

“Nên cậu tự ý rút sạch khoản dự phòng để mua tài sản cố định?”

Hà nuốt khan, gật đầu chậm rãi:

“Hai máy hút bụi công nghiệp khô và ướt loại ba mô-tơ độc lập, công suất ba nghìn sáu trăm oát, thùng chứa inox bảy mươi lít, với một máy giặt thảm phun hút hơi nước nóng cầm tay. Tổng cộng mười sáu triệu tám trăm nghìn đồng. Mình mua của bên cơ sở anh Quân, chỗ quen biết nên anh ấy đã chiết khấu giá đại lý cấp một và hỗ trợ trả chậm một phần tiền bảo trì linh kiện chổi than.”

“Mười sáu triệu tám trăm,” Lan nhắc lại con số, từng âm tiết gằn xuống như nhát búa gõ lên đe. “Cộng với tiền cước xe ba gác vận chuyển từ kho Hóc Môn về đây, tiền năm can hóa chất chuyên dụng tạo bọt thấp cho máy giặt thảm là vừa tròn mười tám triệu tư. Cậu dùng một trăm phần trăm quỹ dự phòng sự cố—khoản tiền dùng để cứu mạng nhân viên khi có va quẹt xe cộ trên đường chạy ca, vỡ kính cường lực, đền bù trầy xước sàn đá hoa cương của khách, hoặc tiền thuốc men tức thời—để đem đi đầu tư máy móc thiết bị mà không hề có một dòng thông báo nào trong bảng dự phóng dòng tiền gửi cho mình? Cậu nghĩ mình làm bảng theo dõi dòng tiền hàng tuần là để cho vui mắt cậu à?”

“Lúc đó mình nghĩ hợp đồng Phú Nhuận sẽ ký trọn gói sáu tháng,” Hà cố phân trần, dù chính cô cũng nghe thấy sự yếu ớt cùng cực trong lý lẽ của mình. “Mỗi tháng mười hai triệu. Nếu mình mua máy móc sẵn sàng, mình sẽ tiết kiệm được chi phí thuê ngoài mỗi lần giặt thảm là tám trăm nghìn một ca. Mỗi tháng giặt thảm định kỳ hai lần, cộng với các ca xử lý đột xuất, chỉ cần ba tháng là hoàn vốn máy. Mình đã tính toán rất kỹ: sau ca đầu tiên thu tiền mặt từ mấy căn hộ lẻ bên An Phúc sẽ trích bù ngược lại vào quỹ ngay trong tuần này. Mình không nghĩ...”

“Cậu không nghĩ là rủi ro sẽ ập tới cùng một lúc chứ gì?” Lan đẩy tờ giấy sao kê sang sát mép bàn phía Hà, ngón tay trỏ gõ mạnh lên dòng chữ in mực đen mờ. “Thực tế là ba khách định kỳ ở chung cư An Phúc—chị Nhã căn 08.02, anh Hoàng penthouse tầng mười tám, chị Mai tháp B—đã đồng loạt nhắn tin hủy lịch ngay sáng nay sau bài đăng ẩn danh của bà Chi trên hội cư dân! Ba hợp đồng gia đình đó mỗi tháng mang về gần mười triệu tiền mặt tươi, thu theo tuần, tiền trao tay ngay khi nghiệm thu ca để xoay vòng chi phí xăng xe và vật tư hàng ngày. Còn hợp đồng Phú Nhuận của cô Uyên? Cậu đọc lại điều khoản thanh toán đi: bốn mươi lăm ngày sau khi xuất hóa đơn tài chính hợp lệ và nghiệm thu đạt chuẩn! Nghĩa là tính từ hôm nay, ít nhất bảy mươi lăm ngày nữa cậu mới nhìn thấy đồng tiền đầu tiên chảy vào tài khoản công ty từ cái hợp đồng đó! Cậu lấy ngắn nuôi dài, nhưng cái ‘ngắn’ thì bị cắt phăng chân, còn cái ‘dài’ thì bị trói chặt cứng trong điều khoản công nợ của doanh nghiệp lớn!”

Lan đứng bật dậy, chống hai tay xuống bàn, cúi sát về phía Hà. Chiếc bóng của cô bao trùm lấy người bạn đồng hành:

“Ngày hai mươi này, tức là đúng năm ngày nữa, cậu phải trả năm triệu tiền thuê cái kho Bình Thạnh ẩm mốc này. Bên Hóa chất Bình An đã gửi thông báo đòi nợ đợt một: ba triệu rưỡi tiền nước lau sàn trung tính và dung dịch tẩy mốc enzyme sinh học, nếu không thanh toán họ cắt nguồn cấp hàng lập tức. Ngày hăm lăm là kỳ lương đầu tiên của kíp thợ nòng cốt: bốn người, tối thiểu mười hai triệu đồng. Tổng chi bắt buộc không thể trì hoãn là hai mươi triệu năm trăm nghìn đồng. Mà trong tài khoản cậu chỉ còn một triệu tư trăm năm mươi nghìn! Giờ nếu cái máy giặt thảm kia chập điện cháy mô-tơ, hoặc sáng mai một người thợ trượt chân trên cầu thang đá mài làm vỡ tấm kính cường lực nhà khách, cậu lấy cái gì ra đền? Lấy lòng tự trọng của cựu giám sát buồng phòng năm sao ra cấn trừ à? Khách hàng họ cần tiền đền bù thiệt hại thực tế, chứ họ không nuốt được cái lòng tự trọng trừu tượng của cậu đâu, Hà!”

Từng câu nói của Lan như lưỡi dao cạo bóc trần toàn bộ sự liều lĩnh được khoác tấm áo “tận tâm với nghề” mà Hà đã tự ru ngủ bản thân suốt mấy tuần qua.

Đúng vậy, cô luôn tự nhủ mình mua máy là để thợ đỡ vất vả, để chất lượng vệ sinh đạt chuẩn cao cấp, để khách hàng không thể chê vào đâu được khi soi đèn pin vào từng chân tường hay mặt thảm. Cô muốn thoát khỏi cái bóng của một đội dọn dẹp nhỏ lẻ, manh mún, dùng sức người thô sơ để đổi lấy từng đồng bạc lẻ. Nhưng cô đã giấu Lan, giấu toàn bộ đội ngũ, dùng chiếc phao cứu sinh duy nhất của cả tập thể để đánh cược vào một chuỗi giả định hoàn hảo: trời không đổ mưa to làm nghẹt đường, khách không đổi ý hủy lịch, thợ không gặp sự cố ngoài ý muốn, và không có một kẻ ác ý nào vu oan cho Sạch Nhà.

Chỉ cần một biến số đổ vỡ—và nó đã đổ vỡ tan tành bằng bài đăng nặc danh đầy ác ý của Đỗ Mai Chi trên diễn đàn cư dân An Phúc—toàn bộ cỗ máy liền trượt thẳng xuống bờ vực phá sản kỹ thuật. Không có tiền mặt, mọi quy trình hoàn hảo nhất đều trở thành vô nghĩa.

“Mình sai rồi,” Hà khẽ nói, hai vai sụp xuống như vừa trút bỏ một gánh nặng vô hình nhưng lại đè nát sự kiêu hãnh của bản thân. Tiếng nói nhỏ nhưng dứt khoát, không né tránh. “Mình đã nhầm lẫn giữa tài sản cố định và tính thanh khoản. Mình nghĩ thiết bị là năng lực cạnh tranh cốt lõi, nhưng quên mất nếu không còn tiền mặt để duy trì ca làm ngày mai, để mua xăng cho thợ chạy tới công trình, thì hai cái máy hút bụi công nghiệp kia chỉ là hai cái thùng sắt vụn chiếm chỗ trong kho.”

Lan thở hắt ra một hơi dài, kéo ghế ngồi lại. Ánh mắt cô dịu đi đôi chút sau cơn thịnh nộ, nhưng vẻ nghiêm nghị của một người giữ tay hòm chìa khóa vẫn không suy chuyển:

“Cậu nhận ra là tốt. Nhưng nhận sai với mình không giải quyết được bảng lương ngày hăm lăm. Hà, cậu định giấu chuyện này với tụi nhỏ bao lâu nữa? Cậu định lại tự mình móc tiền túi đi vay nóng bên ngoài đắp vào, rồi trưng ra bộ mặt bà chủ vững chãi, tử tế, luôn bao bọc che chở cho đàn em à? Cậu nghĩ làm như vậy là bảo vệ tụi nó sao? Không, đó là lừa dối.”

Hà ngẩng đầu lên, nhìn ra khoảng sân kho lờ mờ ánh đèn đường vàng vọt. Ngoài cánh cửa sắt hoen gỉ, tiếng xe máy quen thuộc vừa trờ tới đầu hẻm. Tiếng động cơ xe Dream rách ống xả của Phúc nổ giòn từng chập ngắt quãng, tiếng lách cách của thùng đồ nghề kim loại va vào sườn sắt tự chế hàn phía sau yên xe, và tiếng bước chân nặng nề, mệt mỏi của Hạnh cùng Minh đang dắt xe qua gờ giảm tốc vào góc sân kho.

Hà nhìn xuống màn hình điện thoại vừa sáng lên một thông báo tin nhắn từ Quân bên xưởng máy: *“Hà ơi, đợt phụ tùng thay chổi than với phớt cao su máy chà sàn hôm trước bên anh vào sổ rồi nhé, tổng hai triệu hai, cuối tháng em tiện thì chuyển khoản giúp anh cũng được, không gấp nhưng đừng để qua tháng sau nhé.”*

Một khoản nợ nữa. Dù người ta có nói bằng giọng ân cần, thông cảm đến đâu, thì trên bảng cân đối kế toán, nó vẫn là một sợi thòng lọng chực chờ siết cổ doanh nghiệp bất cứ lúc nào.

“Không giấu nữa,” Hà hít một hơi sâu, vị ẩm mốc của kho hàng xộc thẳng vào cuống họng, đắng ngắt. “Tối nay nói hết. Tụi nó có quyền được biết nền đất tụi nó đang đứng vững chãi hay sắp sụp.”

***

Cánh cửa kho bằng tôn xếp được kéo lại một nửa để ngăn gió lùa và tiếng ồn từ con hẻm cụt. Bốn chiếc ghế nhựa đỏ được xếp vòng quanh chiếc bàn gỗ dăm thô sơ. Một ấm trà đá loãng nấu từ lá chè xanh mua vội ngoài chợ đặt ở giữa bàn, cùng với hai tập tài liệu mỏng: bên trái là biên bản xác minh vụ mất đồ tại căn hộ 14.08 kèm lời khai rút lại của gia chủ, bên phải là bản báo cáo tài chính nội bộ mà Lan vừa in ra trên mặt giấy tái sử dụng.

Minh ngồi sát mép bàn phía tay phải, chiếc áo thun điều phối màu xanh đậm ướt đẫm mồ hôi lưng, bết chặt vào da thịt. Cậu vừa trải qua một buổi chiều kiệt quệ với hàng chục cuộc gọi thanh minh, năn nỉ khách hàng cũ không hủy lịch, hứng chịu đủ thứ lời mỉa mai, nghi kỵ từ những người mà tuần trước còn khen ngợi dịch vụ của Sạch Nhà hết lời. Phúc ngồi bên cạnh, hai cẳng tay còn lấm lem vết muội đen và dung dịch tẩy dầu mỡ từ ca văn phòng ngoài giờ ở Phú Nhuận vừa kết thúc lúc hai mươi mốt giờ đêm. Cậu cẩn thận đặt chùm chìa khóa xe Dream mòn răng và chiếc kìm bấm đa năng lên mặt bàn, mắt lấm lét nhìn sang vẻ mặt đăm chiêu, lạnh tanh của Lan rồi lại nhìn sang sắc diện nhợt nhạt của Hà.

Người ngồi xa nhất, tách biệt hẳn ở góc bàn đối diện ngọn đèn tuýp, là Hạnh. Cô mặc chiếc áo khoác gió sờn rách ở cùi chỏ, mái tóc đen dày búi chặt sau gáy bằng một chiếc kẹp càng cua nhựa để lộ gương mặt hốc hác, đôi gò má nhô cao vì mệt mỏi. Cổ tay phải của cô vẫn quấn chặt một vòng băng thun y tế màu da cam—dấu vết của lần bị trẹo khớp khi cố giữ chiếc thùng hóa chất không bị đổ xuống sàn đá của khách tuần trước. Từ lúc bước vào kho, Hạnh không nhìn Hà lấy một lần. Quyết định tạm rút cô khỏi các ca chung cư để “bảo vệ” cô trước búa rìu dư luận mạng xã hội mà Hà đưa ra hai ngày trước vẫn là một cái gai nhức nhối cắm sâu giữa hai người. Đối với một người lấy sự tự trọng của đôi bàn tay lao động làm lẽ sống như Hạnh, việc bị giấu đi, bị đẩy vào bóng tối chẳng khác nào một sự nghi ngờ ngầm định.

Hà không mở đầu bằng những lời động viên sáo rỗng hay những câu an ủi đãi bôi. Cô đẩy thẳng tập báo cáo tài chính về phía giữa bàn, ngay cạnh ấm trà đá đọng nước.

“Chị gọi mọi người ở lại họp kín tối nay không phải để nói về chuyện chiếc vòng vàng của chị Mai Chi,” Hà mở lời, giọng trầm và bình ổn đến mức chính cô cũng ngạc nhiên trước sự điềm tĩnh của bản thân. “Vụ việc bên An Phúc, trích xuất camera hành lang và lời thú nhận của anh Kiên chiều nay đã chứng minh kíp thợ của Hạnh và Vy hoàn toàn trong sạch. Vấn đề đó xem như đã có kết luận nghiệp vụ rõ ràng, chị sẽ chịu trách nhiệm gửi văn bản đính chính chính thức tới Ban quản lý tòa nhà và yêu cầu gỡ bài trên diễn đàn vào sáng mai.”

Minh thở phào một tiếng thật dài, ngửa cổ ra sau thành ghế nhựa:

“Trời ơi, vậy là xong rồi đúng không chị? May quá là may! Để em chụp cái biên bản này gửi ngay vào nhóm cư dân, cho mấy người đòi hủy lịch sáng nay sáng mắt ra...”

“Chưa xong đâu Minh,” Hà cắt ngang lời em trai, giọng cô dứt khoát như một nhát chém. Ánh mắt cô quét qua từng gương mặt mệt mỏi dưới ánh đèn tuýp, dừng lại ở Phúc, rồi dừng lại rất lâu trên đôi mắt lạnh lùng của Hạnh. “Điều chị cần nói tối nay là chuyện sống còn của công ty. Sạch Nhà đang đứng trước bờ vực cạn sạch tiền mặt.”

Căn phòng kho rơi vào im lặng tuyệt đối. Tiếng quạt trần cũ kỹ kêu cọt kẹt trên đỉnh đầu như to hơn gấp bội, từng vòng quay chém vào không khí ngột ngạt những luồng gió nóng bức. Phúc ngừng động tác xoa bóp cổ tay, ngơ ngác nhìn Hà. Minh chớp mắt liên tục, nụ cười nhẹ nhõm trên môi tắt ngấm như bị tạt một gáo nước lạnh. Chỉ có Hạnh là vẫn ngồi bất động, đôi mắt đen láy nhìn chăm chú vào tập giấy in số liệu chi chít những cột nợ và cột có.

“Số dư thực tế trong tài khoản công ty chiều nay chỉ còn đúng một triệu bốn trăm năm mươi nghìn đồng,” Hà nói chậm rãi, rành rọt từng chữ, phát âm rõ từng con số như đang tự hành hình chính mình. “Quỹ dự phòng sự cố mười tám triệu tư trăm hai mươi nghìn—khoản tiền mà theo nguyên tắc vận hành chúng ta trích ra từ mỗi ca làm việc để phòng ngừa rủi ro hỏng hóc đồ đạc của khách, bồi thường sự cố và bảo đảm quyền lợi bảo hiểm cho thợ—hiện tại bằng không.”

Phúc mở to mắt, miệng hơi há ra, đôi bàn tay lấm lem dầu mỡ bỗng run nhẹ:

“Ủa... chị Hà... sao lại bằng không được chị? Mấy tháng nay tụi em làm ca nào chị cũng trừ năm phần trăm vào quỹ rủi ro kỹ thuật mà? Tháng trước em làm tăng ca văn phòng mười hai đêm, phụ cấp hao mòn máy móc với tiền bảo hiểm sự cố vẫn thấy chị Lan ghi rõ ràng trên bảng lương gửi qua Zalo mà chị?”

“Chị đã tự ý lấy toàn bộ số tiền đó ra dùng,” Hà nhìn thẳng vào Phúc, không hề né tránh cái nhìn bàng hoàng và tổn thương sâu sắc của người thợ trẻ. “Đầu tháng này, để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của hợp đồng văn phòng Phú Nhuận, chị đã dùng toàn bộ quỹ dự phòng để mua hai chiếc máy hút bụi công nghiệp công suất lớn và cái máy giặt thảm phun hút hơi nước nóng đang để ở góc kho kia. Chị đã không thông qua mọi người, cũng không hạch toán trước với chị Lan.”

Hà hít một hơi sâu, lồng ngực thắt lại như bị một dải băng sắt siết chặt:

“Chị đã tính toán sai lầm nghiêm trọng. Chị nghĩ rằng mình sẽ lấy tiền từ các ca lẻ gia đình thu tiền tươi hàng ngày để đắp lại vào quỹ trước khi có sự cố xảy ra. Nhưng khi chị Chi đăng bài bóc phốt vô căn cứ lên mạng, ba khách hàng lớn theo tháng ở An Phúc hủy lịch đồng loạt, dòng tiền mặt lập tức bị đứt gãy hoàn toàn. Trong khi đó, hợp đồng Phú Nhuận phải hai tháng rưỡi nữa mới thanh toán đợt đầu tiên theo điều khoản công nợ doanh nghiệp. Năm ngày nữa, chúng ta phải thanh toán hai mươi triệu năm trăm nghìn đồng tiền thuê kho bãi này, tiền hóa chất và tiền lương đợt một của mọi người. Hiện tại, công ty hoàn toàn không có khả năng chi trả khoản đó nếu chỉ trông chờ vào số dư ngân hàng.”

Một sự ngột ngạt tột cùng bao trùm lấy căn phòng. Hơi thở của bốn con người như hòa vào nhau trong một khoảng không đặc quánh áp lực. Minh đưa hai tay vò mạnh mái tóc rối bù, mặt tái mét không còn một giọt máu:

“Trời đất ơi... Em đã nói từ đầu rồi mà! Hôm đó nếu chị chịu chi mười lăm triệu hai đền đại cho bà Chi để bọc êm chuyện nội bộ thì đâu có bị người ta bêu rếu, đâu có bị ba khách kia hủy lịch! Giờ tiền đền không mất nhưng tiền thu về cũng mất sạch bách, rồi mấy ngày nữa lấy cái gì đút vào mồm? Lấy cái gì trả tiền mặt bằng?”

“Minh! Câm miệng lại!” Hạnh đột ngột lên tiếng.

Tiếng quát không quá lớn nhưng sắc lạnh và đanh thép như một nhát kéo cắt phăng lời than vãn hoảng loạn của Minh. Hạnh ngẩng đầu lên, ánh mắt bốc cháy nhìn thẳng vào Hà. Bàn tay phải đang quấn băng thun của cô đặt mạnh lên mặt bàn gỗ dăm, tạo ra một tiếng “rầm” khô khốc. Các khớp ngón tay cô trắng bệch vì siết chặt.

“Chị Hà,” Hạnh cất tiếng, từng chữ ném ra như những viên đá tảng sắc nhọn. “Hai ngày trước, khi em bị cả cái tòa chung cư đó réo tên trên mạng xã hội là quân ăn cắp, chị bảo em về kho nhốt mình lại. Chị bảo chị điều chuyển em sang lau dọn kho với đi làm ca đêm ở công trình trống là để che chở cho em, để em không phải đối mặt với miệng lưỡi thế gian. Chị bảo công ty có quy trình, công ty sẽ đứng ra bảo vệ danh dự và quyền lợi cho người lao động, thợ của Sạch Nhà đi làm đàng hoàng thì không bao giờ phải chịu thiệt thòi hay cúi đầu trước ai.”

Cổ họng Hà nghẹn ứ. Cô nhìn thấy sự phẫn uất tích tụ suốt bao ngày qua đang cuộn trào dữ dội trong đôi mắt của người thợ giỏi nhất, người đã cùng cô chà từng mét vuông sàn gạch đầu tiên.

“Bây giờ chị ngồi đây, chị chìa ra cái bảng số dư một triệu tư,” Hạnh nói tiếp, khóe môi run rẩy vì giận dữ tột cùng. “Chị bảo quỹ dự phòng bằng không vì chị đem đi mua máy móc hiện đại để mở rộng quy mô làm ăn, để nâng tầm dịch vụ. Vậy em hỏi chị một câu thôi, chị trả lời thật lòng cho em nghe: Nếu chiều nay anh Kiên không thừa nhận việc tự ý quay lại nhà lấy đồ? Nếu bà Chi làm tới cùng, kéo công an kinh tế tới hoặc thuê luật sư kiện ra tòa đòi bồi thường danh dự, thì công ty lấy cái gì ra để bảo vệ em? Chị lấy cái gì ra bảo đảm cho tụi em ngoài mấy lời hứa suông và mấy câu động viên gia đình trên miệng hả chị Hà?”

“Chị Hạnh... bình tĩnh đã chị...” Phúc rụt rè lên tiếng, bàn tay run run định với sang kéo tay áo Hạnh.

“Mày để yên cho tao nói!” Hạnh quay ngoắt sang Phúc, mắt đỏ hoe vì uất ức. “Mày có biết tại sao tao phải hỏi cho ra lẽ không Phúc? Vì mày với tao, và cả con Vy đang nằm sốt ở phòng trọ nữa, bán sức lao động ở đây không phải để nghe những lời hứa hẹn đạo đức! Tụi mình làm hùng hục từ sáu giờ sáng tới mười giờ đêm, tay chân rách bươm vì cọ rửa, hít hóa chất đến mức viêm xoang, viêm mũi dị ứng, chấp nhận để công ty trích lại năm phần trăm tiền mồ hôi nước mắt mỗi ca vào quỹ tích lũy rủi ro là vì tin rằng lỡ có chuyện gì xảy ra—lỡ gãy cái tay khi leo thang lau kính, lỡ làm trầy cái sàn đá trăm triệu của khách giàu, hay lỡ bị người ta vu oan giá họa như hai ngày qua—thì có cái quỹ đó đứng sau lưng làm tấm khiên che chở! Đó là tiền mồ hôi nước mắt của tụi mình bỏ ra để mua lấy sự an toàn tối thiểu của kiếp đi làm thuê! Chứ không phải để chị tự tiện biến nó thành tài sản riêng của công ty, sắm máy móc cho oai rồi lúc hữu sự thì quay sang bảo ‘tụi em thông cảm, công ty cạn tiền mặt’!”

Từng lời, từng chữ của Hạnh như những cái tát giáng thẳng vào mặt Hà. Đau đớn, nhục nhã, bẽ bàng, nhưng hoàn toàn chuẩn xác không thể phản bác.

Hà từng nghĩ mình khác biệt. Cô từng khinh miệt cách các công ty dịch vụ vệ sinh công nghiệp ngoài kia vắt kiệt sức lao động thời vụ, bớt xén từng đồng bảo hộ rồi phủi tay đuổi việc khi thợ gặp tai nạn nghề nghiệp. Cô luôn miệng nói về “phẩm giá nghề nghiệp”, về việc “xây dựng một mái nhà bảo vệ người lao động”. Nhưng thực chất, bằng hành vi tự ý trích quỹ dự phòng để mua sắm thiết bị với hy vọng bành trướng quy mô nhanh chóng, cô đã hành xử không khác gì một kẻ đầu cơ mạo hiểm—dùng chính khoản tiền bảo hiểm an toàn sinh mạng của công nhân để đánh bạc vào sự may rủi của thị trường.

Thái độ bao bọc của cô, sự che chở mà cô tưởng là cao thượng khi giấu nhẹm tình hình tài chính khó khăn thực chất chỉ là một thói gia trưởng độc hại và thiển cận. Cô tước đoạt quyền được biết sự thật của họ, biến họ thành những kẻ mù lòa phụ thuộc hoàn toàn vào một chiếc phao cứu sinh rỗng ruột. Khi sóng gió thực sự ập đến, chiếc phao ấy sẽ chìm nghỉm, kéo theo tất cả những người tin tưởng cô xuống đáy.

“Chị không có bất kỳ lời nào để bào chữa cho việc tự ý trích quỹ,” Hà nhìn thẳng vào mắt Hạnh, không hề né tránh, giọng nghẹn lại trong cổ họng nhưng kiên định đến cùng. “Hạnh nói đúng hoàn toàn. Chị đã sai lầm nghiêm trọng khi dùng khoản tiền bảo đảm an toàn của mọi người để phục vụ cho tham vọng thiết bị của cá nhân chị. Đó là lỗi quản trị tệ hại của cá nhân chị, không phải lỗi vận hành của đội ngũ.”

Phúc ngồi co ro trên chiếc ghế nhựa, hai bàn tay thô ráp đan chặt vào nhau bối rối, ánh mắt hoang mang tột độ:

“Chị Hà... vậy rồi... tiền lương đợt một ngày hăm lăm tới có được trả đúng hạn không chị? Mẹ em ở dưới quê đang chờ tiền gửi về mua thuốc trị khớp với đóng tiền học cho thằng Út... Với lại mấy ca đêm ở Phú Nhuận tuần này, em chạy xe từ sáu giờ chiều tới chín, mười giờ đêm, xe Dream của em bữa ngập nước ở chân cầu vượt Nguyễn Hữu Cảnh giờ cái nồi nó tuột dữ lắm, máy kêu lạch cạch xót ruột quá, em tính lấy tiền công đợt này đi làm lại bộ nồi để còn chở máy móc đi làm...”

Câu hỏi chất phác, trần trụi và ngây thơ của Phúc đâm thêm một nhát dao chí mạng vào bầu không khí vốn đã nặng trĩu.

Người lao động nghèo không sống bằng tầm nhìn chiến lược, không ăn được những bản kế hoạch năm năm hay những tiêu chuẩn năm sao hào nhoáng. Họ sống bằng từng đợt thanh toán đúng hạn ngày mười và ngày hăm lăm hàng tháng. Từng đồng bạc lẻ ấy gắn liền với tiền nhà trọ, tiền thuốc khớp của mẹ già ở quê, tiền học phí của đứa em nhỏ và vài lít xăng đổ vào chiếc xe máy cà tàng đang rệu rã từng ngày vì chở nặng.

Minh ôm chặt lấy hai bên thái dương, giọng run rẩy trong tuyệt vọng:

“Hay là... hay là em đi vay app tạm vài chục triệu đắp vô trước đi chị Hà? Em thấy trên mạng nó quảng cáo giải ngân trong mười lăm phút chỉ cần căn cước công dân... Chứ ngày hai mươi chủ nhà tới đòi tiền kho, người ta khóa xích cửa lại thì máy móc đồ nghề biết tẩu tán đi đâu bây giờ?”

“Tuyệt đối không vay mượn linh tinh qua mấy cái app lừa đảo đó!”

Lan đập mạnh lòng bàn tay xuống mặt bàn, cắt đứt hoàn toàn sự hoảng loạn đang nhen nhóm biến thành hành động dại dột.

Mọi ánh mắt trong kho lập tức dồn về phía người phụ nữ nãy giờ vẫn ngồi im lặng quan sát từng chuyển động tâm lý của mọi người. Lan đẩy gọng kính cận lên sống mũi, rút cây bút bi đen cài trên túi áo ra, lật sang một trang giấy A4 trắng tinh đặt ngay ngắn trước mặt.

“Tôi là kế toán trưởng và là người phụ trách tài chính của Sạch Nhà, và tôi tuyên bố tôi sẽ không để cái công ty này chết vì sự tùy tiện hay những quyết định cảm tính của bất kỳ ai nữa—kể cả đó là giám đốc sáng lập,” Lan nhìn thẳng vào Hà, ánh mắt sắc như dao cạo, không khoan nhượng. “Hà, nếu cậu còn muốn giữ thương hiệu này, và quan trọng hơn gấp ngàn lần, nếu cậu còn muốn những con người đang ngồi đổ mồ hôi ở đây tiếp tục tin tưởng đi theo cậu, cậu phải chấp nhận ba yêu cầu sống còn của tôi ngay trong đêm nay. Không có thương lượng, không có ngoại lệ.”

Hà gật đầu thật chậm: “Cậu nói đi, Lan.”

Lan vạch một đường mực đen thẳng tắp chia đôi trang giấy trắng:

“Thứ nhất: Lập tức đóng băng toàn bộ kế hoạch mua sắm thiết bị mới. Không mua thêm bất kỳ một cái máy hút bụi, máy chà sàn liên hợp, hay thậm chí một chiếc khăn vi sợi nào ngoài danh mục tiêu hao tối thiểu đã duyệt định mức hàng tháng. Chiếc máy giặt thảm hơi nước nóng và hai máy hút bụi công nghiệp kia sẽ phải tự nuôi lấy chính nó bằng cách nhận các ca dịch vụ chuyên sâu có thu tiền mặt tươi ngay sau khi làm xong. Tuyệt đối không có chuyện mua thêm phụ kiện thay thế hay nâng cấp linh kiện trong ít nhất sáu tháng tới. Hư chổi than thì bảo dưỡng cơ bản, rách ống sun thì quấn băng keo chuyên dụng xài tiếp.”

Lan quay sang nhìn Phúc và Minh:

“Thứ hai: Cơ cấu lại toàn bộ giá thành của từng ca làm việc. Từ sáng ngày mai, Minh xếp lịch ca nào, tôi sẽ là người trực tiếp duyệt định mức ca đó trước khi gửi xác nhận cho khách. Chúng ta sẽ tính đúng, tính đủ đến từng đồng xu: không chỉ có tiền công thợ và tiền dung dịch tẩy rửa, mà phải tính cả chi phí xăng xe di chuyển thực tế theo số ki-lô-mét, hao mòn máy móc năm nghìn đồng một giờ chạy, và đặc biệt là phụ cấp hướng dẫn kỹ thuật của Hạnh, phụ cấp bốc vác vận chuyển đồ nặng của Phúc. Đơn nào khách mặc cả, đòi ép giá dưới mức giá thành thực tế—kể cả là khách quen lâu năm từ thời Hà mới làm nghề—chúng ta dứt khoát từ chối! Không nhận bù lỗ để lấy số lượng ảo hay giữ hình ảnh hào nhoáng nữa!”

Cuối cùng, Lan gõ đầu bút bi ba tiếng dứt khoát vào phần dưới cùng của trang giấy, gằn từng giọng:

“Thứ ba: Tái lập quỹ dự phòng sự cố ngay lập tức theo nguyên tắc dòng tiền thực nhận. Từ ngày mai, bất kỳ khoản tiền nào chảy vào tài khoản ngân hàng hoặc tiền mặt khách đưa tận tay, tôi sẽ tự động trích thẳng mười phần trăm sang một tài khoản phong tỏa riêng biệt tại ngân hàng khác trước khi chi trả cho bất cứ khoản nào—kể cả tiền ăn trưa của ban điều hành. Tài khoản phong tỏa đó chỉ được phép dùng cho hai mục đích duy nhất: xử lý rủi ro kỹ thuật phát sinh tại hiện trường và chi trả bảo hiểm y tế, tai nạn cho người lao động khi làm việc. Hà, cậu là giám đốc, nhưng cậu sẽ không có quyền chạm vào tài khoản đó nếu không có chữ ký đồng thuận của tôi trên chứng từ và sự xác nhận của đại diện đội thợ là Hạnh.”

Cả căn phòng kho nín thở lắng nghe. Những điều khoản của Lan đanh thép, lạnh lùng, mang tính kỷ luật thép của một hệ thống tài chính chuyên nghiệp. Nó triệt tiêu hoàn toàn sự tùy tiện cá nhân, đập tan cái vỏ bọc gia đình chủ nghĩa giả tạo để thay bằng một cơ chế minh bạch đến tàn nhẫn.

Lan quay sang nhìn Hạnh, ánh mắt dịu lại nhưng giọng nói vẫn chắc như đinh đóng cột:

“Về khoản tiền lương đợt một ngày hăm lăm tới: Tôi sẽ tạm ứng năm triệu đồng từ tiền tiết kiệm cá nhân của tôi, cộng với số dư thu hồi từ các ca lẻ ngày mai và ngày mốt, để công ty thanh toán đủ một trăm phần trăm lương cứng và phụ cấp ca đêm cho Phúc, cho Hạnh và tiền thuốc cho con Vy đúng hạn vào trưa ngày hăm lăm. Không thiếu một đồng, không trễ một giờ. Nhưng đổi lại, tiền thuê kho Bình Thạnh tôi đã trực tiếp gọi điện đàm phán xin khất chủ nhà dời sang ngày mùng năm tháng sau, chấp nhận chịu phạt lãi chậm trả theo lãi suất ngân hàng. Tiền hóa chất Bình An sẽ thanh toán trước ba mươi phần trăm để giữ nguồn hàng, bảy mươi phần trăm còn lại gối đầu sang đơn sau. Toàn bộ tiền mặt thu được từ các ca lẻ trong mười ngày tới sẽ ưu tiên tuyệt đối để lấp đầy lại quỹ dự phòng và hoàn trả khoản tiền tôi đã ứng trước.”

Lan dừng lại, đặt chiếc bút bi xuống giữa bàn, nhìn thẳng vào mắt Hà:

“Hà, cậu có chấp nhận trao toàn bộ quyền kiểm soát dòng tiền và tuân thủ tuyệt đối kỷ luật thép này không?”

Hà nhìn quanh chiếc bàn gỗ dăm thô sơ.

Dưới ánh đèn tuýp trắng bợt, cô nhìn thấy ánh mắt bàng hoàng xen lẫn sự nhẹ nhõm tột cùng của Minh; nhìn thấy đôi bàn tay chai sần, thô ráp của Phúc đang dần thả lỏng khỏi mép bàn khi nghe thấy lời cam kết đanh thép về khoản tiền lương gửi về cho mẹ đúng hẹn; và cô nhìn thấy Hạnh—người thợ cốt cán, linh hồn của các ca dọn khó nhất—vẫn đang nhìn cô với ánh mắt dò xét, một ánh mắt không còn sự sùng bái hay nể sợ người quản lý cũ, mà là sự đòi hỏi sòng phẳng của một người lao động có ý thức về giá trị của chính mình.

Hà với tay lấy cây bút bi trên bàn. Các ngón tay cô không còn run rẩy nữa. Sự sợ hãi đã biến mất, nhường chỗ cho một sự tỉnh táo lạnh lùng và cay đắng.

“Tôi đồng ý,” Hà nói, từng chữ rõ ràng, vang vọng trong không gian tĩnh mịch của căn phòng kho.

Cô ký tên mình vào góc dưới bản ghi nhớ ba điểm của Lan. Nét mực đen hằn sâu qua lớp giấy mỏng, in dấu xuống mặt gỗ thô ráp bên dưới.

“Từ ngày mai, Sạch Nhà sẽ vận hành theo đúng nguyên tắc này,” Hà tiếp tục, mắt nhìn thẳng vào từng người một. “Minh không được phép tự ý cắt giảm giờ đệm giữa hai ca để chèn lịch kiếm tiền tươi bằng mọi giá. Chị Lan nắm quyền phủ quyết toàn bộ các khoản chi. Và quỹ dự phòng sự cố từ nay sẽ thuộc về quyền giám sát trực tiếp của Hạnh và đại diện đội thợ. Nếu không có chữ ký của Hạnh, không một ai—kể cả chị—được phép rút một xu nào ra khỏi tài khoản đó.”

Hạnh nhìn chằm chằm vào chữ ký còn ướt mực của Hà trên trang giấy. Cô im lặng rất lâu, lâu đến mức chỉ còn nghe thấy tiếng nước rỉ tí tách ngoài hiên kho và tiếng thở phào khe khẽ của Phúc.

Cuối cùng, Hạnh khẽ thở dài một tiếng nặng nề. Bàn tay quấn băng thun của cô từ từ rút lại khỏi mặt bàn, giấu vào trong túi áo khoác gió đã sờn mép.

“Em không cần tiền ứng trước của chị Lan để thương hại tụi em,” Hạnh nói, giọng đã bớt đi sự gay gắt ban đầu nhưng vẫn giữ một khoảng cách lạnh lùng, xa cách của sự cảnh giác. “Sáng mai ca văn phòng Phú Nhuận lúc sáu giờ với ca xử lý lại sàn gỗ tự nhiên bên Thảo Điền lúc mười một giờ trưa, em với Phúc vẫn sẽ đi làm đúng giờ, làm cho xong và làm cho sạch bóng đúng chuẩn của chị. Nhưng chị Hà nhớ lấy những gì chị vừa ký tối nay. Tụi em là dân lao động tay chân, tụi em có thể chịu cực, có thể chịu bẩn thỉu, chui vào gầm giường hay cọ bồn cầu tanh tưởi tụi em không nề hà một lời nào. Nhưng tụi em không bán rẻ danh dự và sự an toàn tính mạng của mình cho một công ty chỉ biết nói những lời đạo lý suông.”

Dứt lời, Hạnh đứng bật dậy. Cô kéo phéc-mơ-tuya áo khoác gió lên sát cổ, quay lưng bước thẳng ra phía cửa kho xếp. Tiếng bước chân đi ủng cao su của cô nện đều đặn, nặng trịch trên nền xi măng ướt át, dứt khoát và cô độc, rồi biến mất vào màn mưa đêm mỏng hạt bên ngoài ngõ.

Phúc ngập ngừng nhìn Hà rồi vội vã đứng lên gom vội chùm chìa khóa và chiếc kìm bấm:

“Dạ... em chào hai chị... Em xin phép về trước để dắt xe chạy theo sau chị Hạnh... Đường hẻm này mưa xong trơn trượt dữ lắm, bả đang đau cổ tay, chạy xe một mình lỡ trượt bánh thì khổ...”

Cánh cửa tôn kéo rít lên một tiếng chói tai rồi khép lại hoàn toàn sau lưng Phúc và Minh.

Trong kho chỉ còn lại hai người phụ nữ. Lan im lặng thu dọn đống sổ sách, kẹp lại từng tờ sao kê ngân hàng rồi cẩn thận nhét tất cả vào chiếc túi xách công sở bằng da đã sờn quai. Cô đứng dậy, bước vòng qua mép bàn, đặt một bàn tay ấm áp nhưng rắn rỏi lên bờ vai gầy đang chùng xuống của Hà. Lan bóp nhẹ một cái, lực bóp đủ mạnh để truyền đi một thông điệp trần trụi:

“Cậu chịu đau được như vậy là tốt. Nỗi đau này đáng giá đấy, Hà à. Kinh doanh dịch vụ vệ sinh hay bất cứ ngành nghề nào trên đời này cũng không phải là đi làm từ thiện. Cậu không thể bảo vệ người khác, không thể ban phát sự tử tế cho ai khi chính cái móng nhà của cậu đang lung lay sắp sụp.”

Lan không nán lại thêm. Tiếng bước chân của cô rời đi, tiếng mở then cài cửa sắt, rồi tiếng động cơ xe tay ga nổ máy từ từ xa dần ra đầu hẻm, để lại một mình Hà trơ trọi giữa bốn bức tường kho vắng ngắt.

Ánh đèn tuýp trắng bợt trên trần nhà chiếu rọi xuống không gian tĩnh mịch đến rợn người.

Ở góc kho, hai chiếc máy hút bụi công nghiệp vỏ inox sáng loáng và chiếc máy giặt thảm phun hút màu đỏ đô mới cáu cạnh vẫn đứng sừng sững bên cạnh những kệ sắt chất đầy hóa chất sinh học xếp ngay ngắn theo chuẩn năm sao. Chúng là hiện thân của sự chuyên nghiệp, là giấc mơ về một tiêu chuẩn buồng phòng cao cấp không tì vết mà Hà hằng khao khát mang từ những khách sạn xa hoa vào từng ngôi nhà dân dụng bình dân.

Nhưng trong khoảnh khắc này, đứng giữa không gian nồng nặc mùi ẩm mốc và xà phòng rẻ tiền, nhìn lớp bụi mỏng vừa kịp phủ lên nắp máy inox chưa kịp lau chùi sau chuyến xe ba gác chiều qua, Hà chỉ thấy một cảm giác lạnh buốt chạy dọc sống lưng.

Những cỗ máy ấy không biết nói, không biết cảm thông, và chúng cũng chẳng hề có linh hồn. Chúng chỉ là những khối kim loại và dây đồng vô tri được mua về bằng chính khoản tiền bảo đảm an toàn của những người thợ đang phải bán sức lao động trong đêm.

Tiếng chuông điện thoại đặt trên mặt bàn gỗ bỗng khẽ rung lên hai nhịp ngắn ngủi, phá tan sự tĩnh lặng đặc quánh.

Màn hình bật sáng trong bóng tối lờ mờ. Đó là tin nhắn Zalo từ một khách hàng cũ ở khu biệt thự An Phú—người từng khen nức nở kíp thợ của cô tháng trước—hỏi báo giá cho ca tổng vệ sinh định kỳ vào tuần tới. Nhưng ở dòng cuối cùng của tin nhắn, vị khách không quên thòng thêm một câu ngắn gọn kèm biểu tượng mặt cười khách khí:

*“Bên em xem cân đối giảm giá mười lăm phần trăm cho chị đợt này nhé. Mấy bữa nay thấy trên mạng xôn xao vụ bên em quá, bạn bè chị ai cũng cản, chị vẫn muốn ủng hộ bên em tiếp nhưng giá đó thì chị mới dám giữ lịch.”*

Hà ngồi lại một mình trong kho hàng vắng ngắt, nhìn hai chiếc máy hút bụi mới cáu cạnh, tự hỏi liệu mình có đang xây dựng sự tử tế trên một đống nợ.