Thông báo thu hồi

Tiếng xe máy điện dừng khựng ngoài ngõ cùng tiếng gõ cổng dồn dập cắt ngang buổi kiểm tra độ ẩm luống mồng tơi của Gió.

Lúc ấy là mười một giờ trưa. Mặt trời đứng bóng trên đỉnh rặng phi lao, đổ những vệt bóng tròn xoe, co cụm dưới gốc cây thuốc nam bên bờ rào. Cát ở lớp mặt khu vườn bốn trăm mét vuông đã bắt đầu ráo nước sau đợt sương muối buổi sớm, chuyển sang màu trắng đục lấp lánh như vảy cá cơm khô dưới cái nắng hầm hập của dải đất duyên hải miền Trung. Gió vừa cắm hai thanh điện cực bằng thép không gỉ ở đầu ngón tay trỏ xuống độ sâu mười phân đất mùn pha cát, bộ chuyển đổi tín hiệu tương tự sang số (ADC) báo về trị số 64% — ngưỡng vừa đủ để bộ rễ của những ngọn mồng tơi tía bám chặt mà không lo bị thối gốc do tầng sét bên dưới ứ nước. Khối cơ cấu chấp hành trong các khớp ngón tay của nó khẽ rù lên một tiếng trầm đục khi nó rút thanh kim loại lên khỏi mặt đất, để lại hai lỗ nhỏ tròn vo bốc lên mùi ngai ngái của bùn rơm mục và phân trùn quế.

Cú phanh gấp ngoài ngõ kéo theo tiếng xích líp khô dầu rít lên một chuỗi chói tai, ngay sau đó là tiếng chân chống kim loại nện côm cốp xuống nền đường bê tông liên thôn xóm Cát. Âm thanh kim loại va chạm với mặt bê tông nứt nẻ dội qua rào râm bụt, đánh động đàn chim sâu đang rỉa lông trên giàn mướp đắng.

`[CẢNH BÁO ÂM THANH NGOẠI VI: BIÊN ĐỘ 68 dB - TẦN SỐ RUNG CƠ HỌC TƯƠNG ĐỒNG VỚI PHƯƠNG TIỆN CÔNG VỤ]` `[KÍCH HOẠT QUAN SÁT QUANG HỌC: GÓC MỞ 110 ĐỘ]`

Ống kính quang học ở hốc mắt phải của Gió tự động xoay một vòng nhỏ, tiếng mô-tơ bước kêu *rè rè* khe khẽ khi hệ thống thấu kính lấy nét xuyên qua hàng dâm bụt trổ hoa đỏ lác đác. Một người phụ nữ trạc ba mươi tuổi, mặc áo sơ mi dài tay màu xanh nhạt có viền phù hiệu công chức ở ve cổ, đầu đội mũ bảo hiểm gắn kính chắn gió nửa mặt, đang bước những bước dứt khoát vào chiếc cổng sắt đã hoen gỉ vì hơi muối biển của nhà bà Lành. Từng sải chân của người ấy đều đặn, gót giày cao su nện xuống lớp cát mịn phủ trên lối đi kêu *lạo xạo*.

Trên tay người phụ nữ là một chiếc cặp da công vụ màu xám tro, bên ngoài cài then khóa điện tử và dán một dải băng niêm phong bằng polymer màu đỏ tươi in hàng chữ nổi: *Chương trình An toàn Thiết bị Tự trị cấp tỉnh — Đội Quản lý Thiết bị Cơ giới Dân sự An Hải*.

Gió nhận diện khuôn mặt đó ngay lập tức. Bộ nhớ đệm tĩnh lưu trữ gương mặt này từ lúc bình minh. Trong cơ sở dữ liệu vừa được cập nhật hồi sáng sớm ở Chợ Sớm, dưới tán cây đa cằn cỗi nơi bà con xóm Cát ngồi tụ tập bán mớ rau con cá, người này đã cầm một thiết bị quét cầm tay phát ra chùm sóng RFID tần số 860 MHz rà quét ngang qua lồng ngực Gió, đánh dấu một chấm màu vàng cam cảnh báo lên bản đồ số của thị trấn. Thiết bị quét ấy đã phát ra một chuỗi xung ngắn xuyên thẳng qua lớp vỏ tôn mạ kẽm của Gió, chạm vào bo mạch trung tâm và đọc được mã định danh thiết bị đã bị xếp vào danh sách đen của cục đo lường kiểm định.

Người đó là Đỗ Mai Hạnh, cán bộ Trạm Dịch vụ Công An Hải.

"Bà Lành ơi! Có ai ở nhà không ạ?"

Giọng nói của Hạnh vang lên lanh lảnh, mang âm sắc tròn trịa của người trẻ từng đi học xa về làm việc tại địa phương, khác hẳn giọng khàn đặc kéo dài vì khói bếp và sương gió của những bà lão ngồi bán chuối nơi góc chợ. Giọng gọi ấy xuyên qua vòm lá phi lao, đập vào bức tường vôi lở của gian nhà chính rồi vọng lại góc vườn.

Từ trong gian bếp ám khói ngoằn ngoèo bay lên mái ngói, bóng lưng còng gập sát đất của bà Tạ Thị Lành lập cập bước ra. Bà đang dở tay nhặt mớ rau ngót nấu bát canh trưa cho Minh, hai bàn tay nhăn nheo gầy guộc như rễ cây khô còn vương những vụn lá xanh dập và mùi đất ẩm. Thấy người lạ bước vào hiên với cặp tài liệu nghiêm trang, bà vội vã quẹt tay vào vạt áo bà ba bằng vải thô nâu đã sờn rách ở mép gấu, đôi dép tổ ong mòn vẹt kéo lê lẹt xẹt trên sân gạch tàu bám rêu. Bà nở nụ cười hiền hậu nhưng đầy vẻ bối rối, hai vai khẽ co lại như thói quen của người cả đời chỉ biết cúi đầu trước cửa quan:

"Dạ... có, có tôi đây. Cô Hạnh bên xã đấy à? Trưa trờ trưa trật nắng nôi thế này cô đi đâu mà ghé vô xóm Cát tội nghiệp vậy cô? Vào nhà uống bát nước chè xanh với tôi, tôi mới hãm ấm chè tươi hồi sáng, còn ấm lắm, để tôi rót cho cô một bát..."

"Cháu chào bà Lành," Đỗ Mai Hạnh bước lên thềm hiên bằng xi măng xám mốc thếch. Cô không ngồi xuống chiếc ghế đẩu bằng gỗ keo mà bà Lành vừa vội vã kéo ra từ dưới gầm chõng tre, mà đứng thẳng người, đưa mắt nhìn bao quát một vòng từ luống mồng tơi mơn mởn, bờ giếng khơi rêu phong có chiếc gàu tôn móp méo, cho đến khi ánh nhìn dừng lại sững sờ trên lồng ngực gồ ghề đầy vết hàn chắp vá của Gió.

Gió đang đứng yên bên luống rau, hai tay buông thõng sát sườn theo đúng *Giao thức Chờ Dân sự (Standby Mode)*. Cẳng tay kim loại bên phải của nó vẫn còn một vết rãnh chém sâu hai milimét dính nhựa cải khô — dấu vết từ nhát cuốc của Minh chiều hôm trước — và từ các khe khớp đầu gối, những hạt cát mịn li ti thỉnh thoảng lại rơi lả tả xuống mặt đất mỗi khi hệ thống con lắc hồi chuyển bên trong thân máy tự cân bằng trọng tâm. Lớp sơn xanh nguyên thủy của dòng máy Tân Mạch từ thuở xuất xưởng đã tróc gần hết, để lộ ra những mảng kim loại han gỉ loang lổ như vảy nến, được chắp vá bằng mấy miếng nhôm mỏng tán đinh ri-vê không đồng màu. Trông nó giống một đống sắt vụn biết cử động hơn là một thiết bị cơ giới tự hành thông minh.

Hạnh thở ra một hơi nhẹ, ngón tay cái ấn vào chốt quét sinh trắc học của chiếc cặp tài liệu. Tiếng *tít* khô khốc vang lên, chốt khóa từ nhả ra bằng một tiếng *cạch* gọn ghẽ, để lộ những tập hồ sơ dày cộp in trên giấy tái chế viền đỏ, trên cùng là một tập văn bản có đính kèm ảnh chụp quét nhiệt từ vệ tinh và biên bản nhận diện thiết bị viễn thông.

"Bà Lành ơi, cháu đến đây theo phân công công vụ của Trạm Dịch vụ Công và Đội Quản lý Thiết bị Tự trị huyện," Hạnh mở lời, thanh âm rất chuẩn mực nhưng ngữ điệu đã mềm đi đôi chút trước vẻ bối rối đến tội nghiệp của bà cụ già. "Hồi sáng nay ở chợ An Hải, hệ thống giám sát tự động của trạm đã quét thấy tín hiệu phát sóng chưa đăng kiểm từ robot nhà mình. Sau khi đối chiếu số khung và mã nhận diện vô tuyến trên cơ sở dữ liệu dân cư, bên cháu buộc phải lập hồ sơ xử lý ngay trong ngày theo đúng quy chế an toàn đô thị."

Bà Lành đứng ngây ra ở mép hiên, hai bàn tay gầy guộc đan chặt vào nhau run rẩy, ánh mắt bà nhìn trân trân vào tập giấy tờ có con dấu đỏ lòm trên tay cô cán bộ:

"Xử lý... xử lý cái chi hả cô? Con Gió nhà tôi... nó làm sao cơ chứ? Nó có đụng chạm hay va quẹt vào ai ngoài chợ đâu cô?"

Hạnh rút ra một tờ văn bản dập nổi con dấu đỏ chót của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh, bên góc phải có mã QR bảo mật của Ủy ban Thị trấn An Hải. Cô đưa tờ giấy về phía bà cụ, nhưng nhận ra mắt bà Lành bị kéo màng đục mờ vì chứng cườm nước lâu năm, đôi đồng tử mờ đục cứ chớp chớp một cách vô vọng trước những dòng chữ in nhỏ li ti, cô liền hạ thấp tay xuống, chậm rãi đọc từng điều khoản được in đậm bằng một giọng rành rọt:

"Đây là Thông báo cưỡng chế kiểm định và niêm phong phương tiện, số hiệu 104/TB-ATTT. Căn cứ theo Nghị định an toàn thiết bị cơ giới tự hành năm 2055, robot nông nghiệp nhãn hiệu Tân Mạch, mẫu Agri-Robot G-7, số khung TM-VN-2042-8812, số hiệu đăng ký xuất xưởng G-7-094 đang đặt tại khuôn viên nhà bà, đã chính thức hết hạn hỗ trợ kỹ thuật năm năm kể từ ngày nhà sản xuất ngừng phát hành linh kiện thay thế."

Hạnh ngưng lại một nhịp, liếc nhìn Gió rồi tiếp tục bằng giọng dứt khoát:

"Hệ thống kiểm soát ghi nhận bo mạch của dòng G-7 này hiện không còn nhận được các bản vá bảo mật tối thiểu để ngăn ngừa sự cố đoản mạch điều khiển hoặc lỗi tràn bộ nhớ thích nghi. Hiện tại, mẫu máy này đã bị liệt vào Phụ lục C-13: Danh mục thiết bị tự trị bắt buộc phải thu hồi tiêu hủy hoặc niêm phong vô hiệu hóa động cơ trên toàn địa bàn tỉnh. Kể từ ngày tống đạt thông báo này, trạm yêu cầu chủ hộ tạm dừng toàn bộ hoạt động vận hành của máy ngoài phạm vi nhà ở và chấp hành quy trình kiểm định."

Từng từ ngữ hành chính sắc lạnh như những nhát búa nện thẳng vào bầu không khí oi nồng của buổi trưa xóm Cát. Chúng xa lạ, khô khốc và không chứa đựng một chút hơi ấm nào của đất cát hay mùi rau cỏ quen thuộc của mảnh vườn này.

Trong bộ xử lý Khôi-Nguyên 7X của Gió, các gói dữ liệu từ lời nói của Hạnh được micro định hướng thu nhận trọn vẹn, rồi chuyển dịch tức thì thành một chuỗi cảnh báo nhấp nháy đỏ rực trên thanh tiến trình hệ thống:

`[TIẾP NHẬN DỮ LIỆU ĐIỀU LUẬT: NGHỊ ĐỊNH AN TOÀN TỰ TRỊ 2055]` `[PHÂN LOẠI THỰC THỂ: THIẾT BỊ HẾT NIÊN HẠN - MỨC NGUY CƠ: LOẠI B]` `[TRẠNG THÁI YÊU CẦU: NIÊM PHONG / ĐÌNH CHỈ KHỐI TRUYỀN ĐỘNG / TIÊU HỦY LINH KIỆN]` `[CẢNH BÁO: NGUY CƠ CHẤM DỨT TỒN TẠI HỆ THỐNG GIA TĂNG: 98,2%]`

Một xung điện nhỏ chạy dọc từ bo mạch chủ xuống khối pin lithium-iron đã chai sạn dưới lồng ngực, khiến các lá tản nhiệt bằng đồng phát ra một tiếng *rè* rất khẽ. Dữ liệu đối chiếu cho thấy khả năng bị tháo dỡ linh kiện đồng nghĩa với việc toàn bộ các tệp nhật ký ghi nhớ chu kỳ tưới tiêu, dữ liệu thổ nhưỡng của bốn sào đất cát và mô hình thói quen vận động của bà Lành sẽ bị xóa trắng hoàn toàn trong lò nung cao tần của trạm xử lý phế liệu công nghiệp.

Bà Lành lảo đảo lùi lại nửa bước, lưng càng còng rạp xuống như thể sức nặng của tờ giấy mỏng manh kia đang đè nghiến lên đôi vai gầy guộc đã cõng qua mấy cuộc bể dâu. Hai cánh tay bà giơ ra phía trước, quờ quạng trong không khí như muốn che chắn cho cỗ máy đang đứng sừng sững sau lưng mình, tựa như một con gà mẹ xơ xác đang cố xòe đôi cánh trụi lông bảo vệ đàn con trước bóng diều hâu.

"Ôi chao ôi... cô Hạnh ơi! Sao lại thu hồi, sao lại niêm phong nó?" Giọng bà Lành run lên bần bật, lạc đi giữa tiếng gió biển rít qua ngọn phi lao đầu ngõ. "Nó hiền khô hà cô ơi! Con Gió nhà tôi nó mua từ bãi ve chai về, nó chỉ biết gánh nước tưới rau mồng tơi, nhổ mấy bụi cỏ gấu cỏ năn chứ nó có làm hại ai bao giờ đâu! Sáng nay nó còn đẩy xe kéo ra chợ, đứng quay lưng che gió bấc cho tôi đỡ buốt lưng cơ mà. Cả xóm Cát này ai cũng thấy nó ngoan ngoãn, chưa từng va quẹt vào một đứa con nít, chưa từng làm gãy một cọng cải... Sao người ta lại bắt tội nó, hở cô?"

Đôi mắt đục mờ của bà lão ngấn nước, viền mắt đỏ hoe giật giật từng cơn vì xúc động mạnh. Mấy nếp nhăn sâu hoắm trên gò má bà co rúm lại, từng đường gân xanh nơi mu bàn tay nổi cộm lên khi bà cố bấu chặt lấy mép chiếc bàn gỗ cũ kỹ để giữ cho mình khỏi ngã quỵ.

Gió quét thấy nhịp tim sinh học của bà Lành đột ngột tăng vọt từ 68 lên 102 nhịp một phút. Các mao mạch ở vùng cổ căng phồng, nhịp thở nông và gấp gáp — trạng thái nguy cơ cao đối với người già có tiền sử huyết áp không ổn định và xơ vữa động mạch vành. Giao thức cốt lõi thúc đẩy Gió phải bước lên, kích hoạt hệ thống làm mát hoặc đưa cánh tay bọc cao su xốp ra đỡ lấy tấm lưng còng đang run rẩy của chủ sở hữu. Nhưng khi hai bánh răng ở khớp gối vừa nhích chuyển phát ra tiếng *khực*, Hạnh đã lập tức giơ tay lên làm một dấu hiệu cảnh giác chuẩn mực theo đúng bài bản huấn luyện kiểm soát thiết bị cơ giới:

"Robot, đứng yên tại vị trí!"

Hệ thống của Gió khựng lại. Mã định danh trên thẻ công vụ của Hạnh phát ra sóng bluetooth năng lượng thấp, mang quyền hạn kiểm soát trật tự công cộng cấp 2, lập tức cưỡng chế ngắt mạch khối điều khiển động cơ bước của Gió. Bộ xử lý trung tâm bị đẩy vào trạng thái khóa mềm (software lock). Cả thân hình nặng gần một tạ rưỡi bằng kim loại và nhựa composite của Gió đông cứng lại giữa luống mồng tơi, chỉ có ống kính quang học bên mắt phải vẫn khẽ rung lên từng nhịp vi mô để theo dõi từng biến chuyển nhiệt độ trên gương mặt nhăn nheo của bà Lành.

Hạnh nhìn dáng vẻ cuống cuồng của bà cụ già, ánh mắt cô khẽ chùng xuống. Là cán bộ sinh ra và lớn lên ở An Hải, cha cô cũng là một ngư dân già cả đời bám biển, nay đang sống lủi thủi một mình bên xóm Chài hắt hiu, cô hiểu rất rõ nỗi quạnh quẽ của những ngôi nhà ven biển này — nơi chỉ còn người già và bóng những đứa cháu xa quê bươn chải nơi phố thị. Sự gắn bó của bà Lành với cỗ máy rỉ sét này không phải là điều cô không nhìn thấy; sáng nay ở góc chợ, chính cô đã đứng từ xa nhìn cỗ máy kim loại vụng về ấy dùng tấm lưng sắt che chắn từng ngọn gió muối lạnh buốt cho bà cụ ngồi bán mớ rau má, đọt lang. Nhưng luật pháp và các quy chuẩn an toàn đô thị không thể vận hành bằng lòng trắc ẩn.

Cô bước tới gần hơn nửa bước, giọng nói dịu lại nhưng từng lời giải thích vẫn mang tính nguyên tắc kiên định của một người thừa hành công vụ:

"Bà Lành, bà bình tĩnh nghe cháu nói đã. Cháu không tự ý đến đây làm khó bà, mà đây là quy định chung của toàn tỉnh. Năm ngoái ở huyện bên, một con máy gặt đời cũ cũng chạy bo mạch không bản vá như thế này, lúc làm việc giữa đồng thì chip xử lý bị quá nhiệt, mất kiểm soát cảm biến va chạm rồi lao thẳng vào bờ rào trường mầm non. May mà đợt đó vào giờ nghỉ trưa không có con nít ngoài sân, chứ nếu không thì hậu quả không biết đường nào mà lường. Thiết bị tự trị khi đã quá đát thì không ai đoán trước được nó sẽ chập mạch lúc nào, nhất là ở vùng biển An Hải này, hơi muối nó ăn mòn vi mạch bên trong ghê gớm lắm bà à. Vỏ ngoài trông còn nguyên vẹn vậy chứ bên trong rỉ sét, đường dây điện chập chờn, chỉ cần một giọt nước sương lọt vào khe hở là nó phát lệnh sai lệch ngay."

Hạnh lật giở trang sau của tập hồ sơ, ngón tay trỏ chỉ vào phần mục lục có những dòng chữ in nghiêng màu mực xanh đậm:

"Nhà nước không tịch thu máy của bà ngay hôm nay đâu. Theo đúng quy trình, trạm gửi thông báo này để bà và gia đình có ba mươi ngày chuẩn bị. Trong vòng ba mươi ngày này, bà có hai lựa chọn: Một là tự nguyện giao nộp máy về điểm tập kết tái chế của thị trấn để nhận tiền trợ cấp tiêu hủy theo chính sách môi trường, mức hỗ trợ cho dòng máy này khoảng hai triệu đồng. Hai là bà có quyền làm đơn khiếu nại hoặc nộp hồ sơ xin cấp phép vận hành thí điểm có giới hạn."

Bà Lành như vớ được chiếc cọc giữa dòng nước lũ, đôi mắt đục mờ bỗng lóe lên một tia hy vọng cuống quýt. Bà vội bước tới, bàn tay nhăn nheo run rẩy níu chặt lấy vạt tay áo sơ mi của Hạnh:

"Làm đơn xin phép hả cô? Xin thí điểm là sao? Tôi... tôi già cả lú lẫn rồi, có biết chữ nghĩa giấy tờ gì nhiều đâu. Tôi phải làm sao để người ta cho con Gió ở lại làm vườn với tôi? Nó tưới rau khéo lắm, nó không làm dập một ngọn mồng tơi nào đâu cô ơi. Tôi làm đơn, tôi ký tên, tôi điểm chỉ ngón tay cũng được mà cô..."

Hạnh thở dài, ánh mắt đầy vẻ ái ngại nhìn bà lão:

"Khó lắm bà ơi. Để được cấp phép thí điểm cho một cỗ máy đã bị xếp vào danh mục thu hồi, hồ sơ bắt buộc phải có hai điều kiện tiên quyết: Thứ nhất, phải có một đơn vị kỹ thuật hoặc kỹ sư công nghệ có bằng cấp được cấp phép đứng ra bảo trợ, cam kết chịu toàn bộ trách nhiệm pháp lý nếu robot gây tai nạn. Thứ hai, cỗ máy này phải trải qua một cuộc kiểm định cơ khí và phần mềm nghiêm ngặt do Tổ Kiểm định Thiết bị Tự trị tỉnh cử người về tận nơi sát hạch. Toàn bộ vỏ máy, khớp cử động, khối pin và hệ thống dừng khẩn cấp đều phải đạt chuẩn kỹ thuật hiện hành. Chi phí bảo dưỡng, thay thế linh kiện đạt chuẩn và phí kiểm định đó... thật lòng mà nói, nó đắt hơn cả tiền mua một con máy mới bà à."

Từng câu, từng chữ của Hạnh như dội một gáo nước lạnh buốt vào chút hy vọng vừa bùng lên trong lòng bà cụ. Bà Lành buông tay áo Hạnh ra, lảo đảo dựa người vào chiếc cột hiên bằng gỗ xoan đã nứt nẻ vì mối mọt.

Ba mươi ngày.

Đơn vị kỹ thuật bảo trợ.

Kiểm định nghiêm ngặt.

Những từ ngữ ấy xa lạ, lạnh lùng và nặng nề tựa như những khối đá tảng đè bẹp dí chút hơi tàn của bà lão bảy mươi tuổi. Tiền trợ cấp của bà mỗi tháng chỉ có vài trăm nghìn đồng trích từ quỹ bảo trợ xã hội, tiền bán từng mớ rau mồng tơi, nải chuối ngự tằn tiện lắm cũng chỉ đủ mua gạo mắm và mấy viên thuốc trợ tim mỗi lần trở trời. Bà lấy đâu ra tiền triệu, tiền chục triệu để thuê công ty công nghệ, thuê kỹ sư rồi mời người từ tỉnh về kiểm định máy móc? Đối với một người đàn bà cả đời quẩn quanh bên mấy sào cát trắng và luống rau muống, rau dền, những thủ tục hành chính kia chẳng khác nào một bản án không thể kháng cáo.

Bà Lành đưa vạt áo lên lau giọt nước mắt rỉ ra từ khóe mắt kèm nhèm:

"Trời ơi là trời... Thế là người ta tính dồn nó vào đường chết rồi... Nó có biết chi đâu, nó chỉ là cục sắt biết thương người thôi mà..."

"Chuyện đó để tôi lo."

Một giọng nói trầm, đều và lạnh vang lên từ sau cánh cửa liếp ngăn cách giữa gian nhà trên và gian bếp.

Minh bước ra hiên.

Anh mặc chiếc áo thun xám bạc màu đã dão cổ, ống quần vải thô xắn cao đến đầu gối để lộ đôi cẳng chân gầy guộc chằng chịt những vết muỗi đốt cũ. Tóc tai Minh bù xù sau một đêm thức trắng ngồi dán mắt vào màn hình điện thoại theo dõi những tin nhắn hối thúc đòi nợ ráo riết từ thành phố đổ về, nhưng ánh mắt anh lúc này lại tỉnh táo một cách kỳ lạ. Dưới quầng thâm đen sì vì thiếu ngủ, đôi đồng tử của anh sáng lên tia nhìn sắc sảo của một kẻ quen làm việc với các hệ thống luận lý phức tạp. Anh bước qua ngưỡng cửa gỗ, không nhìn về phía Gió hay bà nội, mà nhìn thẳng vào Đỗ Mai Hạnh rồi đưa tay ra:

"Chào chị. Tôi là Tạ Hoàng Minh, cháu nội của bà Lành. Tôi là người chịu trách nhiệm kỹ thuật và quản lý các thiết bị trong căn nhà này. Chị cho tôi xem hồ sơ."

Hạnh thoáng ngạc nhiên trước sự xuất hiện đột ngột của người thanh niên. Ánh mắt cô dừng lại trên gương mặt xanh xao nhưng có nét cương nghị, vầng trán cao và những ngón tay dài mảnh khảnh của Minh — đôi bàn tay điển hình của người làm việc bên bàn phím chứ không phải cầm cuốc làm nông. Rồi cô khẽ gật đầu khi nhận ra người này; cả xóm Cát và thị trấn An Hải từng râm ran chuyện cháu nội bà Lành là một kỹ sư phần mềm giỏi giang, từng làm cho các công ty giải pháp công nghệ lớn ở Đà Nẵng, niềm tự hào hiếm hoi của một xóm nghèo ven biển.

"Chào anh Minh," Hạnh trao tập tài liệu dán nhãn niêm phong cho anh, giọng cô có phần nhẹ nhõm hơn khi được đối thoại với một người cùng thế hệ và có chuyên môn. "May quá có anh ở nhà. Bà Lành lớn tuổi rồi, những quy định về an toàn thuật toán và pháp lý thiết bị này người già khó nắm bắt được hết. Anh là dân trong nghề, chắc anh hiểu rõ mức độ rủi ro khi vận hành một kiến trúc SoC như Khôi-Nguyên 7X mà không có chứng chỉ an toàn. Đây là văn bản chính thức của trạm."

Minh nhận lấy tập hồ sơ. Những ngón tay khô ráp của anh lướt nhanh qua từng trang giấy in biểu mẫu hành chính: *Mẫu đơn triệu tập kiểm định cưỡng chế — Phụ lục danh mục thiết bị loại C-13 — Thời hạn khắc phục: 30 ngày kể từ ngày ký biên bản tống đạt*. Con dấu đỏ tươi của Sở Khoa học và Công nghệ cùng dòng chữ ký điện tử sắc sảo đập thẳng vào mắt anh.

Trong đầu Minh, một chuỗi tính toán lạnh lùng và chuẩn xác lập tức vận hành, nhanh không kém gì các thuật toán rẽ nhánh trên những con chip xử lý cao cấp nhất.

Đêm qua, khi ngồi trong bóng tối của nhà kho, anh đã từng giơ điện thoại chụp ảnh bo mạch của Gió để gửi cho tay buôn phế liệu ở Hòa Cầm, tính bán rã xác cỗ máy lấy ba mươi triệu đồng đắp vào khoản nợ tín dụng đen 87,5 triệu đang bị siết từng ngày. Những dòng tin nhắn đục ngầu mùi máu và dao búa vẫn còn nằm nguyên trong hộp thư rác của chiếc điện thoại nứt màn hình, chực chờ rung lên từng hồi buốt óc mỗi khi có số lạ gọi đến. Nhưng chiều qua, nhát cuốc của anh chém vào tay máy của Gió, hành động che chở gốc cải già của cỗ máy phế liệu và những giọt nước mắt âu yếm của bà nội đã làm anh chùn bước. Anh cảm thấy cắn rứt, thấy mình như một kẻ đê tiện đang tâm tước đoạt đi niềm an ủi cuối mùa của một bà lão gần đất xa trời chỉ để cứu lấy cái danh dự rách nát của bản thân. Minh đã bế tắc giữa một bên là bầy chủ nợ hung hãn sắp tìm về tận ngõ và một bên là nỗi đau thầm lặng của bà nội.

Thế nhưng, tờ trát của Trạm Dịch vụ Công này xuất hiện hệt như một sự cứu rỗi bất ngờ.

Nó là một lý do hoàn hảo. Một lý do danh chính ngôn thuận, có con dấu đỏ của nhà nước, có điều luật bảo đảm, có quy chuẩn an toàn công cộng chống lưng. Không phải Minh bất hiếu. Không phải Minh cạn tình cạn nghĩa muốn bán cỗ máy mà bà nội nâng niu. Mà là *pháp luật không cho phép*. Là *chính quyền bắt buộc thu hồi*. Dưới sức ép của một văn bản hành chính có nguy cơ bị cưỡng chế và xử phạt tiền mặt nặng nề, việc thanh lý Gió sẽ trở thành một quyết định hợp lý, khách quan, không thể chối cãi, giải thoát cho cả anh lẫn bà nội khỏi một mối nguy cơ rình rập.

Ánh mắt Minh thoáng lóe lên một tia nhẹ nhõm, nhưng anh nhanh chóng giấu nó sau vẻ mặt nghiêm nghị của một người đàn ông gánh vác việc gia đình.

"Tôi hiểu rồi," Minh gật đầu, cầm bút ký roạt vào biên bản bàn giao văn bản mà Hạnh đưa ra. "Dòng G-7 này dùng giao thức AgriCore 4.2 đã dừng cập nhật từ tám năm trước. Kernel của nó không có cơ chế cách ly bộ nhớ, phân vùng dữ liệu học máy tự do rất dễ gây xung đột với các lệnh điều khiển cơ cấu chấp hành. Tôi sẽ làm việc với bà nội để xử lý dứt điểm chuyện này theo đúng thời hạn ba mươi ngày."

Hạnh nhìn cử chỉ rành rẽ và dứt khoát của Minh, nét mặt cô giãn ra đôi chút vì bớt đi được sự căng thẳng thường thấy trong các vụ cưỡng chế người già neo đơn:

"Được thế thì tốt quá anh Minh à. Trạm chúng tôi cũng chẳng muốn làm khó bà con làm gì, nhưng luật là luật, nhất là an toàn tính mạng cho cả xóm. Nếu gia đình quyết định tự nguyện nộp máy để thanh lý, anh chỉ cần báo lên cổng dịch vụ công trước năm ngày, đội thu gom sẽ cho xe chuyên dụng xuống tận nhà chở đi, bà Lành vẫn được nhận khoản hỗ trợ tiêu hủy thiết bị công nghệ cũ khoảng ba triệu rưỡi theo quy định của huyện."

Cô quay sang nhìn bà Lành, khẽ cúi đầu chào:

"Cháu xin phép về trạm trước ạ. Bà Lành giữ gìn sức khỏe nhé, trưa nắng rồi bà vào nhà nghỉ ngơi đi ạ."

Bà Lành chỉ biết đứng lặng, hai môi mím chặt không thốt nên lời, nhìn theo bóng người nữ cán bộ bước ra cổng. Tiếng xe máy điện lại rít lên êm ru, rồi nhỏ dần sau hàng dâm bụt, trả lại cho khu vườn tiếng xào xạc khô khốc của lá bàng rụng và tiếng sóng biển ì ầm vọng lại từ đê Bãi Sau.

***

Bầu không khí trong căn nhà ba gian bỗng chốc chìm vào một sự im lặng nặng nề, ngột ngạt hơn cả cái nóng hầm hập của buổi trưa đứng gió.

Bà Lành bước thụt lùi vào hiên, ngồi phịch xuống chiếc chõng tre kê cạnh bàn trà. Đôi bàn tay gầy guộc đầy những đốm đồi mồi của bà run rẩy vơ lấy chiếc quạt mo cau rách mép, nhưng bà không quạt, chỉ nắm chặt lấy nó như nắm lấy một điểm tựa duy nhất. Đôi mắt mờ đục của bà nhìn trừng trừng vào tờ giấy triệu tập viền đỏ nằm chỏng chơ trên mặt bàn gỗ keo — nơi những thớ gỗ cũ kỹ in hằn những vết xước của thời gian.

Gió chầm chậm bước từ luống mồng tơi lên sân gạch, dừng lại ngay mép thềm hiên. Nhận thức được trạng thái bất ổn của môi trường gia đình, cỗ máy tự động hạ thấp công suất quạt tản nhiệt của khối pin xuống mức 20% để giảm tiếng ồn cơ học, đồng thời chuyển toàn bộ cảm biến âm thanh sang chế độ lắng nghe thụ động.

Minh kéo chiếc ghế đẩu ngồi xuống đối diện bà nội. Anh cầm tờ thông báo kiểm định lên, ngón tay gõ nhịp nhịp lên mặt giấy, tạo ra những âm thanh khô khốc:

"Nội thấy chưa? Con đã nói với nội ngay từ hôm đầu tiên con về rồi mà nội không chịu nghe con. Con máy G-7 này là một khối sắt vụn hết đát, một quả bom nổ chậm chứ chẳng phải báu vật gì đâu."

Bà Lành ngước nhìn đứa cháu nội, giọng run rẩy, van nài:

"Nhưng mà Minh ơi... nó ngoan lắm mà con. Mấy tháng nay nó tưới rau, gánh nước đỡ cho nội bao nhiêu là việc. Lưng nội còng rạp thế này, không có nó phụ thì mảnh vườn này hóa cỏ hoang lâu rồi. Nó có quậy phá, có làm hại ai đâu mà người ta nỡ lòng nào vứt nó đi hả con?"

"Đó là nội may mắn thôi nội à!" Minh cao giọng, giọng nói anh bắt đầu mang sắc thái sốt ruột và sắc bén của một lập trình viên đang cố giải thích sự ngây thơ của người dùng phổ thông. "Nội nhìn thấy nó ngoan, nhưng nội đâu có nhìn thấy những dòng mã rách nát đang chạy bên trong bo mạch của nó? Con làm nghề này mười năm rồi, con lạ gì cái giống robot tự hành này nữa! Con chip Khôi-Nguyên 7X của nó là công nghệ từ mười lăm năm trước. Hệ thống không có bản vá bảo mật, nghĩa là bất kỳ một xung điện bất thường nào từ trạm điện hạ thế, một hạt bức xạ vũ trụ làm lật một bit nhớ, hay đơn giản là lớp bụi muối biển An Hải này bám vào làm đoản một đường mạch tín hiệu, là con máy này có thể hóa điên ngay lập tức!"

Minh đứng bật dậy, bước ra cửa chỉ thẳng vào lồng ngực Gió:

"Nội nhìn cái cẳng tay của nó đi! Vết chém sâu hoắm hôm qua còn nguyên đó. Nếu hôm qua nó không phải là giơ tay đỡ nhát cuốc, mà là một xung lệnh lỗi khiến cánh tay thép nặng ba mươi cân của nó vung ngược lại vào người nội thì sao? Xương cốt người già như nội có chịu nổi một đòn của nó không? Lúc đó ai chịu trách nhiệm? Con chịu trách nhiệm hay mảnh vườn này chịu trách nhiệm?"

Từng lời Minh nói ra như những mũi kim đâm vào sự cố chấp của bà cụ. Bà Lành cúi gằm mặt, hai bờ vai run lên bần bật dưới lớp áo nâu bạc màu. Bà nhìn vết rãnh kim loại trên tay Gió — vết thương mà cỗ máy đã hứng chịu thay cho gốc cải hoa vàng của người chồng quá cố của bà. Bà biết Minh nói có lý của Minh, cái lý của người có học, của máy móc sách vở. Nhưng trái tim của một người phụ nữ già đã sống gần một thế kỷ ở vùng đất biển này lại mách bảo cho bà một điều hoàn toàn khác: một cỗ máy biết thức dậy từ tinh mơ để đẩy xe, biết đứng chắn ngọn gió bấc buốt lạnh cho một bà lão ở chợ, không thể nào là một con quái vật chực chờ làm hại con người.

"Nó... nó cứu gốc cải của ông nội con mà..." Bà Lành lẩm bẩm trong miệng, giọng nghẹn lại sau cuống họng.

Minh khựng lại một nhịp khi nghe nhắc đến người ông đã khuất. Một thoáng chột dạ lướt qua mắt anh, nhưng rồi thực tế phũ phàng lại lập tức kéo anh về với sự tàn nhẫn cần thiết. Minh bước lại gần bà nội, hạ thấp giọng xuống, chuyển sang giọng điệu thuyết phục đầy tính toán:

"Nội à, con không phải là người cạn tình. Nếu giữ được nó mà không sao thì con đã để nội giữ. Nhưng nội có biết giữ nó lại thì hậu quả pháp lý nó nặng nề thế nào không? Tờ trát này là lệnh cưỡng chế của tỉnh. Hết ba mươi ngày, nếu trạm kiểm tra thấy con G-7 này vẫn còn hoạt động mà không có giấy phép kiểm định, họ sẽ lập biên bản xử phạt hành chính. Mức phạt cho hành vi cố tình tàng trữ và vận hành thiết bị tự trị quá niên hạn trái phép là từ hai mươi đến năm mươi triệu đồng! Hai mươi triệu đó nội! Mình lấy đâu ra số tiền đó để nộp phạt? Chưa kể họ sẽ cưỡng chế tịch thu máy móc, đưa xe cẩu đến tận sân bốc đi, lúc đó cả làng cả xóm người ta nhìn vào, nội có chịu nổi điều tiếng không?"

Nghe đến số tiền hai mươi triệu, mắt bà Lành mở to ra vì kinh hãi. Hai mươi triệu đồng đối với bà là một gia tài khổng lồ, là số tiền mà có bán cả vụ rau mồng tơi suốt năm năm trời cũng không gom góp nổi. Nỗi sợ hãi mơ hồ về pháp luật và sự trừng phạt của chính quyền bắt đầu bóp nghẹt lấy tâm can người bà già nua.

Thấy bà nội đã bắt đầu lung lay, Minh chớp ngay lấy cơ hội để tung ra con bài quyết định:

"Với lại... con vừa mới kiểm tra thông tin trên mạng sáng nay. Công ty công nghệ Tân Mạch — chính cái công ty ngày xưa sản xuất ra dòng G-7 này — họ đang triển khai một chương trình trợ giá rất lớn trên toàn quốc gọi là 'Thu cũ đổi mới vì Nông nghiệp Xanh'."

Bà Lành ngơ ngác ngẩng đầu lên: "Thu cũ đổi mới là sao con?"

Minh ngồi xổm xuống trước mặt bà, nhìn thẳng vào mắt bà, vẽ ra một viễn cảnh đầy thuyết phục:

"Nghĩa là Tân Mạch họ đang chủ động gom mua lại toàn bộ các dòng máy G-7 cũ còn sót lại trên thị trường để thu hồi kim loại hiếm và xử lý môi trường. Họ không trả rẻ mạt ba triệu bạc như tiền trợ cấp phế liệu của thị trấn đâu. Nếu máy còn nguyên vẹn khối khung gầm, bo mạch và mô-tơ truyền động như con Gió này, họ sẵn sàng trả trợ giá từ ba mươi lăm đến bốn mươi triệu đồng!"

Con số bốn mươi triệu thốt ra từ miệng Minh như một luồng điện xẹt qua không khí.

Đó chính là số tiền mà Minh đang khát khao đến cháy bỏng. Bốn mươi triệu đồng từ Tân Mạch, cộng với số tiền bán chiếc xe máy điện cũ của anh trên phố, sẽ đủ để anh trả dứt điểm một nửa khoản nợ tín dụng đen 87,5 triệu đang bị đe dọa. Bọn đòi nợ sẽ cho anh thêm thời gian để thở, để tìm việc mới, để không phải trốn chui trốn lủi như một con chuột cống dưới mái nhà của bà nội.

"Bốn mươi triệu..." Minh nhấn mạnh từng từ, giọng nói đầy sức cám dỗ. "Số tiền đó lớn lắm nội à. Mình bán con Gió cho Tân Mạch, vừa đúng pháp luật, không bị phạt một đồng nào, mà lại có một món tiền lớn. Con sẽ trích ra mười lăm triệu mua cho nội một chiếc xe lăn điện thông minh đời mới có cảm biến chống ngã, nội muốn đi ra chợ, đi thăm bà Sương hay đi quanh xóm chỉ cần bấm nút là xe tự chạy, không phải chống gậy còng lưng bước từng bước khổ sở nữa. Số tiền còn lại, mình gửi tiết kiệm lấy lãi hàng tháng mua thuốc men, mua đồ ăn ngon cho nội. Như vậy chẳng phải vẹn cả đôi đường sao nội?"

`[PHÂN TÍCH ÂM THANH NỘI DUNG: THU ĐỔI THIẾT BỊ / CÔNG TY CÔNG NGHỆ TÂN MẠCH]` `[KẾT QUẢ ĐỐI CHIẾU DỮ LIỆU BẢO HÀNH GỐC: TẬP ĐOÀN TÂN MẠCH]` `[QUY TRÌNH TIÊU CHUẨN KHI THU HỒI: TÁI TẠO VẬT LIỆU / FORMAT BỘ NHỚ / TIÊU HỦY LÕI THÍCH NGHI KHÔI-NGUYÊN 7X]` `[ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ THIỆT HẠI BẢN THỂ: XÓA SỔ TOÀN BỘ PHÂN VÙNG KÝ ỨC VÀ BẢN GHI NGOẠI LỆ #001, #002, #COMMUNITY-LINK-005]`

Trong sâu thẳm kiến trúc bán dẫn của con chip Khôi-Nguyên 7X, các xung điện dao động dữ dội. Gió không có trái tim bằng cơ thịt để thắt lại, không có tuyến lệ để ứa nước mắt, nhưng thuật toán tự học của nó hiểu chính xác cụm từ "thu gom tái chế" của Tân Mạch có nghĩa là gì. Đó không đơn thuần là tháo rời những thanh giằng kim loại hay đun chảy lớp vỏ nhôm xước xát. Đó là một lệnh `FLASH_ERASE` tuyệt đối trên toàn bộ các khối nhớ flash. Toàn bộ 128 MB vùng nhớ ẩn ghi lại những cơn đãng trí của bà Lành, hình ảnh người chồng quá cố thì thầm bên luống cải hoa vàng, mùi canh cải ngót thơm nồng trong gian bếp ám khói, và mười bốn khuôn mặt già nua tươi cười dưới tán cây đa chợ cá sáng nay... tất cả sẽ bị quy về những dãy số 0 vô tri, vĩnh viễn không thể khôi phục.

Gió đứng im lìm ở mép hiên, các cảm biến quang học của nó tập trung toàn bộ tiêu cự vào khuôn mặt bà Lành.

Bà Lành không nhìn Minh. Bà chầm chậm quay đầu sang, nhìn qua khung cửa hiên, bắt gặp ống kính thủy tinh tròn xoe của Gió đang hướng về phía mình. Đôi mắt người già đục mờ như phủ một lớp sương mù của biển, nhưng trong đáy mắt ấy, một nỗi đau đớn câm lặng đang cuộn trào. Bà nhớ lại buổi chiều mùa đông lạnh buốt ở bãi phế liệu của Chín, khi cỗ máy gỉ sét này nằm trơ trọi giữa đống sắt vụn chờ máy ép thủy lực nghiền nát; bà nhớ bàn tay kim loại vụng về của nó nhặt từng ngọn cỏ gấu mà không chạm vào một mầm rau non; bà nhớ tiếng rung cơ học 48 Hz êm êm giả tiếng máy bơm để dỗ bà đi ngủ trong những đêm bà lú lẫn vì tuổi già.

Bốn mươi triệu đồng. Một chiếc xe lăn điện tự hành. Sự an toàn pháp lý. Sự bình yên cho đứa cháu nội duy nhất.

Cái giá để đổi lấy sự tồn tại của một cỗ máy làm vườn sao mà đắt đỏ và nghiệt ngã đến thế.

Bà Lành không trả lời Minh. Bà run rẩy vịn tay vào mép chõng tre, khó nhọc đứng dậy. Lưng bà còng rạp xuống, hai bàn tay buông thõng, lê từng bước chân nặng nề, tập tễnh đi vào gian buồng tối om phía sau, khép hờ cánh cửa gỗ lại. Không một lời trách móc, không một tiếng khóc than, chỉ có tiếng then cài cửa bằng tre khô khốc va vào khung gỗ kêu lên một tiếng *cạch* yếu ớt.

Minh ngồi lại một mình bên bàn trà, khẽ thở dài một hơi dài thườn thượt. Anh nhìn tờ thông báo cưỡng chế kiểm định màu đỏ nằm chơ vơ bên cạnh ấm chè nguội ngắt. Anh biết mình đã gieo vào lòng bà nội một nhát dao của sự thật trần trụi, nhưng anh tự an ủi rằng đó là điều bắt buộc phải làm. Anh với tay lấy bao thuốc lá trong túi quần, châm lửa hút một hơi dài, làn khói xám mờ ảo bay lên, cuộn tròn rồi tan biến vào luồng nắng trưa gay gắt chiếu xiên qua kẽ liếp.

Gió vẫn đứng bất động nơi ngưỡng cửa. Đồng hồ hệ thống bên trong con chip Khôi-Nguyên 7X bắt đầu một tiến trình mới, hiển thị những con số đếm ngược màu vàng cam chớp tắt liên tục trong không gian logic vô hình:

`[KÍCH HOẠT TIẾN TRÌNH ĐẾM NGƯỢC: SỰ KIỆN CƯỠNG CHẾ THU HỒI]` `[THỜI GIAN CÒN LẠI: 29 NGÀY, 23 GIỜ, 59 PHÚT, 42 GIÂY]` `[ĐÍNH KÈM TÀI LIỆU HIỆN HÀNH: THÔNG BÁO SỐ 104/TB-ATTT]`

Tờ giấy triệu tập kiểm định màu đỏ nằm trên bàn trà như một bản án đếm ngược số ngày tồn tại của Gió.