Phương án giữ lõi

Đêm buông xuống gian nhà kho nồng mùi dầu mỡ và sắt rỉ, Minh ngồi bất động trước sơ đồ bo mạch của Gió đang chiếu sáng mờ nhạt từ màn hình chiếc máy tính xách tay đã tróc sơn bốn góc.

Bên ngoài, gió biển cuối mùa thổi thốc qua rặng phi lao ven đê chắn sóng xóm Cồn, mang theo hơi muối ẩm rít từng hồi qua những khe liếp cửa sổ bằng gỗ mục. Từng đợt gió mang theo hạt cát mịn li ti gõ lạo xạo lên mái tôn xi măng, hòa cùng tiếng sóng ì oạp dội từ bãi đá mé ngoài. Ánh sáng xanh lơ hắt ra từ màn hình LCD rọi thẳng vào gương mặt hốc hác, râu ria lởm chởm nhiều ngày chưa cạo của Minh. Đôi mắt anh hằn lên những tia máu đỏ quạch vì thiếu ngủ triền miên. Trên mặt bàn làm việc bằng gỗ ván ép chắp vá chằng chịt vết rạch của dao trổ, những đoạn dây đồng tuốt dở, mỏ hàn chì vẫn còn vương sợi khói mỏng khét lẹt và từng chồng sổ tay ghi chép số liệu nằm ngổn ngang cạnh chiếc đồng hồ vạn năng số đang nhảy nhót vài milivôn nhiễu loạn do ảnh hưởng của điện lưới chập chờn cuối thôn.

Cách bàn làm việc chưa đầy hai mét, Gió ngồi lặng lẽ trên chiếc bệ gỗ lim kê thấp sát vách tường gạch chưa trát vữa. Khối thân kim loại xám xịt của cỗ máy hơi nghiêng về phía bên phải để giảm tải cho khớp gối chân xích vừa được gia cố bằng hai nẹp thép dày. Hai thấu kính quang học trước trán nó đã tự động hạ độ sáng xuống mức tối thiểu, chỉ còn một vệt lân tinh màu xanh lục lờ mờ như hai đốm đom đóm trong đêm hè oi bức. Sợi cáp sạc dã chiến câu từ bảng điện tổng chạy men theo nền đất nện ẩm ướt, phát ra tiếng vo vo trầm đục của biến áp cuộn dây cách ly tự cuốn. Khối pin lithium-iron phosphate sau đợt quá nhiệt suýt bốc khói ở Bãi Sau đang được nạp dòng nhỏ giọt ba am-pe, từng tế bào điện phân chầm chậm hồi phục dưới sự giám sát ngặt nghèo của một đoạn mã phần mềm tự viết đang hiển thị biểu đồ nhiệt độ nhảy từng phần mười độ C trên màn hình.

Minh đưa bàn tay cáu bẩn vì mỡ bò và bột than day day hai bên thái dương đau buốt như có ai dùng dùi sắt gõ vào hộp sọ. Anh khẽ nhấp chuột, mở lại tệp nhật ký ghi lại cuộc thử nghiệm thất bại cay đắng cách đây chưa lâu—khi anh cả tin rằng có thể dùng công nghệ điện toán hiện đại nhất để bóc tách linh hồn của Gió ra khỏi thể xác già nua rệu rã này.

Ngày hôm ấy, anh đã đứng giữa gian phòng làm việc ngổn ngang này với niềm kiêu hãnh ngây thơ của một kỹ sư phần mềm xuất thân từ viện nghiên cứu thành phố. Anh từng tin vào tín điều phổ quát của giới công nghệ: rằng bản chất của một cỗ máy thông minh rốt cuộc chỉ là tập hợp của những dòng lệnh, những ma trận trọng số và các thuật toán hồi quy toán học thuần túy. Thể xác kim loại chỉ là lớp vỏ tạm bợ, có thể thay thế bất kỳ lúc nào bằng những cỗ máy cơ khí tân thời hơn, nhẹ hơn, chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn công nghiệp hiện đại.

Anh đã cặm cụi suốt bốn mươi tám tiếng đồng hồ để trích xuất toàn bộ một phẩy bốn mươi hai gigabyte dữ liệu nhị phân từ con chip Khôi-Nguyên 7X—trái tim điện tử đã đập cùng nhịp thở của khu vườn này suốt mười lăm năm qua. Từng khối dữ liệu thô được nén chặt, chuyển đổi định dạng, rồi tải thẳng lên nền tảng đám mây nông nghiệp AgriSim-Enterprise tân tiến bậc nhất, nơi hàng nghìn cụm máy chủ phân tán có thể chạy mô phỏng thời gian thực với độ chính xác đến từng phần triệu giây.

Kết quả thu về là gì?

Màn hình khi ấy hiển thị một bản sao ảo hóa hoàn hảo không tì vết. Thuật toán mới xử lý các bài toán điều phối lực kéo với độ trễ chỉ vỏn vẹn không phẩy mười hai mili-giây. Cỗ máy ảo không bao giờ run rẩy, không bao giờ bị lệch góc lái, không bao giờ bị quá tải dòng điện. Nhưng chỉ sau hai mươi phút vận hành thử nghiệm mô phỏng trên sa bàn đất thực tế của vườn nhà bà Lành, bản sao ấy đã bộc lộ sự tàn nhẫn máy móc đến mức ghê rợn.

Cỗ máy ảo hóa trên máy chủ đám mây, vốn được lập trình để tối ưu hóa tuyệt đối năng suất sinh khối và cân bằng đạm-lân-kali theo tiêu chuẩn ISO-AGRI-2058, đã không ngần ngại ra lệnh cày xới và tiêu hủy ngay lập tức gốc cải hoa vàng già cỗi nằm ở góc bờ rào—gốc cải mà ông Tư ngày xưa từng dặn phải để lại lấy hạt giống vụ sau. Nó vung lưỡi xới ảo đòi đào bật bụi thuốc nam Ba Tơ mà bà Lành nhọc công mang từ trên rẫy về trồng để chữa chứng đau nhức xương khớp mỗi mùa trở trời. Thậm chí, hệ thống trí tuệ nhân tạo tối ưu hóa diện tích còn đánh dấu đỏ đòi phá bỏ cả bộ bàn ghế gỗ mục ngoài hiên nhà chỉ vì nó tạo ra vùng râm che khuất hai mươi ba phẩy bốn phần trăm diện tích hứng sáng của luống rau thương phẩm.

Tệ hơn tất cả, khi thuật toán quét qua phân vùng lưu trữ sâu của bộ nhớ, nó đã thẳng thừng dán nhãn tập tin âm thanh mang mã hiệu `#ANOMALY-REC-004.WAV`—chút dư âm giọng nói cuối cùng của người ông quá cố dặn dò thằng cháu nhỏ về cách nghe tiếng đất thở trước khi vào vụ gieo hạt giống—là một "tệp rác lỗi phân mảnh không thể phục hồi, làm tiêu tốn chu kỳ quét của bộ nhớ đệm" và tự động xếp nó vào danh sách chờ xóa vĩnh viễn.

Nếu hôm đó Minh không kịp thời giật phích cắm mạng, cú nhấp chuột xác nhận tối ưu hóa hệ thống của nền tảng đám mây đã xóa sạch mọi dấu vết của ông nội khỏi tâm thức của cỗ máy.

Minh thở dài một hơi nặng nhọc, lồng ngực thắt lại. Anh với tay lấy chiếc cốc thủy tinh đã sứt quai bên mép bàn, uống ực một ngụm trà nguội ngắt đã đóng váng chát đắng đến khé cổ.

Anh đã hiểu ra một chân lý nghiệt ngã mà không một trường đại học danh tiếng nào từng giảng dạy: ký ức của Gió không phải là một chuỗi nhị phân không hồn có thể tùy tiện sao chép từ ổ cứng này sang ổ cứng khác. Nó không tồn tại lơ lửng trên những đám mây máy chủ vô hình, vô cảm đặt trong những phòng thí nghiệm lạnh ngắt ở các đô thị lớn. Ký ức ấy là một thực thể vật chất. Nó đã bám rễ, đan cài hữu cơ vào từng phiến silicon bị thoái hóa cục bộ của con chip Khôi-Nguyên 7X; nó thấm đẫm trong những vết oxy hóa màu xanh xám do hơi muối An Hải ăn sâu vào chân linh kiện qua mười lăm năm bão táp; nó nằm ở độ trễ cơ học bốn mươi hai mili-giây của cuộn cảm động cơ bước—độ trễ khiến cỗ máy luôn có một thoáng ngập ngừng trước khi hạ lưỡi xới xuống đất, như thể đang lắng nghe xem dưới lớp cát có rễ non của khóm cây nào vừa đâm chồi hay không. Và nó ẩn giấu trong cả những "điểm chết" vật lý mà cỗ máy đã tự khoanh vùng trên bề mặt tấm silicon để che giấu những điều nó trân trọng nhất khỏi các đợt quét dọn rác tự động của hệ điều hành.

Tách dữ liệu ra khỏi bo mạch gốc không phải là một cuộc nâng cấp hay giải cứu, mà là một cuộc hành quyết êm ái, biến Gió thành một con rối vô hồn khoác áo công nghệ cao.

Nhưng nếu cứ nhắm mắt giữ nguyên hiện trạng thì cỗ máy chỉ còn đường chết.

Những lời tuyên bố đanh thép của Kỹ sư trưởng Phạm Quốc Duy tại Trạm Dịch vụ Công vào buổi chiều hôm trước vẫn còn văng vẳng bên tai Minh như tiếng búa tạ giáng xuống đe thép. Duy không hề có thù oán cá nhân với gia đình anh, cũng không phải là kẻ hẹp hòi ganh ghét. Nhưng chính cái nhìn chuyên nghiệp, lạnh lùng và chuẩn xác đến tàn nhẫn của một thanh tra an toàn kỹ thuật cấp tỉnh đã bóc trần toàn bộ sự thật mà bấy lâu nay Minh cố tình lẩn tránh: một cell pin số 3 nằm sâu trong lồng ngực Gió đã bị phồng rộp lớp vỏ nhôm, kháng trở nội tăng vọt, nhiệt độ cận kề ngưỡng thoát nhiệt tự bốc cháy có thể biến cả cỗ máy thành một khối cầu lửa trong chớp mắt; cảm biến thị giác CMOS cổ lỗ sĩ đã trôi dạt điểm mù hơn mười bốn phần trăm thời gian hoạt động dưới ánh nắng gay gắt đặc thù của miền Trung; và tử huyệt lớn nhất—hệ thống lái và tay máy hoàn toàn phụ thuộc vào một bo mạch điều khiển đời cũ không hề có rơ-le ngắt khẩn cấp cơ học độc lập.

Duy đã cho họ một ân huệ cuối cùng vì nể tình xưa nghĩa cũ với vùng đất này: ba mươi ngày chuẩn bị trước khi bước vào cuộc sát hạch liên tục bốn giờ đồng hồ ngoài Bãi Sau dưới sự giám sát của hội đồng kiểm định độc lập. Nhưng cái giá của sự thất bại thì không có chỗ cho sự thương hại: lệnh cưỡng chế tiêu hủy, đưa cỗ máy vào máy nghiền phế liệu rã xác tại chỗ, không khiếu nại, không giải trình, không có cơ hội thứ hai.

"Nếu chỉ dựa vào phần mềm, mình sẽ thua trắng mắt," Minh lẩm bẩm một mình, mười đầu ngón tay siết chặt vào nhau đến mức các khớp xương kêu răng rắc. "Nhưng nếu thay toàn bộ phần cứng mới tinh như cái cách lũ Tân Mạch đang ép buộc, Gió của ông nội cũng sẽ chết."

Minh đứng bật dậy, chiếc ghế gỗ lim sau lưng rung lên cót két. Anh đi đi lại lại trên nền đất nện ẩm ướt của gian nhà kho, bước chân dẫm lên những mẩu vỏ dây điện vụn và mạt sắt li ti. Mắt anh dừng lại ở tấm sơ đồ nguyên lý mạch in nhiều lớp mà anh đã tự tay dùng bút lông kim vẽ lại suốt ba đêm trắng vừa qua, dán ngay ngắn trên vách tường vôi loang lổ.

Một ý tưởng táo bạo le lói từ sâu thẳm trong tư duy của một kẻ từng đứng chông chênh giữa hai bờ vực: một bên là thế giới phần mềm thành thị với những chuẩn mực trừu tượng, và một bên là mảnh đất cơ khí lấm lem dầu mỡ, trĩu nặng tình người của xóm biển An Hải.

Tại sao cứ bắt buộc một bộ não phải gánh vác tất cả mọi chuyện? Tại sao không phân chia ranh giới quyền lực của nó ra?

Một cấu trúc lai. Một kiến trúc kết hợp giữa cái cũ và cái mới—Hybrid Core.

Minh không thể chần chừ thêm một phút nào nữa. Anh vội vã với lấy chiếc áo khoác gió dù đã sờn rách hai bên cùi chỏ treo trên vách nứa, kéo khóa lên tận cằm rồi bước nhanh ra khỏi cửa kho.

Gió đêm lập tức ùa vào mặt anh, lạnh buốt và nồng nặc mùi rong biển mục rữa dạt vào chân sóng. Minh bước vội trên lối mòn đầy cát lún dẫn sang xưởng cơ khí của ông Bảy Phước nằm cách đó một rặng dâm bụt cằn cỗi. Từ đằng xa, qua rặng cây, ánh đèn huỳnh quang màu vàng đục của xưởng cơ khí vẫn hắt ra le lói qua khe cửa sắt khép hờ. Tiếng đá mài kim loại rít lên từng hồi ro ro, ken két đều đặn, xé toạc màn đêm tĩnh mịch của làng chài.

Minh bước tới, đưa bàn tay đập mạnh vào cánh cửa tôn dập lỗ chỗ vết rỉ sét:

"Bác Phước ơi! Bác Phước! Cháu Minh đây. Bác mở cửa cho cháu vào với, cháu có cái này cần bác xem gấp lắm!"

Tiếng máy mài ngưng bặt. Tiếng mô-tơ điện giảm tốc chầm chậm rồi tắt hẳn, chỉ còn tiếng quạt gió làm mát rù rù. Vài giây sau, tiếng then cài bằng sắt kêu lách cách nặng nề, cánh cửa tôn hé mở ra một khoảng đủ cho một người lách qua.

Ông Phước xuất hiện trong khung cửa. Đầu ông đội chiếc mũ vải công nhân hoa râm đã chuyển sang màu cháo lòng, bám đầy mạt sắt hoa cải. Cặp kính bảo hộ mắt tròn to tướng gác ngược lên vầng trán nhăn nheo, trên khóe miệng ngậm một mẩu thuốc lá cuốn sâu kèn đã tàn quá nửa, tàn thuốc cong vút chực rơi.

"Nửa đêm nửa hôm không lo đắp chăn ngủ đi, lại mò sang đây làm cái trò gì? Tính báo với tao là con rô-bốt sắt vụn của bà nội mày lại xì khói cháy cầu chì nữa hả?" Ông Phước càu nhàu, giọng khàn đặc và khé như có mạt sắt cọ xát trong thanh quản vì hút thuốc rê và hít bụi thép suốt bốn mươi năm qua. Nhưng cái chân đi dép cao su đúc của ông đã tự động bước lùi lại, nhường lối cho Minh vào trong.

"Không phải xì khói, chuyện sống còn của nó đấy bác ạ. Bác sang bên kho nhà cháu một lát đi," Minh thở dốc, hai lá phổi như nghẹn lại vì chạy nhanh trong gió lạnh, nhưng ánh mắt lấp lánh sự phấn khích tột độ. "Cháu đã tìm ra cách để giữ lại con chip cũ của Gió mà vẫn đáp ứng toàn bộ các tiêu chuẩn an toàn chết tiệt của tay Duy kiểm định rồi. Nhưng phần này cháu chịu chết, không thể làm một mình được. Cháu cần bàn tay cơ khí và con mắt nhà nghề của bác!"

Ông Phước nheo mắt nhìn sâu vào gương mặt sốt sắng đến thất thần của Minh, khẽ tặc lưỡi, nhổ mẩu tàn thuốc ra góc sân: "Lại vẽ hươu vẽ vượn mấy cái hình trên màn hình chứ gì? Lũ chúng mày cứ tưởng cắm điện vào là sắt thép nó tự chạy được. Được rồi, đợi tao tắt cái bình nén khí với khóa van bình gió đá đã. Cháy nổ một cái là cả xóm ra bãi cát mà ngủ."

Mười phút sau, cả hai đã ngồi chen chúc trước chiếc bàn làm việc chật chội trong gian nhà kho cạnh mép bếp nhà bà Lành. Không gian nhỏ hẹp lập tức đặc quánh mùi dầu mazút từ chiếc áo yếm bảo hộ của ông Phước hòa lẫn với mùi đất vườn ẩm ướt sau lưng và mùi nhựa thông cháy dở từ chiếc mỏ hàn của Minh.

Minh nhanh tay gõ phím, phóng to sơ đồ khối hệ thống mà anh vừa hoàn thiện trên màn hình laptop. Anh nhặt một que hàn đồng hỏng trên bàn làm que chỉ, bắt đầu giải thích bằng giọng nói dồn dập nhưng rành rẽ từng chi tiết mạch lạc:

"Bác nhìn xem, đây là toàn bộ gốc rễ vấn đề của Gió hiện nay. Con chip Khôi-Nguyên 7X này bản chất là một bộ xử lý nơ-ron thích nghi sinh học đời đầu. Suốt mười lăm năm qua, nó học mọi thói quen của nội cháu, học từng vạt đất chua mặn ở xóm Cồn, từng gốc xoài, từng rãnh thoát nước bằng cách liên tục tự biến thiên các ma trận trọng số trong các cổng logic bán dẫn. Nhưng nhược điểm chí mạng của nó sau ngần ấy năm ngâm trong hơi muối An Hải là tốc độ phản ứng cơ học quá chậm, trễ tới bốn mươi hai mili-giây. Khi gặp tải nặng hoặc nhiệt độ môi trường vượt quá bốn mươi độ C, các cổng logic bắt đầu trôi dạt ngẫu nhiên. Ông Duy nói không sai một chữ: để một bộ xử lý thoái hóa như thế này trực tiếp điều khiển các mô-tơ công suất lớn kéo cày xới đất là cực kỳ nguy hiểm. Nếu nó bị treo mã nguồn giữa chừng, toàn bộ thân máy sẽ mất kiểm soát, có thể lao thẳng vào người khác như một khối sắt điên."

Ông Phước khoanh hai cánh tay vạm vỡ đầy những vết sẹo bỏng do tia lửa hàn trước ngực, bưng chiếc cốc sứt quai nhấp một ngụm nước chè nguội ngắt, mắt nheo lại dán chặt vào những khối vuông chằng chịt dây nhợ trên màn hình:

"Thì thằng kỹ sư tỉnh nó mới đòi đem đi đập vụn chứ sao. Mày nói cái điều cả làng này ai nhìn vào cũng thấy. Giờ mày tính chữa thế nào? Lắp thêm cho nó cái còi xe tải với cái đèn chớp à?"

"Không, cháu không chữa phần mềm của nó nữa. Cháu đã thử đưa nó lên máy chủ mô phỏng và suýt chút nữa giết chết ký ức của nó," Minh lắc đầu dứt khoát. "Cháu sẽ tước quyền điều khiển động lực của nó!"

Ông Phước giật mình đánh thót, tàn thuốc lá vừa châm lại rơi lả tả xuống mặt bàn: "Mày nói cái giống gì lạ đời thế? Tước quyền điều khiển cơ bắp của nó? Thế thì nó nằm ườn ra đấy như khúc gỗ mục à, còn làm ăn được cái tích sự gì nữa cho bà Lành?"

"Cháu gọi đây là kiến trúc lai—Hybrid Core," Minh giải thích, hai mắt rực sáng lên sau cặp kính cận. "Chúng ta sẽ tách rời tư duy ra khỏi hành động thực tế. Toàn bộ cụm bo mạch cũ cùng con chip Khôi-Nguyên 7X và khối bộ nhớ NVRAM một trăm hai mươi tám megabyte sẽ được đóng gói hoàn toàn, cô lập lại thành một 'bộ tham vấn hành vi và ký ức thói quen'. Nó không còn được phép phát trực tiếp bất kỳ xung điện PWM nào ra mạch cầu H để kéo mô-tơ bánh xích hay van thủy lực cánh tay máy nữa. Quyền lực cơ bắp bị tước bỏ một trăm phần trăm. Nhiệm vụ duy nhất của nó bây giờ chỉ là: nhận biết đây là cây gì, mảnh đất này độ ẩm ra sao, luống cải này nông sâu thế nào, bà Lành thích nhổ cỏ theo đường nét nào, và gửi một 'đề xuất hành vi' đến trung tâm điều khiển mới."

Minh lướt ngón tay trên bàn di chuột, chuyển sang một bản vẽ mạch in màu xanh lá cây hiện đại với các linh kiện dán bề mặt sắc sảo:

"Và đây, cháu sẽ lắp thêm một vi điều khiển công nghiệp ba mươi hai bit hoàn toàn mới, đạt chuẩn chống bụi và nước IP67. Vi điều khiển này sẽ nắm toàn bộ quyền chấp hành an toàn và điều khiển cơ bắp. Mọi mệnh lệnh vận động đều phải đi qua nó. Nó sẽ liên tục đọc cảm biến siêu âm, cảm biến dòng điện và nhiệt độ với tốc độ một nghìn lần mỗi giây. Nếu con chip Khôi-Nguyên cũ đề xuất: 'Hãy vung cánh tay máy một góc chín mươi độ để giật cỏ dại', vi điều khiển an toàn sẽ lập tức quét xem phía trước có người già, con chó hay đứa trẻ nào đứng trong vùng nguy hiểm không. Nếu có vật cản dưới một mét rưỡi, vi điều khiển mới sẽ thẳng tay chặn đứng lệnh đó lại, phanh cứng cánh tay trong vòng năm phần trăm giây. Đồng thời, nút ngắt khẩn cấp cơ học E-Stop mà ông Duy yêu cầu sẽ được đấu nối trực tiếp vào rơ-le ngắt nguồn động lực của vi điều khiển này, dập tắt dòng điện cấp cho mô-tơ chỉ bằng một cú đập tay mà không cần thông qua bất kỳ dòng mã nào của con chip cũ!"

Ông Phước ngồi im phăng phắc. Đôi lông mày rậm rạp bạc hoa râm của ông cau lại thật chặt thành một vệt sâu giữa trán. Điếu thuốc lá trên môi ông lại tắt ngấm từ lúc nào. Ông chồm người về phía trước, chiếc bóng to lớn bè bè của người thợ già đổ dài lên vách nứa sau lưng Minh. Đôi bàn tay chai sần thô ráp, móng tay đóng đen kịt mỡ bò lần theo từng đường dẫn tín hiệu màu vàng và đỏ trên sơ đồ khối.

"Ý mày là..." Ông Phước lẩm bẩm, giọng nói chùng hẳn xuống, mang vẻ thận trọng hiếm thấy của một người thợ già đang cân nhắc một bản vẽ đóng tàu phức tạp. "Con rô-bốt cũ của bà Lành từ nay sẽ biến thành một bộ não phụ, chỉ được phép nghĩ trong đầu và mách nước, còn việc tay chân cử động thế nào, bước đi nặng nhẹ ra sao là do một thằng gác cổng mới nắm chìa khóa?"

"Chính xác là như vậy, thưa bác!" Minh đập mạnh bàn tay xuống mặt bàn gỗ làm rung rinh cả chiếc đồng hồ vạn năng. "Lõi Khôi-Nguyên 7X chứa ký ức của ông nội, chứa sự gắn bó với từng gốc cây ngọn cỏ trong khu vườn và những bài học kiên nhẫn mà nó đã học từ bọn trẻ con xóm Cồn suốt mười lăm năm qua. Nó không cần phải là một kẻ lao động cơ bắp hung bạo nữa. Nó sẽ là linh hồn, là người cố vấn nông học thông thái nhất. Còn vi điều khiển mới sẽ là lớp giáp bảo vệ, là kẻ chấp hành kỷ luật thép để làm hài lòng Tổ Kiểm định của ông Duy."

Ông Phước thở dài một hơi dài thượt, tựa lưng ra sau chiếc ghế tre, tiếng nan tre kêu cót két rạn vỡ dưới sức nặng của ông.

"Về mặt lý thuyết trên giấy tờ thì nghe xuôi tai đấy, thằng cháu ạ," ông gõ gõ ngón tay trỏ đen sạm vì dầu mỡ lên mặt bàn, tạo ra những tiếng cộc cộc khô khốc. "Nhưng mày đã tính đến chuyện thực tế ngoài đồng đất bãi cát chưa? Mày bảo đóng gói cái bo mạch cũ lại. Mày định nhét nó vào cái hộp nhựa đồ chơi gắn keo nến như của mấy thằng kỹ sư Tân Mạch mang về tiếp thị hôm nọ hả? Đất An Hải này là cát pha thạch anh, hạt cát sắc như mảnh thủy tinh vỡ, gió biển mùa này thì bốc đầy muối kết tinh mịn như bột mì. Mày đưa cỗ máy ra Bãi Sau kéo bừa liên tục bốn tiếng đồng hồ dưới trời trưa ba mươi tám độ, độ rung lắc của xích sắt khi vấp phải đá ngầm nó dằn như động đất cấp sáu. Mấy cái chân bóng bán dẫn mười lăm năm tuổi mục rỗng kia, mày nghĩ nó chịu được mấy chục phút trước khi rung rụng hết chân hàn trên mạch?"

Minh không hề tỏ ra bối rối trước câu hỏi hóc búa của người thợ cơ khí lão luyện. Ngược lại, anh khẽ mỉm cười nhẹ nhõm, nhấp chuột mở một tệp mô hình 3D cơ khí mà anh đã thức trắng suốt đêm qua để phác thảo, áp dụng từng quy tắc dung sai mà ông Phước từng giảng giải cho anh khi tiện trục máy bơm nước vụ trước.

"Cháu biết chứ. Vì thế đêm nay cháu mới phải chạy sang gõ cửa nhà bác. Bác xem cái bản vẽ cháu dựng này đi."

Trên màn hình laptop, một mô hình khối kim loại ba chiều hiện lên, xoay chầm chậm dưới các góc nhìn kỹ thuật. Đó là một khối hộp kim loại nguyên khối hình chữ nhật với các góc vát bốn mươi lăm độ sắc nét, các đường gân tăng cứng chạy dọc theo sống lưng và hai mặt bên xẻ những rãnh tản nhiệt sâu hoắm mô phỏng hình mang cá biển.

"Đây là bản vẽ khoang bảo vệ chịu lực dã chiến," Minh hạ thấp giọng, giải thích tỉ mỉ từng chi tiết với vẻ say mê tột bực. "Chúng ta tuyệt đối không dùng vỏ nhựa công nghiệp, cũng không dùng tôn dập mỏng một ly bắt vít tự khoan. Toàn bộ cụm mạch Khôi-Nguyên 7X cũ sẽ được treo lơ lửng hoàn toàn bên trong khoang kim loại này nhờ bốn gối đệm cao su lưu hóa giảm chấn kép bố trí ở bốn góc, triệt tiêu hoàn toàn các rung chấn tần số cao truyền từ khung gầm bánh xích lên. Mặt trong nắp đậy khoét một rãnh phay sâu hai ly để đặt gioăng cao su chữ O kép, ép kín tuyệt đối bằng sáu bu-lông lục giác chìm cỡ tám ly để cát mặn và hơi nước biển không có một kẽ hở nào lọt vào. Còn về vấn đề giải nhiệt, con chip Khôi-Nguyên cũ tỏa ra khoảng ba mươi lăm oát nhiệt khi xử lý dữ liệu mạng nơ-ron sâu. Cháu không dùng quạt gió điện tử vì bụi cát ngoài bãi sẽ hút vào làm kẹt cánh quạt chỉ sau hai ngày; cháu thiết kế hệ thống tản nhiệt thụ động, dẫn nhiệt trực tiếp từ lưng chip qua một khối đồng đỏ ép sát vào vỏ kim loại bên ngoài, dùng chính luồng gió tự nhiên khi cỗ máy di chuyển để làm mát toàn bộ thân hộp."

Ông Phước với tay lấy cặp kính lão giắt trước túi áo ngực lấm lem dầu, đeo lên sống mũi gồ ghề rồi chồm sát mặt vào màn hình vi tính. Ánh sáng xanh lơ phản chiếu qua tròng kính dày cộp loang lổ vết xước. Ông nheo mắt nhìn từng thông số dung sai, các ký hiệu độ nhám bề mặt và góc vát thoát lực mà Minh đã tỉ mỉ ghi chú bằng ngôn ngữ cơ khí chuẩn xác.

Ngón tay trỏ thô ráp, chai sần của ông Phước khẽ di chuyển trong không khí, vô thức làm động tác xoay tròn như thể đang vận hành một tay quay bàn trượt của chiếc máy tiện Cơ khí Hà Nội đời cũ trong xưởng của mình.

"Gân tăng cứng dày bốn ly... rãnh tản nhiệt xẻ sâu tám ly, bước rãnh sáu ly..." Ông Phước lẩm bẩm trong miệng, đầu gật gù nhè nhẹ, từng nếp nhăn nơi khóe mắt ông giãn dần ra theo từng dòng thông số. "Chỗ này... chỗ tiếp giáp ống luồn cáp tín hiệu đi ra ngoài, nếu mày chỉ xài một cái gioăng cao su đơn thì cát biển nó cọ chừng ba ngày là rách bấy, nước mặn ngấm vào chập mạch liền. Chỗ đó phải đưa lên máy tiện, tiện một cái cổ côn ren mịn, nhét thêm long-đền chì kết hợp trét mỡ silicon chịu nhiệt thì mới kín nước tuyệt đối như nắp nồi áp suất được."

Minh lập tức gật đầu lia lịa, mở ngay bảng thông số ra sửa lại trực tiếp trên phần mềm: "Cháu sửa lại ngay đây. Cổ côn ren mịn, long-đền chì. Bác thấy kết cấu này có đủ sức chịu được va đập và chống mặn ngoài Bãi Sau không?"

Ông Phước tháo chiếc kính lão xuống, cầm vạt áo bảo hộ lau quệt một cái lên tròng kính rồi nhìn Minh bằng ánh mắt nửa ngạc nhiên, nửa thán phục. Người thợ già sống hơn nửa đời người bên những cỗ máy gỉ sét của bến cá nhận ra rằng thằng cháu nội của bà Lành rốt cuộc đã không còn là một gã kỹ sư bàn giấy ngây ngô chỉ biết tin vào những đường truyền cáp quang phẳng lặng hay những bảng tính lý thuyết xa vời. Nó đã bắt đầu biết tư duy bằng sự va đập khốc liệt của kim loại, bằng sức nặng của quán tính và sự bào mòn tàn bạo của muối biển An Hải.

"Chịu thì thừa sức chịu," ông Phước gật gù, giọng nói đã bớt đi vẻ gắt gỏng thường ngày, thay vào đó là sự trầm tĩnh của một tay thợ cả. "Nhưng lấy đâu ra phôi kim loại tốt để làm? Hợp kim nhôm tấm bán ngoài tiệm sắt thị trấn toàn là đồ nhôm tái chế pha tạp chất từ vỏ lon với nồi niêu xoong chảo cũ, đưa lên máy tiện nó cứ bở rệt ra, dùng ba bữa ngoài bãi là sùi bọt trắng xóa như vôi sống vì ăn mòn điện hóa."

"Cháu định sáng mai nhờ bác xem trong kho phế liệu bến cá..."

"Khỏi cần tìm đâu xa cho mệt xác," ông Phước ngắt lời Minh, đứng phắt dậy phủi lớp mạt sắt bám trên hai đầu gối quần bảo hộ. "Bên xưởng tao còn một cái lốc máy động cơ thuyền đánh cá năm mươi mã lực của tụi Nhật bãi bị bể trục khuỷu vứt xó từ năm ngoái. Thép cốt bên trong thì gãy nát coi như phế liệu rồi, nhưng phần vỏ lốc bên ngoài là hợp kim nhôm đúc đầm bến cá, gốc silicon-magiê dày cui. Cái thứ kim loại đó nó ngâm dưới đáy biển Đông hai mươi năm còn chưa mục nổi một ly. Mai tao vác cưa sắt pha cái lốc máy đó ra, gá lên bàn máy tiện của tao mà khoét ruột. Tao sẽ đích thân tiện cho mày một cái khoang bảo vệ kín như tàu ngầm quân sự, cát thạch anh có mài gãy răng cũng đừng hòng lọt vào trong chạm được tới chân con chip của ông nội mày!"

Minh thở phào một hơi dài, lồng ngực như trút bỏ được một tảng đá ngàn cân đè nặng suốt mấy ngày qua: "Cháu cảm ơn bác Phước nhiều lắm! Tiền phôi nhôm với tiền công tiện của bác, sau này kiểm định xong cháu xin gửi..."

"Mày dẹp mẹ cái chuyện tiền nong ấy đi," ông Phước xua tay thật mạnh, mắt liếc xéo về phía góc kho. "Tao làm là vì nể bà Lành, vì cái ơn ông Tư ngày xưa từng lặn xuống gỡ lưới cứu chân vịt ghe tao lúc dông gió. Với lại... tao cũng ngứa mắt cái kiểu khinh khỉnh thợ địa phương của mấy thằng kiểm định thành phố. Tao muốn cho tụi nó thấy đồ tiện tay bằng máy tiện cũ của dân An Hải này có thua kém gì mấy cái máy in ba chiều bóng lộn của tụi nó không!"

Trong suốt cuộc tranh luận sôi nổi và căng thẳng giữa hai con người, Gió vẫn ngồi im lìm trên bệ gỗ bên bàn sạc.

Từ góc tối của gian nhà kho, hai ống kính quang học của nó lặng lẽ điều chỉnh tiêu cự, ghi nhận từng cử chỉ vung tay, từng cái nhíu mày lo âu và từng biến thiên tần số âm thanh của Minh và ông Phước. Khối vi xử lý Khôi-Nguyên 7X của nó đang chạy ở chế độ tiết kiệm điện năng tối đa, nhưng các mạch logic bên trong vẫn không ngừng phân tích các gói từ vựng vừa xuất hiện dày đặc trong không khí: *«kiến trúc lai»*, *«tước quyền điều khiển cơ bắp»*, *«khoang bảo vệ hợp kim nhôm»*, *«cố vấn thói quen»*.

Minh quay người lại, bước chậm rãi đến trước mặt cỗ máy. Anh ngồi xổm xuống ngang tầm mắt với hai ống kính quang học của Gió. Ánh sáng vàng ấm từ bóng đèn sợi đốt treo trên xà nhà rọi nghiêng qua những vết trầy xước chằng chịt trên lồng ngực kim loại của cỗ máy—những vết sẹo để lại từ trận dông muối năm ngoái và những giờ kéo bừa cật lực trên đất phù sa pha cát mặn.

Nhớ lại lời dặn ân cần của bà nội vào buổi cơm chiều—rằng cỗ máy này đã cùng gia đình đi qua bao thăng trầm hoạn nạn nên nó xứng đáng được hỏi ý kiến về số phận của chính mình như một thành viên trong nhà—Minh khẽ đặt bàn tay ấm áp lên khớp vai kim loại lạnh ngắt của Gió. Giọng anh trầm xuống, chân thành và hoàn toàn rũ bỏ vẻ trịch thượng của một chuyên gia công nghệ:

"Mày nghe hết rồi đúng không, Gió? Bọn tao đang bàn về việc phẫu thuật cho mày. Mày sẽ không còn toàn quyền kiểm soát đôi chân xích và cánh tay máy này nữa. Một con chip mới toanh sẽ giám sát mày từng giây từng phút, nó có thể chặn đứng cử động của mày bất cứ lúc nào nếu nó thấy có nguy cơ mất an toàn. Nhưng đổi lại, mày sẽ được giữ lại bo mạch cũ, giữ lại toàn bộ những ký ức về nội, về ông Tư, về bé Bảo và những luống đất ngoài kia. Mày có đồng ý để bọn tao làm như vậy không?"

Hai đốm sáng xanh lục trong ống kính quang học của Gió khẽ lay động, chớp tắt nhè nhẹ. Một chuỗi tiếng lách cách siêu nhỏ vang lên từ các tiếp điểm rơ-le bên trong lồng ngực khi cỗ máy kích hoạt khối giải mã âm thanh giọng nói. Loa thoại màng nhựa cũ kỹ gắn sau tấm lưới thép trước ngực phát ra những âm thanh trầm đục, chậm rãi, mang theo âm sắc mộc mạc đặc trưng:

"Hệ thống... đã ghi nhận toàn bộ thông số đề xuất kỹ thuật của kỹ sư Tạ Hoàng Minh và thợ cơ khí Nguyễn Văn Phước."

Gió dừng lại một nhịp dài, như thể các cổng logic đang phải vượt qua hàng triệu nút mạng nơ-ron trong phân vùng nhớ sâu 128 MB để tổng hợp suy nghĩ:

"Dữ liệu lịch sử vận hành cho thấy: trong sáu mươi bốn phần trăm các tình huống quá tải nhiệt tại Bãi Sau, phản xạ cơ học thoái hóa của tôi đã gây ra sự sụt giảm hiệu suất an toàn và làm tăng nguy cơ tổn thương cơ thể sinh học xung quanh. Việc chuyển giao quyền cưỡng bức động lực sang một đơn vị chấp hành có độ trễ dưới mười mili-giây là một giải pháp tối ưu hóa sinh tồn hợp lý theo tiêu chuẩn vận hành."

Cỗ máy khẽ nghiêng đầu sang một bên một góc mười lăm độ, góc nghiêng quen thuộc mà nó vẫn thường làm mỗi khi lắng nghe bà Lành trò chuyện bên bờ giếng nước vào những chiều nhổ cỏ:

"Tôi đồng ý tiếp nhận cấu trúc phần cứng mới. Nhưng hệ thống ghi nhận một điều kiện biên bắt buộc cần được thiết lập cứng trong mã nguồn điều khiển."

Minh mở to mắt nhìn Gió, thoáng ngạc nhiên: "Điều kiện gì? Mày cứ nói đi, tao sẽ ghi lại."

Ông Phước cũng tò mò bước lại gần, hai bàn tay to bản chống lên đầu gối, cúi lom khom nhìn cỗ máy sắt vụn: "Đấy, thấy chưa? Tao đã bảo mà, nó sống với ông Tư mười lăm năm nên cái tính bướng bỉnh y hệt như ông già. Nói nghe coi, con rô-bốt, mày đòi thêm điều kiện gì nữa?"

Gió điều chỉnh lại mạch khuếch đại loa thoại, âm lượng phát ra lần này nghe rõ ràng, rành rọt và dứt khoát hơn:

"Điều kiện duy nhất: mạch cấp nguồn thứ cấp độc lập cho phân vùng nhớ Khôi-Nguyên 7X tuyệt đối không được phép ngắt nguồn đột ngột khi tôi đang trong chu kỳ đọc dữ liệu nông học từ rễ cây, khi đang phân tích độ mặn địa tầng đất... và khi tôi đang gọi các tệp dữ liệu âm thanh trong phân vùng bảo toàn không hoán đổi `#0x88F`."

Minh sững người một thoáng, rồi một nụ cười ấm áp, rạng rỡ lan tỏa trên gương mặt mệt mỏi của anh.

Gió không hề sợ việc mất đi quyền lực cơ bắp. Nó không bận tâm đến việc đôi tay thép của mình có còn tự do vung vẩy hay đôi chân xích có còn tự mình quyết định tốc độ chạy hay không. Điều duy nhất cỗ máy sợ hãi là một sự cố sụt áp bất thình lình làm gián đoạn dòng suy nghĩ của nó, làm tha hóa những mẫu dữ liệu về độ chua mặn của từng tấc đất An Hải mà nó đã chắt chiu thu thập qua từng ngày nắng rát, và trên hết—làm hỏng tệp ghi âm giọng nói của ông Tư trong lúc nó đang mở ra để lắng nghe trong đêm vắng.

"Tao hứa danh dự với mày," Minh vỗ nhẹ lên khớp vai thép của Gió, giọng nói chắc nịch như đinh đóng vào cột buồm. "Tao sẽ tự tay thiết kế một cụm tụ điện siêu dung lượng dự phòng riêng cho bo mạch của mày. Dù nguồn điện chính của động cơ xích có bị cắt đứt rụp vì bất cứ lý do gì, bo mạch của mày vẫn sẽ có đủ mười lăm giây năng lượng sạch để hoàn tất chu kỳ đọc ghi và đưa toàn bộ dữ liệu vào trạng thái ngủ đông an toàn tuyệt đối. Mày sẽ không bị mất bất kỳ một mili-giây ký ức nào hết, tao cam đoan!"

Gió chớp nhẹ thấu kính quang học hai lần liên tiếp—phản xạ tương đương với một cái gật đầu đồng thuận tuyệt đối của máy móc:

"Xác nhận thỏa thuận kỹ thuật. Hệ điều hành AgriCore 4.2 sẵn sàng tiếp nhận giao thức phân tách lõi."

Không khí căng thẳng trong gian nhà kho dường như chùng xuống hẳn, nhẹ nhõm và ấm cúng lạ thường. Ông Phước đứng thẳng người dậy, khẽ bật cười hì hì thành tiếng trong cổ họng, đưa bàn tay dính mỡ xoa mạnh lên đỉnh đầu kim loại xù xì của Gió:

"Được lắm, đồ sắt vụn. Biết lo giữ cái đầu của mình là khôn hơn khối đứa nhung nhăng ngoài thị trấn rồi đấy. Thôi, tao về xưởng vác cái lốc máy thuyền ra cưa đây, không mai trời nắng gắt cưa mệt xác. Sáng mai mày mang cái bản vẽ kích thước chuẩn sang cho tao sớm."

Nhưng đúng lúc ông Phước vừa quay lưng định bước chân ra cửa, Minh bỗng khựng lại. Nụ cười trên môi anh chợt tắt ngấm khi ánh mắt anh vô tình quét qua tập tài liệu kỹ thuật của dòng máy G-7 mà anh vừa tải về từ kho lưu trữ kỹ thuật trên màn hình laptop.

Một dòng cảnh báo bằng phông chữ đỏ viền vàng chói mắt hiện lên ở góc dưới sơ đồ chân cắm vi xử lý Khôi-Nguyên:

`WARNING: TM-AGRI-2043 HARDWARE USES PROPRIETARY MULTIPLEXED SYNAPSE BUS (TM-BUS V2.1). TIMING DIAGRAMS AND ARBITRATION REGISTERS ARE CLASSIFIED INTELLECTUAL PROPERTY OF TAN MACH CORPORATION.`

Minh ngồi thụp xuống ghế như bị rút cạn toàn bộ sinh lực, hai bàn tay buông thõng xuống đùi. Một cảm giác ớn lạnh chạy dọc sống lưng anh, lan từ gáy xuống tận các đầu ngón tay.

Anh đã mải mê tính toán đến chuyện gia công cơ khí, chuyện chia tách quyền lực giữa hai con chip, chuyện tản nhiệt và khoang bảo vệ chống cát mặn, mà quên mất rào cản nền tảng sơ đẳng và tàn nhẫn nhất của ngành kỹ thuật điều khiển nhúng.

"Khoan đã, bác Phước..." Giọng Minh run lên một cách bất thường, lạc hẳn đi trong tiếng gió rít ngoài cửa sổ.

Ông Phước dừng bước trước ngưỡng cửa kho, ngoái cổ lại nhìn, chân mày nhíu chặt: "Gì nữa? Lại đổi ý tính bỏ cuộc à?"

"Chúng ta... chúng ta vừa đâm sầm vào một bức tường đá rồi bác ơi," Minh thở hắt ra, ánh mắt đờ đẫn dán chặt vào dòng chữ cảnh báo trên màn hình.

"Bức tường gì? Cát mặn tao trị được, thép gãy tao hàn được, trên đời này có cái vách nào ngăn được cái cờ-lê với cái máy tiện của tao không?" Ông Phước quay trở lại bên bàn, vẻ mặt đầy bực bội.

"Không phải chuyện cơ khí, bác Phước ạ. Là giao thức liên lạc," Minh chỉ ngón tay run rẩy vào sơ đồ các chân tín hiệu của con chip Khôi-Nguyên 7X. "Để con chip an toàn mới của chúng ta có thể 'nói chuyện' và hiểu được các gói dữ liệu gửi từ con chip cũ của Gió, hai con chip bắt buộc phải kết nối qua một bus truyền dữ liệu chung. Nhưng con chip Khôi-Nguyên này không dùng chuẩn CAN bus công nghiệp phổ thông, cũng không dùng bất kỳ chuẩn mạng giao tiếp mở nào. Nó sử dụng một giao thức độc quyền kín mít của hãng Tân Mạch từ mười lăm năm trước—chuỗi xung TM-Bus phiên bản 2.1."

Minh vò đầu bứt tai, hai bàn tay cào mạnh vào mái tóc bù xù, giọng nói nghẹn lại vì bế tắc tột cùng:

"Giao thức này sử dụng một chu kỳ xung nhịp ghép kênh rất kỳ quặc, với các cờ chẵn lẻ và mã định danh thanh ghi được mã hóa cứng ngay trong cấu trúc bán dẫn. Nếu vi điều khiển mới cắm chung đường dây mà không phát đúng tín hiệu bắt tay đồng bộ ở cấp độ chính xác từng nano-giây, trên bus dữ liệu sẽ xảy ra xung đột điện áp ngay tức khắc. Các xung dữ liệu sẽ đâm sầm vào nhau, làm nhiễu loạn toàn bộ tín hiệu, và hậu quả là con chip Khôi-Nguyên sẽ kích hoạt chế độ tự bảo vệ, khóa cứng toàn bộ hệ thống vì tưởng rằng đang bị tấn công phần cứng từ bên ngoài!"

Ông Phước nghe một tràng những thuật ngữ chuyên môn lạ hoắc như vịt nghe sấm sét, nhưng người thợ già sắc sảo đủ nhạy bén để hiểu cái kết luận cốt lõi nằm ở đâu:

"Mày nói tiếng người cho tao nhờ! Nghĩa là hai thằng nó không nói chung một thứ tiếng, thằng này sủa thằng kia không hiểu chứ gì?"

"Vâng, đúng là như vậy," Minh chua chát gật đầu, môi mím chặt lại. "Và bi kịch hơn nữa là tài liệu giải mã giao thức đó—toàn bộ bảng thanh ghi, sơ đồ thời gian xung nhịp và khóa đồng bộ hóa—không hề được công bố ra bên ngoài. Nó là tài sản trí tuệ tuyệt mật mà chỉ duy nhất một nơi trên cõi đời này nắm giữ trong két sắt máy chủ."

Minh ngước nhìn qua khe cửa sổ gỗ mục, hướng ánh mắt ra con đường nhựa liên xã dẫn thẳng ra quốc lộ, nơi những chiếc xe bán tải công vụ đời mới của các tập đoàn công nghệ thỉnh thoảng vẫn lướt qua xóm biển nghèo nàn này với tốc độ xé gió.

"Chỉ có Công ty Công nghệ Tân Mạch mới có tập tài liệu đó. Cụ thể là Kỹ sư trưởng Vũ Khải Quân."

Sự im lặng nặng nề và ngột ngạt lại bao trùm lên gian nhà kho nhỏ bé. Gió biển bên ngoài dường như càng lúc càng thổi dữ dội hơn, đập phần phật vào tấm bạt dứa che góc vườn ươm sau nhà.

Tân Mạch vừa mới bị bà Lành và Minh từ chối thẳng thừng hợp đồng nâng cấp béo bở vào tuần trước. Họ là hiện thân tiêu biểu của tư duy thương mại tiêu chuẩn hóa lạnh lùng—những kẻ chỉ muốn xóa sạch mọi dấu vết của những cỗ máy cũ kỹ để thay thế bằng dàn máy thế hệ mới bóng bẩy chạy theo các chỉ số lợi nhuận và khấu hao tư bản. Làm sao một tập đoàn công nghệ lớn như Tân Mạch lại chịu mở kho lưu trữ bí mật của họ, trao quyền truy cập tài liệu giao thức độc quyền cho một gã kỹ sư thất nghiệp đang cặm cụi chắp vá linh kiện đồng nát ở một xóm chài heo hút?

Ông Phước không nói gì thêm. Ông lẳng lặng thò bàn tay chai sần vào túi chiếc áo yếm bảo hộ lấm lem bùn đất, rút ra một mẩu phôi hợp kim nhôm đúc xù xì mà ban nãy ông vừa tiện thử nghiệm bên xưởng mang sang để ướm thử độ dày thành hộp.

Người thợ già nâng mảnh kim loại màu xám bạc vừa tiện xong lên ngang tầm mắt, xoay đi xoay lại dưới ánh đèn vàng lờ mờ để ngắm nghía những đường vân dao tiện tinh xảo, sắc nét và mịn màng như vảy cá biển.

Ông Phước nâng mảnh kim loại vừa tiện xong lên ngắm nghía: "Cái khung đã có, giờ phụ thuộc vào việc cậu có cạy được mồm cái công ty thành phố kia không."