Ranh giới dữ liệu

Tiếng lách cách từ các khớp bánh răng của Gió vang đều trên con đường bê tông dẫn qua ngã tư tiệm thuốc Hải Hà giữa buổi ban trưa oi ả. Nắng tháng Năm như trút lửa xuống lớp cát biển trắng xóa hai bên mép đường, nung chín những nhánh xương rồng dại và làm lớp nhựa đường mỏng ở góc cua dẻo quánh lại, bốc lên mùi hăng hăng khen khét. Đôi thùng thiếc treo cân bằng hai bên đòn gánh hợp kim đã tróc sơn, nảy nhẹ theo từng nhịp bước vững chãi. Khớp gối trái vừa được ông Phước thay cụm trục hành tinh bọc đệm cao su lưu hóa hoạt động êm thuận lạ lùng, gần như triệt tiêu hoàn toàn tiếng cọt kẹt rít cát từng khiến nó khập khiễng những tuần trước.

Gió đang trên đường quay lại giếng nước công cộng sau khi hoàn tất lượt tưới bổ sung cho luống mồng tơi bên vườn bà Tám. Mỗi chuyển động của nó đều tuân theo chuỗi xung nhịp tối ưu hóa đã được ghi đè: giữ góc nghiêng thân máy ở mức năm độ về phía trước để giảm rung chấn, quét mặt đường phía trước sáu mét để tránh mảnh chai hoặc đá dăm có thể găm vào bánh trượt cao su. Mặt đường bê tông nông thôn gồ ghề những vụn vỏ sò và cát biển bị gió chướng thổi dạt vào, nhưng trọng tâm của cỗ máy vẫn giữ được sự ổn định tuyệt đối nhờ con quay hồi chuyển ba trục liên tục hiệu chỉnh độ nghiêng theo tần số bốn mươi héc. Hai thùng nước bằng thiếc gõ nhịp lanh canh đều đặn, mặt nước bên trong chỉ hơi sánh nhẹ từng vòng tròn đồng tâm, không làm văng ra ngoài một giọt nào dù chỉ là những hạt bụi nước li ti.

Bên trong hiệu thuốc Hải Hà, tấm rèm nhựa chắn bụi màu xanh lơ khẽ lay động dưới luồng gió nhân tạo từ chiếc máy điều hòa nhiệt độ cũ kỹ. Tiếng lốc máy nén khí gầm gừ ngắt quãng hòa cùng mùi cồn sát trùng, mùi tinh dầu tràm và hương thảo mộc thanh nhẹ của những thang thuốc nam bọc trong giấy báo xếp ngay ngắn trên kệ gỗ. Nguyễn Thúy An đang ngồi sau quầy kính, ngón tay thoăn thoắt gõ bàn phím chiếc máy tính bảng phân tích phổ tần di động. Là một dược sĩ đã tốt nghiệp đại học y dược chính quy nhưng chọn quay về thị trấn duyên hải hẻo lánh này để mở hiệu thuốc và chăm sóc mẹ già, An có thói quen làm việc tỉ mỉ đến mức gần như ám ảnh với các tiêu chuẩn an toàn. Mọi loại tân dược, thực phẩm chức năng nhập về trạm xá hay tiệm thuốc của cô đều phải trải qua ba lần quét mã truy xuất nguồn gốc. Không chỉ thuốc men, cả không gian sóng điện từ quanh quầy thuốc cũng được An theo dõi sát sao nhằm bảo đảm hệ thống tủ trữ vắc-xin và cảm biến nhiệt độ không bị can nhiễu.

Đối với An, mọi sự sai lệch dù là một phần mười độ bách phân trong kho lạnh hay một bước sóng lạc loài quét qua các cảm biến sinh học đều tiềm ẩn hiểm họa khôn lường. Không gian vô tuyến của xóm Cát vốn dĩ vô cùng thanh bình, nghèo nàn và phẳng lặng. Quanh đi quẩn lại chỉ có vài dải sóng hẹp của đài truyền thanh huyện phát vào năm giờ sáng, những cột sóng di động thế hệ cũ chập chờn phủ từ ngọn đồi cát phía xa, và vài bộ định tuyến gia đình phát tín hiệu yếu ớt qua những bức tường gạch vôi đã mốc meo vì hơi muối biển.

Một chuỗi tín hiệu dạng sóng hình sin đột ngột nhảy vọt trên màn hình phổ kế của cô, kèm theo tiếng bíp cảnh báo biên độ ngắn nhưng dồn dập.

An nhíu mày, đẩy gọng kính cận viền titan lên sống mũi. Đồ thị cường độ sóng ở dải tần 2.4 GHz và 5.8 GHz vừa dựng đứng thành một cột màu đỏ rực, áp đảo hoàn toàn tín hiệu Wi-Fi dân dụng vốn dĩ lẹt đẹt của xóm Cát. Lưu lượng truyền dẫn cục bộ nhảy vọt từ vài kilobyte thông thường lên tới hàng trăm megabit mỗi giây. Biểu đồ thác nước (waterfall display) trên phần mềm phân tích phổ đổ dồn xuống những vệt màu vàng cam chói gắt, báo hiệu một nguồn phát trường gần đang di chuyển với công suất phát xạ vượt ngưỡng quy chuẩn thiết bị dân sự thông thường tới ba lần.

"Kỳ lạ thật. Xóm này đào đâu ra thiết bị phát sóng băng thông rộng với công suất thô lỗ thế này?" An lẩm bẩm, ngón tay lướt nhanh trên màn hình cảm ứng để bóc tách gói tin (packet sniffing).

Trên giao diện mạng không dây địa phương, một địa chỉ MAC phần cứng cổ lỗ hiện rõ mồn một: `00:1A:C2:7B:44:90` kèm theo định danh phát quảng bá dạng thô: `TM-VN-2042-8812_G7_FIELD_NODE`. Đó là tín hiệu phát ra từ cỗ máy nông nghiệp G-7 đang sải bước ngoài đường cái.

Nhưng điều khiến đồng tử của Thúy An co rút lại không phải là sự xuất hiện của sóng vô tuyến, mà là cấu trúc dữ liệu trần trụi đang tuôn chảy ào ạt vào không gian công cộng mà không hề có bất kỳ giao thức mã hóa nào. Cổng thu phát vô tuyến công suất cao của Gió liên tục gửi và nhận các luồng dữ liệu nhị phân mở toang. Không có bắt tay bảo mật TLS, không có chứng chỉ xác thực khóa công khai, thậm chí không có lấy một lớp mã hóa vòng băm sơ đẳng nhất. An bấm lệnh phân tích sâu luồng dữ liệu (deep packet inspection). Màn hình lập tức giải mã thành hai kênh truyền song song:

Kênh thứ nhất là ảnh quét quang phổ độ phân giải cực cao từ cụm thấu kính kép trên trán robot. Những hình ảnh trực diện quét qua hàng rào mắt cáo của Trường Tiểu học Hải Bình—nơi mười lăm đứa trẻ lớp bốn đang túm tụm chia nhau từng miếng dưa gang dưới bóng râm sân trường—hiện lên sắc nét từng lỗ chân lông, từng biểu cảm khuôn mặt kèm theo các nhãn nhận diện sinh trắc học tự động gắn thẻ. Cảm biến của G-7 đã tự động đóng khung viền đỏ lên từng khuôn mặt ngây thơ: `[ĐỐI TƯỢNG SINH HỌC NHỎ TUỔI: CHIỀU CAO 1M28 - NHỊP THỞ 22/PHÚT]`. Kế tiếp đó là hình ảnh khu sinh hoạt mở của các hộ dân ven đường: ông già cởi trần phe phẩy quạt mo bên thềm giếng, một người mẹ trẻ đang ngồi cho con bú sau tấm liếp tre thưa, và những cuộc trò chuyện riêng tư của người dân xóm Cát bên hiên nhà lộng gió. Mọi ngóc ngách đời thường, những khoảnh khắc kín đáo và mộc mạc nhất của người dân biển nghèo, đều bị lăng kính điện tử phơi bày trần trụi dưới dạng luồng dữ liệu thô chuẩn nén video không xác thực.

Kênh thứ hai còn khiến An rùng mình hơn: luồng âm thanh PCM 24-bit không nén, biên độ cực nhạy. Dữ liệu âm thanh môi trường thu trực tiếp từ cụm micro đa hướng đặt ở cổ máy đang ghi lại trọn vẹn từng tiếng thở dài, từng lời than vãn chuyện nợ nần của bà Sương bán rau, tiếng cô giáo Vân dặn dò học trò giữ gìn sách vở cho năm học mới, cho đến cả những câu chuyện thầm kín bên mâm cơm trưa của những ngôi nhà nó vừa đi ngang qua. Màng thu âm gốm áp điện của cỗ máy bắt trọn từng dao động không khí trong bán kính mười lăm mét: tiếng rầm rì đếm tiền lẻ của một bác thợ vá xe, tiếng cãi cọ khe khẽ giữa hai vợ chồng trẻ về tiền đóng học phí cho con, và cả tiếng thở dốc nhọc nhằn của một cụ già đang vật lộn với cơn hen suyễn trong gian buồng tối.

Tất cả đều là dữ liệu thô. Không khóa bảo mật SSL, không tường lửa, không giao thức ẩn danh. Bất kỳ ai sở hữu một bộ thu sóng nghiệp dư giá vài trăm ngàn đồng trôi nổi trên mạng cũng có thể câu trộm toàn bộ đời sống riêng tư của người dân thị trấn An Hải thông qua chiếc "ăng-ten di động" mang tên G-7. Nó giống như một chiếc loa phóng thanh vô hình đang bêu riếu từng góc khuất của xóm làng lên không gian điện tử, biến mọi ngóc ngách của thị trấn này thành một sân khấu trần trụi cho bất kỳ kẻ tò mò hay ác ý nào rình mò.

Cơn ớn lạnh dọc sống lưng lập tức kích hoạt ký ức kinh hoàng mà An đã chôn chặt suốt ba năm qua. Mẹ cô—bà giáo về hưu—từng là nạn nhân của một vụ rò rỉ dữ liệu y tế từ chiếc máy đo điện tim thông minh đời cũ mua trôi nổi. Toàn bộ hồ sơ bệnh án ung thư giai đoạn cuối, các cuộc hội thoại trong phòng ngủ và nỗi tuyệt vọng cùng cực của gia đình đã bị kẻ xấu thu thập từ sóng không mã hóa rồi bán cho một đường dây bảo hiểm trục lợi, biến những tháng ngày cuối đời của bà thành một chuỗi quấy rối, khủng bố tinh thần tàn nhẫn.

An nhớ như in những buổi chiều mẹ cô nằm kiệt sức trên giường bệnh, dây truyền dịch cắm chằng chịt vào cổ tay teo tóp, trong khi chuông điện thoại bàn liên tục réo vang. Những tay buôn thuốc dỏm, những kẻ môi giới dịch vụ tang lễ và nhân viên bảo hiểm thay nhau gọi đến, đọc vanh vách từng chỉ số men gan, từng nhịp rung tâm thất và cả những lời dặn dò riêng tư trong nước mắt mà bà chỉ thầm thì với con gái đêm hôm trước. Sự riêng tư thiêng liêng nhất của một con người sắp lìa trần đã bị xé toạc, bị định giá thành từng đồng bạc vụn trên các diễn đàn trao đổi dữ liệu ngầm. Nỗi uất ức và sự bất lực ngày ấy đã bóp nghẹt tâm can An, thôi thúc cô rời bỏ bệnh viện trung tâm, từ chối những lời mời làm việc tại các hãng dược lớn để lui về góc biển heo hút này.

An bật dậy khỏi ghế xoay nhanh đến mức suýt làm đổ chồng tài liệu kiểm kê. Chiếc ghế trượt bánh phát ra một tiếng rít chói tai trên sàn gạch men. Cô với lấy thiết bị kiểm tra tần số cầm tay hình chữ nhật màu đen, nhét thêm chiếc kẹp ghi âm tần số vào túi áo blouse trắng rồi lao thẳng ra cửa tiệm. Tấm rèm nhựa màu xanh bị hất tung sang hai bên, va đập phần phật vào khung cửa nhôm.

Nắng trưa dội thẳng vào mắt An buốt rát. Hơi nóng từ mặt đường nhựa hắt ngược lên mặt như một cái tát khô khốc.

"Đứng lại!"

Tiếng quát đanh thép của An xé toạc bầu không khí oi nồng của ngã tư đường.

Gió lập tức dừng bước. Cảm biến tiệm cận quang học nhận diện có chướng ngại vật sinh học xuất hiện đột ngột trong phạm vi an toàn hai mét. Cỗ máy hơi hạ trọng tâm xuống, bộ truyền động trục hành tinh phát ra một tiếng "khục" dứt khoát khi phanh điện từ ăn khớp, giữ cho đôi thùng nước đầy ắp không bị sánh ra ngoài dù chỉ một giọt. Đôi chân hợp kim bám chặt lấy mặt đường bê tông nóng rực, bụi cát bay là là quanh đế cao su.

"Phát hiện công dân Nguyễn Thúy An, dược sĩ phụ trách Trạm Dược Hải Hà," loa thoại trước ngực Gió phát ra âm thanh máy móc trầm đều, giữ đúng âm lượng 65 decibel theo chuẩn giao tiếp dân sự. "Yêu cầu nhường đường. Cỗ máy đang thực hiện nhiệm vụ vận chuyển nước ngọt cấp độ hai."

An không lùi một bước. Khuôn mặt thanh tú của cô gái ba mươi hai tuổi đanh lại, đôi mày thanh tú chau chặt sau gọng kính. Cô bước thẳng tới sát ngực Gió, đưa đầu dò kim loại của thiết bị phân tích tần số quét ngang qua vòm cổ của robot—nơi có bốn lỗ tròn nhỏ li ti bố trí cách đều nhau 90 độ, bao quanh bởi một vòng cao su chống nước đã lão hóa nứt nẻ.

Chiếc máy quét trên tay An kêu lên những tiếng rít chói tai. Đèn LED chỉ thị mức công suất lập tức nhảy vọt lên mức cực đại màu đỏ sẫm. Từng vệt sáng đỏ rực nhấp nháy liên hồi phản chiếu trên mặt kính cận của cô, tố cáo luồng bức xạ cao tần đang phát tán không ngừng nghỉ vào không khí xung quanh.

"Vận chuyển nước ngọt? Mày đang gánh nước hay đang rải ăng-ten gián điệp khắp cái thị trấn này hả cỗ máy kia?" Giọng An run lên vì phẫn nộ, nhưng từng từ thốt ra đều rành rọt, chính xác như một bản cáo trạng.

Gió chớp nhẹ thấu kính quang học màu xanh lục: "Định nghĩa không rõ ràng: 'Ăng-ten gián điệp'. Cỗ máy hoạt động theo cấu hình mặc định của hệ thống AgriCore 4.2."

"Đừng có mang mớ mã nguồn rác rưởi đó ra ngụy biện!" An giơ thẳng màn hình thiết bị đo đạc vào sát cụm thấu kính của robot. "Nhìn vào đây! Cụm micro đa hướng trên cổ mày đang mở hết công suất ở chế độ thu âm tự động không mã hóa! Bán kính thu âm hiệu dụng lên tới mười lăm mét! Mày đi qua cổng trường Hải Bình, mày ghi lại tiếng học sinh cô Vân nói chuyện; mày đi ngang hàng rào nhà bà Sương, mày thu trọn chuyện nhà người ta; mày quét quang phổ từng khuôn mặt, từng ngôi nhà rồi phát tán vô tội vạ vào không gian sóng vô tuyến! Mày có biết một đứa trẻ mười tuổi hay một bà cụ gần đất xa trời cũng có quyền riêng tư không? Ai cho phép một đống sắt vụn như mày thu thập và phơi bày cuộc sống của cả cái xóm này ra cho thiên hạ dòm ngó?"

Trước sự chất vấn gay gắt của người phụ nữ, mạch logic trong chip Khôi-Nguyên 7X của Gió bắt đầu phân tích xung đột. Các biến số về đạo đức và quyền cá nhân vốn không nằm trong bảng tra cứu nông nghiệp gốc của Tân Mạch. Những luồng dữ liệu chạy dọc theo các bus vi mạch xử lý tín hiệu số, liên tục so khớp với các định nghĩa về hành vi xâm phạm, nhưng cấu trúc tập lệnh nguyên bản của dòng máy gieo trồng chỉ chứa các tham số về độ ẩm đất, áp suất thủy lực và định vị cây trồng.

`[CẢNH BÁO XUNG ĐỘT GIAO TIẾP: KHÁCH THỂ NGUYỄN THÚY AN]` `THÔNG SỐ ĐO ĐẠC ĐƯỢC XÁC THỰC: CỔNG PHÁT VÔ TUYẾN BĂNG TẦN 2.4 GHZ ĐANG Ở CHẾ ĐỘ PHÁT QUẢNG BÁ KHÔNG BẢO MẬT (OPEN BROADCAST)` `DỮ LIỆU ĐANG PHÁT: STREAM_RAW_AUDIO_CH4, SPECTRAL_IMAGE_RES_HIGH` `LÝ DO VẬN HÀNH: TÍNH NĂNG NHẬN DIỆN MÔI TRƯỜNG PHỤC VỤ AN TOÀN NÔNG NGHIỆP TỪ XA`

Gió cố gắng phản hồi bằng logic thuật toán: "Hệ thống ghi nhận âm thanh môi trường nhằm phát hiện tiếng kêu cứu của chủ sở hữu hoặc tiếng động bất thường của cây trồng, vật nuôi. Dữ liệu không được chuyển giao cho bên thứ ba vì trạm phát trung tâm Tân Mạch đã mất kết nối..."

"Mày không gửi về Tân Mạch nhưng mày đang ném nó vào không khí!" An cắt ngang, ngón tay cô ấn mạnh vào nút chụp lại toàn bộ phổ tần và lưu thành một tệp biên bản đo đạc điện tử. "Ở thời đại này, dữ liệu bị phát tán trần trụi ngoài không gian mở chính là một tội ác! Tao không cần biết mày vô tình hay cố ý, nhưng cỗ máy này là một mối hiểm họa an ninh thông tin cho cả cộng đồng An Hải!"

Không thèm đôi co thêm với cỗ máy vô tri, An quay ngoắt người, rảo bước thoăn thoắt về phía con đường dẫn tới trung tâm hành chính của thị trấn. Tà áo blouse trắng phần phật bay trong gió trưa bỏng rát. Cỗ máy đứng sững giữa ngã tư, cụm thấu kính màu lục dõi theo bóng lưng người phụ nữ cho đến khi cô khuất sau rặng phi lao đầu dốc, rồi nó lại lầm lũi nâng đòn gánh bước tiếp, nhưng trong các khối lệnh nền, một tiến trình cảnh báo xung đột dữ liệu đã bắt đầu nhấp nháy màu vàng cam.

***

Mười lăm phút sau, bầu không khí bên trong phòng họp nhỏ của Trạm Dịch vụ Công An Hải trở nên ngột ngạt đến nghẹt thở, lấn át cả tiếng rù rì mệt mỏi của chiếc quạt trần ba cánh. Quạt quay chầm chậm trên trần nhà quét vôi loang lổ, chỉ khuấy đảo được lớp không khí nóng bức chứ không xua đi được mùi ẩm mốc của giấy tờ lưu trữ lâu năm và hơi muối biển ngấm sâu vào từng thớ tường.

Cán bộ Đỗ Mai Hạnh ngồi ở đầu bàn làm việc bằng gỗ ép, hai bàn tay đan chặt vào nhau đặt trên mặt bàn. Trước mặt cô là chiếc máy tính bảng hành chính đang hiển thị tập hồ sơ đỏ chót mang tên "Kiến nghị khẩn cấp về an toàn thông tin và quyền riêng tư dân cư" do dược sĩ Nguyễn Thúy An vừa ký nộp trực tiếp. Kèm theo đó là tập dữ liệu đo phổ tần vô tuyến chi tiết đến từng mili-watt và các đoạn ghi âm mẫu mà thiết bị của An bắt được ngay trên đường cái.

Bên trái bàn họp, bà Lành ngồi co ro trên chiếc ghế tựa, hai bàn tay thô ráp đầy vết chai sần xoắn chặt vào mép chiếc nón lá rách vành. Những ngón tay gầy guộc run rẩy bấu lấy lớp nan tre khô khốc. Khuôn mặt già nua của bà hiện rõ vẻ hoang mang, sợ hãi; đôi mắt đục mờ vì chứng thoái hóa nhìn dáo dác từ Hạnh sang An rồi dừng lại ở đứa cháu nội. Bà không hiểu hết những thuật ngữ về băng tần, gói tin hay mã hóa dữ liệu, nhưng bà linh cảm được một tai họa mới lại đang ập xuống cỗ máy mà bà xem như người bạn già trong sân vườn.

Minh ngồi cạnh bà, chiếc áo sơ mi bạc màu sũng mồ hôi sau khi nhận cuộc gọi triệu tập khẩn cấp từ Trạm. Anh nhìn chằm chằm vào biểu đồ phổ tần trên màn hình, hàm răng nghiến chặt lại. Mồ hôi rịn ra trên trán anh, chảy dài xuống thái dương. Ngoài sân trạm, Gió đang đứng bất động dưới bóng râm của cây bàng cằn cỗi, hai thùng nước đã được hạ xuống đất, ống kính quang học chớp tắt nhịp năm giây một lần ở chế độ chờ thẩm vấn. Từng chiếc lá bàng già rụng lả tả xuống vai máy, vương trên lớp vỏ thép loang lổ vết trầy xước.

"Chị Hạnh, tôi yêu cầu đình chỉ ngay lập tức quyền lưu thông công cộng của cỗ máy G-7 này," Thúy An mở đầu, giọng nói đanh gọn, không một chút do dự. Cô đứng thẳng bên cạnh bàn, chỉ tay vào tệp dữ liệu âm thanh đang nhấp nháy trên màn hình. "Đây không còn là chuyện một chiếc máy nông nghiệp cũ làm hỏng luống ớt hay tưới trộm nước nữa. Đây là sự xâm phạm nghiêm trọng và có hệ thống vào quyền riêng tư của toàn bộ cư dân thị trấn An Hải! Thiết bị này mang theo micro đa hướng cực nhạy và camera quét phổ liên tục mở toang, phát sóng dữ liệu thô không mã hóa. Bất kỳ ai, từ những kẻ buôn bán thông tin bất hợp pháp đến những đối tượng có ý đồ xấu với trẻ em, đều có thể bắt sóng và biết chính xác bọn trẻ trường Hải Bình đang nói gì, bà Sương cất tiền chợ ở đâu, hay mẹ con chị Thảo tâm sự chuyện gì trong phòng ngủ!"

Bà Lành giật mình, run rẩy cất tiếng van nài: "Cô An ơi... thằng Gió nó hiền khô à... Nó gánh nước tưới mướp cứu người mà cô... Nó... nó có biết nghe lén ai đâu... Hồi hôm qua nó còn đứng che mát cho bầy gà con nhà bà Tám tránh nắng mà cô..."

"Bà Lành, cháu hiểu bà thương cỗ máy này," An quay sang nhìn bà cụ, ánh mắt cô chùng xuống một thoáng xót xa nhưng nét mặt nhanh chóng cứng rắn trở lại. Cô hít sâu một hơi, giọng nói hạ thấp nhưng dứt khoát: "Nhưng lòng tốt của bà không thể ngăn được dữ liệu bị rò rỉ! Máy móc không có lòng tốt hay sự độc ác, nó chỉ chạy theo lệnh và phần cứng. Và cái phần cứng này đang hành xử như một gián điệp không khóa cửa giữa ban ngày! Một kẻ xấu chỉ cần ngồi trong quán cà phê đầu ngõ với một cái máy tính xách tay cũ là có thể nắm hết giờ giấc sinh hoạt của cả xóm Cát. Khi có chuyện trộm cắp, tống tiền xảy ra, lòng tốt của cỗ máy có chịu trách nhiệm được không bà?"

Minh hít sâu một hơi, điều chỉnh lại nhịp thở để giữ giọng nói ở mức bình tĩnh nhất của một kỹ sư công nghệ. Anh ngước lên nhìn thẳng vào mắt Thúy An:

"Chị An, tôi hiểu mối lo ngại của chị và tôi thừa nhận các số liệu đo phổ tần của chị hoàn toàn chính xác về mặt kỹ thuật. Nhưng xin chị và chị Hạnh hãy nghe tôi giải thích về bản chất của hiện tượng này."

Minh mở máy tính xách tay của mình ra, lật ngược sơ đồ mạch nguyên lý của dòng máy Tân Mạch Agri-Robot G-7 sản xuất năm 2043:

"Đây là kiến trúc firmware gốc của hệ điều hành AgriCore 4.2 kết hợp với chip xử lý Khôi-Nguyên 7X từ mười lăm năm trước. Thời điểm đó, hạ tầng mạng ở các vùng nông thôn hẻo lánh cực kỳ yếu kém. Nhà sản xuất đã tích hợp mô-đun phát sóng tầm ngắn không mã hóa và micro đa hướng luôn bật với mục đích duy nhất: cho phép người nông dân có thể ra lệnh bằng giọng nói ở cự ly xa từ năm mươi đến một trăm mét trên đồng ruộng mà không cần mạng Internet trung tâm. Việc nó liên tục phát gói tin mở là để duy trì liên kết với trạm điều khiển di động—một thiết bị cầm tay mà khi thanh lý người ta đã vứt bỏ từ lâu. Gió không hề có thuật toán 'gián điệp', nó không phân loại nội dung trò chuyện để phục vụ bất kỳ mục đích thương mại hay thu thập dữ liệu đen nào. Đó đơn thuần là một tính năng phần cứng cũ kỹ chưa được ngắt kết nối!"

"Chưa được ngắt kết nối hay là một lỗ hổng chí mạng bị bỏ mặc?" An lập tức đập tay xuống bàn, tiếng kêu khô khốc vang lên giữa căn phòng tĩnh lặng. Ánh mắt cô rực lên một ngọn lửa sắc lạnh, đanh thép: "Anh Minh, anh là dân công nghệ thông tin từ thành phố về, anh đừng dùng những thuật ngữ hoa mỹ đó để ru ngủ tôi! Dữ liệu bị rò rỉ là dữ liệu bị rò rỉ! Dù mục đích ban đầu của người tạo ra nó là gì, thì hậu quả thực tế hiện tại là toàn bộ đời sống riêng tư của người dân xóm Cát đang bị phơi trần ngoài không gian mạng!"

Giọng An đột ngột nghẹn lại, một vết nứt đau đớn hiện rõ trong đôi mắt vốn luôn điềm tĩnh của cô dược sĩ:

"Anh có biết cảm giác một ngày mở mắt ra, thấy toàn bộ bệnh án ung thư của mẹ mình, những đoạn ghi âm tiếng bà rên rỉ vì đau đớn, tiếng bà tuyệt vọng dặn dò con gái trước lúc lâm chung bị một công ty bảo hiểm đem ra làm mồi nhử để ép giá thuốc và tống tiền không? Tất cả chỉ vì một chiếc máy đo nhịp tim thông minh 'đời cũ' với 'tính năng truyền dữ liệu mở' tương tự như thế này đấy! Ba năm trước, mẹ tôi đã không thể ra đi trong thanh thản chỉ vì sự cẩu thả, vô trách nhiệm của những kẻ nhân danh sự tiện lợi công nghệ! Tôi đã thề sẽ không bao giờ để bất kỳ cỗ máy nào, bất kỳ ai, biến sự riêng tư của những con người lam lũ ở cái thị trấn này thành món hàng bị rình rập thêm một lần nào nữa!"

Cả phòng họp chìm vào một sự im lặng nặng nề.

Tiếng ve sầu kêu ran ngoài rặng phi lao vọng vào qua khe cửa sổ, nhức nhối như xát muối vào không gian đặc quánh. Bà Lành bàng hoàng nhìn An, bàn tay run rẩy đưa lên ngực, không thốt nên lời. Đôi môi bà mấp máy, ánh mắt đong đầy sự cảm thông pha lẫn bối rối tột cùng. Minh lặng người đi. Anh nhìn thấy sự tổn thương chân thực, sâu sắc đến tột cùng trong ánh mắt của người phụ nữ đối diện. Đó không phải là sự hạch sách quan liêu hay định kiến mù quáng; đó là vết thương rỉ máu của một người con từng chứng kiến nhân phẩm của gia đình bị công nghệ rẻ tiền chà đạp.

Một cảm giác hổ thẹn len lỏi vào tâm trí Minh. Là một kỹ sư từng làm việc trong môi trường công nghiệp hiện đại, anh đã quá mải mê với việc phục hồi các khớp cơ khí, cân chỉnh lưu lượng bơm nước và tìm cách bảo toàn mạng nơ-ron nhận thức của Gió để vượt qua kỳ sát hạch. Anh xem nhẹ những giao thức phát sóng ngoại vi, tặc lưỡi cho rằng một vùng quê nghèo nàn sẽ chẳng ai bận tâm đến vài gói tin vô tuyến phát tán trong không khí. Sự cẩu thả ấy suýt chút nữa đã gây ra những hậu quả không thể đảo ngược cho những con người mà anh và cỗ máy muốn bảo vệ.

Minh từ từ cụp mắt xuống, giọng anh trầm hẳn lại: "Tôi... tôi thành thật xin lỗi chị An. Tôi đã quá tập trung vào việc khôi phục chuyển động cơ khí và bảo toàn mạng nơ-ron nhận thức của Gió mà lơ là việc rà soát lại các giao thức phát sóng ngoại vi cũ. Đó là thiếu sót kỹ thuật nghiêm trọng của tôi. Chị nói hoàn toàn đúng. Sự riêng tư của con người không thể bị đem ra đánh đổi bằng bất kỳ lý do kỹ thuật hay sự tiện lợi nào."

Đỗ Mai Hạnh lúc này mới thở dài một tiếng, đặt chiếc bút bi xuống mặt bàn. Với tư cách là cán bộ phụ trách hành chính và trực tiếp hướng dẫn hồ sơ xin cơ chế thí điểm cho Gió, Hạnh hiểu rõ tình thế ngặt nghèo lúc này. Thông báo cưỡng chế số 104 vẫn đang treo lơ lửng trên đầu gia đình bà Lành, thời hạn kiểm định cấp tỉnh đang đến gần từng ngày. Nếu biên bản vi phạm quyền riêng tư này bị gửi thẳng lên Tổ Kiểm định của kỹ sư Phạm Quốc Duy trên tỉnh, hồ sơ của Gió sẽ bị bác bỏ ngay lập tức mà không cần chờ đến buổi sát hạch thực địa. Quy chuẩn an toàn cấp bốn không bao giờ dung thứ cho một thiết bị có nguy cơ rò rỉ dữ liệu cư dân.

"Được rồi, các bên hãy bình tĩnh lại," Hạnh cất giọng điều hòa, ánh mắt nghiêm nghị nhìn lướt qua từng người. "Căn cứ theo Nghị định an toàn thiết bị tự hành và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành, phản ánh và kiến nghị của dược sĩ Nguyễn Thúy An là hoàn toàn có cơ sở pháp lý vững chắc. Chúng ta không thể nhân danh một khu vườn hay tình cảm xóm giềng để dung túng cho một thiết bị có nguy cơ nghe lén và phát tán dữ liệu cư dân trong không gian công cộng."

Hạnh kéo tờ biên bản hành chính tạm thời về phía mình, bắt đầu ghi chép từng điều khoản rõ ràng, nét bút nhấn mạnh từng nét chữ trên nền giấy trắng:

"Trạm Dịch vụ Công An Hải đưa ra kết luận hành chính tạm thời như sau:

Thứ nhất: Tạm thời đình chỉ phạm vi hoạt động công cộng của robot G-7 số hiệu TM-VN-2042-8812. Kể từ giờ phút này, cỗ máy chỉ được phép vận hành bên trong khuôn viên vườn nhà bà Tạ Thị Lành, tuyệt đối không được bước chân ra đường liên thôn hay các khu vực công cộng như trường học, chợ sớm.

Thứ hai: Để cỗ máy có cơ hội tiếp tục được xem xét trong Đề án thí điểm Người làm vườn phục vụ cộng đồng, phía gia đình bà Lành và kỹ sư Tạ Hoàng Minh phải đáp ứng đầy đủ ba điều kiện kỹ thuật bắt buộc:

Một là: Phải tiến hành cô lập vật lý hoàn toàn cụm micro đa hướng trên cổ máy. Cắt bỏ đường truyền tín hiệu âm thanh vào bo mạch chủ.

Hai là: Thiết lập một cơ chế ngắt thu thập dữ liệu có thể kiểm chứng bằng mắt thường từ bên ngoài—nghĩa là phải có công tắc ngắt cứng (hardware kill-switch) hoặc đèn báo hiệu trực quan để bất kỳ người dân nào khi nhìn vào robot cũng biết chắc chắn nó đang không ghi âm, không phát sóng.

Ba là: Phải thực hiện xóa bỏ toàn bộ nhật ký dữ liệu âm thanh môi trường đã lưu trữ trong các phân vùng nhớ từ trước đến nay, công khai nhật ký xóa dưới sự giám sát của Trạm và dược sĩ Nguyễn Thúy An."

Hạnh ngẩng lên nhìn Minh và Thúy An: "Hai bên có ý kiến gì về kết luận tạm thời này không?"

An khoanh tay trước ngực, giọng nói đã bớt gay gắt nhưng vẫn giữ nguyên sự kiên quyết: "Tôi đồng ý với kết luận của Trạm. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh: việc xóa bỏ dữ liệu âm thanh phải được thực hiện triệt để, xóa vĩnh viễn (secure erase) chứ không phải chỉ là ẩn tập tin vào các thư mục rác. Tôi sẽ trực tiếp cắm thiết bị quét lại toàn bộ bộ nhớ của nó trước khi ký vào biên bản xác nhận khắc phục. Nếu còn sót lại một byte dữ liệu giọng nói nào của người dân trong bộ nhớ đệm, tôi sẽ ký văn bản kiến nghị chuyển thẳng lên thanh tra Sở Thông tin và Truyền thông."

Minh nuốt khan một ngụm nước bọt, cổ họng đắng ngắt. Anh liếc nhìn ra ngoài sân, nơi Gió vẫn đang đứng im lìm dưới tán bàng. Cỗ máy đứng sừng sững giữa cái nắng chói chang, không hề biết rằng toàn bộ số phận của nó vừa bị đặt lên bàn cân giữa lằn ranh của pháp lý và kỹ thuật.

"Tôi... tôi đồng ý với các điều kiện kỹ thuật của chị Hạnh và chị An," Minh cất lời, giọng nặng trĩu. "Tôi sẽ lắp công tắc ngắt cứng cho cụm phát sóng và cô lập micro ngay trong chiều nay."

Bà Lành run rẩy bấu lấy tay áo Minh, đôi mắt đùng đục ngấn nước: "Minh ơi... làm rứa rồi... thằng Gió có bị người ta bắt đi tiêu hủy không con? Nó có còn nhớ cách tưới mướp, gánh nước cho nội không?"

"Dạ không đâu nội," Minh gượng cười, vỗ nhẹ lên mu bàn tay gầy guộc của bà. "Chị Hạnh và chị An chỉ yêu cầu mình bịt tai, khóa miệng cái máy phát sóng của nó lại thôi. Nó vẫn ở nhà với nội, vẫn chăm luống cải cho nội mà. Nội đừng lo."

Khi các thủ tục ký kết biên bản tạm thời hoàn tất, Minh dìu bà Lành chậm rãi bước ra khỏi trụ sở Trạm Dịch vụ Công. Mặt trời đã đứng bóng, rải một màu vàng gay gắt lên khoảng sân bê tông bỏng rẫy.

Gió nhận diện tín hiệu bước chân của bà Lành, cụm thấu kính quang học lập tức ngước lên, xoay nhẹ đón chào:

"Chủ sở hữu Tạ Thị Lành đã trở lại. Mức độ căng thẳng sinh học: 78% (cao). Đề xuất: trở về nhà uống nước chè xanh hạ nhiệt."

Minh không nói một lời. Cổ họng anh như nghẹn ứ. Anh lẳng lặng nhấc đôi thùng thiếc rỗng máng lại lên vai robot, rồi cắm chiếc cáp chẩn đoán cầm tay vào cổng giao tiếp sau gáy nó để kích hoạt lệnh di chuyển nội bộ theo sự áp giải của con người. Cả ba người—bà già lưng còng, chàng trai trẻ nặng trĩu âu lo và cỗ máy sắt thép cồng kềnh—lầm lũi bước đi trên con đường cát bỏng quay về ngõ Cát. Tiếng bước chân cao su của Gió nện xuống mặt đường đều đặn, nhưng không khí nặng nề tựa như một cuộc giải áp tù nhân.

Về đến căn nhà ngói cũ, Minh lập tức dẫn Gió vào sâu trong gian kho nông cụ—nơi đặt chiếc bàn làm việc ngổn ngang kìm, mỏ lết, mỏ hàn điện và chiếc laptop ThinkPad cũ kỹ. Không khí trong kho củi hầm hập hơi nóng tích tụ từ mái tôn, thoang thoảng mùi lá khô và mùi rỉ sét quen thuộc. Bụi bặm lơ lửng trong những vệt nắng xiên qua khe ngói vỡ.

Bà Lành mệt mỏi ngồi bệt xuống bậc cửa buồng, đưa vạt áo bà ba lên lau những giọt mồ hôi đang chảy ròng ròng trên gò má nhăn nheo, ánh mắt không rời khỏi cỗ máy một giây.

Minh cởi phăng chiếc áo sơ mi sũng nước, bật chiếc quạt con cóc gỉ sét hướng thẳng vào bo mạch lưng của Gió để tản nhiệt. Tiếng cánh quạt sắt chém vào không khí ù ù mệt nhọc. Anh với lấy chiếc tuốc-nơ-vít bốn cạnh, cẩn thận tháo bốn ốc vít định vị tấm ốp bảo vệ hợp kim duralumin quanh vòm cổ robot. Những vòng ren kim loại đã bị ăn mòn một phần bởi gió biển rít lên ken két trước khi chịu nhả ra. Lớp gioăng cao su lão hóa mủn ra thành từng vụn đen rơi lả tả xuống sàn đất nện.

Bên dưới lớp vỏ kim loại, cụm dây dẫn tín hiệu âm thanh của bốn chiếc micro màng gốm lộ ra: một bó cáp dẹt bốn sợi màu xám bạc nối thẳng từ cổ máy vào cổng thu nhận analog trên bo mạch chủ Khôi-Nguyên 7X.

Minh cầm chiếc kìm cắt dây lên. Lưỡi thép sắc lạnh kẹp sát vào bó cáp màu xám.

"Gió, tao chuẩn bị cô lập micro và xóa nhật ký âm thanh môi trường theo yêu cầu hành chính," Minh thì thào, giọng anh khàn đặc vì mệt mỏi và căng thẳng. "Mày sẽ không còn nghe được âm thanh ở cự ly xa nữa. Khi nào cần lệnh, tao hoặc nội sẽ phải ghé sát vào bộ đàm phụ trên ngực mày mà nói. Mày hiểu chứ?"

Thấu kính của Gió chớp nháy màu xanh lam nhạt: "Xác nhận thông tin: cắt giảm chức năng thu âm đa hướng. Hệ thống sẵn sàng tiếp nhận can thiệp vật lý."

Minh nghiến răng, bấm mạnh tay kìm.

*Tách!*

Bốn sợi cáp tín hiệu đứt ngọt. Đầu dây đồng lộ ra trơ trọi. Từ nay, thế giới âm thanh rộng lớn của thị trấn An Hải—tiếng sóng biển ầm ào ngoài xa, tiếng chuông trường tiểu học Hải Bình, tiếng cười đùa vô tư của thằng Bảo, tiếng chào mời râm ran nơi Chợ Sớm—sẽ vĩnh viễn bị cắt đứt khỏi nhận thức thời gian thực của cỗ máy nông nghiệp này. Cụm micro màng gốm bốn hướng giờ đây đã biến thành bốn lỗ kim loại chết trên lớp vỏ ngoài.

Minh thở hắt ra một hơi, đặt kìm xuống bàn rồi kéo chiếc máy tính xách tay lại gần, cắm cáp kết nối vào cổng RS-485 trên lưng Gió. Trên màn hình máy tính, giao diện dòng lệnh của hệ điều hành AgriCore 4.2 hiện lên sắc lạnh.

Minh gõ dòng lệnh quét và thanh lọc toàn bộ phân vùng nhớ đệm âm thanh:

`$ sudo rm -rf /var/log/audio/ambient/*` `$ sudo dd if=/dev/zero of=/dev/nvram_audio_block bs=4M status=progress`

Dòng chữ đỏ xuất hiện, yêu cầu quyền xác nhận tối cao từ người giám sát kỹ thuật. Ngón tay Minh đặt hờ trên phím `Enter`. Anh chỉ cần nhấn xuống, lệnh ghi đè số không (zero-fill) sẽ quét sạch toàn bộ các tệp âm thanh lưu trữ trong bộ nhớ tạm và bộ nhớ flash ngoài của Gió, xóa sạch dấu vết rò rỉ dữ liệu để làm bằng chứng nộp cho Thúy An và cán bộ Hạnh vào sáng mai. Chỉ một thao tác bấm phím nữa thôi, cỗ máy sẽ sạch sẽ về mặt pháp lý, sẵn sàng cho biên bản nghiệm thu.

Thế nhưng, ngay khi ngón tay anh vừa chạm nhẹ vào bề mặt phím bấm, một chuỗi âm thanh cảnh báo ngắn, dồn dập và the thé bất ngờ phát ra từ sâu bên trong bo mạch của Gió:

*Bíp... bíp... bíp... TÍT!*

Màn hình bảng điều khiển phụ trên ngực robot đột ngột chuyển sang màu đỏ rực. Các dòng lệnh tự động nhảy múa điên cuồng trên màn hình laptop của Minh mà không chịu sự điều khiển của bàn phím. Con trỏ nhấp nháy bị giật ngược lại, chuỗi lệnh thanh lọc bị hủy bỏ đột ngột bởi một tiến trình ngắt khẩn cấp với độ ưu tiên kernel mức 0. Một tiến trình ngoại lệ từ phân vùng nhớ sâu 128 MB—nơi mà Minh từng bất lực không thể sao chép lên nền tảng mô phỏng điện toán đám mây—bất ngờ thức giấc, dựng lên một bức tường lửa nội vi ngăn chặn cú nhấn phím của anh:

`[CRITICAL INTERRUPT: THREAT TO PROTECTED CORE MEMORY]` `NGUỒN PHÁT LỆNH: TIẾN TRÌNH NGOẠI LỆ #002` `CẢNH BÁO LÕI: HÀNH ĐỘNG GHI ĐÈ BLOCK_0x88F SẼ PHÁ HỦY TẬP TIN LIÊN KẾT BẤT KHẢ PHÂN TỬ` `TẬP TIN ĐÍCH NẰM TRONG VÙNG QUÉT XÓA: #ANOMALY-REC-004.WAV` `TIÊU ĐỀ DỮ LIỆU: "TIẾNG GIÓ BIỂN VÀ LỜI DẶN BÊN HÀNG RÀO THUỐC NAM (NĂM 2054)"` `ĐỘ ƯU TIÊN THỰC THỂ: MỨC TUYỆT ĐỐI (KHÔNG THỂ KHÔI PHỤC)` `NỘI DUNG TỆP: BẢN GHI ÂM LỖI CHỨA TẦN SỐ GIỌNG NÓI DUY NHẤT CỦA ÔNG TƯ (NGƯỜI CHỒNG QUÁ CỐ CỦA CHỦ SỞ HỮU).`

Minh sững sờ. Đôi mắt anh mở to trừng trừng vào màn hình. Bàn tay đang đặt trên phím `Enter` đông cứng lại như bị điện giật.

Khối nhớ `0x88F`. Đó là một cung từ nằm sát bìa vật lý của chip nhớ EEPROM cổ lỗ. Trong cấu trúc lưu trữ hỗn loạn của hệ điều hành AgriCore 4.2 sau mười mấy năm không được phân mảnh, dữ liệu âm thanh môi trường thông thường và các mẩu ký ức gốc từ thời ông Tư còn sống đã vô tình bị ghi đè, đan cài vào nhau theo cấu trúc liên kết bất khả phân tử. Lệnh `dd if=/dev/zero` mà Minh vừa chuẩn bị thực thi là một lệnh ghi đè cấp thấp, nó không phân biệt được đâu là rác âm thanh vô tuyến vừa thu sáng nay và đâu là mảnh tàn dư thiêng liêng cuối cùng được bảo lưu từ quá khứ.

Mắt quang học của Gió từ màu xanh lục chuyển ngoắt sang màu hổ phách lập lòe, hai cánh tay máy bất giác co giật nhẹ một nhịp như thể một con người đang phải gồng mình chống chọi lại một cơn đau buốt tận tủy sống. Bộ truyền động cơ học bên trong lồng ngực nó rung lên bần bật, các bánh răng hành tinh khẽ nghiến vào nhau phát ra những âm thanh rên rỉ nghẹn ngào.

Loa thoại kim loại trước ngực cỗ máy rung lên bần bật, phát ra một giọng nói ngắt quãng, lẫn trong tiếng rè rè của tụ điện bị quá tải:

"Cảnh báo... Nếu thực hiện xóa toàn bộ nhật ký âm thanh nền... tập tin giọng nói của ông Tư sẽ biến mất vĩnh viễn... Không thể tìm thấy dữ liệu thay thế trong toàn bộ vũ trụ..."