Thước Đo Hiện Trường

Mùi mạt sắt cưa cháy khét hòa lẫn hơi dầu máy nồng nặc trong xưởng Bền Mạch ở Liên Chiểu khi Nguyễn Hoài Nam ngẩng đầu lên khỏi bàn hiệu chuẩn thiết bị, nhìn Yến bước vào cùng bản vẽ sơ đồ cảm biến.

Bên ngoài, tiếng xe tải hạng nặng chở phôi thép gầm rú trên trục đường số 3 Khu công nghiệp Liên Chiểu dội qua lớp tường tôn của xưởng thành những hồi rung bần bật, khiến mấy tấm lưới thép treo kìm, búa trên vách gỗ ép va vào nhau lách cách. Căn xưởng rộng chưa đầy sáu mươi mét vuông của Nam ngập trong thanh âm của lưỡi cưa đĩa, tiếng rít chói tai xé toạc màng nhĩ của chiếc máy phay CNC ba trục loại nhỏ đang ăn từng lát thép nguội, và tiếng bíp ngắt quãng phát ra từ chiếc máy hiện sóng hai kênh đã ngả màu cháo lòng nằm ở góc bàn cơ khí. Nam đang cúi rạp người trên tấm thảm cao su chống tĩnh điện màu xanh rêu, hai đầu ngón tay cái kẹp chặt chiếc pan-me mạ crom đo độ dày phôi tiện, kính bảo hộ trễ xuống tận sống mũi, mồ hôi đọng thành từng hạt lấm tấm nơi khóe mắt. Thấy bóng Yến che khuất một khoảng nắng xiên qua khung cửa chớp bám đầy muội than, anh không vội buông đồ nghề. Tay trái anh giữ chắc cữ chặn, tay phải siết nốt con ốc định vị bằng đồng thau, rồi mới vặn nhỏ ngọn lửa xanh lét của chiếc đèn khò mini cắm bình gas du lịch, kéo chiếc kính bảo hộ lên ngang trán.

"Mặt mũi ám đầy bụi đường thế kia là vừa từ hẻm An Khê chạy thẳng qua đây à?" Nam hỏi, giọng trầm và khàn đặc vì hít phải khói hàn thiếc cùng hơi dầu bôi trơn làm mát suốt từ sáng sớm. Anh quơ chiếc giẻ lau bằng vải cotton thô đã đen quầng dầu mỡ, cẩn thận lau sạch từng kẽ ngón tay thô ráp, gồ ghề những vết sẹo bỏng mạt kim loại, rồi hất cằm chỉ về phía chiếc ghế đẩu duy nhất chưa bị chất đầy vỏ đồng hồ đo áp suất. "Ngồi đi. Uống nước trà thì tự rót, bình giữ nhiệt ở góc bàn bên kia. Trà mạn móc câu thằng em dưới Duy Xuyên mới gửi ra hôm qua, chát sít cổ nhưng tỉnh người."

Yến không ngồi. Cô dựng chiếc xe máy bám đầy bùn đất ngoài hiên xưởng, hai vai còn trĩu nặng dưới quai đeo chiếc ba lô đựng máy tính xách tay dày cộp. Cô đặt xấp giấy khổ A3 đã cuộn tròn cùng cuốn sổ tay bìa da bóng mép lên mặt bàn gỗ thông ghép thanh – nơi duy nhất còn trống trải giữa một rừng mỏ hàn nung đỏ, cuộn thiếc không chì năm mươi phần trăm và những hộp nhựa kỹ thuật nằm lăn lóc cạnh đống ê-tô kẹp nguội.

"Hôm qua khảo sát lại vi địa hình, em phát hiện toàn bộ giả định dòng chảy của Thuỷ Kế bị sai lệch nghiêm trọng," Yến nói thẳng, không chừa một giây cho những câu chào hỏi xã giao thông thường. Cô mở bung bản vẽ mặt bằng tỷ lệ 1:500 mà cô đã thức trắng nửa đêm để vẽ lại các đường đồng mức thủy văn, bổ sung vị trí từng hố ga, nắp cống hộp và những khúc quanh hẹp bằng hai màu mực xanh đỏ. "Cống gom nước ngoài đường Điện Biên Phủ bị thắt cổ chai ở đoạn giao với đường ray xe lửa. Hễ mưa lớn trên tám mươi mili-mét gặp đúng cữ triều cường từ vịnh Đà Nẵng dâng vào kênh Phú Lộc, nước thải không thể thoát ra cửa xả mà bị dội ngược toàn bộ trở lại hẻm. Hệ thống tính toán dựa trên trọng lực tự nhiên của mô hình cũ hoàn toàn mù tịt trước hiện tượng thủy lực nghịch này. Nước dâng từ dưới đáy cống dâng lên chứ không phải chảy từ bề mặt xuống. Em buộc phải bổ sung điểm đo đạc thực tế ngay tại hiện trường để hiệu chỉnh lại thuật toán phân tích độ trễ dòng chảy."

Nam nheo mắt nhìn tấm bản vẽ còn thơm mùi mực in laser. Ánh đèn tuýp trên trần xưởng phản chiếu qua đôi tròng kính bảo hộ hắt lên gò má anh một dải sáng xanh lạnh lẽo. Anh vươn tay gạt nhẹ một con ốc lục giác đang lăn lông lốc trên mặt giấy sang một bên, mắt rà theo những chấm tròn màu đỏ viền kép mà Yến đã đánh dấu cẩn thận bằng bút dạ dầu kèm theo tọa độ GPS chi tiết đến từng phần vạn độ.

"Năm điểm?" Nam ngẩng lên, hai đầu lông mày rậm rạp hơi nhíu lại vào nhau, tạo thành một nếp hằn sâu hoắm trên trán.

"Đúng, năm điểm," Yến chỉ ngón tay trỏ có vết mực lem vào từng vị trí đã khoanh vùng. "Một điểm đặt ngay tại cửa xả cống hộp thông ra kênh Phú Lộc để theo dõi mực nước dâng do triều theo thời gian thực. Một điểm tại miệng hố ga chính đầu hẻm An Khê – nơi người thợ sửa xe phản ánh tình trạng dội ngược làm bật nắp gang mỗi khi áp suất đường ống tăng đột biến. Ba điểm còn lại rải dọc theo rãnh thoát nước hở và các khúc quanh trũng thấp nhất trước cửa nhà bà Lành, tiệm giặt ủi số 14 và quán cơm bà Bảy. Tất cả đều dùng cảm biến siêu âm công nghiệp nhẹ, truyền dữ liệu qua module mạng di động về máy chủ theo chu kỳ năm phút một lần. Có năm điểm này, mô hình mới bù đắp được khoảng mù dữ liệu vi địa hình và cảnh báo cho dân trước bốn mươi lăm phút, kịp kê cao đồ đạc trước khi nước dâng tràn qua thềm nhà."

Yến nói liền một mạch, giọng điệu mang theo sự sắc sảo, đanh thép và tự tin quen thuộc của một kỹ sư dữ liệu từng phụ trách các mô hình dự báo phức tạp cho những hệ thống logistics lớn ở phương Nam. Từng câu chữ của cô đều gãy gọn: độ trễ truyền thông được tính bằng mili-giây, chu kỳ ngắt của vi điều khiển được tối ưu từng xung nhịp thạch anh, thuật toán lọc nhiễu Kalman đã được lập trình sẵn trong bộ nhớ đệm. Nhưng Nam không nhìn vào các đường đồng mức hoa mỹ hay những thông số vi điều khiển ghi chú bên lề. Anh với tay kéo chiếc máy tính bỏ túi Casio cũ kỹ đã mờ hết phím bấm từ mép bàn gia công, lật cuốn sổ tay bọc da dầu của mình ra, ngòi bút bi cắn dở bắt đầu gõ cộc cộc xuống mặt gỗ.

"Năm bộ trạm đo," Nam lẩm bẩm trong miệng, giọng trầm đục lọt thỏm giữa tiếng rít của máy phay. "Ngân sách em gửi tuần trước cho phần cứng hiện trường là bao nhiêu? Mười hai triệu rưỡi cho toàn bộ cụm thử nghiệm giai đoạn này, đúng không?"

"Mười hai triệu bảy trăm ngàn," Yến đính chính ngay lập tức. Đó là con số cô đã vắt kiệt từ khoản quỹ dự phòng ba mươi tư triệu đồng ít ỏi còn lại trong tài khoản ngân hàng của Thuỷ Kế – số tiền phải gánh gồng cả tiền thuê máy chủ đám mây, tiền cổng tin nhắn thương hiệu và tiền sinh hoạt đạm bạc của cô trong những tuần tới. "Mỗi bộ cảm biến siêu âm chống nước khoảng ba trăm năm mươi ngàn, bo mạch vi điều khiển tích hợp bốn trăm ngàn, pin lithium mười hai vôn kèm tấm năng lượng mặt trời mini năm trăm ngàn. Cộng thêm vỏ hộp bảo vệ và phụ kiện lắp đặt, em tính khoảng hai triệu năm một trạm. Vẫn còn dư hai trăm ngàn tiền ốc vít, bu-lông dự phòng."

Nam dừng bút. Anh ngước nhìn Yến bằng ánh mắt vừa có phần ái ngại, vừa pha chút giễu cợt quen thuộc của một người thợ cơ khí gắn bó cả đời với dầu mỡ, sắt thép khi đối diện với những kỹ sư phần mềm quen ngồi phòng máy lạnh với những bảng tính Excel tinh tươm. Anh không nói gì thêm, đứng dậy bước sang chiếc kệ sắt ba tầng gỉ sét phía sau lưng. Bàn tay anh lùa qua đống linh kiện tồn kho, nhấc xuống một chiếc hộp nhựa kỹ thuật màu trắng đục có gắn sẵn gioăng cao su mỏng dính màu đen, rồi quay lại ném nhẹ nó lên bản vẽ của Yến. Chiếc hộp đập xuống mặt bàn phát ra tiếng kêu giòn tan, rỗng tuếch và trượt đi một đoạn ngắn.

"Đây là loại vỏ hộp nhựa ABS đại trà mà em tính mua đúng không? Hai mươi lăm ngàn một cái ở mấy tiệm đồ điện Chợ Cồn, đầu nối dây điện luồn qua nắp ren bằng nhựa tái sinh giá năm ngàn một cặp." Nam nghiêng đầu, ngón tay cái búng tanh tách vào thành hộp nhựa mỏng manh. "Em tính treo cái thứ này ở đâu? Miệng cống thoát nước sinh hoạt của cái đô thị ven biển này?"

Yến khẽ mím môi, linh tính mách bảo sự phản đối bắt đầu xuất hiện, nhưng cô vẫn giữ nguyên lập luận: "Vỏ này nhà sản xuất công bố có gioăng cao su chống nước chuẩn IP65..."

"Chuẩn trên giấy của mấy xưởng gia công ép nhựa dỏm ngoài biên giới," Nam ngắt lời, giọng lạnh tanh không chút nể nang. "Yến này, em làm việc với bảng tính, với code sạch nhiều quá nên em quên mất bùn đất ngoài đời thực nó vận hành thế nào rồi. Nước cống ở cái hẻm An Khê đó không phải là nước mưa tinh khiết chảy từ mái tôn xuống máng xối. Nó là nước giặt xà phòng có độ kiềm cực cao, dầu mỡ từ mấy quán cơm tấm xả lén thẳng xuống cống làm tắc nghẹt đường thoát, phân chuột, khí hydro sunfua bốc lên từ bùn đen phân hủy yếm khí, và trên hết là hơi muối mặn chát từ vịnh Đà Nẵng thổi thốc vào theo kênh Phú Lộc mỗi cữ gió mùa đông bắc."

Anh với tay kéo chiếc kính bảo hộ xuống sát mắt, cầm chiếc kìm nhọn gắp một đoạn dây cáp đồng có gắn đầu nối giắc cắm mạ niken từ trong chiếc khay phế liệu đặt dưới gầm bàn ra, đặt ngay ngắn trước mặt cô.

"Em nhìn đi. Nhìn cho kỹ vào. Đây là đầu nối chuẩn dân dụng ngâm thử trong hố ga nước thải công nghiệp của xưởng anh đúng ba tuần lễ. Hơi muối và khí lưu huỳnh nó ăn rỗ mặt niken chỉ sau mười ngày, biến lớp kim loại dẫn điện thành một lớp muối đồng sunfat màu xanh nhớt nhờn nhợt. Lớp mạ tróc ra là tiếp xúc điện bắt đầu chập chờn. Cảm biến siêu âm của em phát xung sóng đo khoảng cách theo từng phần triệu giây, chỉ cần điện trở tiếp xúc của chân giắc cắm tăng thêm vài ohm do rỉ sét là tín hiệu dội về bị nhiễu trắng xóa, máy chủ của em sẽ nhận về toàn dữ liệu rác. Còn cái vỏ nhựa ABS rẻ tiền này? Phơi nắng miền Trung ba tuần ở nhiệt độ bốn mươi độ C, tia cực tím sẽ bẻ gãy các liên kết polyme, nhựa thoái hóa và giòn vụn ra như bánh tráng nướng. Đến khi nước cống dội ngược ép không khí nén từ lòng cống kín phụt ngược lên, áp lực thủy tĩnh sẽ thổi bay nắp hộp của em ngay trong đợt triều đầu tiên của mùa mưa bão."

Yến cúi đầu nhìn chăm chú vào đoạn kim loại bị ăn mòn loang lổ. Mặt đồng thau xám xịt phủ một lớp bột xanh xao xác như vảy nến, ren ốc đã kẹt cứng vì gỉ sét gặm nham nhở vào từng đường xoắn. Một cảm giác nghẹn ứ dâng lên nơi cuống họng cô. Yến không phải là người mù quáng; cô hiểu rõ những nguyên lý vật lý cơ bản. Những bài toán mô phỏng thủy lực trên màn hình máy tính của cô luôn chạy trơn tru với các giả định hoàn hảo: các cảm biến luôn trả về những chuỗi số thực nguyên vẹn không tì vết, điện áp nguồn nuôi luôn phẳng lỳ, và môi trường luôn tĩnh lặng. Nhưng hiện thực ở xưởng cơ khí Liên Chiểu sặc mùi khói kim loại cháy này đang dùng chính những mẩu phế liệu gỉ sét để đập vỡ từng mảnh ảo tưởng học thuật đó.

"Nếu nâng cấp toàn bộ linh kiện lên chuẩn công nghiệp thì chi phí thế nào?" Yến hỏi, cố giữ cho giọng mình không run rẩy, dù bàn tay đặt trên cuốn sổ tay đã vô thức siết chặt mép bìa da.

Nam không chớp mắt, ngón tay thoăn thoắt bấm máy tính cành cạch: "Hộp bảo vệ bằng nhựa polycarbonate chịu va đập cấp IK08 và kháng tia cực tím chuyên dụng ngoài trời. Gioăng làm kín bằng cao su silicone đúc nguyên khối, chuẩn kín nước IP68 ngâm sâu hai mét không rò. Toàn bộ ốc vít, long-đền, giá đỡ kẹp ống phải gia công bằng inox 304 không rỉ cán nguội. Đầu nối cáp luồn phải dùng loại chuyên dụng chống nước tiêu chuẩn hàng hải bằng đồng mạ niken dày, có keo bọc co nhiệt hai lớp chống ẩm ngấm dọc theo lõi đồng, và quan trọng nhất: phải phủ lớp keo bảo vệ conformal coating gốc silicone lên toàn bộ bề mặt bo mạch để chống hơi muối bốc hơi ngưng tụ thành giọt sương axít. Giá vật tư thô mua sỉ cho mỗi bộ như vậy không dưới bốn triệu hai trăm ngàn, chưa tính một đồng tiền công cắt phôi, phay rãnh và hàn gá kẹp của thợ bên anh."

"Bốn triệu hai một trạm..." Yến lẩm bẩm, âm thanh như nghẹn lại giữa lồng ngực. Nếu nhân cho năm điểm đo theo đúng thiết kế tối ưu, con số sẽ vọt lên tới hai mươi mốt triệu đồng — vượt quá hai phần ba tổng số vốn sinh tồn còn lại của Thuỷ Kế cho cả mười một tuần tới. Nếu chi ngần ấy tiền cho vỏ bọc phần cứng, cô sẽ không còn đủ tiền trả chi phí hạ tầng máy chủ, không còn tiền duy trì dịch vụ cổng tin nhắn cảnh báo SMS cho người dân, và thậm chí không đủ tiền trả tiền thuê căn gác xép làm văn phòng ở Thanh Khê sang tháng thứ hai.

"Em không kham nổi mức đó," Yến ngẩng lên nhìn Nam, ánh mắt mang theo vẻ khẩn thiết mà cô hiếm khi để lộ ra ngoài trước mặt người khác. "Anh Nam, xưởng Bền Mạch có thể tính giá hỗ trợ hữu nghị cho bên em đợt đầu không? Coi như anh trợ giá vật tư giúp em. Dù sao đây cũng là dự án thử nghiệm cộng đồng cho khu dân cư nghèo hay ngập úng, nếu chạy tốt đợt này, sau này Thuỷ Kế gọi được vốn hoặc triển khai mở rộng cho các kho bãi logistics lớn ở Cẩm Lệ hay khu vực cảng Tiên Sa, em chắc chắn sẽ đặt hàng độc quyền toàn bộ phần cứng gia công cơ khí bên anh."

Nam ngừng bấm máy tính. Bàn tay anh buông thõng, đặt chiếc kìm nhọn xuống mặt bàn nghe cạch một tiếng khô khốc. Anh ngả người ra sau lưng chiếc ghế xếp kim loại kêu cót két, khoanh hai tay trước ngực, nhìn thẳng vào mắt Yến bằng ánh nhìn bình thản đến tàn nhẫn. Không khí trong xưởng bỗng chốc chùng xuống, chỉ còn tiếng mô-tơ máy phay rì rầm đơn điệu phía xa và tiếng quạt thông gió cũ kỹ quay lạch cạch trên tường tôn.

"Yến này," giọng Nam trầm hẳn xuống, không còn chút bông đùa bỡn cợt ban nãy mà trở nên nghiêm nghị, rạch ròi đến mức xa cách. "Anh với em biết nhau từ hồi em còn chân ướt chân ráo học năm nhất Bách Khoa, trước cả khi em vào Sài Gòn làm cho mấy tập đoàn công nghệ lớn. Anh quý em, thật lòng nể cái tính dám bỏ việc lương nghìn đô ở trạm máy chủ để quay về cái dải đất miền Trung này làm mấy thứ lấm lem bùn đất cứu ngập. Nhưng xưởng Bền Mạch là cơ sở kinh doanh cơ khí chính xác, không phải là một tổ chức phi chính phủ hay quỹ từ thiện xã hội, và anh càng không thể lấy tình cảm bạn bè trường cũ ra để trợ cấp cho bảng cân đối kế toán của công ty Thuỷ Kế."

Yến cảm thấy hai vành tai mình nóng bừng như bị tạt nước sôi. Một sự tự ái nghề nghiệp cuộn lên trong lồng ngực, vừa bẽ bàng vừa cay đắng đến nghẹn lời. Cô cúi nhìn mũi giày vải đã bạc màu của mình, ngón tay bấu chặt vào mép bàn gỗ.

"Anh không có ý ép em vào chân tường," Nam nói tiếp, từng lời nói ra chậm rãi, chắc nịch như nhát búa gõ định hình lên đe thép. "Nhưng sau lưng anh còn ba người thợ cơ khí lành nghề. Chiều thứ Bảy nào anh cũng phải phát lương công nhật đủ cho họ mang về nuôi vợ con. Tiền điện ba pha tháng này bên điện lực báo tăng giá thêm mười hai phần trăm, tiền phôi inox 304 nhập từ Chợ Lớn về theo xe tải bắt buộc phải thanh toán tiền mặt một trăm phần trăm tại bến xe trung tâm, người ta không cho nợ một cắc. Nếu anh nhận làm năm bộ cảm biến cho em với giá rẻ mạt bằng linh kiện dỏm để chiều lòng em, chỉ ba tuần sau nước ngập làm chập mạch cháy cảm biến, em sẽ quay lại tìm ai? Tìm anh chứ ai. Lúc đó anh lại phải bỏ công thợ ra đi bảo hành không công cho em giữa trời mưa bão à? Tiền xăng xe, tiền công thợ lội cống ai gánh cho anh?"

"Em không bao giờ có ý định bắt anh phải chịu thiệt thòi vì em..." Yến lí nhí thanh minh, cảm giác xấu hổ dâng ngập tâm trí.

"Thương trường không vận hành bằng ý định tốt, Yến à," Nam cắt ngang một cách dứt khoát, không để sự thanh minh kéo dài. "Người làm kỹ thuật thực chiến nói chuyện bằng độ bền vật liệu và dòng tiền thực tế. Giải pháp duy nhất của em lúc này là phải thực tế lại: giảm số lượng xuống còn ba bộ. Bỏ hai điểm đo râu ria ở mấy khúc quanh phụ trước quán cơm với tiệm giặt ủi đi, chỉ giữ lại ba vị trí then chốt nhất của bài toán thủy lực: một điểm kiểm soát triều hạ lưu ở cửa cống thoát kênh Phú Lộc, một điểm đón dòng dội ngược ở đầu hẻm An Khê, và một trạm đo mực nước ngập tức thời đặt ngay ngã ba trũng nhất trước tiệm bà Lành. Ba bộ đó, anh sẽ làm đúng chuẩn công nghiệp: vỏ polycarbonate chống tia cực tím, giắc nối tiêu chuẩn hàng hải, bo mạch đổ keo hai thành phần chống hơi muối tuyệt đối."

Anh kéo tờ báo giá dịch vụ gia công đã in sẵn từ dưới ngăn kéo bàn máy tính, đẩy trượt về phía cô:

"Tổng chi phí trọn gói ba bộ là mười hai triệu sáu trăm ngàn, vừa khít khoản tiền em đang có. Nhưng đi kèm với điều kiện tiên quyết: hợp đồng phải ghi rõ điều khoản nghiệm thu phần cứng tại xưởng. Khi thiết bị đã bàn giao và chạy kiểm thử đạt chuẩn áp suất nước trong bồn thử nghiệm của anh, trách nhiệm bảo hành của Bền Mạch chỉ bao gồm lỗi kỹ thuật do linh kiện cơ khí và vỏ hộp trong ba mươi ngày. Bất kỳ sự cố nào phát sinh do môi trường nước ngập bẩn thực tế ngoài hiện trường, rác rưởi quấn đứt dây, chuột cắn cáp, hoặc người dân va quẹt xe cộ làm gãy giá đỡ, xưởng anh sẽ cử người đi kiểm tra bảo trì với mức phí dịch vụ ba trăm ngàn một lượt. Không có chuyện bảo hành miễn phí vô hạn đối với môi trường ngập nước cống ô nhiễm."

Yến nhìn tờ báo giá trắng đen rạch ròi đến mức tàn nhẫn đặt trên bàn. Từng con số, từng dòng chữ hoa ghi rõ điều khoản loại trừ trách nhiệm đều được Nam soạn thảo kỹ lưỡng, sắc cạnh như một bản hợp đồng thương mại quốc tế, không chừa một khe hở nào cho sự cả nể, du di hay tình thân quen biết cũ.

Cô hít một hơi thật sâu, nén chặt sự hụt hẫng và cái tôi kiêu hãnh đang chực trào lên đáy mắt. Nam nói không sai một chữ nào. Ngay khoảnh khắc cô cố dùng lời hứa hẹn tương lai xa vời và mối quan hệ bạn bè cũ để mặc cả chi phí vật tư, cô đã vi phạm chính nguyên tắc minh bạch và tôn trọng chuyên môn mà cô luôn đòi hỏi ở các đối tác dữ liệu. Kinh doanh công nghệ vì cộng đồng không thể và không bao giờ được phép dựa dẫm vào sự hy sinh thầm lặng của những người thợ cơ khí kiếm cơm bằng mồ hôi nước mắt.

"Được," Yến cầm lấy cây bút bi của Nam, đặt ngòi bút xuống góc dưới bản dự toán ba bộ cảm biến và ký tên một cách dứt khoát. "Em đồng ý phương án ba bộ chuẩn công nghiệp và điều khoản bảo trì có tính phí ba trăm ngàn một lượt. Chiều nay anh cho thợ cắt phôi giá đỡ và gia công vỏ hộp luôn được không?"

"Đầu giờ chiều anh tiện xong gá kẹp inox, bốn giờ chiều anh sẽ chở vỏ hộp mẫu qua văn phòng bên Thanh Khê cho em kiểm tra kích thước lắp đặt bo mạch," Nam thu lại tờ giấy, cẩn thận kẹp vào bìa hồ sơ nhôm, thái độ lập tức trở về vẻ điềm đạm, sòng phẳng của một đối tác chuyên nghiệp. "Nhớ dặn người thi công phải khoan bắt vít nở bằng thép không rỉ vào trụ bê tông đặc, đừng có tiếc tiền mà dùng dây thép hay dây rút nhựa buộc tạm bợ. Gió bão miền Trung nó giật một phát rơi tũm xuống lòng cống là mất toi bốn triệu bạc đấy, không vớt lại được đâu."

***

Bốn giờ chiều, cái nóng oi nồng đặc trưng của dải đất ven biển miền Trung vẫn chưa chịu tan biến khỏi căn gác xép nhỏ của Thuỷ Kế nằm lọt thỏm trong con ngõ ngoằn ngoèo ở quận Thanh Khê. Mái tôn fibro-xi-măng hấp thụ nhiệt lượng cả ngày dài hắt xuống căn phòng một luồng khí hầm hập như lò sấy lúa. Tiếng máy hàn cơ từ tiệm sửa chữa đồ điện gia dụng tầng dưới thỉnh thoảng rít lên từng chập giật cục, mùi nhựa thông cháy khét lẹt và khói hàn chì nồng nặc bốc ngược qua các khe hở của sàn ván ép mỏng dính khiến không khí trong phòng càng thêm ngột ngạt, bức bối.

Phạm Minh Khang đẩy cánh cửa gỗ ọp ẹp bước vào, tiếng bản lề gỉ sét kêu ken két rợn người. Chiếc áo thợ điện màu xanh công nhân bạc phếch của cậu ướt đẫm mồ hôi, dán chặt vào tấm lưng gầy gò, từng mảng muối trắng kết tinh loang lổ thành vệt quanh bả vai. Khang ném chiếc mũ bảo hộ lao động màu vàng đã trầy xước nham nhở lên chiếc bàn làm việc duy nhất trong phòng, thở hắt ra một hơi dài mệt mỏi rồi bước thẳng tới bục cửa sổ, với lấy chai nước lọc một lít rưỡi tu ừng ực cho đến khi cạn phân nửa.

"Trời này mà leo trụ bê tông ngoài đường thì đúng là nướng thịt người sống," Khang quẹt mạnh mu bàn tay thô ráp lau vệt mồ hôi chảy ròng ròng trên cằm, đưa mắt nhìn quanh căn phòng chật chội ngổn ngang dây cáp mạng bấm dở, màn hình máy tính cũ và những chồng tài liệu kỹ thuật chất đống. "Kêu em qua gấp có việc chi đó chị Yến? Em còn phải chạy ngược qua Ngũ Hành Sơn kéo đường dây sau công-tơ cho người ta trước sáu giờ tối đây. Khách họ giục từ trưa tới chừ."

Yến đứng dậy, cẩn thận trải bản vẽ thi công hiện trường mà cô vừa phác thảo lại chi tiết sau cuộc gặp với Nam lên mặt bàn gỗ ép đã cong vênh bốn góc.

"Chị cần em phụ lắp đặt ba hộp cảm biến ở khu vực An Khê vào sáng sớm mai," Yến nói, cố gắng giữ cho giọng mình nghe thật bình thản, nhẹ nhàng và tự nhiên nhất có thể. "Hai hộp gắn ở thành cầu kênh Phú Lộc và lan can cống hở thì dễ rồi, chân đế bằng phẳng, chỉ cần dùng máy khoan pin bắt vít nở inox là xong. Nhưng có một hộp quan trọng nhất bắt buộc phải gắn trên thân cột điện dân sinh ngay góc ngã ba An Khê, cách mặt đất khoảng bốn mét rưỡi để cảm biến siêu âm chĩa thẳng xuống miệng hố ga chính mà không bị người đi đường va quẹt, đồng thời tấm pin mặt trời hứng đủ góc nắng buổi sớm."

Khang cúi người xuống, tì hai bàn tay chai sần lên mép bàn, mắt lướt nhanh qua bản vẽ. Cậu không phải dân kỹ sư thiết kế hệ thống dữ liệu, nhưng ba năm lăn lộn làm thợ điện công trình tự do từ Nam Ô vào đến Hội An đã rèn cho cậu đôi mắt cực kỳ tinh tường, nhạy bén đối với hạ tầng điện thực địa. Cậu nheo mắt nhìn sơ đồ bố trí dây dẫn kéo dài từ đỉnh cột xuống rãnh cống, rồi đột ngột ngẩng phắt dậy, cơ mặt đanh lại, đôi mắt lộ rõ vẻ sững sờ xen lẫn giận dữ.

"Chị tính gắn cái hộp sắt này lên cái cột điện bê tông số 04 ngay đầu ngõ An Khê đó hả?" Khang gặng hỏi, giọng cậu bắt đầu gắt gỏng, từng âm sắc miền Trung đanh lại.

"Đúng rồi, vị trí đó là tối ưu nhất về góc quét của cảm biến và bắt sóng 4G..."

"Tối ưu cái con khỉ mốc!" Khang đập mạnh ngón tay trỏ xuống bản vẽ, làm tờ giấy A3 rung lên bần bật. "Chị có bao giờ bước chân ra đứng dưới chân cái cột điện đó ngửa mặt nhìn lên quá hai phút chưa? Cái cột hạ thế đúc từ hồi thập niên chín mươi, bê tông phong hóa lòi cả cốt thép rỉ sét ngoằn ngoèo ra ngoài! Trên đầu cột là một búi dây mạng viễn thông, dây cáp truyền hình cáp quang với dây điện dân sinh móc trộm chằng chịt như cái tổ quạ khổng lồ. Đáng nói nhất là cái hộp chia điện hạ thế của bên điện lực lắp ngay tầm ba mét đang bị bung nắp, mấy mối nối dây bọc băng keo đen chảy nhựa nham nhở vì quá tải, trời chỉ cần mưa phùn ẩm ướt là cầm bút thử điện quẹt vô vỏ kim loại đỏ rực lên! Chị bảo em leo lên đó?"

Yến sững người trước phản ứng dữ dội ngoài dự kiến của em trai. Cô hơi lùi lại nửa bước: "Thì em có đầy đủ đồ nghề thợ điện mà... Mình có thể tìm cách cúp cầu dao tạm thời của nhánh đó hoặc né đoạn rò điện đó ra..."

"Chị nói nghe dễ ợt như bỡn vậy hè?" Khang cắt ngang, giọng cậu vỡ ra vì ức chế dồn nén bấy lâu nay. "Em là thợ điện đi làm dạo, kiếm từng đồng bạc cắc, chứ em có phải là công nhân biên chế của Điện lực Đà Nẵng đâu mà đòi có quyền trèo lên cắt điện hạ thế của cả khu dân cư? Chị tưởng muốn cúp điện là giơ tay giật cầu dao cái rụp hả? Người ta chửi tắt bếp! Leo lên cái cột mục đó cao bốn mét rưỡi, chân không có đai an toàn chuyên dụng có khóa hãm trượt, đầu không có mũ cách điện chuẩn cao thế mười ki-lô-vôn, chỉ cần sẩy chân một cái hay lơ ngơ quẹt mu bàn tay vô sợi dây pha rách vỏ bọc là điện giật té đập đầu xuống mặt đường bê tông chết tươi tại chỗ chứ chẳng chơi! Đồ nghề của em chỉ đủ đi dây trong nhà dân, đồ bảo hộ leo trụ chuyên dụng công ty điện lực người ta cấp cả chục triệu một bộ, em lấy đâu ra tiền mà sắm?"

"Chị tưởng việc này đơn giản với em..." Yến bắt đầu cảm thấy mất kiên nhẫn. Cơn nhức đầu âm ỉ do thiếu ngủ liên miên cộng với áp lực tài chính nghẹt thở sau cuộc nói chuyện với Nam khiến cô không kiềm chế được sự bực bội đang chực bùng phát. "Chỉ là leo lên bắt ba con ốc siết cổ dê bằng inox giữ cái hộp nhỏ thôi mà. Hồi nhỏ ở nhà mấy việc leo trèo sửa mái tôn dột, leo thang nối lại đường dây điện sau bão em vẫn làm suốt đó thôi? Chị đang lúc khó khăn, dự án đang vào giai đoạn sống còn, cần người nhà hỗ trợ một tay, sao chuyện gì em cũng phải làm quá vấn đề lên như vậy?"

Lời vừa thốt ra khỏi miệng, nhìn thấy ánh mắt của Khang, Yến lập tức nhận ra mình đã phạm phải một sai lầm khủng khiếp.

Khang đứng chết trân tại chỗ. Khuôn mặt sạm nắng, gầy guộc của chàng trai hai mươi tư tuổi co rút lại trong một thoáng bàng hoàng, rồi ánh mắt nhìn chị gái chuyển dần từ giận dữ sang một sự thất vọng cùng cực, lạnh lẽo đến buốt người. Cậu buông thõng hai tay, cười nhạt một tiếng. Tiếng cười khô khốc, cay đắng đến nhói lòng dội vào vách tường gác xép.

"À, hóa ra trong mắt chị, em vẫn mãi chỉ là thằng em trai làm ba cái việc vặt không công cho gia đình," Khang nói, từng lời gằn xuống nặng trịch như đá tảng đè lên ngực. "Hồi nhỏ sửa mái tôn dột cho mẹ là vì bổn phận làm con, nhà nghèo không có tiền thuê thợ thì em phải trèo. Còn bây giờ chị mở công ty riêng, chị làm kỹ sư dữ liệu lớn trên thành phố, chị nghiên cứu phần mềm công nghệ cao cứu nhân độ thế, rồi chị mặc định thằng Khang này phải vác xác ra leo cột điện rò nguy hiểm đến tính mạng để phục vụ cho cái dự án khởi nghiệp danh giá của chị? Miễn phí? Bằng cái thứ gọi là tình thân gia đình?"

"Khang, chị không có ý đó, thật sự chị không nghĩ sâu..." Yến bối rối bước tới, định đưa tay chạm vào vai em, nhưng Khang đã dứt khoát lùi lại một bước dài, giữ một khoảng cách tuyệt đối giữa hai người.

"Chị có ý đó rành rành ra đấy, chỉ là chị không dám thừa nhận thôi!" Khang chỉ thẳng tay vào chiếc túi đồ nghề cũ kỹ bằng vải bạt rách góc đặt dưới sàn. "Chị biết bộ kìm bấm cosse thủy lực với chiếc máy khoan bê tông dùng pin này em mua bằng tiền gì không? Em đang phải cắn răng trả góp mỗi tháng một triệu hai trăm ngàn cho tiệm ngũ kim ngoài đường Trường Chinh đó! Mỗi buổi chiều em xách xe chạy đôn chạy đáo ngoài đường kiếm từng năm chục, một trăm ngàn tiền công sửa ổ cắm cháy, nối đường dây máy bơm cho người ta để đắp vào tiền nợ đồ nghề, tiền ăn hàng ngày nộp cho mẹ. Em không có lương tháng ổn định, không có tiền tài trợ của ai hết. Chị nhờ em đi khảo sát hố ga hai hôm nay ngoài An Khê, em bỏ cả hai buổi làm thợ, em không tính với chị một đồng nào vì nghĩ chị là chị ruột của em, chị đang vất vả khởi nghiệp. Nhưng đến mức bắt em leo lên cột điện rò nguy hiểm chết người mà chị vẫn xem như chuyện hiển nhiên em phải làm giúp chị, thì em chịu rồi. Chị đi thuê thợ bên ngoài đi, chị ra chợ phiên tìm xem có thằng thợ điện nào dám trèo lên cái cột mục rò điện đó với giá dưới năm trăm ngàn mà không có xe thang bảo hộ không!"

Căn gác xép rơi vào một khoảng im lặng chết chóc. Gió chiều thổi qua khe cửa sổ mang theo hơi nóng hầm hập của mặt đường nhựa. Tiếng búa gõ lách cách đều đặn từ tiệm sửa chữa đồ điện dưới tầng một dội ngược lên sàn ván ép nghe khô khốc, trơ trọi.

Yến đứng chôn chân giữa phòng, hai bàn tay buông thõng bên hông run rẩy nhè nhẹ. Từng câu từng chữ của Khang như những nhát dao sắc lẹm cứa thẳng vào lòng tự trọng và sự kiêu hãnh của cô. Suốt bao nhiêu năm qua, cô luôn tự hào mình là đứa con gái giỏi giang của gia đình, là niềm hãnh diện của mẹ khi đỗ thủ khoa đại học, rời quê hương vào Nam lập nghiệp với mức thu nhập hàng nghìn đô-la, gửi tiền đều đặn về sửa nhà. Để rồi khi trở về, cô vô thức mang theo cái quyền năng kẻ cả, cái tâm thế gia trưởng vô hình áp đặt lên đứa em trai ít học hơn mình. Cô đòi hỏi đối tác như Nam phải sòng phẳng, phải chuyên nghiệp, nhưng lại đối xử với chính giọt máu mủ của mình như một nguồn lao động rẻ mạt, miễn phí và mặc nhiên có sẵn.

Hình ảnh căn nhà cấp bốn ở quê hiện về rõ mồn một trong tâm trí cô: chiếc máy may Liên Xô cũ kỹ của bà Cúc cọc cạch chạy từng đường chỉ trong đêm tối mờ ảo để chắt bóp từng đồng tiền lẻ, và bóng lưng Khang cặm cụi ngồi lau chùi từng chiếc kìm, chiếc mỏ-lết mua trả góp. Sự nghèo túng chưa bao giờ làm mất đi phẩm giá và lòng tự trọng của họ; chỉ có sự vô tâm ngạo mạn của cô mới vừa dẫm đạp lên nó.

Yến hít một hơi thật sâu, cố nuốt trọn vị mặn đắng đang nghẹn ứ nơi cổ họng vào trong. Cô bước chầm chậm tới bên bàn làm việc, kéo ngăn kéo lấy ra một tờ giấy A4 trắng tinh phẳng phiu cùng một cây bút bi mực xanh.

"Khang," giọng Yến nhỏ nhẹ, không còn chút cao giọng hay phòng thủ nào, chỉ còn lại sự chân thành tuyệt đối. "Chị xin lỗi. Chị sai rồi."

Khang thoáng giật mình trước câu nói của chị gái. Bờ vai đang gồng cứng vì giận dữ của cậu hơi chùng xuống, nhưng ánh mắt vẫn còn nguyên nét e dè, cảnh giác.

Yến ngồi xuống chiếc ghế xoay cũ, đặt tờ giấy ngay ngắn trên mặt bàn gỗ, nắn nót viết từng dòng chữ hoa đậm nét:

"CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

THỎA THUẬN CÔNG NHẬT THI CÔNG HIỆN TRƯỜNG"

Khang đứng lặng nhìn từng nét chữ đều đặn của chị gái hiện dần trên trang giấy trắng. Hai hàng chân mày của cậu khẽ nhướng lên, đôi môi mím chặt nhưng không thốt ra lời nào.

"Bên A là Công ty TNHH Một thành viên Thuỷ Kế, do Phạm Hải Yến làm đại diện pháp luật," Yến vừa viết vừa đọc to từng câu từng chữ, giọng rành rọt và chậm rãi. "Bên B là Phạm Minh Khang, kỹ thuật viên thi công hệ thống điện độc lập. Nội dung công việc: Khảo sát thực địa, khoan lắp giá đỡ cơ khí và cố định ba hộp quan trắc cảm biến theo sơ đồ kỹ thuật đã thống nhất. Đơn giá công nhật: Ba trăm năm mươi ngàn đồng cho một buổi làm việc bốn tiếng. Hình thức thanh toán: Chuyển khoản hoặc tiền mặt dứt điểm ngay sau khi hai bên ký biên bản nghiệm thu buổi thi công."

Yến dừng bút một nhịp, ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào đôi mắt còn đỏ hoe vì tức giận của Khang. Ánh mắt cô giờ đây hoàn toàn vắng bóng sự trịch thượng của một người chị cả trong gia đình, chỉ còn lại sự trân trọng và tôn nghiêm đối với một người thợ lành nghề:

"Và điều khoản quan trọng nhất, chị ghi rõ ở mục số bốn: Bên B có toàn quyền từ chối thi công hoặc đơn phương đình chỉ việc lắp đặt tại bất kỳ vị trí nào nếu qua kiểm tra thực tế nhận thấy hiện trường không đảm bảo tuyệt đối an toàn lao động, bao gồm nguy cơ rò rỉ điện hạ thế, kết cấu cột hoặc tường không vững chắc, hoặc thiếu trang thiết bị bảo hộ đạt chuẩn. Trong trường hợp đó, Bên A có trách nhiệm điều chỉnh phương án kỹ thuật theo khuyến nghị an toàn của Bên B mà không được cắt giảm bất kỳ khoản tiền công nào của buổi làm việc đó."

Yến ký tên mình vào góc trái dưới chân bản thỏa thuận, ghi rõ họ tên và đóng một dấu mộc tròn màu đỏ của công ty mà cô vừa nhận từ Sở Kế hoạch Đầu tư tuần trước. Xong xuôi, cô xoay tờ giấy một trăm tám mươi độ về phía Khang, chìa cây bút bi ra trước mặt cậu bằng cả hai tay.

"Em đọc lại kỹ đi. Nếu đồng ý các điều khoản này thì ký vào đây giúp chị. Sáng mai chúng ta bắt đầu làm việc theo đúng tư cách đối tác kỹ thuật độc lập. Chị sẽ trả trước cho em năm mươi phần trăm tiền công buổi sáng ngay bây giờ để em mua thêm găng tay cách điện và ốc vít."

Khang nhìn chằm chằm vào tờ giấy trắng mực đen nằm ngay ngắn trên bàn. Dòng chữ "Kỹ thuật viên thi công hệ thống điện độc lập" đập vào mắt cậu như một sự thừa nhận trang trọng mà suốt ba năm làm thợ dạo cậu chưa từng nhận được từ bất kỳ ai, kể cả những người thân trong gia đình. Cậu nhìn sang gương mặt hốc hác, đôi quầng mắt thâm đen vì kiệt sức của chị gái. Nét giận dữ gay gắt trên gương mặt chàng trai trẻ dần dần tan biến, nhường chỗ cho sự ngượng ngùng vụng về của một đứa em trai chưa từng quen với việc được đối xử bình đẳng và chuyên nghiệp như một người đàn ông trưởng thành.

Khang đưa bàn tay thô ráp cầm lấy cây bút bi. Cậu không đọc lại quá lâu, chỉ cắm cúi ký những nét nguệch ngoạc nhưng dứt khoát vào góc phải tờ giấy. Cậu đặt bút xuống, hắng giọng một tiếng thật to để giấu đi sự bối rối:

"Tiền tạm ứng thì thôi, khỏi đi. Làm xong xuôi, nghiệm thu chắc chắn rồi đưa luôn một thể cho gọn sổ sách. Còn cái cột điện số 04 đầu ngõ An Khê đó, dẹp hẳn cái ý tưởng trèo lên bắt hộp đi. Trưa nay lúc chạy ngang qua đó mua gói thuốc, em có nhìn thấy bên hông tiệm sửa xe máy của chú Ba có một cái dầm bê tông mái hiên đưa ra ngay phía trên miệng cống. Chỗ đó thấp hơn nhiều, cao tầm hai mét tám, kết cấu tường gạch mười phân chắc chắn, lại hoàn toàn cách ly khỏi mớ dây điện hạ thế chằng chịt. Sáng mai em đem thang nhôm chữ A với máy khoan bê tông qua bắt gá kẹp vào dầm đó, vừa tuyệt đối an toàn cho em khi thi công, vừa dễ cho bên chị trèo lên kiểm tra, thay pin bảo trì sau này mà không cần xin phép ai."

Một gánh nặng vô hình dường như vừa được trút bỏ hoàn toàn khỏi lồng ngực Yến, khiến cô cảm thấy buồng phổi mình nhẹ bẫng. Cô khẽ gật đầu, nở một nụ cười hiếm hoi sau nhiều ngày căng thẳng: "Được, sáng mai chị sẽ mang máy đo laser qua đo lại góc quét cảm biến theo vị trí dầm mái hiên đó."

Đúng lúc đó, tiếng cọt kẹt quen thuộc của những bậc cầu thang gỗ dưới chân vang lên dồn dập, kèm theo tiếng bước chân nện nặng nề trên sàn ván ép. Cánh cửa phòng bật mở, Nguyễn Hoài Nam xuất hiện ở ngưỡng cửa. Anh vẫn mặc nguyên chiếc áo khoác kaki lấm lem dầu máy từ trưa, khuôn mặt phong trần đẫm mồ hôi. Trên hai tay anh đang ôm một chiếc hộp kỹ thuật bằng nhựa công nghiệp màu xám đậm dày dặn, các góc cạnh được bo tròn tinh xảo, kèm theo một bộ gá kẹp bằng thép không rỉ sáng loáng, các mối hàn vảy cá đều tăm tắp.

Nam bước vào phòng, đưa mắt nhìn thấy tờ giấy thỏa thuận công nhật nằm trang trọng trên bàn cùng nét mặt còn vương chút ngượng ngùng của hai chị em. Ánh mắt anh dừng lại trên chữ ký còn tươi màu mực của Khang, khóe môi khẽ nhếch lên một nụ cười kín đáo nhưng đầy thấu hiểu của một người từng trải.

"Vỏ hộp mẫu với bộ gá kẹp inox gia công xong xuôi rồi đây," Nam đặt khối kim loại và nhựa nặng trịch lên bàn làm việc. Chiếc hộp đập xuống mặt gỗ phát ra một âm thanh "trịch" trầm chắc, đanh gọn, hoàn toàn khác biệt với sự ọp ẹp, giòn tan của chiếc hộp nhựa rẻ tiền hồi sáng ở xưởng Liên Chiểu. "Anh làm sẵn gioăng cao su silicone đúc ép nhiệt và khoét hai lỗ luồn cáp có ren đồng chuẩn hàng hải. Khang, chú em lại đây xem qua cái gá kẹp chữ L này coi bắt vít nở mười ly vào dầm bê tông có vừa tay không."

Khang bước tới, cầm chiếc gá inox nặng trịch lên săm soi. Cậu dùng đầu ngón tay cái miết thử các đường hàn TIG phẳng phiu, kiểm tra độ dày của bản thép ba ly rồi gật đầu tán thưởng: "Hàn tig ngấu sâu và đẹp đó anh Nam. Dùng ốc nở inox mười ly siết chết vào dầm bê tông thì gió bão cấp mười hai cũng đừng hòng giật lung lay được."

Yến nhìn chiếc hộp cảm biến hoàn chỉnh đầu tiên của Thuỷ Kế nằm kiêu hãnh trên mặt bàn, cảm giác nhẹ nhõm vừa nhen nhóm bỗng chốc lại bị đè nặng bởi hiện thực khắc nghiệt phía trước. Ba bộ cảm biến này là tất cả những gì cô có thể mua được bằng đồng vốn eo hẹp của mình, và chúng sắp sửa phải đối mặt với thử thách tàn bạo nhất ngoài thực địa.

Nam không nói thêm về chiếc hộp mới. Anh thọc tay sâu vào túi chiếc áo khoác kaki lấm lem, lôi ra một vật nhỏ được bọc cẩn thận trong một lớp giẻ lau màu xám dính đầy dầu luyn. Anh không nói một lời, từ từ mở từng nếp gấp của lớp giẻ ra và đặt vật đó xuống ngay cạnh chiếc hộp bảo vệ bóng bẩy.

Đó là một bo mạch điện tử trần trụi đã gãy đôi.

Bề mặt phíp đồng màu xanh lá cây nguyên thủy của bo mạch đã bị biến tính hoàn toàn thành một màu nâu đen xỉn nhớt, phủ đầy những mảng cặn vôi hóa và rỉ sét sủi bọt lấm tấm như nấm mốc bám trên thân cây mục. Những chân chip vi xử lý li ti bằng hợp kim thiếc-chì đã bị ăn mòn cụt lủn, chỉ còn trơ lại những vệt gỉ đồng xanh lè quánh đặc như rêu chết bám quanh các đường mạch in đã bong tróc. Một mùi bùn sình thối rữa nồng nặc hòa lẫn mùi tanh nồng của axit hữu cơ và hơi ẩm lưu huỳnh từ bo mạch bốc lên, xộc thẳng vào mũi ba người, chiếm đoạt hoàn toàn không gian ngột ngạt của căn gác xép.

Nam lật ngửa một bo mạch cũ bị bùn cống ăn mòn đưa cho Yến xem, nhắc rằng nước ngập ở Đà Nẵng không phải nước cất trong phòng thí nghiệm.