Bảng Đếm Ngược

Tấm bảng đen phụ ở góc lớp 12 Văn được kẻ viền phấn đỏ rực với con số “100” to tướng ở chính giữa, báo hiệu một trăm ngày đếm ngược đến kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Những vệt phấn màu đỏ tươi cọ xát vào nền gỗ bạc màu, sắc lẹm và chói gắt đến mức khiến bất kỳ ai vừa bước qua bậc cửa lớp cũng phải bất giác chững lại nửa nhịp. Mới chỉ tuần trước thôi, tiếng cười nói giòn tan về những phong bao lì xì đỏ thắm, mùi mứt gừng cay nồng và những chuyến du xuân đầu năm dọc triền đê sông Đào còn râm ran khắp các góc phố Nam Định. Nhưng sáng nay, ngày đầu tiên trở lại trường sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, cái lạnh ẩm ướt của những cơn mưa phùn giăng kín cành bàng khẳng khiu dường như đã dập tắt hoàn toàn bầu không khí rộn rã thường ngày.

Gió bấc cuối mùa thốc từng cơn tê tái qua những ô cửa chớp đã tróc sơn, mang theo mùi ngai ngái của đất ướt và hơi nước đọng trên những vòm lá xà cừ cổ thụ. Sân trường THPT Trần Văn Lan chìm trong một màu xám đục của tiết trời tháng Giêng ẩm ướt. Những vũng nước mưa loang loáng phản chiếu vòm trời chì đặc, in bóng những bước chân vội vã của nhóm học sinh kéo cao cổ áo khoác gió, cúi đầu rảo bước cho kịp hồi trống báo hiệu buổi học đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết.

Thay vào chỗ những câu chuyện đầu xuân ríu rít là những chồng tài liệu luyện đề dày cộp, giấy thi thử ố vàng chất cao ngất ngưởng trên từng mặt bàn gỗ. Mùi giấy in thau lẫn mùi mực photocopy hắc nồng ngập tràn không gian. Khắp phòng học, từng tiếng thở dài thảng thốt thi thoảng lại bật lên, nặng nề như những giọt sương đọng trĩu trịt ngoài bậu cửa sổ.

Miên ngồi ở vị trí quen thuộc nơi bàn bốn dãy ba, đưa mắt nhìn ra vòm phượng già sừng sững giữa sân trường. Những chồi non xanh nhạt bắt đầu cựa mình tách lớp vỏ nâu xù xì sau chuỗi ngày dài chống chọi với giá rét. Hơi lạnh phả qua khe kính nứt nơi bệ cửa khiến đầu ngón tay cô tê rần, nhưng cảm giác lạnh lẽo ấy chẳng thấm vào đâu so với cái buốt nhói đang âm ỉ dội lên nơi lồng ngực. Bên cạnh cô, Đông Quân đã ngồi ngay ngắn từ sớm. Cậu lẳng lặng mở chiếc cặp da, xếp gọn ba cuốn sổ tay bìa đen và chiếc hộp bút kim loại sang một góc bàn theo trật tự thẳng tắp đến từng mi-li-mét. Trên trang đầu cuốn sổ phân chia thời gian biểu của Quân, mốc thời gian một trăm ngày đã được cậu cẩn thận đánh dấu bằng một ô màu xám tro, ghi rõ từng chặng ôn tập cho môn Toán và Khoa học Tự nhiên. Từng nét kẻ bằng thước nhựa trong suốt dứt khoát, chuẩn xác, không một milimet xô lệch, hệt như chính con người cậu: kỷ luật đến mức lạnh lùng, luôn đứng ngoài mọi sự xao động của thế giới xung quanh.

Miên khẽ đưa ngón tay chạm nhẹ vào gáy cuốn vở ghi Ngữ văn. Lớp bìa bọc bằng giấy xi măng đã sờn rách ở mép, để lộ lớp chỉ khâu thô ráp. Trong lòng cô, dư âm của buổi tối mùng hai Tết vẫn còn rung lên từng nhịp âm ỉ. Bảng dự toán chi phí học tập của mẹ Lan với con số một trăm triệu đồng khoanh đỏ bằng mực bút bi sắc lẹm, vết mực hằn sâu qua hai lần mặt giấy kẻ ngang, cùng những mẩu báo Tuổi Xanh ký bút danh Mộc Miên được bố Thành ủi phẳng phiu cất dưới đáy hộp đồ nghề thợ điện nồng mùi dầu máy mỡ bò... tất cả như một lời nhắc nhở thiêng liêng.

Cô không còn là đứa trẻ chỉ biết trốn chạy vào thế giới mộng mơ của trang viết, vẽ nên những vần thơ vu vơ về cánh bằng lăng hay sắc tím hoa xoan ven ngõ nhỏ. Mục tiêu hai mươi tư điểm khối D1 giờ đây là chiếc chìa khóa duy nhất để cô tự mở cánh cửa bước vào giảng đường Báo chí Hà Nội mà không làm oằn thêm đôi vai gầy guộc của cha mẹ. Mẹ cô đã bắt đầu đong đếm từng hào tiền chợ, bố cô đã nhận thêm những ca sửa điện tận ngoại thành lúc nửa đêm gió rít đến tím tái cả bàn tay chai sần. Mỗi một ngày trôi qua không đơn thuần là thời gian rơi rụng, mà là mồ hôi và những âu lo chĩu nặng đang đè lên lưng mẹ cha.

Thế nhưng, cảm giác ngột ngạt trong phòng học lúc này lại quá đỗi chân thực.

“Một trăm ngày nữa thôi đấy, chúng mày ơi...” Giọng Thảo Anh, cô bạn ngồi ở dãy bên cạnh, cất lên yếu ớt như tiếng gió lọt qua khe cửa. Thảo Anh buông rơi chiếc bút bi xuống mặt bàn, tựa cằm vào hai mu bàn tay tái nhợt vì lạnh. “Sáng nay tao mở tập đề thi thử môn Lịch sử ra mà chữ nghĩa cứ bay đi đâu hết. Nhìn con số một trăm trên bảng mà tim tao đập thình thịch, muốn ngất xỉu ngay tại chỗ. Mấy mốc sự kiện kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ từ năm ngoái học xong giờ trôi sạch như nước đổ đầu vịt.”

“Đừng nói nữa, tao còn chưa thuộc hết bảng công thức lượng giác đây này,” Tuấn “béo” gục đầu xuống bàn, hai tay ôm chặt lấy mớ tóc rối bù, giọng rên rỉ qua lớp áo nỉ dày cộm. “Mẹ tao bảo đợt khảo sát chất lượng tháng Ba này mà dưới bảy điểm là cắt hết tiền tiêu vặt, nhốt ở nhà không cho đi đâu cả, hủy luôn chuyến du lịch tốt nghiệp. Nhìn đống đề cương dày thế này, nuốt làm sao cho trôi? Nhìn sang mấy đứa khối A, khối B phòng bên cạnh, sáng ra tụi nó đã mang đề chuyên đề ra cày như máy, lớp Văn mình thì cứ lơ ngơ như bò đội nón.”

Tiếng lật giở tài liệu sột soạt hòa cùng những lời than vãn kéo dài tạo nên một bầu không khí u uất đến tê người. Những tờ giấy thi thử in bằng loại giấy bãi bằng màu vàng ngà, xơ xác và cong mép sau kỳ nghỉ Tết, bị vo lại rồi mở ra trong những bàn tay bồn chồn. Con số “100” bằng phấn đỏ ở góc bảng như một chiếc đồng hồ cát vô hình, từng hạt từng hạt chảy xiết, rớt xuống sàn gạch men lạnh ngắt, siết nghẹt lồng ngực của bốn mươi đứa học trò sắp sửa bước vào ngưỡng cửa quan trọng nhất của mười hai năm đèn sách. Không còn chỗ cho những mơ mộng vu vơ, không còn những buổi chiều thảnh thơi đạp xe qua cầu Đò Quan ngắm ráng chiều đỏ rực trên mặt nước. Trước mắt họ chỉ còn là những ma trận đề, những bảng điểm phân loại tàn nhẫn, và nỗi sợ hãi mơ hồ về việc bị bỏ lại phía sau con đường thênh thang nhưng chật chội mang tên đại học.

***

Đến giờ ra chơi tiết thứ hai, sự căng thẳng âm ỉ ấy rốt cuộc cũng bùng phát thành một làn sóng phản kháng ngấm ngầm.

Ngoài trời, mưa phùn bắt đầu dày hạt hơn, quất lẹt đẹt vào những tấm kính cửa sổ rung lên bần bật. Khi tiếng chuông điện vừa dứt, Tít vội vã chạy từ bàn đầu lên bục giảng, trên tay cầm xấp giấy thông báo từ Văn phòng Đoàn trường còn thơm mùi mực in roneo mới coong. Gương mặt cậu bạn lớp trưởng vốn luôn tươi tỉnh, hớn hở giờ đây lộ rõ vẻ bơ phờ, mái tóc xoăn tít dường như xẹp xuống vì thiếu ngủ, hai quầng thâm dưới mắt hiện rõ mồn một như quệt nhọ nồi. Bộ đồng phục mùa đông rộng thùng thình dường như càng khiến vóc dáng Tít thêm phần gầy guộc.

“Các bạn trật tự nghe tớ thông báo chút việc chung!” Tít đập hai bàn tay vào nhau, tiếng vỗ tay vang lên khô khốc, cố kéo dài giọng để át đi tiếng ồn ào đang râm ran từ bốn dãy bàn. “Thứ nhất là danh sách đăng ký các môn thi thử đợt hai vào tuần sau, ai chưa nộp tiền lệ phí thì mang lên cho thủ quỹ trước mười hai giờ trưa. Thứ hai là kế hoạch chuẩn bị cho Hội trại 26/3 sắp tới. Đoàn trường vừa phát khung nội dung: mỗi lớp khối Mười hai phải dựng một gian trại truyền thống kết hợp triển lãm ảnh và trưng bày tờ báo tường cuối cấp. Hạn nộp bản vẽ thiết kế cổng trại và ma-két báo tường về văn phòng Đoàn là cuối tuần này...”

Lời Tít chưa dứt, cả lớp đã rộ lên những tiếng xì xào phản đối gay gắt. Không khí vốn đã ngột ngạt nay lại như có ai châm ngòi nổ vào đống rơm khô.

“Lại hội trại nữa à? Năm nay thi tốt nghiệp đến nơi rồi, thời gian đâu mà làm trại với bẻ tre dựng cổng?” Huy “cận” từ bàn cuối đứng bật dậy, đẩy gọng kính cận dày cộp lên sống mũi, tay vung vẩy tập đề thi môn Tiếng Anh in đen sì những lỗi gạch đỏ. “Lớp mình là lớp chọn Văn, điểm Toán với Ngoại ngữ năm nào cũng lẹt đẹt so với khối Tự nhiên. Tớ đề xuất năm nay làm qua loa cái lều bạt có sẵn của trường cho xong việc, lấy lệ thôi! Thời gian đấy để người ta còn luyện ngữ pháp với giải đề hình không gian chứ!”

“Đúng đấy!” Một vài giọng nữ khác lập tức hùa theo, tiếng đập bàn lách cách vang lên phụ họa. “Còn tờ báo tường nữa, ma-két số hai mới chỉ lên khung thô từ trước Tết, giờ bắt viết bài rồi vẽ vời nắn nót thì lấy đâu ra thời gian? Đợt thi thử đợt hai này tính điểm để phân chia lại các lớp phụ đạo buổi chiều đấy. Tớ nghĩ nên hoãn hẳn tờ báo tường lại, hoặc dán mấy bài văn mẫu cũ lên cho đủ thủ tục là được rồi. Trường chấm phong trào chứ ai đọc kỹ từng chữ làm gì đâu!”

“Thời buổi nào rồi còn dựng trại tre với làm báo tường thủ công?” Một cậu bạn khác chêm vào, giọng bực dọc ra mặt. “Các lớp A1, A2 người ta đã xin Đoàn trường cho nộp tiền phạt để khỏi phải trực trại rồi kìa. Lớp mình cứ vẽ chuyện, ôm đồm rơm rác vào người rồi đến lúc thi rớt thì ai chịu trách nhiệm cho?”

Những tiếng thở dài và gật đầu đồng tình lan nhanh như một vệt dầu loang. Áp lực thi cử nước rút dồn dập đã biến những nhiệt huyết rực rỡ thuở ban đầu thành gánh nặng ngột ngạt. Bất kỳ hoạt động tập thể nào lúc này cũng bị xem như một kẻ thù đánh cắp thời gian quý báu để giải toán, học từ vựng hay cày đề cương. Những ánh mắt lo âu, bẳn gắt lướt qua nhau. Mới chỉ cách đây mấy tháng, khi bước vào đầu năm học cuối cấp, cả lớp từng hào hứng bàn bạc về một gian trại rực rỡ mang phong cách của một góc phố Thành Nam xưa, một tờ báo tường ghi lại trọn vẹn gương mặt của từng thành viên. Nhưng đứng trước con số “100” đỏ lừ trên góc bảng, tất cả những lời hẹn ước ấy dường như đã trở thành một trò đùa xa xỉ và phiền toái.

Nghe những lời bàn lùi ấy, Miên cảm thấy tim mình thắt lại. Lồng ngực cô nhói buốt như bị ai đó bóp nghẹt. Cô nhớ những buổi chiều mùa đông rét buốt trước Tết, khi cả tổ báo tường ngồi chen chúc dưới mái hiên nhà bà ngoại Đông Quân, tỉ mẩn dùng dao rọc giấy gọt từng thanh tre, pha từng mảng màu nước để tạo hình cho trang bìa. Cô nhớ nụ cười rạng rỡ của Na khi chụp xong những bức ảnh chân dung đen trắng ghi lại khoảnh khắc các bạn đang say sưa đọc sách bên cửa sổ, nhớ ánh mắt lấp lánh của Tít khi cầm bản thảo đầu tiên lên ngắm nghía. Chẳng lẽ tất cả những tâm huyết ấy, tất cả những gì họ muốn gửi gắm về ba năm thanh xuân gắn bó dưới mái trường này, lại dễ dàng bị gạt bỏ sang một bên chỉ vì một vài nỗi hoang mang nhất thời?

Miên nhìn sang Quân. Cậu bạn cùng bàn vẫn ngồi bất động, lưng thẳng tắp như một bức tượng tạc từ đá hoa cương. Nhưng cây bút chì bấm trên tay cậu đã dừng lại giữa chừng bài giải hình học không gian. Ngòi chì 0.5 mảnh mai khẽ tì xuống mặt giấy trắng, tạo thành một vệt xám đậm rồi ngừng hẳn.

Miên ngập ngừng đứng dậy, hai bàn tay siết chặt lấy mép tà áo đồng phục trắng đến mức móng tay hằn sâu vào lòng bàn tay. Đôi môi cô hơi run rẩy, nhưng ánh mắt kiên định nhìn thẳng về phía những người bạn đang xôn xao bàn tán.

“Các cậu ơi... tờ báo tường cuối cấp này chúng ta đã thống nhất từ đầu năm rồi mà. Chủ đề ‘Những điều bình thường bị lãng quên’ là nơi lưu giữ lại ký ức của cả lớp mình suốt ba năm qua. Nếu bây giờ làm qua loa hoặc dán bài văn mẫu lên, thì nó đâu còn ý nghĩa gì của riêng lớp 12 Văn nữa...”

Giọng Miên nhỏ nhẹ, dù đã cố gắng nói to nhưng vẫn chìm nghỉm giữa tiếng bàn tán lao xao. Những âm thanh cãi vã, tiếng lật sách, tiếng kéo ghế rào rào gần như nuốt chửng lời trần tình của cô.

“Nhưng Miên ơi, thi đại học trượt thì lấy đâu ra tâm trạng mà ngắm ký ức?” Thảo Anh quay xuống, giọng đầy vẻ mệt mỏi và sốt ruột, đôi mắt đỏ hoe vì mất ngủ nhìn trân trối vào Miên. “Bọn tớ không khéo tay như cậu và Na, cũng chẳng giỏi văn như cậu để ngồi hàng giờ nắn nót từng bài viết. Giờ chỉ nhìn thấy số một trăm ngày kia là đầu óc đã muốn nổ tung rồi. Gian trại cũng vậy, dựng hoành tráng để làm gì khi mà tuần sau thi thử điểm thấp thì cô Hà lại phạt cả lớp? Tương lai của tụi mình phụ thuộc vào tờ phiếu báo điểm thi đại học, chứ có phụ thuộc vào cái giải Nhất báo tường của trường đâu!”

“Phải đấy, thực tế chút đi Miên!” Một vài tiếng phụ họa vang lên từ góc cuối lớp. “Cậu thi khối D còn dễ thở, tụi tớ thi khối C, cả tập tài liệu Sử - Địa dày bằng đốt ngón tay thế này còn chưa thuộc một chữ. Hơi đâu mà thơ với thẩn!”

Thấy Miên lúng túng đứng chôn chân giữa những lời phản bác dồn dập, gương mặt cô đỏ bừng rồi dần chuyển sang tái nhợt, Quân chậm rãi đặt cây bút xuống bàn. Tiếng kim loại va vào mặt gỗ phát ra một âm thanh đanh gọn, dứt khoát. Cậu đứng thẳng dậy, chiều cao vượt trội cùng vẻ mặt điềm đạm, lạnh lùng cố hữu lập tức thu hút sự chú ý của nửa sau phòng học. Bầu không khí ồn ào bỗng chốc chùng xuống một nhịp.

“Về mặt tiến độ,” Quân cất giọng trầm tĩnh, rành rọt từng từ một, âm lượng không quá lớn nhưng vang rõ đến từng góc lớp học, “bảng kế hoạch Gantt mà tổ báo tường lập ra từ tháng Mười Một đã tính toán trừ hao toàn bộ kỳ nghỉ Tết và hai tuần ôn thi thử đợt hai. Khung ma-két số hai đã hoàn thành kết cấu chịu lực tại nhà bà ngoại tớ từ trước Tết. Phần còn lại chỉ là ráp sáu bài viết chuyên mục và bộ ảnh chân dung của Na. Nếu mỗi người giữ đúng cam kết nộp bản thảo thô trong ba trăm từ, việc hoàn thiện tờ báo chỉ mất đúng bốn tiếng đồng hồ vào chiều Chủ nhật.”

Cậu đưa mắt nhìn khắp lớp, ánh nhìn sắc sảo, lạnh lùng không hề né tránh bất kỳ gương mặt nào: “Việc dừng lại giữa chừng không giúp các cậu tăng thêm điểm Toán hay điểm Văn. Nó chỉ là một phản xạ trốn chạy khi đối mặt với áp lực. Một gian trại tạm bợ hay một tờ báo tường chắp vá sẽ tồn tại ở phòng truyền thống suốt mười năm tới với danh nghĩa khóa 2006–2009 của trường Trần Văn Lan. Các cậu thực sự muốn người ta nhớ về lớp mình như một tập thể buông xuôi ngay từ chặng đầu tiên sao?”

Cả phòng học bỗng chốc im bặt trước lý lẽ đanh thép và không chút khoan nhượng của Quân. Từng con số, từng mốc thời gian và logic chặt chẽ của cậu như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào sự hỗn loạn đang bùng phát. Một vài bạn khẽ cúi đầu nhìn xuống bàn, ngượng ngùng trước sự thực tế phũ phàng nhưng hoàn toàn chính xác ấy. Huy “cận” cắn môi, ngồi phịch xuống ghế, không nói thêm được câu nào. Tuấn “béo” cũng lúng túng lật giở cuốn vở hình học, né tránh ánh nhìn nghiêm nghị của Quân.

Tuy nhiên, sự im lặng ấy không phải là sự đồng thuận, mà là một sự bế tắc mệt mỏi. Đám đông không cãi lại Quân, nhưng những ánh mắt trĩu nặng sự kiệt sức vẫn lảng tránh. Không ai đứng lên nhận viết bài, cũng chẳng ai hào hứng với việc dựng trại. Sự mệt mỏi tập thể như một bức tường vô hình, trơn nhẫy và lạnh lẽo, ngăn cách nhiệt huyết của tổ báo tường với thực tế khắc nghiệt của mùa thi. Lớp học lại chìm vào sự u ám nặng nề, chỉ còn tiếng mưa rơi lộp độp ngoài hiên và tiếng thở dài giấu kín trong những ngăn bàn đầy ắp đề cương.

***

Giữa tâm bão của những bất đồng và áp lực, người đứng ở vị trí chông chênh nhất chính là lớp trưởng Tít.

Sau khi Quân phát biểu, Tít vội vàng gõ mạnh chiếc thước gỗ xuống bàn giáo viên để vãn hồi trật tự: “Được rồi, được rồi! Chuyện báo tường và hội trại tổ cán sự sẽ họp lại vào cuối buổi hôm nay để cân đối thời gian hợp lý nhất cho mọi người. Giờ các tổ trưởng tập trung thu phiếu đăng ký thi thử đợt hai nộp lên đây cho tớ trước khi vào tiết ba!”

Tiếng ồn ào tạm lắng xuống khi tiếng trống vào lớp vang lên từng hồi dồn dập, nhưng guồng quay bận rộn lại lập tức cuốn Tít đi.

Suốt ba năm qua, cậu bạn Phạm Đức Tín luôn là linh hồn của lớp 12 Văn. Tít ồn ào, nhanh nhảu, hay pha trò và dường như không bao giờ biết mệt. Bất cứ khi nào lớp xảy ra xích mích hay Miên bị giáo viên gọi lên bảng mà run rẩy không nói nên lời, Tít luôn là người đầu tiên nhảy ra đỡ lời, dùng sự hóm hỉnh bẩm sinh để kéo bầu không khí trở lại bình thường. Cậu tình nguyện nhận mọi việc không tên: từ bê bình nước lọc hai mươi lít ở chân cầu thang lên tận tầng ba, ghi chép tỉ mỉ sổ đầu bài từng tiết học, nộp báo cáo thi đua tuần cho Đoàn trường, đến việc phân chia lịch trực nhật và lo liệu từng cuộn băng dính hai mặt, từng cây cọ vẽ cho tổ báo tường. Cậu giống như một chiếc lò xo nén chặt, luôn cố gắng bung nở nụ cười để truyền năng lượng cho bốn mươi con người xung quanh.

Nhưng năm nay, chiếc áo lớp trưởng dường như đã trở nên quá khổ và nặng trĩu trên đôi vai gầy guộc của cậu.

Từ chỗ ngồi của mình, Miên liên tục quan sát thấy những biểu hiện bất thường ở Tít. Trong suốt tiết học môn Địa lý, trong khi cả lớp cắm cúi chép bài về các vùng kinh tế trọng điểm, Tít vừa phải lén lút rà soát lại tập danh sách học sinh đăng ký thi thử đợt hai, vừa cặm cụi ghi chép biên bản sinh hoạt Đoàn, lại vừa mở cuốn sổ tay chi tiêu để tính toán kinh phí mua tre nứa, dây thừng và giấy màu dựng trại.

Cậu làm việc như một cỗ máy bị lên dây cót quá đà. Đôi bàn tay thoăn thoắt gạch xóa, ánh mắt đảo liên hồi giữa ba tập tài liệu khác nhau. Mồ hôi lấm tấm rịn ra trên trán dù trời rét căm căm. Thi thoảng, Miên thấy Tít đưa tay lên xoa mạnh hai bên thái dương, gương mặt nhăn nhúm lại vì một cơn đau nhức nhối. Cậu cắn chặt môi dưới, cố nuốt những tiếng rên rỉ vào trong lồng ngực, rồi lại gượng gạo cầm bút viết tiếp những dòng chữ ngoằn ngoèo, run rẩy trên mặt giấy ô ly.

Đến giờ ra chơi tiết bốn, khi phòng học vắng bớt người vì các bạn ùa xuống căng tin mua bánh mì lót dạ cho buổi học kéo dài đến tận trưa muộn, Miên bước lên bàn đầu định hỏi Tít về việc nộp bài tản văn cho số báo tường mới.

Đến gần bàn giáo viên, bước chân Miên khẽ khựng lại.

Tít đang ngồi thụp xuống ghế, hai mắt nhắm nghiền, trán tựa vào mép bàn gỗ lạnh ngắt. Cậu thở từng hơi ngắn và đứt quãng, toàn thân dường như đang run rẩy nhè nhẹ dưới làn áo gió mỏng. Lưng áo cậu hơi gù xuống, trông cô độc và kiệt sức đến thảm hại. Rồi như sực nhớ ra điều gì, Tít giật thót mình, vội vã thò tay vào sâu trong ngăn bàn, run rẩy móc ra một vỉ thuốc paracetamol đã bóc dở gần hết. Lớp giấy bạc rách tươm, nham nhở. Cậu không buồn dùng kéo cắt, dùng ngón tay cái bấm mạnh đẩy ra hai viên thuốc màu trắng đục, ném tọt vào miệng rồi với lấy chai nước lọc đã cạn gần đáy, ngửa cổ nuốt ực một hơi khan khốc.

Cổ họng Tít co thắt lại. Vị đắng chát của thuốc chưa kịp tan dường như xộc thẳng lên cuống họng khiến khóe mắt Tít đỏ hoe, nước mắt ứa ra vì sặc. Cậu ho khù khụ vài tiếng nghẹn ngào, vội vàng nhét vỉ thuốc trở lại dưới đáy cặp da, giấu sâu sau chồng đề cương ôn tập dày cộp, rồi đưa tay lên quệt ngang trán lau đi những giọt mồ hôi lạnh toát.

“Tít...” Miên khẽ cất tiếng gọi, giọng đầy lo lắng, bước thêm hai bước lại gần. “Cậu... cậu có sao không? Cậu đau đầu à?”

Tít giật nảy mình như đứa trẻ bị bắt quả tang làm điều sai trái, vội vàng ngẩng phắt dậy. Nụ cười quen thuộc lập tức nở trên môi cậu như một phản xạ tự nhiên được lập trình sẵn, nhưng nụ cười ấy méo mó, nhợt nhạt và gượng gạo đến tội nghiệp. Đôi mắt cậu trũng sâu, dại đi vì những cơn đau nửa đầu hành hạ suốt nhiều ngày.

“Ơ, Miên đấy à! Làm tớ hết hồn,” Tít cười xòa, giọng khàn đặc, tay vội vàng kéo tập tài liệu thi thử che kín khoảng trống trên mặt bàn nơi vỉ thuốc vừa nằm lúc nãy. “Không sao, không sao cả! Đêm qua tớ cày xong bộ đề thi thử môn Lịch sử lúc ba giờ sáng nên hơi thiếu ngủ tí thôi. Dạo này thời tiết ẩm ương quá, đầu óc hơi váng vất một tẹo. Uống ngụm nước là tỉnh táo ngay ấy mà. Cậu hỏi chuyện nộp bài báo tường đúng không? Cứ để đấy, chiều nay tớ gom một thể rồi mang sang chỗ bà ngoại Quân!”

“Cậu đừng gồng quá như thế,” Miên nhìn sâu vào đôi mắt trũng sâu với những tia máu đỏ của bạn, cảm giác xót xa dâng lên nghẹn ứ nơi cổ họng. Cô thấy đôi môi nứt nẻ của Tít đang khẽ giật giật. “Chuyện thu tiền thi thử với nộp hồ sơ hội trại, để tớ với Bảo, Na chia nhau làm đỡ cho. Cậu ôm đồm nhiều việc quá rồi. Nhìn mặt cậu xanh xao lắm, hay là xin cô về sớm nghỉ ngơi đi?”

“Ấy, không được!” Tít xua tay lia lịa, giọng nói có phần hấp tấp, gay gắt và phòng thủ một cách bất thường. Cậu đứng bật dậy nhưng phải bám tay vào mép bàn để giữ thăng bằng. “Mấy cái thủ tục hành chính này lằng nhằng lắm, quy định của Đoàn trường năm nay gắt gao, đưa người khác làm nhỡ sai sót số báo danh hay thiếu mã ngành thi thử thì rắc rối to. Thầy Bí thư Đoàn khó tính lắm, sơ suất một tí là trừ điểm thi đua của cả lớp ngay. Tớ là lớp trưởng, tớ phải chịu trách nhiệm đến cùng chứ. Thôi, cậu lo phần nội dung bài viết với kèm Toán cho tốt đi, Quân nó kỳ vọng vào cậu nhiều lắm đấy. Việc của lớp cứ để tớ lo, tớ quen rồi mà!”

Lời từ chối vội vã ấy, cùng ánh mắt kiên quyết đến bướng bỉnh của Tít, khiến Miên không thể nói thêm được điều gì. Cô đứng lặng nhìn cậu bạn vội vã lật giở tập danh sách, ngón tay run run đánh dấu vào từng dòng tên học sinh.

Miên hiểu rõ tâm lý ấy. Tít sợ người khác thất vọng về mình. Cậu sợ nếu buông tay ra dù chỉ một việc nhỏ, nếu thừa nhận mình đang kiệt sức, thì hình tượng người lớp trưởng toàn năng, tháo vát mà cậu dày công gầy dựng suốt ba năm qua sẽ sụp đổ tan tành. Nỗi sợ hãi vô hình ấy, cộng với áp lực điểm số thi thử ngày càng sa sút mà Tít luôn giấu kín trong các tin nhắn than thở lúc nửa đêm gửi cho Bảo, đang gặm nhấm và đẩy cậu bạn vào bờ vực kiệt quệ cả về thể xác lẫn tinh thần. Cậu đang cố giương một chiếc ô rách nát để che mưa cho cả bốn mươi con người, trong khi chính bản thân cậu đang ướt sũng và run rẩy dưới cơn giông tố của mùa thi.

Và điều tồi tệ nhất cuối cùng cũng đã xảy ra, như một quy luật tất yếu khi một cỗ máy đã bị quá tải đến mức gãy vụn.

Vì phải cùng lúc xử lý việc đối chiếu danh sách bốn mươi học sinh đăng ký các khối thi thử đợt hai, nộp tiền lệ phí về phòng tài vụ, lại bị cuốn vào việc hòa giải những bất đồng gay gắt của các nhóm trong lớp về kinh phí dựng trại, Tít đã để lẫn tập hồ sơ thiết kế hội trại 26/3 dưới đáy tủ đựng sổ sách chung ở góc lớp. Cơn đau đầu dai dẳng cùng những viên thuốc giảm đau uống vội đã làm trí nhớ của cậu trở nên mụ mẫm, chắp vá.

Khi tiếng chuông báo hiệu giờ sinh hoạt lớp chiều thứ Bảy vang lên từng hồi khô khốc, xé toạc không gian tĩnh mịch của buổi chiều muộn, Tít mới bàng hoàng phát hiện ra hạn chót nộp bản vẽ sơ đồ cổng trại, danh sách đăng ký các trò chơi dân gian và cam kết an ninh lên Văn phòng Đoàn trường đã trôi qua từ mười một giờ trưa hôm qua.

Không những thế, bản sơ đồ thiết kế trại vội vã mà Tít tự thức đêm vẽ lại trên một tờ giấy xé từ vở ô ly để nộp bù vào sáng nay lại thiếu mất chữ ký xác nhận của giáo viên chủ nhiệm. Giấy vẽ cẩu thả, không có dự toán kinh phí cụ thể, không có chữ ký duyệt của cô Hà, dẫn đến việc Văn phòng Đoàn trường thẳng thừng từ chối tiếp nhận và lập tức xếp lớp 12 Văn vào danh sách các tập thể vi phạm quy chế thi đua đợt cao điểm tháng Ba.

***

Cánh cửa lớp 12 Văn khẽ cọt kẹt mở ra. Tiếng bản lề rỉ sét rít lên ken két giữa bầu không khí ngột ngạt và nặng nề như trước một cơn giông mùa hạ.

Cô Đặng Thu Hà bước vào phòng học. Khác với vẻ tươi tắn, dịu dàng thường ngày trong những giờ giảng tùy bút Nguyễn Tuân say đắm lòng người hay những vần thơ ca kháng chiến hào hùng, gương mặt cô Hà chiều nay phủ một vẻ nghiêm nghị, sắc sảo và thoáng nét mỏi mệt giấu kín sau đôi mắt kính. Trên tay cô là cuốn sổ chủ nhiệm bọc da màu nâu đã mòn góc và một tập văn bản thông báo vừa nhận từ cuộc họp giao ban khẩn của hội đồng sư phạm nhà trường.

Tiếng kéo ghế, tiếng xì xào tắt lịm ngay tức khắc. Bốn mươi học sinh ngồi thẳng lưng, nín thở nhìn lên bục giảng. Con số “100” bằng phấn đỏ rực ở góc bảng dường như càng trở nên chói mắt hơn dưới ánh đèn tuýp trắng lạnh lẽo. Ngoài trời, những giọt mưa phùn vẫn đập vào cửa kính từng chặp, buốt giá và buồn bã.

Cô Hà đặt cuốn sổ xuống bàn giáo viên.

“Cộp!”

Tiếng va chạm giữa bìa da cứng và mặt gỗ vang lên khô khốc, dứt khoát, gõ thẳng vào tâm lý đang căng như dây đàn của cả lớp. Cả phòng học dường như ngừng thở.

“Lớp trưởng đứng lên cho cô,” giọng cô Hà cất lên. Giọng nói của một giáo viên dạy Văn xuất sắc luôn có một sức nặng đặc biệt: điềm đạm, tròn vành rõ chữ, nhưng mang theo một uy lực vô hình khiến không khí xung quanh lạnh toát.

Tít giật thót người, hai vai nảy lên một nhịp. Cậu lảo đảo đứng dậy khỏi vị trí bàn đầu dãy hai. Cậu cố gắng ưỡn thẳng ngực, đứng thẳng tắp theo thói quen nghiêm cẩn mỗi khi đối diện với giáo viên, nhưng hai bờ vai khẽ co rút lại như muốn trốn chạy khỏi ánh nhìn sắc như dao cạo của cô chủ nhiệm.

“Tín, em giải thích cho cô nghe chuyện gì đã xảy ra ở Văn phòng Đoàn trường sáng nay?” Ánh mắt cô Hà nhìn thẳng vào người học trò mà cô luôn tin tưởng giao phó mọi việc lớn nhỏ suốt ba năm qua. Trong ánh mắt ấy có sự thất vọng, có sự giận dữ, nhưng sâu thẳm hơn cả là một nỗi bất an không thể che giấu. “Thầy Bí thư Đoàn trường vừa trực tiếp gửi thông báo khiển trách về cuộc họp giao ban ban giám hiệu. Khối Mười hai có mười hai lớp, mười một lớp kia đều đã hoàn tất hồ sơ đăng ký hội trại từ sáng thứ Sáu. Riêng lớp 12 Văn nộp muộn hơn một ngày, bản vẽ thiết kế cổng trại và gian triển lãm vẽ cẩu thả trên một tờ giấy xé từ vở ô ly, không có dự toán kinh phí, không có danh sách phân công trực trại, và đặc biệt là không hề thông qua giáo viên chủ nhiệm để lấy chữ ký duyệt.”

Lời cô Hà như từng nhát búa gõ vào sự tĩnh lặng tuyệt đối của căn phòng. Từng ánh mắt trong lớp bắt đầu đổ dồn về phía Tít. Có những ánh mắt ngơ ngác không hiểu chuyện gì xảy ra, có những ánh mắt bàng hoàng, và cay đắng hơn cả là có cả những cái nhìn trách móc ngấm ngầm từ những người bạn vừa mới hôm qua còn gào lên đòi bỏ hội trại để lo ôn thi.

“Cô nhớ không nhầm,” cô Hà tiếp tục, giọng nói vẫn giữ được sự bình tĩnh mẫu mực nhưng từng âm tiết đều mang tính sát thương cao độ, “kế hoạch tham gia Hội trại 26/3 và nội dung trưng bày báo tường cuối cấp đã được cô giao cho ban cán sự lớp từ trước Tết Nguyên đán. Nhà trường coi hội trại năm nay là một phần quan trọng trong hồ sơ đánh giá thi đua cuối khóa, đồng thời là dịp để các em lưu lại những kỷ niệm đẹp đẽ nhất trước khi ra trường. Vậy mà bây giờ, Đoàn trường thông báo sẽ cắt quyền bốc thăm vị trí dựng trại đẹp ở khu vực trung tâm sân trường của lớp mình, đẩy lớp 12 Văn xuống khu đất phụ phía sau dãy nhà kho cũ. Khu đất đó vừa ẩm thấp, vừa lầy lội, tách biệt hẳn với khu vực lễ hội chính. Em nói cho cô và cả lớp biết, em đã quản lý công việc như thế nào?”

Dưới bục giảng, Tít đứng chôn chân tại chỗ.

Gương mặt cậu bạn cắt không còn một giọt máu, trắng bệch như tờ giấy thi để dưới mưa. Đôi môi thâm lại vì lạnh và vì sợ hãi, mấp máy vài lần nhưng không thể thốt ra thành lời tròn vẹn. Sau nhiều đêm thức trắng triền miên để cày từng trang đề cương Lịch sử, cộng thêm những viên thuốc giảm đau uống vội lúc bụng đói cồn cào và sự dằn vặt vì điểm số sa sút trong đợt thi thử trước, cơ thể Tít lúc này đã thực sự chạm đến giới hạn chịu đựng cuối cùng.

Miên ngồi ở phía sau, nhìn thấy rất rõ: hai bàn tay Tít đang giấu chặt sau lưng run lên bần bật. Những ngón tay gầy guộc bấm chặt vào nhau đến mức các đốt ngón tay trắng bệch, móng tay cắm sâu vào da thịt. Mồ hôi lạnh rỉ ra ướt đẫm cả mép áo đồng phục sau gáy. Đầu gối cậu khẽ chùng xuống, toàn thân lảo đảo như một ngọn đèn trước gió, như thể chỉ cần một cơn gió thoảng qua khe cửa sổ cũng đủ quật ngã cậu xuống nền gạch hoa giá lạnh.

“Em... thưa cô... em xin lỗi cô...” Giọng Tít khản đặc, vỡ vụn, nghẹn ứ nơi cuống họng khô rát. Cậu cúi gằm mặt, không dám nhìn vào mắt cô Hà. “Là... là do em sơ suất... Đợt này nhiều việc dồn dập quá... Em phải chốt danh sách thi thử đợt hai nộp cho phòng giáo vụ... rồi các bạn trong lớp lại bảo muốn hoãn báo tường... em định vẽ lại sơ đồ cổng trại cho đơn giản hơn để các bạn không phải mất nhiều thời gian... nhưng em quên mất hạn nộp... Em... em nhận hoàn toàn trách nhiệm... Em xin lỗi cô và các bạn...”

Những lời nhận lỗi vụng về, đứt quãng của Tít nghe như một tiếng thở dài tuyệt vọng của một người đang chìm dần xuống vùng nước sâu mà không còn chút sức lực nào để vùng vẫy.

Cả lớp im lặng đến rợn người. Tiếng kim đồng hồ trên tường kêu tích tắc từng nhịp khô khốc. Có tiếng ai đó thở dài thườn thượt. Vài bạn cúi gằm mặt xuống bàn, ngón tay mân mê mép tập đề thi. Những người vừa lớn tiếng phản đối hôm qua giờ đây chợt thấy chột dạ. Họ nhận ra sự mệt mỏi, ích kỷ và những lời bàn lùi của chính mình trong mấy ngày qua đã gián tiếp tạo nên áp lực khủng khiếp, đẩy người lớp trưởng của họ vào tình cảnh bế tắc và sai lầm này. Nhưng giữa bầu không khí nghiêm khắc của cô chủ nhiệm, không một ai đủ dũng khí đứng lên nhận lấy dù chỉ một phần trách nhiệm cùng cậu.

Cô Hà thở dài một hơi thật sâu, ánh mắt nhìn Tít vừa giận vừa xót xa, nhưng sự nghiêm khắc của một người quản lý không cho phép cô dễ dàng bỏ qua: “Tín, cô biết em nhiệt tình và luôn lo cho lớp suốt ba năm qua. Cô ghi nhận sự tận tụy của em. Nhưng nhiệt tình mà thiếu phương pháp, ôm đồm mọi thứ vào mình rồi để xảy ra sai sót mang tính hệ thống như thế này là thiếu chuyên nghiệp. Em đứng ra gánh vác hết, nhưng đến khi không gánh nổi thì quyền lợi của cả bốn mươi con người trong lớp này ai sẽ chịu trách nhiệm đây? Một góc trại sau nhà kho lầy lội, một tờ báo tường bị hủy bỏ, đó là cách các em muốn khép lại ba năm học của mình sao?”

Không khí trong lớp chùng xuống đến mức ngột ngạt, đặc quánh như chì, tưởng chừng như không một ai có thể hít thở bình thường. Tít đứng đó, đầu cúi gằm xuống ngực, đôi vai gầy rung lên từng chập nhỏ. Một giọt nước mắt kìm nén bấy lâu rốt cuộc cũng vỡ òa, lăn dài trên gò má tái nhợt của cậu bạn lớp trưởng rồi rơi xuống mặt bàn gỗ, loang ra thành một chấm sẫm màu. Cậu bạn luôn nói cười oang oang, luôn đứng ra che chắn cho mọi người trước mọi cơn thịnh nộ suốt ba năm qua, giờ đây đang thực sự cô độc, trần trụi và ngộp thở giữa sự phán xét của cả tập thể.

***

Miên ngồi ở bàn bốn, hai bàn tay cô đặt trên đùi siết chặt đến mức tê dại. Lồng ngực cô đập thình thịch từng nhịp hoảng loạn, máu dồn lên hai bên thái dương nóng ran.

Từng hồi ức rõ mồn một như một cuốn phim quay chậm ùa về trong tâm trí cô gái nhỏ:

Ngày đầu tiên bước chân vào lớp 10 Văn, khi cô sợ hãi trốn ở góc lớp, run rẩy không dám bước lên bục giảng tự giới thiệu tên mình vì tự ti với giọng nói đặc sệt vùng quê đê điều, chính Tít đã nhảy cẫng lên, pha trò về cái tên “Nguyễn Hạ Miên nghĩa là bông hoa gạo mùa hè đẹp rực rỡ” để cả lớp cười vang, giúp cô thoát khỏi những ánh nhìn soi mói.

Ngày chiếc hộp bút gỗ do chính tay bố Thành cặm cụi đẽo gọt tặng cô nhân ngày đỗ cấp ba bị một bạn vô tình làm rơi vỡ vụn, giữa lúc cô òa khóc nức nở, cũng chính là Tít đã luống cuống bò rạp dưới sàn gom từng mẩu chì gãy, rồi lén dùng keo dán lại từng mảnh gỗ nứt suốt cả giờ ra chơi.

Những buổi sinh hoạt lớp căng thẳng, bất cứ khi nào cô giáo chuẩn bị gọi tên Miên để phát biểu về những bài học chưa thuộc, Tít luôn là người nhanh nhảu giơ tay nói trước, lái câu chuyện sang một hướng khác để nhận phần việc khó khăn nhất về mình...

*“Cậu ấy luôn nói thay mình suốt bao nhiêu năm qua...”*

Ý nghĩ ấy xẹt qua đầu Miên như một tia chớp rực sáng xé toạc màn sương mù tự ti, nhút nhát vốn đã bủa vây lấy cô suốt mười bảy năm cuộc đời.

Bao nhiêu năm qua, cô đã quen ẩn mình trong cái bóng an toàn của người khác. Cô quen để Tít đứng ra làm lá chắn, quen để bố Thành gánh gồng những nhọc nhằn, quen để mẹ Lan lo toan từng bữa ăn giấc ngủ, còn bản thân thì thu mình lại như một con ốc nhỏ trong vỏ bọc của những trang sách êm đềm. Nhưng cuộc đời đâu thể mãi trốn chạy sau lưng người khác? Nếu hôm nay, ngay trong chính căn phòng học thân quen này, nhìn người bạn thân thiết nhất vì tập thể mà phải đơn độc chịu đựng sự trách phạt, cô vẫn tiếp tục chọn cách câm lặng để bảo vệ sự an toàn cho bản thân, thì mọi trang viết của cô, mọi ước mơ về công lý và lòng trắc ẩn của một người làm báo tương lai sẽ chỉ là những trò hề sáo rỗng!

Miên nhìn sang bên cạnh.

Đông Quân không nhìn cô. Cậu vẫn nhìn thẳng lên bục giảng với vẻ mặt lạnh tanh như thường lệ. Nhưng bàn tay phải của cậu đang lặng lẽ, dứt khoát đẩy tập hồ sơ ma-két số hai dày cộp cùng cuốn sổ tay ghi chép số liệu sang sát mép bàn của Miên.

Trên trang bìa tập hồ sơ bằng giấy roki trắng ngà, nét chữ cứng cáp, gãy gọn của Quân viết bằng mực bút sắt đen hiện lên rõ ràng, đập thẳng vào mắt cô:

*“Đừng sợ người khác nhìn thấy cậu khi bước ra ánh sáng.”*

Dòng chữ ấy như một mệnh lệnh, lại như một điểm tựa vững chãi vô cùng. Câu nói trong buổi chiều mưa ở thư viện khi hai đứa cùng ngồi giải đề, lời dặn dịu dàng của cô Hà sau cuộc thi viết học sinh giỏi thành phố, và cả hình ảnh đôi bàn tay nứt nẻ, thô ráp của người bố thợ điện đang cẩn thận là phẳng từng mẩu báo của con gái... tất cả hòa quyện thành một dòng chảy ấm nóng, cuộn trào mãnh liệt qua từng mạch máu, thổi bùng lên ngọn lửa dũng khí trong tâm hồn cô gái nhỏ.

Cô không thể trốn sau lưng người khác mãi được nữa. Nếu hôm nay cô không dám đứng lên vì người bạn thân thiết nhất của mình, thì ngày mai làm sao cô đủ bản lĩnh để bước ra ngoài xã hội, cầm cây bút nhà báo để bảo vệ cho những mảnh đời cơ cực?

Miên hít một hơi thật sâu. Lồng ngực căng tràn không khí lành lạnh của buổi chiều đầu xuân.

“Xoạt!”

Tiếng chân ghế gỗ ma sát vào nền gạch hoa vang lên dõng dạc, khô khốc, phá tan bầu không khí đông cứng của phòng học.

Trước sự sững sờ của bốn mươi con người và cái nhìn ngạc nhiên tột độ của cô Hà, Nguyễn Hạ Miên – cô học sinh chuyên Văn nhút nhát, sợ đám đông đến mức chưa từng dám tự giơ tay phát biểu giữa giờ sinh hoạt lớp suốt ba năm ròng – chậm rãi nhưng kiên quyết bước ra khỏi chỗ ngồi của mình.

Cô không hề cúi đầu. Đôi vai cô mở rộng. Cô bước từng bước vững chãi ra giữa lối đi trung tâm của lớp học, trên tay ôm chặt tập tài liệu và bản thiết kế ma-két số hai phẳng phiu.

“Thưa cô,” giọng Miên cất lên, ban đầu còn khẽ run rẩy vì nhịp tim đang đập dồn dập như gõ trống trong lồng ngực, nhưng từng âm tiết đều rõ ràng, tròn trịa, vang lên rành rọt giữa sự im lặng sững sờ của cả lớp, “em xin phép cô cho em được thay mặt tổ báo tường và ban cán sự lớp báo cáo toàn bộ kế hoạch dựng trại 26/3 và nội dung triển lãm của lớp 12 Văn ạ.”

Cả lớp 12 Văn như nín thở. Những ánh mắt kinh ngạc đổ dồn về phía vóc dáng nhỏ nhắn đang đứng sừng sững giữa lối đi. Thảo Anh há hốc mồm, Huy “cận” tròn mắt sau tròng kính. Tít giật mình quay phắt đầu lại, đôi mắt đỏ hoe mở to trân trối nhìn Miên như không dám tin vào những gì mình đang thấy và đang nghe. Trong đáy mắt cậu bạn lớp trưởng, nỗi hoang mang tột cùng dần nhường chỗ cho một sự bàng hoàng đầy xúc động.

Cô Hà chớp mắt. Ánh nhìn sắc sảo của cô khẽ lay động, chuyển từ ngạc nhiên sang một sự quan sát đầy thấu hiểu và trân trọng. Nét mặt nghiêm nghị của người giáo viên dường như giãn ra đôi chút. Cô khẽ gật đầu, giọng nói trầm xuống: “Được, Miên. Em nói đi.”

Miên siết nhẹ tập tài liệu trong tay, cảm nhận hơi lạnh của mặt giấy ép vào da thịt nhưng trong lòng lại ngập tràn một luồng nhiệt lượng ấm áp. Cô ngẩng cao đầu, hướng thẳng ánh mắt về phía bục giảng, nơi cô giáo chủ nhiệm đang đứng, rồi quét một vòng qua từng gương mặt thân quen của bạn bè trong lớp. Nỗi sợ hãi vô hình từng khiến cô run rẩy trước đám đông dường như đã bị ngọn lửa dũng khí thiêu rụi hoàn toàn.

Đứng trước 40 ánh mắt của cả lớp, giọng Miên dù còn run nhưng không hề ngắt quãng một giây nào.