Bóng đen Đại Nguyên

Chiếc xe bán pickup Ford Ranger hai cầu màu đen ánh kim lướt êm ru qua đoạn đường đất gồ ghề đầy ổ gà dẫn vào trung tâm xã, rồi từ từ hãm phanh ngay trước cổng chào xi măng quét vôi vàng đã bong tróc của làng Cư M'Rao. Biểu trưng cánh chim ưng sải rộng màu xanh lam viền bạc của Chuỗi Cà phê Đại Nguyên dán nổi bật hai bên cánh cửa xe, sáng loáng dưới cái nắng trưa hanh hao và gay gắt như thiêu như đốt của vùng đất đỏ bazan. Động cơ máy dầu dung tích lớn khẽ rùng mình nhả một làn khói mỏng rồi tắt lịm, để lại không gian cho tiếng gió mùa khô rít từng cơn dài qua những tán muồng đen chắn gió và tiếng xào xạc khô khốc của hàng chục chiếc cào gỗ đang miệt mài đảo hạt cà phê trên những tấm bạt dứa trải dài tít tắp dọc hai bên mép đường liên thôn.

Hàng chục người nông dân đang phơi cà phê vội buông tay cào, nheo đôi mắt kèm nhèm vì bụi đỏ và chói nắng, ngơ ngác dõi theo chiếc xe bóng bẩy hiếm hoi xuất hiện ở chốn heo hút này. Chiếc bán tải không dừng lại ở cổng làng mà trườn thêm một đoạn ngắn, lách qua rãnh thoát nước rồi đỗ xịch ngay giữa khoảng sân rộng tráng xi măng lồi lõm của nhà văn hóa Cư M'Rao. Ở đó, từ sáng sớm tinh mơ, một tấm băng rôn cỡ lớn bằng bạt hiflex đỏ tươi, viền vàng rực rỡ đã được giăng ngay ngắn giữa hai cây cột cờ rỉ sét, nổi bật trên nền tường vôi loang lổ những vệt rêu mốc đen kịt của căn nhà cộng đồng xây từ thập niên trước.

Dòng chữ in hoa sắc nét đập ngay vào mắt bất cứ ai đi ngang qua: "TẬP ĐOÀN ĐẠI NGUYÊN – HỘI THẢO LIÊN KẾT BỀN VỮNG VÀ BAO TIÊU NGUYÊN LIỆU CÀ PHÊ NIÊN VỤ MỚI".

Bên dưới mái hiên xi măng thấp lè tè, sáu chiếc bàn inox bóng loáng xếp thành một hàng dài ngay ngắn, phủ khăn trải bàn màu xanh thẫm in chìm họa tiết hạt cà phê cách điệu. Hai nhân viên trẻ măng, một nam một nữ, khoác trên mình chiếc áo thun polo đồng phục màu xanh lam cộc tay phẳng phiu, ngực thêu logo chim ưng tinh xảo, đang thoăn thoắt xếp từng chồng tài liệu dày cộm đóng gáy lò xo, bìa cứng cán màng mờ sang trọng. Cạnh mỗi tập tài liệu là một chai nước khoáng thiên nhiên ướp lạnh còn đọng nguyên những giọt sương li ti và một chiếc đĩa sứ trắng muốt xếp đầy bánh quy bơ ngoại nhập cùng kẹo sô-cô-la bọc giấy bạc lóng lánh. Mọi chi tiết đều toát lên một vẻ chuyên nghiệp, quy củ, sạch sẽ đến mức xa lạ, hoàn toàn đối lập với cái nghèo nàn, bụi bặm lưu cữu của khoảnh sân nhà văn hóa vùng sâu.

Từ các ngả đường mòn đất đỏ quạch như bột gạch dẫn ra từ buôn Thượng và buôn Hạ, bà con nông dân bắt đầu kéo về mỗi lúc một đông. Những người đàn ông Ê-đê luống tuổi mặc những chiếc áo sơ mi sờn rách hai bên vai, gấu quần xắn móng lợn, mười đầu ngón tay cáu bẩn thứ nhựa đen đặc quánh của vỏ cà phê tươi vừa hái sớm nay. Những người phụ nữ địu con nhỏ trước ngực hoặc sau lưng bằng tấm thổ cẩm bạc phếch, bước chân trần ngập ngừng trên nền xi măng bỏng rát, ánh mắt vừa e dè, vừa tò mò nhìn dán vào dãy bàn ghế sang trọng vốn dĩ chỉ thấy xuất hiện trong những ngày bầu cử hội đồng nhân dân các cấp hay những đợt cán bộ huyện về tiếp xúc cử tri.

Họ chụm đầu xì xào to nhỏ bằng thứ tiếng bản địa trầm đục, thi thoảng lại đưa những ngón tay gầy guộc, thô ráp chỉ trỏ vào chiếc xe hơi đời mới lấm lem một lớp bụi mịn và những thùng carton mang biểu trưng của tập đoàn đang được dỡ xuống từ thùng xe bán tải. Đối với mảnh đất Cư M'Rao này, nơi bao đời nay số phận của hạt cà phê làm ra chỉ gắn chặt với những chiếc cân móc lò xo rỉ sét của cánh thương lái lưu động, những chiếc bao tải gai rách rưới vá chằng vá đụp, và những cuốn sổ nợ đại lý phân bón quăn queo kẹp dưới đáy rương gỗ, thì sự xuất hiện đường bệ, tráng lệ đến mức lạnh lùng của một doanh nghiệp tầm cỡ từ thành phố lớn không khỏi mang lại cho họ một cảm giác vừa choáng ngợp, vừa nơm nớp hồ nghi.

Cánh cửa xe phía người lái khẽ bật mở bằng một tiếng "cách" êm ái, chắc nịch.

Một người đàn ông bước xuống xe, khoan thai đưa tay chỉnh lại cổ chiếc áo sơ mi cộc tay màu xanh nhạt có thêu biểu trưng chim ưng sắc sảo trước ngực trái. Người đó trạc ba mươi lăm tuổi, vóc người dong dỏng cao, lưng thẳng tắp, nước da sáng màu tương phản hoàn toàn với nắng gió Tây Nguyên. Mái tóc đen nhánh của anh ta được cắt tỉa cẩn thận theo phong cách hiện đại, khuôn mặt vuông vức toát lên vẻ trí thức, điềm đạm dưới cặp kính cận gọng titan mỏng dính. Ở người đàn ông này toát ra một thứ thần thái tự tin, chuẩn mực và sắc bén của một nhà quản trị được đào tạo bài bản từ những tập đoàn đa quốc gia sừng sỏ nhất.

Vũ Thành Đạt. Giám đốc Phát triển Vùng nguyên liệu của Chuỗi Đại Nguyên.

Đạt không vội vã bước ngay lên bục. Anh ta đứng lại bên sườn xe chừng nửa phút, nở một nụ cười ấm áp, khẽ nghiêng mình gật đầu chào từng người nông dân lớn tuổi đang đứng lóng ngóng, ngần ngại quanh mép sân. Phong thái của Đạt không hề vương chút trịch thượng hay cách biệt của kẻ lắm tiền nhiều của từ đô thị về vùng sâu; ngược lại, từng cử chỉ, từng ánh mắt của anh ta đều toát lên vẻ lịch thiệp, nhã nhặn, chừng mực và đầy sức cuốn hút. Đạt bước những bước dài, đĩnh đạc tiến lên ba bậc tam cấp của nhà văn hóa xã, đón lấy chiếc micro không dây mạ crom sáng loáng từ tay cô trợ lý, khẽ đưa ngón trỏ gõ nhẹ hai tiếng vào đầu lưới kim loại để kiểm tra tín hiệu âm thanh.

"Kính thưa các cụ, các bác, các cô chú và toàn thể bà con buôn Cư M'Rao," giọng nói của Đạt cất lên qua cặp loa nén treo trên xà nhà, âm lượng vừa vặn, trầm ấm và vang rõ, từng từ ngữ được phát âm chuẩn xác, rành rọt nhưng lại có một sự truyền cảm lạ lùng, hoàn toàn xóa tan khoảng cách xa lạ ban đầu. "Tôi là Vũ Thành Đạt, Giám đốc Phát triển Vùng nguyên liệu của Tập đoàn Cà phê Đại Nguyên. Hôm nay, tôi cùng các cộng sự không quản ngại đường sá xa xôi từ Sài Gòn lên đây, trước hết là để gửi lời chào trân trọng nhất đến những người đã một nắng hai sương làm ra hạt cà phê trên mảnh đất màu mỡ này. Tôi biết thời điểm hiện tại, bà con đang bước vào những ngày thu hoạch bận rộn và căng thẳng nhất của niên vụ. Từng gốc cà phê ngoài rẫy kia đang chín đỏ cành, và mối bận tâm lớn nhất, trĩu nặng nhất trong lòng mỗi gia đình lúc này không chỉ là chuyện kiếm đâu ra nhân công hái cho kịp con nước, mà là hái xong rồi sẽ bán cho ai, bán với giá bao nhiêu, và liệu có lại chịu cảnh bị thương lái ép giá, trừ lùi tạp chất vô tội vạ như bao mùa vụ trước hay không."

Từng câu, từng chữ của Đạt như đánh trúng vào tim đen, trúng vào nỗi đau đáu thường trực mà bất kỳ người nông dân nào ở Cư M'Rao cũng phải nếm trải mỗi độ cuối năm. Đám đông đang ồn ào xì xào bỗng chốc im bặt như có một bàn tay vô hình vừa vuốt qua. Hàng trăm đôi mắt đen láy, trũng sâu vì những đêm thức trắng canh trộm rẫy dồn cả về phía người đàn ông trẻ tuổi đang đứng đĩnh đạc trên thềm cao.

Đạt khẽ mỉm cười, ánh mắt lướt qua đám đông với một sự thấu hiểu sâu sắc. Anh ta không để cho sự im lặng ấy chùng xuống quá lâu mà lập tức tiếp nối bằng một phong thái dứt khoát của một người nắm trong tay giải pháp tối thượng:

"Đại Nguyên chúng tôi có mặt ở đây ngày hôm nay không phải để mua dăm ba tấn cà phê xô trôi nổi, kiếm chút lời lãi chênh lệch rồi quay lưng rời đi khi mùa vụ kết thúc. Chiến lược dài hạn của tập đoàn là xây dựng một chuỗi cung ứng khép kín, bền vững từ nông trại đến bàn trà, phục vụ trực tiếp cho hệ thống hơn ba trăm chi nhánh quán đang vận hành trên khắp các tỉnh thành cả nước, đồng thời chuẩn bị cho các hợp đồng chế biến sâu xuất khẩu sang thị trường Đông Á và châu Âu. Chúng tôi hiểu sâu sắc rằng, muốn người nông dân gắn bó với cây cà phê, muốn chất lượng hạt được bảo đảm ổn định qua từng năm, thì điều tiên quyết là người nông dân phải có được sự an tâm tuyệt đối về mặt tài chính ngay từ khi bắt đầu bước chân vào mùa hái. Vì vậy, hôm nay, Đại Nguyên trân trọng mang đến cho buôn làng Cư M'Rao một chương trình hợp tác bao tiêu toàn diện, có giá trị pháp lý ràng buộc trong ba niên vụ liên tiếp."

Đạt đưa tay ra hiệu cho người trợ lý nam đang đứng bên cạnh chiếc bàn chủ tọa. Người nhân viên lập tức tiến lên, đặt lên mặt bàn inox một chiếc vali hợp kim nhôm sáng loáng có khóa số bảo mật. Hai tiếng "tách, tách" khô khốc vang lên qua micro khi hai chiếc chốt kim loại bật mở. Chiếc nắp vali được đẩy ngược ra sau, để lộ toàn bộ không gian bên trong.

Đó là những cọc tiền mệnh giá năm trăm nghìn đồng mới cứng, phẳng phiu đến từng góc cạnh, còn nguyên dải băng niêm phong màu đỏ thắm của Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam. Từng thếp tiền dày cộm được xếp chèn khít khao vào nhau thành từng khối vuông vức, tỏa ra một thứ uy lực thị giác đầy ma mị dưới ánh nắng trưa rọi xiên qua mái hiên.

Đám đông bên dưới ồ lên một tiếng nghẹn ngào. Nhiều người vô thức rướn hẳn cổ lên, hai mắt mở to trừng trừng nhìn vào chiếc vali kim loại. Họ đã từng thấy tiền, nhưng chưa bao giờ thấy nhiều tiền mặt tươi rói, nằm ngay ngắn, trần trụi và ở cự ly gần đến thế ngay giữa nhà văn hóa buôn mình.

Đạt giơ cao tập tài liệu mẫu có đóng dấu đỏ chót của tập đoàn lên ngang ngực, cánh tay vung ra đầy tự tin:

"Chương trình liên kết của Đại Nguyên được xây dựng dựa trên ba cam kết nền tảng không bao giờ thay đổi. Thứ nhất: Chúng tôi cam kết bao tiêu một trăm phần trăm toàn bộ sản lượng quả tươi hoặc cà phê nhân xô trên toàn bộ diện tích đất rẫy mà bà con đăng ký tham gia chuỗi liên kết. Không bỏ sót một hạt, không giới hạn khối lượng trần. Thứ hai: Mức giá sàn thu mua của Đại Nguyên sẽ luôn được tính toán để bảo đảm lợi nhuận ổn định cho nông hộ, cam kết tối thiểu luôn cao hơn năm phần trăm so với giá thị trường do các thương lái địa phương công bố tại thời điểm chốt giao dịch. Và thứ ba, điều quan trọng nhất, mang tính đột phá nhất mà chưa một đơn vị nào trên địa bàn Tây Nguyên này dám thực hiện: Ngay sau khi đại diện hộ gia đình ký tên hoặc điểm chỉ vào bản hợp đồng bao tiêu ba năm này, Đại Nguyên sẽ giải ngân tạm ứng ngay lập tức ba mươi phần trăm tổng giá trị sản lượng ước tính của cả niên vụ, bằng chính những cọc tiền mặt tươi rói đang nằm trên chiếc bàn này, trao tận tay bà con tại chỗ!"

Tiếng ồn ào lập tức bùng nổ dữ dội như một đàn ong vò vẽ vỡ tổ. Người ta bắt đầu xô đẩy, chen lấn nhau tiến sát về phía mép hiên xi măng. Tiếng gọi nhau ơi ới, tiếng hỏi dồn dập bằng cả tiếng Kinh lẫn tiếng Ê-đê vang lên náo loạn cả một góc trời.

Ba mươi phần trăm tiền mặt trao tay ngay tại chỗ! Đó không phải là một con số ảo nằm trên những trang giấy cam kết thanh toán gối đầu, cũng không phải là lời hứa hẹn sẽ trừ dần vào tiền mua phân bón hay thuốc trừ sâu của các đại lý vật tư. Đối với những nông hộ nghèo ở Cư M'Rao, những người mà quanh năm suốt tháng bị bủa vây bởi vòng kim cô nợ nần—nợ tiền phân bón NPK đợt một, đợt hai từ đầu mùa mưa, nợ tiền dầu chạy máy bơm tưới đợt hoa nở tháng hai, nợ tiền gạo ăn đong từng bữa ở tiệm tạp hóa—thì một khoản tiền mặt lớn rơi xuống tay ngay lúc này chẳng khác nào một cơn mưa rào tưới đẫm mảnh nương đang khô nẻ vì hạn hán.

Cứ nhẩm tính một cách mộc mạc nhất: một hộ có chừng một hécta rẫy cà phê, sản lượng bình quân khiêm tốn khoảng mười lăm tấn quả tươi, tính theo thời giá hiện tại thì ba mươi phần trăm tạm ứng đã lên tới hơn bốn mươi triệu đồng tiền mặt! Bốn mươi triệu đồng trao tay trong một buổi sáng, không cần thế chấp sổ đỏ ngân hàng, không cần làm thủ tục thẩm định phức tạp kéo dài hàng tháng trời, chỉ cần một chữ ký hoặc một vết lăn tay điểm chỉ. Người ta có thể dùng số tiền đó để thanh toán dứt điểm tiền công cho tốp thợ hái từ Đắk Lắk sang, mua sắm quần áo mới cho con cái diện Tết, và quan trọng nhất là không còn phải cúi đầu khép nép cầu xin đại lý cho khất nợ qua giáp hạt.

"Bớ chú cán bộ! Chú nói thật cái bụng hay nói chơi cho vui tai đó?" Một lão nông người Tày tóc hoa râm, khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn vì sương gió, chen lấn qua đám thanh niên trồi lên sát mép bàn, ngón tay trỏ đen đúa run rẩy chỉ thẳng vào vali tiền. "Nhà tôi có sáu sào rẫy bên sườn suối cạn, năm nay ước chừng được tám tấn quả tươi. Ký tên vào tờ giấy này là chú đếm tiền trao tay cho tôi mang về liền bây giờ sao?"

Vũ Thành Đạt mỉm cười đôn hậu, ánh mắt toát lên sự chân thành tuyệt đối nhưng ẩn chứa sự sắc sảo của một kẻ điều khiển cuộc chơi:

"Tôi nói thật bằng danh dự của Tập đoàn Đại Nguyên và uy tín cá nhân tôi, thưa bác. Chỉ cần bác xuất trình giấy tờ chứng minh diện tích canh tác, hoặc có xác nhận của trưởng buôn về vị trí rẫy, đội ngũ chuyên viên pháp lý của chúng tôi ngồi ngay dãy bàn này sẽ hỗ trợ bác hoàn thiện phụ lục định mức sản lượng chỉ trong vòng mười lăm phút. Điểm chỉ xong, tiền mặt sẽ được đếm bằng máy đếm tiền tự động và trao tận tay bác, có biên nhận rõ ràng, minh bạch từng đồng. Đại Nguyên làm ăn bằng hợp đồng pháp lý của Nhà nước, không bao giờ nói lời thất hứa với người nông dân."

Đứng nép mình ngay bên cạnh cột hiên xi măng, dưới bóng râm rậm rạp của cây bàng cổ thụ, Phạm Đức Sang khoanh hai cánh tay hộ pháp trước ngực, khóe miệng nhếch lên một nụ cười đắc thắng, ngạo nghễ. Gã thương lái khét tiếng cả vùng Cư M'Rao hôm nay rũ bỏ hoàn toàn vẻ lôi thôi lếch thếch của chiếc áo khoác gió sờn rách và đôi ủng cao su dính đầy sình lầy mọi khi. Sang diện một chiếc áo sơ mi cộc tay màu xanh đen đắt tiền, sơ vin thẳng thớm trong chiếc quần tây màu cỏ úa, cổ tay lấp lánh chiếc đồng hồ kim loại mạ vàng to bản.

Sự hiện diện của Sang bên cạnh người đại diện quyền lực của Đại Nguyên giống như một lời tuyên bố ngầm đầy sức nặng và lạnh lùng gửi tới toàn thể buôn làng: Phạm Đức Sang không còn là một gã lái buôn đơn độc đi ép giá từng nhà, chặn đầu từng chuyến xe cày giữa đường để trừ nợ; gã đã chính thức trở thành mắt xích chiến lược, thành cánh tay nối dài, chịu trách nhiệm toàn bộ mạng lưới thu gom, trạm cân trung chuyển và dịch vụ vận tải hậu cần cho cả một cỗ máy tư bản khổng lồ. Những ai từng nợ tiền vật tư của Sang, những ai từng nghĩ đến chuyện trốn nợ hay đem cà phê đi bán cho nơi khác, giờ đây nhìn thấy Sang đứng đó, kề vai sát cánh cùng vị giám đốc cầm vali tiền của tập đoàn, đều hiểu rằng chiếc thòng lọng vô hình đã siết chặt thêm một vòng nữa quanh cổ họ.

Cách nhà văn hóa chừng hơn một trăm mét theo đường chim bay, Khôi đứng lặng ở góc cổng trạm sơ chế Bản Đỏ, đôi mắt đăm đăm nhìn qua khe hở của hàng rào dâm bụt trổ hoa đỏ quạch.

Gió khô từ phía thung lũng thổi thốc lên từng đợt, cuốn theo bụi đất đỏ mịt mù, bay tạt qua khoảng sân phơi của kho nông cụ họ Đoàn. Hai bàn tay Khôi siết chặt lấy quai chiếc túi vải bạt bạc màu đựng cuốn sổ nhật ký nông học và chiếc máy đo độ ẩm hạt cà phê cầm tay. Các đốt ngón tay anh trắng bệch ra vì dùng lực quá mạnh, khớp xương kêu lên những tiếng răn rắc khe khẽ.

Mới chỉ chiều ngày hôm qua thôi, ngay trên mảnh sân đất nện này, Bản Đỏ của anh vừa trầy da tróc vảy, vừa nghẹt thở vượt qua một cơn nguy kịch tài chính tưởng chừng như đã bóp chết toàn bộ dự án từ trong trứng nước. Họ đã phải đánh đổi bằng một trăm năm mươi triệu đồng tiền mồ hôi nước mắt, tiền gom góp từ từng đồng tiết kiệm và cả sự dấn thân liều mạng của Quốc Lâm; bằng tám mươi ba triệu đồng tiền đặt cọc sớm đầy may rủi từ những vị khách hàng xa lạ ở tận Sài Gòn xa xôi. Khôi, Lâm và Bảo Ngọc đã phải vắt kiệt từng tế bào não, căng thẳng đến mức run rẩy ngón tay trên từng phím máy tính xách tay, tính toán tỉ mỉ từng ngày của chu kỳ chuyển đổi tiền mặt kéo dài dằng dặc suốt bảy mươi ngày ròng rã, chỉ để có thể gom đủ ba mươi tám triệu đồng tiền mặt thanh toán sòng phẳng cho bốn tấn cà phê quả tươi hái chín đầu mùa của Y Bih và già Ama H'Rin.

Thế nhưng, chỉ bằng một cú đạp ga của chiếc xe bán tải đời mới, chỉ bằng một cái bật nắp nhẹ tênh của chiếc vali nhôm từ Đại Nguyên, hàng trăm triệu đồng tiền mặt đã được rải ra như những chiếc lá khô rụng xuống mặt sân xi măng. Không cần đao to búa lớn, không cần những bài thuyết trình dông dài về triết lý canh tác hữu cơ hay kỹ thuật lên men yếm khí phức tạp, tập đoàn lớn chỉ cần phơi bày ra trước mắt những con người bần hàn, cùng quẫn thứ vũ khí có sức tàn phá khủng khiếp nhất trên thương trường: sự thanh khoản tức thì bằng tiền mặt.

"Khôi."

Một giọng nói trầm tĩnh, đều đặn cất lên ngay sau lưng khiến Khôi khẽ giật mình. Anh xoay người lại.

Vũ Thành Đạt đã rời khỏi đám đông đang chen chúc nộp giấy tờ bên nhà văn hóa tự lúc nào. Không hề có dàn trợ lý đi kèm, cũng chẳng có sự tháp tùng của gã thương lái Phạm Đức Sang, Đạt một mình thong dong rảo bước trên con đường mòn phủ đầy lá muồng khô, tiến thẳng về phía cổng trạm sơ chế tạm bợ của Bản Đỏ. Đôi giày da lộn màu nâu sẫm của Đạt đã bám một lớp bụi đỏ mỏng quanh viền đế, nhưng từng bước chân của anh ta vẫn giữ nguyên nhịp điệu khoan thai, ung dung của một người đàn ông luôn nắm chắc thế thượng phong trên mọi bàn cờ.

"Chào người sáng lập Bản Đỏ," Đạt dừng lại cách Khôi đúng hai bước chân, lịch thiệp đưa bàn tay phải ra phía trước kèm theo một nụ cười ấm áp, không chút gợn gượng gạo. "Đoàn Minh Khôi, đúng chứ? Tôi đã đọc rất kỹ hồ sơ của cậu và nghe nhắc đến cậu không dưới ba lần trong suốt tuần qua."

Khôi thoáng ngập ngừng trong một phần mười giây, ánh mắt lướt qua bàn tay với những móng tay được cắt tỉa sạch sẽ của đối thủ, rồi đưa bàn tay thô ráp đầy những vết xước nhỏ do gai cà phê cào xước ra nắm lấy. Bàn tay của Đạt khô ráo, lực nắm vừa vặn, dứt khoát và chuẩn mực theo đúng nghi thức giao tiếp của giới doanh nhân cấp cao.

"Chào anh Đạt. Thật vinh hạnh cho Bản Đỏ khi một giám đốc vùng của tập đoàn nghìn tỷ lại đích thân lặn lội vượt mấy trăm cây số lên tận cái xó rừng Cư M'Rao này chỉ để ghé thăm một trạm sơ chế dựng bằng tôn rỉ," Khôi đáp lời, giọng điệu giữ ở mức bình thản tối đa, nhưng từng cơ mặt đều căng lên trong trạng thái phòng thủ tuyệt đối.

Đạt khẽ bật cười thành tiếng, một nụ cười sảng khoái và tự nhiên đến mức khiến người khác khó lòng sinh ra cảm giác thù địch. Anh ta buông tay Khôi ra, đưa mắt nhìn bao quát khoảng sân đất nện bên trong hàng rào kẽm gai của kho nông cụ họ Đoàn. Ánh mắt tinh tường, chuyên nghiệp của Đạt lướt qua ba dãy giàn phơi bằng khung thép hộp lợp lưới cước đen căng phẳng phiu như mặt trống, nơi những mẻ hạt Robusta sẻ sơ chế theo phương pháp Yellow Honey đang ngả dần từ màu vàng mật sang sắc hổ phách óng ả dưới ánh nắng gắt. Hương thơm ngọt ngào, đậm đặc như đường mía sém lửa hòa quyện với mùi ngai ngái nồng nàn của lớp thịt quả lên men hiếu khí bốc lên ngào ngạt trong bầu không khí đặc quánh ban trưa.

"Tôi đến đây vì những việc lớn hơn chuyện rải tiền lẻ cho đám đông ngoài kia nhiều, Khôi ạ," Đạt bước thêm hai bước, tiến thẳng đến mép giàn phơi số hai, tự nhiên cúi người xuống đưa bàn tay hứng lấy một vốc hạt cà phê đang se vỏ. Anh ta đưa vốc hạt lên sát mũi, nhắm hờ mắt hít một hơi thật sâu, ngửi cặn kẽ từng tầng hương đang tỏa ra từ lớp màng nhầy, rồi mở mắt, dùng ngón tay cái và ngón trỏ vê nhẹ từng hạt để kiểm tra độ dính và độ đàn hồi của vỏ thóc. "Màu sắc lên đều tuyệt vời. Không hề có mùi chua gắt của giấm, chứng tỏ quá trình hạ độ ẩm diễn ra rất chuẩn xác trong bốn mươi tám giờ đầu tiên. Lớp nhớt khô từ từ bám chặt vào vỏ thóc mà không bị nứt nẻ hay lên mốc bề mặt. Tỷ lệ hạt thâm kim, hạt sâu đục gần như bằng không. Cậu kiểm soát độ dày của lớp rải trên giàn ở mức hai mươi lăm milimét và bắt người làm đảo hạt đều đặn ba mươi phút một lần đúng không?"

Khôi khẽ cau mày, một tia kinh ngạc thoáng lướt qua đáy mắt. Anh hoàn toàn không ngờ rằng một vị giám đốc chiến lược chỉ quen ngồi phòng máy lạnh và điều hành dòng tiền vĩ mô như Đạt lại có một kiến thức thực địa sắc sảo, bén ngót đến mức chỉ cần nhìn lướt và ngửi mùi đã đọc vanh vách từng thông số kỹ thuật sơ chế mà anh đã phải thức trắng nhiều đêm để chuẩn hóa.

"Anh Đạt cũng nắm vững kỹ thuật sơ chế vi bọt này quá nhỉ?" Khôi lạnh nhạt hỏi.

"Trước khi ngồi vào cái ghế Giám đốc Phát triển Vùng cho Đại Nguyên, tôi đã có bốn năm làm thạc sĩ chuyên ngành Công nghệ Sau thu hoạch tại Đại học Queensland bên Úc, Khôi ạ," Đạt quay lại nhìn thẳng vào mắt Khôi, ánh mắt chan chứa sự thành thật của một người trong nghề. "Và quan trọng hơn cả, chiều hôm kia, tôi vừa có một buổi cà phê kéo dài ba tiếng đồng hồ với Hoàng ở bên Artifact Coffee và chú Thành ở xưởng rang Sài Gòn Drip Lab. Cả hai người họ đều không tiếc lời ca ngợi mẫu hạt Robusta sẻ Yellow Honey đạt điểm thử nếm tám mươi tư phẩy năm điểm của cậu. Một mẻ thử nếm xuất sắc đến kinh ngạc. Cấu trúc thể chất đầm đà, hậu vị ngọt kéo dài bất tận, hương thơm của quả sung chín, đường caramen sém và đặc biệt là độ chua malic thanh tao hiếm thấy ở giống Robusta sẻ thuần chủng của vùng đất Cư M'Rao này. Cậu làm nông học và kỹ thuật lên men rất cừ, Khôi. Cậu đã chứng minh được một điều mà hàng trăm chuyên gia nước ngoài từng hoài nghi: đất bazan Cư M'Rao hoàn toàn có khả năng tạo ra Robusta hảo hạng sánh ngang với những vùng trồng danh tiếng của Lâm Đồng hay Đắk Nông, chứ không chỉ biết đẻ ra thứ cà xô tạp nham phơi trên nền đất bẩn."

"Cảm ơn những lời khen hào phóng của anh," Khôi khoanh tay, cố gắng không để những lời tán dương ngọt ngào ấy làm lung lạc sự tỉnh táo của mình. "Nhưng tôi nghĩ anh Đạt bỏ cả buổi sáng ở hội trường nhà văn hóa để tìm sang đây chắc chắn không phải chỉ để đóng vai một giám khảo cupping trao giải cho Bản Đỏ."

"Tất nhiên là không," Đạt khẽ phủi những hạt bụi cà phê khô dính trên đầu ngón tay, rút từ túi quần ra một chiếc khăn tay bằng vải lanh trắng tinh, lau nhẹ các kẽ tay rồi gấp lại phẳng phiu nhét vào túi. "Tôi là một người làm kinh doanh thực tế. Chúng ta hãy nói chuyện bằng ngôn ngữ của thương trường nhé. Đại Nguyên đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị sản phẩm. Chúng tôi không thể mãi duy trì hình ảnh một thương hiệu chuỗi bình dân với những ly cà phê pha phin đen đặc quánh, béo ngậy mùi bơ công nghiệp và đậu nành rang cháy của thập niên cũ. Thị trường đang dịch chuyển với tốc độ chóng mặt sang làn sóng cà phê thứ ba. Tầng lớp khách hàng trẻ, có học thức ở các đô thị lớn đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc xuất xứ, đòi hỏi điểm số SCA chuẩn quốc tế, và khao khát những câu chuyện vùng trồng giàu tính bản địa. Chúng tôi cần Cư M'Rao như một mũi nhọn định vị mới. Và hơn tất cả, chúng tôi cần những bộ óc có năng lực chuẩn hóa kỹ thuật, có khả năng biến những hạt cà phê hoang dại thành tác phẩm nghệ thuật như cậu."

Đạt dừng lại một nhịp, bước thêm một bước nữa, đứng đối diện Khôi ở cự ly rất gần, ánh mắt rực sáng lên ngọn lửa của một kẻ đi săn đầy tham vọng:

"Hôm nay, thay mặt Ban Điều hành Tập đoàn Đại Nguyên, tôi chính thức gửi tới cậu một đề nghị hợp tác toàn diện. Chúng tôi muốn mua lại đứt đoạn toàn bộ tài sản hữu hình lẫn vô hình của dự án Bản Đỏ Coffee. Gói chuyển nhượng bao gồm: quyền sở hữu độc quyền thương hiệu Bản Đỏ, toàn bộ hệ thống quy trình sơ chế tiêu chuẩn SOP mà cậu đã mất công xây dựng, và toàn bộ quyền khai thác chuỗi liên kết đối với các nông hộ cậu đang hợp tác tại Cư M'Rao này. Mức giá chuyển nhượng trọn gói mà tập đoàn sẵn sàng chi trả ngay sau khi ký hợp đồng là một tỷ hai trăm triệu đồng tiền mặt."

Một tỷ hai trăm triệu đồng.

Từng chữ, từng con số rơi xuống nền đất đỏ khô khốc như những khối chì nặng ngàn cân. Lồng ngực Khôi đột ngột thắt nghẹn lại, một luồng xung điện chạy dọc sống lưng khiến các thớ cơ trên vai anh cứng đờ.

Một tỷ hai trăm triệu đồng tiền mặt! Con số đó đối với một dự án khởi nghiệp non nớt chỉ mới bán được vẻn vẹn một tấn hàng trên giấy tờ, tài khoản công ty thường xuyên nằm ở mức ngấp nghé số âm, và bản thân gia đình anh đang oằn mình gánh món nợ năm trăm tám mươi lăm triệu đồng treo lơ lửng trên đầu, thực sự là một con số khổng lồ, một chiếc chìa khóa vàng mở toang cánh cửa địa ngục nợ nần. Nó thừa sức xóa sạch trơn mọi khoản nợ gốc lẫn lãi của cha mẹ anh suốt bao năm qua, giải phóng toàn bộ ba hécta đất rẫy tâm huyết của dòng họ Đoàn khỏi bàn tay xiết nợ tàn độc của lão Sang, hoàn trả đầy đủ không thiếu một cắc số tiền một trăm năm mươi triệu đồng của Quốc Lâm, và trong tài khoản của anh vẫn còn dư dả hơn bốn trăm triệu đồng tiền mặt để thảnh thơi bắt đầu một cuộc sống mới không còn ác mộng giật nợ mỗi đêm.

"Và chưa dừng lại ở đó đâu, Khôi," giọng Đạt trầm xuống, ngân nga như một giai điệu đầy mê hoặc, rót thẳng vào những góc khuất yếu mềm nhất trong tâm trí đối phương. "Chúng tôi không bao giờ có ý định thâu tóm rồi gạt bỏ người sáng lập ra rìa. Đại Nguyên trân trọng tài năng của cậu. Đi kèm với hợp đồng mua bán thương hiệu, tôi dành riêng cho cậu chiếc ghế Trưởng đại diện Phát triển Vùng nguyên liệu Tây Nguyên của tập đoàn. Mức lương cứng khởi điểm là bốn mươi triệu đồng một tháng, chưa kể thưởng hiệu quả mùa vụ. Cậu sẽ có một chiếc xe bán tải công vụ riêng đời mới nhất, toàn quyền sử dụng ngân sách nghiên cứu và triển khai không dưới ba tỷ đồng mỗi năm. Cậu sẽ vĩnh viễn không còn phải chịu cảnh nhục nhã đi gõ cửa từng nhà người quen để vay mượn vài chục triệu bạc tiền mặt; không phải thức trắng đêm ôm trán nhìn dòng tiền thâm hụt; không phải căng thẳng cãi vã với từng xưởng in bao bì hay xưởng cơ khí vì thiếu tiền cọc. Toàn bộ cỗ máy tài chính khổng lồ, đội ngũ pháp chế hùng hậu và mạng lưới hậu cần vươn tới từng chân rẫy của Đại Nguyên sẽ đứng vững chãi sau lưng cậu. Cậu chỉ việc làm đúng một việc duy nhất mà cậu giỏi nhất và đam mê nhất: nâng tầm chất lượng hạt cà phê."

Một cơn gió quẩn giữa trưa quét qua sân kho, cuốn theo những mảnh lá khô xoay tít mù quanh chân hai người đàn ông. Mái tôn cũ kỹ của trạm nông cụ rung lên bần bật, phát ra những tiếng kêu rền rĩ, khô khốc.

Khôi đứng chết lặng giữa cái nắng chang chang. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi ngủi ấy, một luồng cám dỗ kinh hoàng như một cơn sóng ngầm cuộn trào, dâng ngập tâm trí anh. Bốn mươi triệu một tháng. Xe riêng. Ngân sách nghiên cứu hàng tỷ đồng. Quyền lực thực thi trên diện rộng cả một vùng đất ba-zan màu mỡ. Đó chẳng phải là tất cả những gì mà một kỹ sư nông nghiệp trẻ tuổi, từng ôm mối hận bị sa thải cay đắng ở thành phố, hằng khao khát trong những giấc mơ cháy bỏng nhất hay sao? Rời bỏ kiếp chật vật, chấm dứt những chuỗi ngày ăn mì tôm chan nước mắt, chấm dứt nỗi kinh hoàng mỗi khi ngước nhìn lên bầu trời chỉ sợ một cơn mưa giông trái mùa bất chợt đổ xuống làm thối rữa toàn bộ những mẻ phơi mật ong ngoài sân. Chỉ cần gật đầu, chỉ cần một chữ ký bằng mực xanh vào bản hợp đồng của Đạt, tất cả gánh nặng ngàn cân đang đè trĩu trên đôi vai gầy guộc của anh và gia đình sẽ lập tức tan biến như bọt xà phòng dưới nắng hè.

Thế nhưng, khi ánh mắt Khôi trượt qua bờ vai phẳng phiu của Đạt, phóng tầm nhìn ra xa hơn, hướng về phía khoảnh sân nhà văn hóa xã cách đó không xa, nhịp tim anh bỗng chốc đập chậm lại.

Ở đằng kia, chiếc vali nhôm đựng tiền mặt vẫn đang mở toang hoác như một cái miệng thú săn mồi há rộng. Những người nông dân Cư M'Rao lam lũ, những người cả đời chỉ biết đến cái cuốc, cái rẫy, đang run rẩy dùng ngón tay cái dính đầy mực đỏ cắm cúi điểm chỉ vào những tập hợp đồng in sẵn dày cộp, chi chít những điều khoản pháp lý phức tạp bằng thứ ngôn ngữ hành chính mà có lẽ họ chẳng thể nào hiểu nổi một phần mười. Và đứng ngay bên cạnh chiếc bàn ấy, khoanh tay đứng tựa lưng vào gốc bàng già, là Phạm Đức Sang. Gã thương lái từng nâng khống giá phân bón lên hai mươi lăm phần trăm để bóp nghẹt nông dân, kẻ từng cài bẫy tính lãi mẹ đẻ lãi con để cướp trắng rẫy của cha Khôi, giờ đây đang nở một nụ cười mãn nguyện, thảnh thơi trong vai trò người nắm giữ huyết mạch thu gom của tập đoàn.

Khôi hít một hơi thật sâu. Luồng không khí khô khốc, nóng rẫy mang theo mùi mật cà phê ngai ngái, mộc mạc và chân thật của đất đỏ bazan ùa sâu vào buồng phổi anh. Vị đắng chát nơi cuống họng kéo anh trở về với thực tại nghiệt ngã, xé toang bức màn nhung lụa hào nhoáng mà Đạt vừa dệt ra trước mắt.

Khôi ngước mắt lên, nhìn thẳng vào đôi mắt ẩn sau tròng kính cận sáng loáng của vị giám đốc vùng, giọng nói cất lên chậm rãi, rành rọt từng từ nhưng đanh thép như tiếng búa nện trên đe sắt:

"Tôi vô cùng cảm kích trước sự đánh giá cao và mức đãi ngộ hào phóng mà anh dành cho cá nhân tôi, anh Đạt. Nhưng câu trả lời dứt khoát của tôi là: Không."

Nụ cười lịch thiệp trên môi Vũ Thành Đạt khẽ chững lại. Đôi lông mày rậm của anh ta nhướng lên một chút, lộ rõ vẻ kinh ngạc thực sự—thứ cảm xúc hiếm hoi xuất hiện trên khuôn mặt của một nhà đàm phán lão luyện vốn quen nắm đằng chuôi trong mọi cuộc ngã giá.

"Cậu từ chối sao, Khôi?" Đạt hỏi lại, giọng nói vẫn giữ được vẻ hòa nhã nhưng đã vương chút sắc lạnh của sự phật ý. "Cậu có thực sự hiểu mình vừa nói 'không' với điều gì không? Một tỷ hai trăm triệu tiền mặt trao tay ngay lập tức và một vị trí quản lý cấp cao tại một tập đoàn hàng đầu. Đó là giấc mơ cả đời của hàng ngàn kỹ sư nông nghiệp trẻ ngoài kia, những người đang chật vật xin từng chân giám sát thực địa với mức lương ba cọc ba đồng. Cậu từ chối vì chê tiền ít, hay vì cái tôi kiêu hãnh của một người trẻ khởi nghiệp?"

"Tôi hiểu rất rõ từng con số và từng điều khoản trong lời đề nghị của anh, anh Đạt," Khôi đứng thẳng người, hai chân bám chắc trên nền đất đỏ như một gốc muồng cắm rễ sâu vào lòng đất. "Nếu tôi nhận một tỷ hai trăm triệu của anh và ký vào bản hợp đồng đó, Bản Đỏ sẽ chết ngay trong ngày hôm nay, và thung lũng Cư M'Rao này trong ba năm tới sẽ biến thành cái gì? Đại Nguyên của các anh cần thương hiệu Bản Đỏ, cần câu chuyện cà phê đặc sản tám mươi tư phẩy năm điểm của tôi để làm một lớp vỏ bọc bóng bẩy, đánh bóng tên tuổi cho hơn ba trăm chi nhánh quán nhằm thu hút lớp khách hàng sành điệu, thời thượng ở các đại đô thị. Nhưng bản chất sâu xa của cỗ máy Đại Nguyên là gì? Là công nghiệp hóa vùng trồng bằng mọi giá, là gom hàng khối lượng lớn với giá thành rẻ mạt nhất có thể."

Khôi đưa tay chỉ thẳng về phía khoảng sân nhà văn hóa:

"Anh nhìn đám đông ngoài kia đi. Anh rải tiền mặt tươi rói, anh ứng trước ba mươi phần trăm để đánh gục sự phòng bị của những con người đang túng quẫn, để trói chặt họ vào bản hợp đồng độc quyền ba năm trời. Tôi đã làm việc ở các công ty nông nghiệp lớn, tôi quá rành cái bài toán chuỗi cung ứng khép kín này của các tập đoàn: Năm đầu tiên, các anh sẵn sàng chi tiền tấn, trả giá cao hơn thị trường năm phần trăm để triệt hạ hoàn toàn các thương lái nhỏ lẻ và các đơn vị thu mua địa phương, gom trọn nguồn hàng về một mối. Nhưng đến năm thứ hai, năm thứ ba, khi thói quen phụ thuộc đã ăn sâu vào tủy, khi nông dân không còn bất kỳ một kênh bán hàng nào khác ngoài chiếc cân của Đại Nguyên, các anh sẽ bắt đầu lật mặt. Các anh sẽ tung ra những bảng tiêu chuẩn kỹ thuật ngặt nghèo về độ ẩm, tỷ lệ hạt thâm kim, tỷ lệ hạt vỡ để trừ lùi giá thu mua xuống tận đáy. Nông dân lúc đó đã trót ký cam kết độc quyền ba năm, nếu không bán cho các anh thì bán cho ai? Họ chỉ có nước cắn răng chịu trận, tiếp tục kiếp làm thuê rẻ mạt ngay trên chính mảnh rẫy của cha ông họ!"

Ánh mắt Đạt tối sầm lại trong tích tắc. Một thoáng lạnh lẽo lướt qua đôi tròng mắt sau cặp kính titan. Tuy nhiên, sự biến chuyển ấy chỉ diễn ra trong cái chớp mắt, rồi anh ta lại khẽ nhếch môi, lấy lại vẻ điềm đạm sắc bén của một nhà quản trị tư bản đầy kinh nghiệm trận mạc.

"Cậu nhìn nhận thị trường bằng một con mắt quá cay nghiệt và ấu trĩ đấy, Khôi ạ," Đạt cất giọng, âm vực hạ thấp xuống nhưng từng lời nói lại mang sức nặng đè bẹp. "Đó không phải là bẫy rập hay sự tàn độc gì cả; đó là quy luật tất yếu của kinh tế quy mô! Một nền nông nghiệp manh mún, manh động, mạnh ai nấy làm, chất lượng trồi sụt theo từng cơn mưa như ở Việt Nam sẽ không bao giờ có cửa bước ra sân chơi toàn cầu nếu thiếu đi bàn tay tổ chức, chuẩn hóa và sự bảo trợ tài chính khổng lồ của các tập đoàn lớn. Cậu nghĩ cái dự án Bản Đỏ còi cọc của cậu, với vài chục triệu bạc vốn lưu động chắp vá, đi vay mượn từng đồng bạc lẻ, có thể cứu được bao nhiêu số phận ở cái xứ Cư M'Rao này? Cậu trả cho Y Bih chín nghìn năm trăm đồng một ký quả tươi chín mọng, cao hơn mặt bằng chung, rất nghĩa hiệp, rất nhân văn. Nhưng cậu mua được của cậu ta mấy tấn? Bốn tấn? Hay mười tấn? Trong khi cả cái thung lũng này mỗi mùa vụ trút xuống hàng ngàn tấn cà phê! Cậu có đủ tiền để ứng trước cho hàng trăm hộ dân không? Cậu có đội xe tải mười tấn túc trực thâu đêm để giải phóng hàng cho họ không? Hay là đến tuần sau, khi cà phê chín rộ đồng loạt, cậu lại để họ đứng chôn chân rã họng bên bàn cân của cậu, chờ đợi mòn mỏi trong tuyệt vọng vì phải đợi các quán cà phê sang chảnh dưới Sài Gòn trả nợ công nợ bốn mươi lăm ngày?"

Từng nhát búa ngôn từ của Đạt giáng thẳng vào tim Khôi, chính xác và tàn nhẫn đến mức khiến ngực anh nhói buốt.

Khôi cắn chặt môi, quai hàm bạnh ra đến mức run rẩy. Anh không thể thốt ra một lời nào để phản bác lại những con số ấy. Đạt nói hoàn toàn đúng về mặt thực tế vận hành trần trụi. Đó chính là nỗi đau đớn đến nghẹt thở, là sự bất lực xé ruột mà anh, Lâm và Bảo Ngọc đã phải nếm trải suốt những ngày vừa qua. Bản Đỏ thực sự đang đi trên một sợi dây thừng mảnh treo lơ lửng trên vực thẳm. Chỉ cần một cú trượt chân của dòng tiền, chỉ cần một khách hàng chậm thanh toán nửa tháng, toàn bộ hệ thống của anh sẽ sụp đổ dây chuyền. Đại Nguyên không cần phải dùng đến bất kỳ thủ đoạn bẩn thỉu hay hạ lưu nào; họ chỉ cần dùng chính sự vượt trội tuyệt đối về tiềm lực tài chính, năng lực hấp thụ rủi ro và quy mô vận hành để đè bẹp mọi nỗ lực non trẻ của anh, biến mọi lý tưởng cao đẹp thành những trò cười ngây thơ.

"Lý tưởng lãng mạn không bao giờ lấp đầy được cái dạ dày đang đói của người nông dân đâu, Khôi," Đạt bước lại gần hơn, giọng nói trở nên trầm ấm lạ lùng, mang một sức thuyết phục đầy tính giáo huấn. "Họ cần tiền tươi để mua gạo ăn, cần tiền nộp học phí cho con cái, cần tiền trả dứt nợ phân bón ngay trong tuần này chứ họ không thể nào ngồi ngắm nhìn bầu trời và kiên nhẫn đợi cậu xây dựng xong giấc mơ cà phê đặc sản trong ba hay năm năm nữa. Về với Đại Nguyên, cậu không hề từ bỏ chuyên môn của mình. Ngược lại, cậu sẽ có trong tay những công cụ mạnh mẽ nhất để thực hiện hóa nó trên quy mô hàng ngàn hécta. Đừng để sự cố chấp và lòng tự ái trẻ con làm lỡ mất cơ hội duy nhất để thay đổi vị thế của chính cậu."

Khôi ngước nhìn thẳng vào gương mặt điềm tĩnh của người đàn ông đối diện. Gió trưa thổi tung những lọn tóc đen trước trán anh. Trong huyết quản anh, dòng máu của một người con đất đỏ dường như đang cuộn trào một cách mãnh liệt.

"Nếu sự cứu vớt của các anh đi liền với sự tước đoạt quyền tự chủ và biến người nông dân thành những kẻ làm thuê phụ thuộc hoàn toàn vào lòng trắc ẩn của các nhà tư bản, thì đó vĩnh viễn không phải là con đường mà Bản Đỏ lựa chọn," Khôi đáp, ánh mắt sáng quắc như ánh chớp giữa ban ngày. "Bản Đỏ có thể nhỏ bé, dòng tiền của chúng tôi có thể chật vật từng ngày, nhưng người nông dân khi làm việc với chúng tôi, họ hiểu rõ giá trị thực sự của từng hạt cà phê họ làm ra. Chúng tôi không mua sự phục tùng của họ bằng những cọc tiền mặt ứng trước; chúng tôi cùng họ ra rẫy, chỉ cho họ thấy tại sao quả chín lại có giá trị gấp đôi quả xanh, dạy họ cách đo độ đường Brix, minh bạch từng biên lợi nhuận của từng mẻ rang. Chúng tôi muốn họ ngẩng cao đầu làm chủ mảnh đất của tổ tiên mình, chứ không phải run rẩy ký vào những bản hợp đồng trói buộc để rồi suốt ba năm trời nơm nớp lo sợ bị trừ lùi giá. Cảm ơn thịnh tình và những lời khuyên thực tế của anh Đạt, nhưng Bản Đỏ sinh ra không phải để bán mình."

Vũ Thành Đạt nhìn sâu vào mắt Khôi suốt một khoảng lặng dài dằng dặc. Không khí giữa hai người đàn ông dường như đông cứng lại, ngột ngạt và căng thẳng đến nghẹt thở dưới cái nóng hừng hực bốc lên từ nền đất bazan. Cuối cùng, Đạt khẽ lắc đầu, khóe môi nhếch lên một nụ cười nửa tiếc nuối, nửa lạnh lùng, dứt khoát buông xuôi nỗ lực thuyết phục.

"Cậu rất giống tôi của mười năm về trước, Khôi ạ. Tràn trề nhiệt huyết, đầy ắp tự tin và ngây thơ đến mức đáng thương," Đạt đưa ngón tay đẩy nhẹ gọng kính titan lên sống mũi, xoay người lại nhìn về phía chiếc xe bán tải đang chờ đợi. "Nhưng thương trường này không phải là giảng đường đại học, và quy luật kinh tế thì chưa bao giờ biết rơi nước mắt xót thương cho những kẻ mộng mơ. Tôi hy vọng rằng hai tuần nữa, khi đợt thu hoạch chính vụ ập xuống như thác lũ, khi sản lượng cà phê đổ về vượt gấp mười lần công suất của mấy cái giàn phơi còi cọc này, và hàng chục người nông dân kéo đến vây quanh cổng trạm đòi tiền tươi từng ngày từng giờ, cậu vẫn giữ được sự cứng cỏi và những lời lẽ đanh thép này."

Đạt cất bước, đôi giày da lướt trên lớp lá khô xào xạc:

"Cánh cửa của Đại Nguyên vẫn sẽ mở cho cậu từ nay đến hết chiều Chủ nhật. Nếu cậu đổi ý trước khi đoàn xe tải mười tấn đầu tiên của chúng tôi chở hàng rời khỏi thung lũng Cư M'Rao, cứ gọi cho tôi theo số danh thiếp kẹp trong tập hồ sơ. Chúc cậu may mắn với sự kiên định của mình."

Khôi đứng bất động như chôn chân xuống nền đất, lặng lẽ dõi theo bóng lưng thẳng tắp, đĩnh đạc của Vũ Thành Đạt khuất dần sau rặng muồng đen. Một cơn gió lốc bất chợt thổi thốc qua khoảng trống giữa hai khu đất, cuốn theo một đám bụi đỏ cuồn cuộn bay mù mịt, phủ một lớp bụi mờ lên những hạt cà phê mật ong đang nằm ươm nắng trên giàn.

Khôi đưa tay lên ngực trái, vô thức bóp chặt lấy lớp vải áo sơ mi đã bạc màu. Trái tim anh đập dồn dập từng hồi nặng trĩu bên trong lồng ngực, một luồng khí lạnh buốt từ từ lan tỏa từ sống lưng lên tận đỉnh đầu. Dù đã thẳng thừng từ chối, dù đã dùng những lý lẽ đanh thép nhất để bảo vệ con đường của mình, nhưng trong tận cùng sâu thẳm tâm can, Khôi hiểu rõ rằng những lời cảnh báo của Đạt không hề có lấy một nửa phần phóng đại.

Tiềm lực tài chính vô hạn của Đại Nguyên là một bóng ma khổng lồ, một thế lực sừng sững đang phủ bóng đen nghẹt thở lên toàn bộ tương lai của thung lũng Cư M'Rao này. Họ có hàng vali tiền mặt tươi rói; họ có sự hậu thuẫn của cánh thương lái lọc lõi như Sang; họ có chuỗi cung ứng khép kín và một thị trường tiêu thụ khổng lồ sẵn sàng nghiền nát mọi chướng ngại vật ngáng đường. Bản Đỏ của anh vừa mới chập chững thoát khỏi miệng hố tử thần của một đợt khủng hoảng thanh khoản cục bộ, nhưng trước mắt anh lúc này không còn là những cơn sóng nhỏ nữa, mà là một trận đại hồng thủy thực sự mang tên Đại Nguyên đang cuồn cuộn ập tới, sẵn sàng cuốn phăng mọi lý tưởng non trẻ của anh ra biển sâu.

Khôi hít một hơi thật sâu, cố gắng đè nén cơn run rẩy vô hình đang chực trào nơi đầu ngón tay. Anh lắc mạnh đầu để xua đi sự hoang mang, rồi xoay người rảo bước thật nhanh về phía sân trong của trạm sơ chế. Anh cần phải kiểm tra lại độ ẩm của mẻ phơi số hai, cần phải gọi điện cho Quốc Lâm để rà soát lại từng đồng tiền lẻ còn lại trong tài khoản và vạch ra một phương án phòng thủ tuyệt vọng cho đợt thu hoạch cao điểm sắp sửa ập đến.

Thế nhưng, khi đôi chân Khôi vừa bước qua cánh cổng sắt hoen rỉ của kho nông cụ họ Đoàn, bước chân anh bỗng khựng lại. Toàn thân anh cứng đờ.

Dưới bóng râm thẫm màu của cây mít mật già nua ở góc sân phơi, một bóng người đang đứng lặng phắc như một pho tượng đá tạc giữa trời trưa.

Y Bih Niê.

Người thanh niên Ê-đê khỏe mạnh như một con sơn dương của buôn Cư M'Rao, người mà mới chiều hôm qua thôi còn rưng rưng nước mắt nắm chặt lấy tay Khôi vì nhận được ba mươi tám triệu đồng tiền công hái chín sòng phẳng, lúc này đang đứng chôn chân bên cạnh chiếc xe máy Wave Tàu cà tàng dựng nghiêng bên bờ rào râm bụt. Trên yên xe bọc da rách nát vẫn còn vắt hờ chiếc gùi tre đan dở dang, những nan tre chuốt vội còn thơm mùi nứa mới.

Nhưng trên đôi bàn tay gân guốc, chai sần nứt nẻ vì nhựa cây và đất đỏ của Y Bih lúc này không phải là chiếc kéo cắt cành hay chiếc máy đo độ chín quen thuộc.

Đó là một tập hồ sơ dày cộm, bìa bọc giấy bóng kính màu xanh lam lóng lánh mang biểu trưng cánh chim ưng sắc lạnh của Tập đoàn Chuỗi Cà phê Đại Nguyên.

Từng trang giấy A4 trắng tinh, phẳng phiu và sắc cạnh tương phản một cách tàn nhẫn với làn da đen nhẻm vì cháy nắng, với những vết nứt nẻ đóng vảy đen sì trên mười đầu ngón tay của người nông dân nghèo. Ngay trang bìa đầu tiên, dòng chữ in hoa màu đỏ đậm hiện lên rõ mồn một dưới ánh sáng ban trưa: "HỢP ĐỒNG LIÊN KẾT BAO TIÊU ĐỘC QUYỀN VÀ TẠM ỨNG VỐN VỤ MÙA – THỜI HẠN 03 NĂM".

Và điều khiến tim Khôi thắt lại đau đớn hơn cả là ở mép dưới của tập hồ sơ dày cộm ấy, một chiếc phong bì bằng giấy kraft màu nâu dày cộp đang được kẹp hờ. Miệng phong bì mở hé, để lộ ra một góc của xấp tiền mặt polyme mệnh giá năm trăm nghìn đồng màu xanh lơ mới toanh, còn thơm nức mùi mực in ngân hàng.

Không gian trong sân kho họ Đoàn bỗng chốc chìm vào một sự im lặng chết chóc. Tiếng máy xát vỏ cà phê tươi của anh Tư bên trong nhà xưởng chẳng biết đã ngừng chạy từ lúc nào. Chỉ còn lại tiếng gió khô rốc thổi qua rặng muồng và tiếng ve sầu muộn màng rền rĩ từng hồi thê lương trên những cành mít cao.

Nghe thấy tiếng bước chân dẫm trên nền sỏi vụn, Y Bih giật mình đánh thót, bàng hoàng ngẩng đầu lên.

Bắt gặp ánh mắt của Khôi đang nhìn xoáy vào đôi bàn tay mình, khuôn mặt vuông vức, cương nghị của người thanh niên buôn làng bỗng chốc co rút lại trong một nỗi đau đớn và hổ thẹn cùng cực. Môi Y Bih mím chặt lại, run rẩy, đôi mắt đen sâu thẳm vốn luôn sáng ngời sự bộc trực giờ đây ngập tràn sự giằng xé dữ dội.

Đó là sự giằng xé đến nát gan nát ruột giữa một bên là đạo lý, là lòng biết ơn sâu sắc đối với Khôi—người duy nhất đã đối xử với anh như một người cộng sự thực thụ, người đã trân trọng từng giọt mồ hôi của anh và trao cho anh niềm hy vọng đổi đời vào chiều hôm qua—với một bên là bản án nghiệt ngã của thực tại: món nợ vật tư bốn mươi hai triệu đồng mà gã thương lái Phạm Đức Sang đang nắm giữ, kèm theo lời đe dọa sẽ xiết sạch căn nhà gỗ của vợ chồng anh ngay sau vụ thu hoạch này, cộng với sức nặng ngàn cân của cọc tiền tạm ứng đang nằm gọn lỏn, ấm nóng ngay trong lòng bàn tay.

Y Bih Niê đứng chôn chân trước khoảng sân phơi đầy nắng, hai bàn tay thô ráp run rẩy siết chặt lấy bản hợp đồng ứng tiền dày cộm của Đại Nguyên, ánh mắt dao động dữ dội giữa ranh giới mong manh của danh dự và sự sinh tồn nghiệt ngã.