Bẫy Của Sự Tự Tin

Gió sông Hồng thốc lên từ triền đê Yên Phụ vào một sớm giáp Tết buốt đến tận chân tóc. Đó là thứ gió mang theo hơi nước nặng trịch, tanh nồng phù sa cổ và mùi khen khét của rơm rác ẩm mục bị người ta đốt dở ở những bãi bồi ngoài bãi Phúc Xá. Bầu trời Hà Nội những ngày cuối năm như một tấm dạ xám sũng nước, trĩu nặng sát sạt những ngọn ổi gầy guộc và những rặng chuối tơi bời sau đợt gió mùa đông bắc tràn về đêm trước. Dưới chân đê, bãi chợ tự phát của giới buôn đồng nát, thợ mộc rã đồ và dân chạy chợ phế liệu họp thành từng vệt nham nhở bám quanh con đường đất sống trâu. Đất ở đây không lát gạch, cũng chẳng rải nổi một lớp đá dăm tử tế; nó là một thứ bùn phù sa pha xỉ than tổ ong vỡ vụn, quánh lại thành một thứ hồ sền sệt, đen ngòm, hễ nhấc chân lên là dính chặt lấy đế ủng, níu giật từng bước đi bằng một lực mút dai dẳng, bẩn thỉu.

Tiếng động cơ của chiếc xe máy công vụ lạch cạch giảm ga rồi tắt phụt khi Khang bẻ lái lao xuống dốc đê. Anh gạt chân chống nghiêng, đế giày da thô cắm phập vào nền xỉ than ướt sũng. Chiếc áo khoác gió ngành màu rêu sẫm bay phần phật, vạt áo quất vào hông nghe phành phạch. Khang không kịp chỉnh lại cổ áo len đang bị gió lùa lạnh ngắt; ánh mắt sắc lạnh, thói quen nghề nghiệp của một cán bộ điều tra hình sự dày dạn, lập tức quét qua khoảng không gian lộn xộn phía trước.

Cách chiếc xe chừng ba mươi mét, dưới chân một bụi tre gai khẳng khiu cắm rễ vào vách đất lở, một đám đông dăm bảy người đang vây tròn quanh một tấm bạt dứa ba màu rách tơi tả. Mùi khói thuốc lào ngai ngái, nồng hắc quện với mùi gỉ đồng, mùi mỡ bò chống rỉ của các loại đinh ốc phế liệu bốc lên tanh tưởi. Trong cái vòng vây nhếch nhác ấy, những thanh âm the thé, gắt gỏng đập chan chát vào không gian buốt giá.

"Tôi đã nói một lần cho vuông, các người đừng có giở cái trò mèo ấy ra đây!" Tiếng một người đàn ông trung niên gầm lên, khàn đặc vì khói thuốc và tức tối. "Tôi là dân buôn đàng hoàng, có gốc có rễ ở cái chợ này mười mấy năm trời! Lô hàng này tôi bỏ tiền tươi thóc thật ra mua đứt bán đoạn từ đội dọn kho trọn gói ở phố Hàng Chỉ từ lúc bốn giờ sáng. Tiền trao cháo múc, biên nhận viết tay trên giấy báo còn nguyên trong túi đây! Tự dưng cô bé này ở đâu xộc tới, chưa chào chưa hỏi đã lao vào giằng lấy góc đồ, mồm năm miệng mười bảo của nhà cô ấy đánh mất! Mất thì đi mà tìm thằng bốc vác, mất thì lên đồn mà trình bày! Nhảy vào giữa bạt hàng của người ta giẫm đạp, la lối om sòm, làm bố ráp người ta thế này thì tôi còn buôn bán với ai được nữa? Đừng thấy dân buôn thúng bán mẹt chúng tôi thấp cổ bé họng mà định bày trò ăn vạ!"

Người đàn ông mặc một chiếc áo bông bộ đội đã bạc phếch đến lộ cả lớp bông gòn vón cục ở mép tay áo. Khuôn mặt vuông vức gồ ghề của gã đỏ bừng lên vì gió lạnh và cơn bốc hỏa. Hai chân gã đi đôi ủng cao su màu bộ đội dính bê bết bùn đất, đứng dạng háng ngay mép bạt; bàn tay phải thô ráp, nứt nẻ cáu bẩn đang ghì chặt lấy một góc chiếc hộp gỗ phủ sơn then đen sì, còn tay trái lăm lăm chiếc điếu cày nẹp đồng sáng loáng, vừa nói vừa chém mạnh vào không khí như một cử chỉ đe dọa không thèm giấu giếm.

Đứng đối diện với gã, cách chiếc hộp chưa đầy một sải tay, là Vi.

Cô đứng đơn độc giữa khoảng đất lầy, người run lên từng cơn không rõ vì cái rét thấu xương hay vì cơn xúc động tột cùng đang cuộn trào trong lồng ngực. Chiếc áo khoác dạ cũ màu tro của cô ướt đẫm sương mù vùng bãi sông, hai bàn tay giấu trong túi áo đang siết chặt lấy nhau đến mức các khớp ngón trắng bệch, hằn lên qua lớp vải len mỏng. Những sợi tóc mai ướt bết vào vầng trán tái nhợt, nhưng đôi mắt cô—thứ tài sản đáng sợ nhất và cũng mỏng manh nhất của cô—thì mở to trừng trừng, rực lên một thứ ánh sáng gắt gao, cố định, không hề chớp. Ánh mắt ấy dán chặt vào từng góc nẹp đồng của chiếc hộp gỗ như thể nếu cô chớp mắt dù chỉ một phần mười giây, món đồ ấy sẽ tan biến vào thinh không, đem theo toàn bộ sự thật mà cô đã trăn trở kiếm tìm suốt hai năm ròng rã.

Bên cạnh Vi, cụ Tư Thời đứng chôn chân trong lớp bùn nhão, hai tay chắp sau lưng, vạt áo bông lụa thâm đã lấm lem những vệt bùn bắn lên từ bước chân người qua lại. Dáng người cụ hơi gập xuống, lưng còng che chắn một cách bản năng phía trước sườn của Vi, ngăn không cho chiếc điếu cày nẹp đồng kia vô tình quăng trúng cô gái trẻ. Dưới tròng kính lão gọng đồi mồi đã mờ sương, ánh mắt từng trải của một người thợ sửa đồng hồ già nua đang lặng lẽ đọc từng phản ứng cơ thể của gã bán hàng, đôi môi mỏng khẽ mím chặt lại, đầy vẻ cảnh giác nhưng không hề nao núng.

"Bác bình tĩnh lại. Không ai gây sự, cũng chẳng ai có ý định ăn vạ hay cướp phá gì ở bạt hàng của bác cả."

Giọng nói của Khang vang lên, trầm ấm, dứt khoát và mang theo độ vang đặc trưng của người có kinh nghiệm xử lý các điểm nóng hiện trường. Anh rảo bước vượt qua đám người hiếu kỳ, gót giày dẫm dứt khoát lên lớp than xỉ kêu lạo xạo. Khang không hùng hổ xông vào giằng co, cũng không vội vàng rút chiếc thẻ ngành màu đỏ dí sát vào mặt người đàn ông như một sự thị uy quyền lực. Anh dừng lại cách gã đúng hai bước chân—khoảng cách chiến thuật vừa đủ để can thiệp nếu đối phương có hành vi bạo lực bột phát, nhưng cũng vừa đủ để không tạo ra áp lực đè nén đối đầu. Cơ thể anh thả lỏng tự nhiên, hai cánh tay buông xuôi bên hông, vai mở rộng, toát ra một sự điềm tĩnh vững như bàn thạch.

"Tôi là Lục Khang, cán bộ điều tra thuộc Công an quận," Khang tiếp tục, mắt nhìn thẳng vào người đàn ông áo bông bộ đội, âm lượng không quá to nhưng từng chữ rơi xuống rõ mồn một giữa tiếng gió rít. "Chúng tôi nhận được tin báo trực tiếp về một vụ việc nghi vấn thất lạc tài sản phát sinh từ sự nhầm lẫn trong quá trình thu dọn kho phế liệu tại phố Hàng Chỉ sáng nay. Tôi có mặt ở đây để ghi nhận sự việc và tiến hành các bước xác minh ban đầu."

Nhìn thấy chiếc áo gió ngành, nghe tác phong chuẩn mực và thái độ không chút kích động của Khang, ngọn lửa hung hăng của người bán hàng bỗng chùng xuống thấy rõ. Cái uy tự nhiên của một sĩ quan công an hiểu luật lập tức khiến gã thu hồi cái điếu cày nẹp đồng về ngang đùi, dù chiếc cằm vuông vẫn bướng bỉnh ngước lên, mắt liếc xéo về phía góc bạt:

"Cán bộ... cán bộ thì cũng phải nói lý chứ! Bãi chợ này có ban quản lý bến bãi đàng hoàng, tôi nộp tiền hoa bao mỗi tháng không thiếu một xu. Tôi bỏ cả một cọc tiền túi ra ôm cả xe bò ba gác đồ rác từ sáng sớm tinh mơ, công người bốc, công xe kéo vượt dốc đê trơn như đổ mỡ. Giờ các người ập tới bảo nhầm là nhầm thế nào? Định ỷ thế chính quyền đến tịch thu trắng trợn của người ta à? Thời buổi này làm gì có chuyện vô lý đùng đùng thế!"

"Tôi nhắc lại, không ai có quyền tịch thu hay tước đoạt tài sản của bác một cách tùy tiện tại thời điểm này," Khang điềm đạm giải thích, ánh mắt anh lướt qua chiếc hộp rồi quay trở lại đối thoại bình đẳng với người đàn ông. "Theo quy định của pháp luật về việc xử lý tranh chấp tài sản lưu lạc và các dấu hiệu nhầm lẫn dân sự, chúng tôi yêu cầu các bên liên quan giữ nguyên hiện trạng vật thể tại chỗ. Chiếc hộp này không ai được phép mở khóa, không ai được phép xê dịch hay mang ra khỏi tấm bạt này trước khi chúng tôi lập biên bản ghi nhận đặc điểm đối chiếu khách quan. Nếu chiếc hộp này thực tế thuộc quyền sở hữu của gia đình cô Vi, bị người làm công dọn kho bốc nhầm và có nhân chứng, vật chứng chứng minh rõ ràng, gia đình sẽ có trách nhiệm hoàn trả đầy đủ số tiền gốc bác đã bỏ ra mua lại cùng một khoản chi phí hỗ trợ công vận chuyển thỏa đáng. Ngược lại, nếu qua kiểm tra đối chiếu mà không phải, quyền sở hữu của bác vẫn nguyên vẹn, bác tiếp tục giao dịch buôn bán, chúng tôi bảo đảm không ai được phép cản trở bác. Đứng giữa bãi chợ chửi bới, vung điếu cày đe dọa lẫn nhau chỉ làm hỏng hóc hiện vật và dễ dẫn đến hành vi gây rối trật tự công cộng. Bác là người làm ăn lâu năm ở đây, bác thừa hiểu điều đó mang lại hậu quả gì, đúng không?"

Từng câu, từng chữ của Khang gãy gọn, chặt chẽ, dựa hoàn toàn trên khung khổ pháp lý nhưng lại thấu tình đạt lý, vừa răn đe vừa mở ra lối thoát danh dự lẫn kinh tế cho người bán hàng. Đám đông xúm quanh bắt đầu có tiếng gật gù đồng tình: "Cán bộ nói thế là chuẩn đấy", "Cứ kiểm tra cho rõ, tiền ai người nấy trả chứ mất đi đâu mà sợ".

Người đàn ông áo bông bộ đội thở hắt ra một hơi khói thuốc khét lẹt qua lỗ mũi. Gã đảo mắt nhìn Khang, nhìn bộ quân phục nghiêm chỉnh dưới lớp áo khoác gió, rồi khẽ hứ một tiếng, lùi lại ngồi thụp xuống chiếc ghế đẩu bằng gỗ tạp cáu bẩn: "Được! Cán bộ đã giải thích có ngọn có ngành thế thì tôi nghe. Tôi chẳng phải phường trộm cắp mà phải sợ. Cứ làm cho ra môn ra khoai, đừng để tôi chịu thiệt là được!"

Khang khẽ gật đầu tỏ ý ghi nhận sự hợp tác của gã, rồi quay người lại đối diện với Vi.

Khoảnh khắc Khang bước tới gần, Vi dường như mới trút bỏ được một phần bức tường căng thẳng tột cùng đang bóp nghẹt lấy cô. Nhưng cơ thể cô vẫn run rẩy dữ dội. Gió sông thổi thốc vào mặt khiến đôi môi cô tím tái, từng làn khói mỏng từ hơi thở gấp gáp phả ra giữa không trung buốt giá rồi tan biến ngay tức khắc.

"Anh Khang... không thể nào sai được đâu. Em thề với anh, tuyệt đối không thể sai!" Vi bước dấn lên nửa bước, ngón tay trỏ run rẩy chỉ thẳng vào góc nắp chiếc hộp gỗ đang nằm chỏng chơ trên đống đồng nát vụn. Giọng cô dồn dập, đứt quãng nhưng lại mang một sự quả quyết sắc lẹm, thứ ngữ điệu của một người lưu trữ tài liệu bị ám ảnh bởi từng milimét hình ảnh đã ăn sâu vào võng mạc. "Chính là nó! Chiếc hộp gỗ thị ta phủ sơn then của nhà em. Kích thước chuẩn xác: chiều dài bốn mươi xăng-ti-mét, chiều rộng ba mươi, chiều cao hai mươi lăm xăng-ti-mét. Anh nhìn vào góc trên bên phải của nắp hộp đi!"

Khang cúi thấp người xuống, đưa mắt nhìn chăm chú theo hướng ngón tay cô chỉ.

"Ở góc miếng đồng chạm hoa cúc góc phải ấy," Vi tiếp tục nói như bắn liên thanh, chữ nọ xô vào chữ kia như thể cô đang đọc to một bản tường trình được số hóa nằm sẵn trong tâm trí suốt hai năm ròng. "Cách đường mộng ghép mang cá đúng một phân rưỡi, có một vết xước sâu hình chữ V lệch. Cạnh bên trái của chữ V dài khoảng bảy milimét, cạnh bên phải nông hơn chỉ dài chừng bốn milimét, ăn lẹm qua lớp sơn then đen bóng mờ, làm lộ hẳn thớ gỗ thị vàng hanh phía dưới ra ngoài. Vết xước ấy... vết xước ấy là do mùa đông năm kia, khi em bê chiếc hộp lên giá sách trên gác xép sau cú ngã ở cầu thang, cạnh nhọn của chiếc kéo bấm thợ may đã va trúng vào! Em nhớ chính xác từng milimét của vết xước đó, không thể nào lẫn đi đâu được! Cả ổ khóa cá chép ngậm ngọc ở mặt tiền nữa, then cài bị méo nhẹ ở đuôi cá phía dưới do từng bị cạy mở thời bao cấp. Mọi chi tiết, từng vết rạn men, từng góc mộng... đều trùng khớp hoàn toàn với những gì em ghi nhớ!"

Cụ Tư Thời khẽ nheo mắt sau tròng kính lão. Ánh mắt cụ lướt từ vết xước hình chữ V trên mặt gỗ sang sườn mặt căng cứng, trắng bệch của cô cháu gái. Cụ không lên tiếng phụ họa, cũng không gật đầu khẳng định. Cụ chỉ lặng lẽ quan sát từng thớ cơ đang giật nhẹ nơi khóe mắt Vi, đôi môi mỏng của người thợ đồng hồ già khẽ mím chặt hơn, để lộ một nét âu lo u trầm giấu kín sau những nếp nhăn sâu hoắm nơi khóe miệng.

Khang ngồi xổm hẳn xuống mép bạt. Chiếc quần công vụ căng ra, mũi giày da cắm chắc trên nền xỉ. Anh không dùng tay chạm ngay vào hiện vật mà cúi sát mắt quan sát. Đúng như Vi mô tả bằng trí nhớ phi thường của mình: ở góc trên bên phải nắp hộp, ngay sát mép miếng đồng chạm hình hoa cúc dây, có một vết khuyết hình chữ V lệch. Cạnh trái dài, cạnh phải ngắn, thớ gỗ thị lộ ra màu vàng sẫm của thời gian. Kỹ thuật mộng mang cá đôi ở bốn góc vuông vức, kín khít, mộc mạc theo lối cổ. Then cài bằng đồng đỏ chạm nổi hình hai con cá chép ngậm ngọc xỉn màu vì sương gió bãi sông, đuôi cá phía dưới có một vết dập dẹt nhẹ.

Tất cả những chi tiết vật lý ấy đang gào thét ủng hộ cho lập luận của Vi. Một người bình thường sẽ lập tức kết luận đây chính là chiếc hộp được nhắc tới.

Thế nhưng, ánh mắt sắc sảo của Khang lại dừng lại ở một điểm khác. Một điểm dường như hoàn toàn lạc lõng với sự đồng nhất hoàn hảo kia.

Đó là sợi dây đang chằng quanh thân chiếc hộp gỗ.

Chiếc hộp được cố định bằng hai vòng dây thừng bện bằng xơ dừa thô ráp, sợi dây màu vàng ố, các sợi xơ bung ra tua tủa như râu ngô khô cọ vào lớp sơn then bóng tạo nên những tiếng sột soạt thô thiển. Khang nheo mắt lại. Một chi tiết lệch pha lập tức kích hoạt bộ lọc nghi vấn trong não bộ người điều tra. Trong cuộc gọi gấp gáp, ngắt quãng qua buồng điện thoại công cộng cách đây hai mươi phút, Vi đã khẳng định chắc nịch rằng gói tài liệu bưu kiện của nhà báo Trần Minh Đạo được gửi đến trong tình trạng niêm phong cực kỳ cẩn mật, bọc kín bằng giấy Kraft dán sáp đỏ và được chằng buộc nhiều vòng bằng loại dây dù bện màu xanh lục của quân đội—thứ dây dù dã chiến mà ông Đạo, với tư cách một cựu phóng viên chiến trường, luôn dùng để niêm phong các tập hồ sơ tài liệu mật.

Tại sao một chiếc hộp được bảo quản nguyên vẹn từ kho sách lại mang sợi dây thừng xơ dừa bãi chợ này? Liệu người bốc vác đã thay dây, hay chính bản thân chiếc hộp này đã mang một căn cước khác ngay từ đầu?

"Vi, bình tĩnh lại một chút," Khang ngẩng đầu lên, giọng anh hạ thấp xuống, đủ trầm và đục để chỉ có Vi và cụ Tư đứng sát bên nghe thấy. "Ghi nhớ chi tiết là thế mạnh tuyệt đối của cô, nhưng hiện trường vụ việc đòi hỏi một quy trình giám định kỹ thuật độc lập. Sự giống nhau về hình thái bên ngoài đôi khi là một cái bẫy thị giác. Tôi đã liên hệ mời người có chuyên môn sâu về kết cấu mộc cổ đến đây hỗ trợ."

Lời Khang vừa dứt thì từ phía con dốc đất dẫn xuống bãi chợ, tiếng xích xe máy lạch cạch vang lên dồn dập. Một người đàn ông cao gầy, mặc chiếc áo khoác thợ màu chàm bạc thếch ở hai bên bả vai, đang vội vã dắt chiếc xe máy cũ vượt qua đoạn đường trơn trượt. Đó là Lê Bách, chủ Xưởng Phục chế Bách Mộc ở phố Bát Đàn. Trên tay Bách lủng lẳng một chiếc túi da bò sờn góc đựng dụng cụ đồ nghề chuyên dụng, hơi thở anh phả ra từng luồng sương trắng đục vì mệt và lạnh.

"Anh Bách," Khang đứng dậy bước ra đón nửa bước. "Cảm ơn anh đã sang ngay giữa trời rét thế này."

"Vừa mở cửa xưởng, đang nhóm lò than để nấu keo da trâu thì nhận được điện thoại của cậu Khang," Bách quệt vội giọt mồ hôi lạnh đọng trên chóp mũi, đưa mắt nhìn quanh bãi bùn lầy lội rồi dừng lại ở tấm bạt dứa dưới chân bụi tre. "Cậu bảo có một chiếc hộp gỗ sơn then cần giám định gấp các vết can thiệp thủ công và khớp nối mộng mộc đúng không? Đâu, để tôi xem nào."

Thấy có thêm một người thợ mộc mang theo cả túi đồ nghề chuyên nghiệp với đủ loại giũa, đục, nẹp thép và kính phóng đại, gã bán hàng áo bông bộ đội càng thêm chột dạ, ngồi nhổm dậy nhưng không dám hé răng cản trở.

Bách tìm một mô xỉ than tương đối bằng phẳng bên mép bạt, đặt chiếc túi da xuống rồi quỳ một chân xuống bùn. Thao tác của anh chuẩn xác, thuần thục như một bác sĩ chuẩn bị bước vào ca phẫu thuật hiện vật. Bách xỏ vào tay đôi găng vải cotton trắng mỏng, kéo khóa túi lấy ra một chiếc kính lúp kỹ thuật có gắn đèn LED ánh sáng lạnh ba mức độ và một cây thước cặp cơ khí bằng thép không gỉ sáng loáng.

"Này ông thợ, cẩn thận cái tay đấy nhé! Đừng có cạy vỡ nắp hộp của tôi!" Gã bán hàng nhắc khéo, giọng đã bớt đi phân nửa vẻ hung hãn.

"Bác cứ ngồi yên uống nước," Bách đáp cộc lốc, giọng khô khan đúng chất thợ thủ công phố cổ. "Nghề của tôi là phục chế, cứu đồ cổ chứ không phải phường thợ băm thợ chặt phá hoại đồ."

Vi nín thở. Lồng ngực cô thắt nghẹn lại dưới từng lớp áo len. Đôi mắt cô không rời khỏi từng đầu ngón tay của Bách lấy một tích tắc. Tim cô đập dồn dập, đập mạnh đến mức cô cảm nhận rõ từng nhịp máu nóng đang giần giật sau hai bên thái dương.

Trong tâm trí cô lúc này, mọi thứ đang tiến rất gần đến thời khắc giải thoát. Chỉ cần Bách kiểm tra xong các khớp mộng, chỉ cần mở được cái then cài cá chép kia ra, lật lớp ván đáy kép của chiếc hộp lên... thì bọc hồ sơ bọc giấy Kraft niêm phong sáp đỏ của thầy Đạo sẽ lộ diện. Bản thảo phóng sự điều tra chưa từng xuất bản, các chứng từ sao kê chuyển tiền trung gian qua các công ty bình phong, danh sách các đầu mối vận chuyển cổ vật dưới danh nghĩa đồ gốm trang trí mỹ nghệ của đường dây Tạ Minh Thành... tất cả những thứ tài liệu sinh tử mà hai năm qua cô tưởng như đã bị chôn vùi vĩnh viễn sau biến cố thầy Đạo đột quỵ và tòa soạn bị đình bản, sẽ lại bước ra ánh sáng. Nỗi sợ hãi tột cùng về việc sơ suất của dì Hà làm lộ lọt chứng cứ vào tay mạng lưới Sông Ngầm đang dần bị thay thế bởi một niềm hy vọng mãnh liệt, nghẹn ứ nơi cổ họng.

Lê Bách bấm công tắc đèn LED trên thân kính lúp. Một luồng ánh sáng trắng lạnh, sắc nét rọi thẳng vào góc nắp hộp gỗ. Dưới quầng sáng phóng đại năm lần, từng thớ gỗ thị hiện lên rõ mồn một: mịn màng, tơ gỗ đan cài chặt chẽ, lớp sơn then phủ ngoài có độ sâu thẳm, bóng mờ tự nhiên của kỹ thuật quét sơn cánh gián lót nhiều lớp truyền thống chứ không phải thứ sơn ta pha dầu công nghiệp rẻ tiền sau này.

"Gỗ thị ta chuẩn chỉ," Bách lẩm bẩm một mình, đầu ngón tay bọc vải cotton miết nhẹ dọc theo đường mộng mang cá. "Mộng đôi gọt tay hoàn toàn bằng đục bản mỏng. Góc vát hơi xiên chừng ba độ về phía lòng trong, đây là thói quen đục mộng rất đặc thù của cánh thợ mộc Chàng Sơn hoặc mạn Nam Trực, Nam Định vào khoảng thập niên ba mươi, bốn mươi của thế kỷ trước. Độ co ngót của gỗ rất đều đặn, không có hiện tượng nứt chân chim do thay đổi nhiệt độ đột ngột, chứng tỏ món đồ này được giữ trong môi trường độ ẩm cực kỳ ổn định suốt mấy chục năm qua."

"Anh thấy chưa!" Vi thốt lên, giọng cô vỡ ra trong niềm hân hoan cay đắng. Hai bàn tay cô đan chặt vào nhau trước ngực. "Đúng là chiếc hộp ở nhà em rồi! Nó được đặt ở ngăn dưới cùng của chiếc kệ gỗ lim trong kho sách cũ phố Bát Đàn suốt từ thời ông ngoại em để lại. Ở đó quanh năm khuất gió, khô ráo..."

"Khoan đã, Vi," Bách bất thần cắt ngang. Giọng anh trầm hẳn xuống, mang theo một vẻ sững sờ khó hiểu.

Bách không nhìn vào vết xước chữ V nữa. Anh dịch chuyển chùm sáng lạnh của kính lúp từ góc nắp hộp lướt dần ra phía sau, dừng lại ở hai chiếc bản lề đồng nối giữa thân hộp và nắp.

Đó là hai chiếc bản lề bằng đồng lá dày dặn, được uốn thủ công theo hình cánh bướm thô sơ. Mỗi chiếc bản lề được gắn chặt vào vách gỗ bằng bốn chiếc đinh tán đồng nhỏ xíu, đầu đinh chỉ nhỉnh hơn hạt đậu xanh một chút.

Bách ghé sát mắt vào tròng kính phóng đại, ngón tay cầm chiếc nhíp đầu dẹt nhẹ nhàng gạt đi lớp bụi xỉ than và màng nhện bám quanh chân đinh tán ở chiếc bản lề bên trái. Dưới luồng ánh sáng trắng hội tụ, hình dáng của chiếc đinh tán hiện lên trần trụi.

Mũ đinh không hề tròn trĩnh, nhẵn nhụi như đinh tán dập bằng máy cơ khí hiện đại. Trên đỉnh mũ đinh bằng đồng đỏ có bốn vết búa vát mép chéo nhau tạo thành hình một bông hoa khế bốn cánh méo mó. Đặc biệt, ở cánh hoa khế phía trên bên trái, có một vết khuyết hình vệt răng cưa nhỏ, lệch góc đúng mười lăm độ so với trục dọc của đinh.

Bách bất động. Cả thân người anh như đông cứng lại giữa bãi bùn lầy.

Anh chớp mắt liên tục ba lần, như thể không tin vào hình ảnh đang hiện ra dưới thấu kính. Rồi như một phản xạ vô điều kiện, Bách lia kính lúp sang chiếc đinh tán thứ hai, chiếc thứ ba, rồi chiếc thứ tư của bản lề bên trái. Tất cả bốn chiếc đinh tán đồng ấy đều mang chung một đặc điểm cơ học duy nhất: vết búa vát mép hoa khế với một vết khuyết răng cưa lệch góc mười lăm độ ở cánh trên bên trái.

"Anh Bách? Sao thế anh?" Vi sốt ruột bước tới một bước, đế giày cô trượt trên lớp bùn nhão khiến người chao đảo. Giọng cô lạc hẳn đi, run rẩy trước sự im lặng kéo dài bất thường của người thợ mộc. "Anh thấy cái gì bất thường à? Có phải... có phải mộng gỗ đã bị cạy mở rồi không?"

Lê Bách từ từ hạ chiếc kính lúp xuống. Anh ngẩng đầu lên nhìn Vi, rồi quay sang nhìn Khang và cụ Tư Thời. Khuôn mặt vuông vức rám nắng của người thợ mộc lộ rõ vẻ bàng hoàng, bối rối xen lẫn một sự nghiêm nghị đến nghẹt thở:

"Chiếc hộp này... chiếc bản lề này... là do chính tay tôi sửa."

Một luồng khí lạnh buốt như băng tuyết dội thẳng từ đỉnh đầu xuống sống lưng Vi. Cô khựng lại giữa bãi chợ, toàn bộ cơ thể như bị rút cạn dưỡng khí, lồng ngực đông cứng lại:

"Anh... anh nói cái gì cơ? Sao lại do chính tay anh sửa được? Anh nhầm rồi đúng không anh Bách?"

"Tôi không bao giờ nhầm dấu búa của mình," Bách nói chắc nịch, giọng anh run lên vì xúc động nghề nghiệp. Anh đưa chiếc nhíp thép chỉ thẳng vào mũ đinh tán đồng phóng đại. "Cái đầu búa tán đinh chuyên dụng này là kỷ vật duy nhất bố tôi để lại từ làng nghề Chàng Sơn trước khi ông mất. Hồi tôi mười tám tuổi, mới chập chững học việc ở xưởng mộc gia đình, tôi đã sơ ý gõ trúng một mảnh thép tôi dở, làm mẻ một góc nhỏ ở mép búa. Vết mẻ ấy tạo thành một cái gờ răng cưa vĩnh viễn. Suốt mười lăm năm làm nghề phục chế cổ vật ở đất Hà Nội này, bất kỳ chiếc đinh đồng nào do chính tay Lê Bách này kê đe gõ xuống đều để lại một vết khuyết hoa khế lệch góc mười lăm độ như thế này. Không một người thợ nào, không một cỗ máy nào trên đời có thể tạo ra vết búa trùng khớp thứ hai."

"Nhưng... nhưng bưu kiện của thầy Đạo..." Vi lắp bắp, đầu ngón tay cô bấu chặt vào lòng bàn tay đến mức móng tay găm sâu vào da thịt, đau buốt nhưng không làm dịu đi được sự hoảng loạn đang bùng nổ trong tâm trí cô. "Thầy Đạo gửi gói tài liệu niêm phong ấy cho em vào cuối mùa thu năm 2021! Đúng một tuần trước cái ngày định mệnh thầy bị đột quỵ trong phòng làm việc và tòa soạn phát lệnh đình bản loạt bài điều tra! Chiếc hộp ấy... chiếc hộp ấy vốn nằm im lìm dưới đáy kệ lim trong kho sách cũ suốt từ đó đến tận sáng nay! Làm sao... làm sao anh có thể sửa nó được?"

Lê Bách thở dài một hơi thật nặng nề. Ánh mắt anh nhìn Vi tràn ngập sự xót xa và ái ngại:

"Vi này. Tôi sửa chiếc bản lề này cách đây tròn ba năm. Chính xác là vào những ngày giáp Tết năm Canh Tý, khoảng tháng Chạp năm 2020. Khi ấy, một bà cụ lớn tuổi, người gầy guộc mảnh khảnh, mặc chiếc áo chần bông nhung đen cũ kỹ đã đích thân ôm chiếc hộp này đến tận xưởng Bách Mộc ở phố Bát Đàn tìm tôi. Bản lề bên trái của hộp bị gãy chốt trục do nắp gỗ thị quá nặng bị va đập mạnh. Bà cụ tha thiết nhờ tôi tìm đúng lá đồng đỏ cũ của thời trước, tán lại đinh chốt theo đúng lối mộc cổ truyền để bà kịp mang về quê làm lễ họ vào dịp rằm tháng Giêng năm đó. Tôi nhớ rất rõ, trời hôm ấy cũng mưa phùn gió bấc buốt giá y như hôm nay, và sau khi tôi sửa xong không lấy tiền công, bà cụ đã dúi vào tay tôi một bọc xôi khúc nóng hổi bọc trong lá chuối tiêu..."

"Bà cụ mặc áo chần bông nhung đen... mang về quê làm lễ họ..." Khang lặp lại từng từ một cách chậm rãi, rành rọt. Ánh mắt người điều tra viên lóe lên một tia sáng sắc sảo nhưng trĩu nặng suy tư. Anh quay sang nhìn Vi, giọng trầm xuống: "Dì Ninh Thu Hà của cô... vào mùa đông luôn mặc chiếc áo chần bông nhung đen cài khuy vải truyền thống đó, đúng không Vi?"

Tai Vi bỗng nhiên ù đặc đi như có hàng ngàn con ve sầu cùng lúc cất tiếng gầm rú trong màng nhĩ. Toàn bộ âm thanh nhộn nhạo của bãi chợ ven đê—tiếng mặc cả mua bán sắt vụn, tiếng xe máy nổ lụp bụp, tiếng sóng sông Hồng vỗ ì oạp vào bờ đất lở—hoàn toàn biến mất, chỉ còn lại một khoảng chân không im lìm đến rợn ngườitrong đầu cô.

Ba năm trước? Tháng Chạp năm 2020? Không phải mùa thu năm 2021? Dấu búa của Lê Bách đã nằm trên chiếc hộp này từ trước khi thầy Đạo gửi gói tài liệu cả một năm trời?

"Không... không thể như thế được..." Vi lắc đầu quầy quậy, bước chân lảo đảo giật lùi về phía sau. Bùn nhão trơn tuột dưới gót giày khiến cô suýt nữa ngã ngửa ra nền đất bẩn thỉu nếu bàn tay gầy guộc nhưng rắn rỏi của cụ Tư Thời không kịp thời vòng qua đỡ lấy cùi chỏ cô. "Chính mắt em đã thấy... chính mắt em đã nhìn thấy vết xước chữ V mà! Vết xước hình chữ V lệch ở góc nắp hộp! Nó ở ngay đó! Bảy milimét bên trái, bốn milimét bên phải, lộ thớ gỗ thị vàng hanh... Đó là vết tích của chiếc hộp em cất giữ tài liệu! Em không thể nào nhớ sai được! Bộ não của em không bao giờ nhớ sai các chi tiết vật lý!"

Cụ Tư Thời khẽ siết nhẹ cánh tay cô bé, giọng cụ cất lên trầm buồn, ấm áp và khoan dung như tiếng gõ nhịp của một cỗ đồng hồ quả lắc trăm năm tuổi giữa gian phòng vắng:

"Vi à. Bình tĩnh lại đi con. Đừng để nỗi sợ hãi che mờ đôi mắt của con nữa. Trí nhớ con rất tốt, nhưng tâm con đang loạn. Lật đáy hộp lên xem đi con."

Khang nhìn sang người bán hàng áo bông bộ đội. Người đàn ông lúc này đã hoàn toàn hiểu rằng đây không phải là một vụ tranh chấp lừa đảo hay ăn vạ rẻ tiền, mà là một bi kịch nội tâm đầy uẩn khúc của một gia đình trí thức phố cổ. Gã khẽ thở dài, xua xua tay: "Cứ lật lên mà xem. Tôi không động chạm gì vào đáy hộp của các người đâu."

Khang ngồi xuống, cùng Lê Bách nhẹ nhàng luồn tay dưới hai vòng dây thừng xơ dừa, nhấc bổng chiếc hộp gỗ thị lên khỏi tấm bạt dứa ướt sũng. Tiếng dây thừng cọ vào thớ gỗ kêu ken két. Hai người cẩn trọng lật ngược đáy hộp lên trời.

Đáy chiếc hộp là một tấm ván gỗ mộc hoàn toàn không sơn then, chỉ được quét một lớp dầu trẩu thô sơ để chống mối mọt, qua hàng chục năm đã ngả sang màu nâu sẫm như màu da trâu khô.

Ở góc dưới bên trái của đáy hộp, sát đường mộng ghép mang cá, có một mảng keo dán khô khốc, nứt nẻ chằng chịt như vảy cá chết.

Lớp keo ấy từng dùng để dán một chiếc nhãn giấy hình chữ nhật. Nhưng do thời gian, độ ẩm của kho sách và sự ẩm ướt của bãi chợ sông Hồng, phần lớn lớp giấy đã bị mủn nát, rách tơi tả, chỉ còn trơ lại một góc giấy ố vàng loang lổ bám chặt lấy thớ gỗ mộc.

"Đèn soi, anh Bách," Khang khẽ ra lệnh.

Lê Bách lập tức ghé sát luồng sáng LED lạnh vào mảng giấy vụn. Khang rút trong túi áo ngực ra một chiếc bay cạo mẫu bằng thép mỏng không gỉ—công cụ khám nghiệm dấu vết hiện trường quen thuộc của lực lượng kỹ thuật hình sự. Đôi bàn tay khéo léo, chuẩn xác của người điều tra viên nhẹ nhàng, tỉ mỉ gạt đi từng hạt bụi đất, từng sợi tơ nhện ẩm ướt bám trên bề mặt mảng giấy khô giòn.

Vi run rẩy quỳ sụp cả hai đầu gối xuống nền xỉ than ướt lạnh ngắt bên cạnh Khang. Nước bùn ngấm qua lớp vải quần bò buốt thấu xương tủy, nhưng cô không hề hay biết. Toàn bộ thị giác, toàn bộ linh hồn cô đang dồn vào quầng sáng trắng lạnh đang bao phủ lấy mẩu giấy ố vàng kia.

Trong ký ức bất biến của cô suốt hai năm qua, chiếc hộp đựng tài liệu điều tra của thầy Đạo phải mang một chiếc nhãn kho thư viện hình chữ nhật màu xanh da trời nhạt dán ở góc đáy. Trên chiếc nhãn ấy, chính tay Vi đã dùng bút bi Thiên Long mực xanh ghi vội một dòng mã lưu trữ tạm thời trong đêm tiếp nhận bưu kiện: *TL-Đ/2021*. Cô đinh ninh, cô khắc cốt ghi tâm rằng dòng chữ ấy, chiếc nhãn màu xanh ấy vẫn nằm nguyên vẹn ở đó, làm dấu niêm phong cho đường rãnh của ngăn đáy kép bên trong.

Thế nhưng, dưới thấu kính phóng đại và ánh sáng trắng tàn nhẫn của chiếc đèn LED, từng con chữ in ty-pô bằng mực đen cổ điển thời tiền chiến hiện dần lên trên nền giấy rơm ngả vàng:

*“...chi họ Ninh Bá... mượn bản sao gia phả và văn tự từ đường... niên hiệu Bảo Đại...”*

Và ngay phía dưới dòng chữ in mẫu mực ấy, là một nét chữ ký tay bằng mực Cửu Long màu tím đã bị thời gian làm cho phai bạc thành màu xám tro, ghi rõ ngày tháng tiếp nhận tài liệu tế tự:

*Ngày 12 tháng Chạp năm Canh Tý (2020).*

Không có bất kỳ chiếc nhãn kho thư viện màu xanh nhạt nào cả. Không có dòng mã lưu trữ *TL-Đ/2021*. Không có một vết tích nhỏ nhất nào của một bưu kiện điều tra báo chí mang số phận sinh tử của một người thầy kính yêu.

Chiếc hộp này thực sự là một chiếc hộp đựng gia phả. Chiếc hộp gỗ thị sơn then gia truyền của dòng họ Ninh bên ngoại của Vi, từng được dì Ninh Thu Hà cho một chi họ ở mạn phố Thuốc Bắc mượn để sao chép văn tự tế tự vào cuối năm 2020, sau đó được họ mang trả lại và dì Hà tiện tay cất vào gầm kệ lim trong kho sách cũ.

Vi ngồi chết trân trên lớp bùn than xỉ.

Bàn tay cô giơ lơ lửng giữa không trung, các ngón tay co quắp lại như muốn chụp lấy một ảo ảnh vừa tan biến. Gió sông Hồng lại thốc lên một luồng dữ dội, cuốn theo cát bụi bãi bồi tạt rát rạt vào mặt, vào mắt, nhưng đôi mắt cô vẫn mở trừng trừng nhìn vào dòng chữ mực tím phai tàn trên đáy gỗ.

Vết xước hình chữ V... Vết xước sâu bảy milimét ở cạnh trái, bốn milimét ở cạnh phải...

Cơn lốc xoáy ký ức bỗng chốc đảo lộn dữ dội trong não bộ Vi. Những ngăn kéo ký ức vốn được sắp xếp ngăn nắp, trật tự, chuẩn xác đến từng chi tiết nhỏ nhất trong suốt hai mươi lăm năm cuộc đời cô bỗng nhiên sụp đổ dây chuyền như những quân cờ domino. Những mảnh ghép hình ảnh xoay tít, tráo đổi vị trí cho nhau trong một cơn ác mộng nhận thức tàn nhẫn.

Vết xước hình chữ V ấy... đúng là do chiếc kéo bấm thợ may va vào. Nhưng đó là vào một buổi chiều tháng Chạp năm 2020! Chiều hôm đó, dì Ninh Thu Hà vừa ôm chiếc hộp gia phả từ xưởng Bách Mộc về nhà sau khi sửa xong bản lề, chuẩn bị gửi xe khách về quê Nam Định. Vi đang ngồi cắt chỉ trên gác xép, thấy dì bê hộp nặng liền chạy ra đỡ giúp, và trong lúc trượt chân ở bậc cầu thang gỗ lim trơn trượt, chiếc kéo bấm cầm trên tay cô đã văng ra, cạnh sắc nhọn của nó cắm phập vào góc nắp hộp sơn then...

Vậy còn gói tài liệu của thầy Đạo? Gói bưu kiện bọc giấy Kraft màu nâu xi măng, dán xi đỏ niêm phong, chằng dây dù quân đội màu xanh lục gửi đến vào một đêm mưa gió mù mịt mùa thu năm 2021... Nó ở đâu? Nó có hình dáng thế nào? Tại sao suốt hai năm qua, mỗi lần nhắm mắt lại để hình dung về nơi lưu giữ tài liệu của thầy, hình ảnh đầu tiên và duy nhất hiện lên trong tâm trí cô luôn là chiếc hộp gỗ thị sơn then bọc đồng mang vết xước chữ V này?

"Không... không phải..." Vi thốt lên một tiếng nghẹn ngào, giọng cô khô khốc, vỡ vụn ra như một mảnh sành rơi xuống đá. Hai hàng nước mắt kìm nén suốt từ lúc sáng sớm bỗng chốc vỡ òa, tuôn dài trên đôi gò má tái ngắt vì lạnh. "Mình đã nhớ sai... Mình đã tự đánh lừa chính mình... Toàn bộ ký ức của mình là một trò hề..."

Cụ Tư Thời khẽ thở dài một tiếng thật sâu, cụ bước tới bên cạnh, đặt bàn tay khô gầy, thô ráp nhưng ấm áp lạ kỳ lên vai cô gái nhỏ. Giọng cụ như lời thì thầm bên tai:

"Không phải con nhớ sai đâu Vi. Trí óc con không hỏng, mắt con không mờ. Chỉ là lòng con lúc ấy nặng quá, sợ hãi quá, gánh nặng đè lên vai con quá lớn mà thôi."

Khang nhìn Lê Bách, khẽ gật đầu ra hiệu. Bách lẳng lặng thu dọn kính lúp, thước cặp và bộ đồ nghề vào chiếc túi da bò, kéo khóa lại cẩn thận. Khang đứng dậy, bước lại gần người bán hàng áo bông bộ đội đang ngồi bối rối trên chiếc ghế đẩu. Anh rút ví lấy ra một số tiền đủ để bù đắp toàn bộ tiền vốn gã đã bỏ ra mua lô đồ rác sáng nay, cộng thêm một khoản tiền công vận chuyển hào phóng, đặt vào lòng bàn tay nứt nẻ của người đàn ông:

"Bác cầm lấy số tiền này. Chiếc hộp này đúng là đồ kỷ vật gia bảo của gia đình người ta bị người làm công dọn kho bốc nhầm lẫn ra đây. Nó không chứa tài liệu nguy hiểm gì, nhưng là di vật họ hàng của cô bé. Bác cất chiếc hộp này vào lán xe tải giúp tôi, giữ nguyên hiện trạng. Chúng tôi sẽ cử người nhà mang giấy tờ tùy thân đến nhận lại đàng hoàng theo đúng thủ tục hành chính sau."

Người bán hàng nhìn xấp tiền mới trong tay, rồi nhìn sang cô gái trẻ đang quỳ sụp trong bùn, khóc không thành tiếng bên bờ đê lộng gió. Vẻ hung hãn, phòng thủ ban đầu của một kẻ bươn chải kiếm cơm nơi đầu đường xó chợ hoàn toàn tan biến, chỉ còn lại sự ái ngại mộc mạc của một người lao động:

"Thôi... cán bộ đã phân xử có lý có tình thế này thì tôi xin nhận. Trông cô bé tội quá, chắc nhà có chuyện chẳng lành. Cán bộ cứ bảo người nhà yên tâm, tôi bọc bao tải cất kỹ vào cabin xe tải cho, có trả thêm vàng tôi cũng chẳng bán cho ai đâu mà sợ."

"Cảm ơn bác," Khang nói ngắn gọn.

Anh quay lại, cúi người xuống, vòng hai tay đỡ lấy nách Vi, nhẹ nhàng nhưng dứt khoát nâng cô đứng dậy khỏi vũng bùn than xỉ. Đôi chân Vi mềm nhũn ra như bún, toàn thân cô lảo đảo, mất trọng tâm, nếu không có cánh tay vững chãi của Khang ghì chặt ngang lưng thì cô đã ngã sụp xuống lần nữa. Khang dìu cô từng bước một, đưa cô tách khỏi đám đông đang bắt đầu tản mác của bãi chợ, bước dần lên con dốc đất thoai thoải dẫn lên mặt đê Yên Phụ.

Ở lưng chừng dốc đê, nép mình dưới gốc một cây bàng cổ thụ mùa đông trút lá trơ trọi những cành khẳng khiu như những cánh tay xương xẩu cào vào nền trời xám, có một quán nước chè chén xiêu vẹo dựng tạm bằng mấy tấm bạt dứa rách chắn gió sông.

Quán vắng ngắt. Bà cụ bán hàng già nua ngồi co ro bên bếp than tổ ong đang cháy âm ỉ tỏa ra mùi khí than khen khét. Trên chiếc bàn gỗ tạp ghép bằng những mảnh ván cốp-pha chỉ có một ấm tích ủ trong giỏ nan bọc vải hoa đã ố màu và vài chiếc chén hoa hồng viền xanh cáu bẩn.

Khang đỡ Vi ngồi xuống chiếc ghế băng dài bằng gỗ thông mốc thếch. Anh quay sang bà cụ bán quán: "Cụ cho chúng cháu xin ba chén trà nóng, trà thật nóng cụ nhé."

Bà cụ lọng cọng rót ba chén trà đặc quánh, khói bốc lên nghi ngút mang theo mùi thơm chát nồng của lá chè xanh bãi giữa. Khang cầm lấy một chén, nhẹ nhàng đặt nó vào giữa hai lòng bàn tay đang lạnh ngắt như hai tảng đá của Vi.

"Uống một ngụm đi cho ấm người, Vi," Khang nói khẽ.

Lê Bách và cụ Tư Thời chậm rãi bước tới sau. Cụ Tư khẽ đưa mắt nhìn Khang, rồi cụ kéo chiếc ghế đẩu con con ngồi xuống chiếc bàn gỗ tạp ở góc ngoài cùng của quán nước cùng với Bách. Sự từng trải của người thợ già mách bảo cụ rằng lúc này, Vi không cần những lời an ủi của người thân trong gia đình; cô cần một sự đối thoại lý trí, một cú chạm chuyên môn từ một người điều tra viên độc lập để kéo cô ra khỏi vũng lầy sụp đổ của nhận thức.

Vi ngồi bất động. Hai bàn tay cô run rẩy bưng lấy chén nước chè nóng rẫy, hơi nước ấm phả lên mặt làm tan đi lớp sương lạnh bết trên trán, nhưng ánh mắt cô vẫn trống rỗng, vô hồn nhìn chằm chằm vào khoảng đất bùn dưới chân.

Cô run rẩy đưa bàn tay phải vào chiếc túi vải bạt cũ kỹ đeo chéo bên hông, lôi cuốn sổ tay bìa da màu ghi quen thuộc ra đặt lên mặt bàn gỗ tạp. Cuốn sổ tay ấy—vật bất ly thân suốt hai năm làm trợ lý lưu trữ của cô—bên trong chứa đựng hàng trăm trang giấy viết tay chi chít những dòng mực đen nắn nót: những sơ đồ mũi tên phức tạp, những phép đo đạc tọa độ hiện vật, những dòng trích dẫn nhật ký điều tra, những ghi chú tỉ mỉ về từng cuộc gặp gỡ bí mật của thầy Trần Minh Đạo. Suốt hai năm qua, cô coi cuốn sổ ấy và năng lực ghi nhớ chi tiết ảnh chụp của mình là tấm khiên bất khả xâm phạm, là pháo đài cuối cùng bảo vệ sự thật trước sự tấn công ngấm ngầm của mạng lưới Tạ Minh Thành.

Nhưng giờ đây, cuốn sổ ấy đang nằm đó, trơ trẽn và câm lặng, như đang cất tiếng cười nhạo báng sự ngạo mạn của chính cô.

"Em đã tự tin đến thế..." Giọng Vi cất lên, khàn đặc, đứt quãng giữa tiếng gió sông thổi xào xạc qua tán bàng trơ trụi. Từng chữ rớt xuống như những giọt chì nặng trĩu. "Em luôn tự hào rằng bộ não của mình không bao giờ quên bất cứ một chi tiết nào. Em nhớ từng con số trong các tập tài liệu kế toán của Bùi Quang Duy, nhớ từng vệt cạy xước nhỏ li ti trên nắp chiếc đồng hồ Longines cổ, nhớ cả kích thước từng viên gạch lát sàn ở căn nhà số 17 phố Hàng Gương... Nhưng hôm nay... hôm nay chính em lại là kẻ tự tay dựng nên một hiện trường giả ngay trong tâm trí mình. Em đã biến một chiếc hộp đựng gia phả tầm thường thành nơi cất giấu tài liệu sống còn của thầy..."

Cô ngước nhìn Khang, đôi mắt đỏ hoe ngập nước: "Nếu ngay cả hình ảnh của chiếc hộp em còn nhớ sai, thì còn thứ gì trong đầu em là thật nữa đây anh Khang? Liệu những chứng cứ em thu thập hai năm qua... có phải cũng chỉ là sự hoang tưởng do chính em thêu dệt nên không?"

Khang ngồi xuống chiếc ghế đẩu đối diện với cô. Anh không vội vã đưa ra những lời xoa dịu đường mật hay những câu động viên sáo rỗng. Ánh mắt anh nhìn cô điềm tĩnh, sâu thẳm, mang theo sự thấu hiểu khắc cốt ghi tâm của một người lính đã từng nếm trải cảm giác gãy vụn niềm tin nghề nghiệp ngay trên bàn cờ điều tra.

"Vi này," Khang cất tiếng, giọng anh trầm ấm, rành rọt, hòa vào nhịp điệu đơn điệu của những giọt nước đọng trên mái bạt rơi tí tách xuống đất bùn. "Bốn năm trước, khi tôi mới chuyển về đội điều tra kinh tế của quận, tôi từng kể cho cô nghe về vụ án hóa đơn lâm sản lậu ở vùng ngã ba sông chưa?"

Vi khẽ chớp mắt, hàng mi ướt đẫm run lên, cô ngơ ngác nhìn anh qua làn khói mỏng bốc lên từ chén trà.

"Lúc đó, tôi cũng kiêu hãnh và tự tin tuyệt đối vào bản thân mình y như cô bây giờ," Khang tiếp tục, ánh mắt anh nhìn xa xăm về phía bãi bồi sông Hồng mù mịt phù sa. "Tôi theo dấu đối tượng suốt ba tháng trời ròng rã giữa mùa đông rét buốt. Tôi nhớ như in biển số chiếc xe tải, nhớ từng cử chỉ của gã tài xế, nhớ cả cái cặp da cá sấu sờn góc mà gã luôn kẹp chặt bên nách mỗi khi bước vào văn phòng chi cục kiểm lâm. Tôi tin chắc một trăm phần trăm rằng toàn bộ tập hóa đơn khống và danh sách cán bộ bảo kê nằm trọn trong chiếc cặp da đó. Đến ngày quyết định phá án, tôi nóng vội vượt cấp, tự tay dẫn tổ trinh sát ập vào chiếc xe hơi ở trạm thu phí, giật lấy chiếc cặp da cá sấu ấy trước sự chứng kiến của cả chục người."

Khang dừng lại một nhịp, khóe môi khẽ nhếch lên một nụ cười tự giễu cay đắng: "Cô biết bên trong chiếc cặp da đó chứa cái gì không? Toàn bộ chỉ là hồ sơ bệnh án và đơn thuốc điều trị ung thư giai đoạn cuối của mẹ gã tài xế. Còn tập hóa đơn khống thực sự? Nó được gã nhét gọn gàng trong một chiếc túi nilon đựng bánh mì kẹp thịt vứt lăn lóc ở hộc cửa xe bên phụ—thứ mà ánh mắt đầy định kiến và sự tự tin mù quáng của tôi đã hoàn toàn bỏ qua trong suốt quá trình theo dõi."

Vi lặng người đi, đôi bàn tay ôm chén trà vô thức siết chặt hơn.

"Ngày hôm đó, tôi bị đình chỉ công tác kiểm điểm một tháng," Khang nhìn thẳng vào mắt Vi, giọng anh trở nên đanh thép nhưng chan chứa sự chân thành. "Đó là bài học đắt giá nhất trong cuộc đời làm công an của tôi: Khi một người làm công tác điều tra hay lưu trữ quá khao khát một kết quả, khi tâm trí họ bị bủa vây bởi nỗi sợ hãi tột cùng về sự thất bại, bộ não của họ sẽ tự động kích hoạt một cơ chế bù đắp nguy hiểm. Nó sẽ tự động lấp đầy những khoảng trống thông tin bằng những hình ảnh quen thuộc nhất, an toàn nhất, có lợi nhất cho niềm tin nội tâm của họ."

Khang đưa tay chỉ về phía bãi chợ ven đê xa xa, nơi chiếc hộp gỗ thị sơn then vừa được cất vào lán xe tải:

"Chiếc hộp gỗ sơn then đó là có thật. Vết xước hình chữ V lệch bảy milimét, bốn milimét đó là có thật. Việc dì Ninh Thu Hà mang nó đi sửa bản lề ở xưởng của anh Bách vào tháng Chạp năm 2020 là có thật. Tất cả những chi tiết đó đều được bộ não thiên bẩm của cô ghi lại một cách trung thực tuyệt đối. Nhưng nó thuộc về một thư mục ký ức khác: ký ức về gia đình cô, về họ hàng bên ngoại, về một buổi chiều mùa đông bình yên trước khi giông bão ập tới."

Khang hơi nghiêng người về phía trước, giọng anh hạ thấp xuống như truyền từng luồng sinh lực vào tâm trí đang rệu rã của Vi:

"Còn bưu kiện của thầy Đạo? Nó xuất hiện vào mùa thu năm 2021. Đó là thời điểm đen tối nhất trong đời cô: thầy Đạo bị tai biến mạch máu não nằm liệt giường, tòa soạn báo bị thanh tra đình bản, mạng lưới tay chân của Tạ Minh Thành lởn vởn khắp các ngõ ngách phố cổ, còn bản thân cô thì hoảng loạn tột độ vì sợ bị tịch thu chứng cứ. Giữa cơn chấn thương tâm lý kinh hoàng ấy, dì Hà đã nhận lấy gói bưu kiện và giấu nó đi để bảo vệ cô. Suốt hai năm qua, để chống lại cảm giác bất lực và nỗi sợ mất mát chứng cứ, tiềm thức của cô đã làm một việc mang tính tự vệ bản năng: cô lấy hình ảnh của vật thể kiên cố nhất, an toàn nhất, bất khả xâm phạm nhất trong ngôi nhà—chiếc hộp gỗ thị sơn then khóa cá chép bọc đồng—và vô thức 'gói' tập tài liệu của thầy Đạo nhét vào bên trong nó."

Từng lời phân tích của Khang như những nhát dao phẫu thuật tinh vi, rạch ròi, bóc tách toàn bộ khối u u mê đang bóp nghẹt tâm can Vi.

"Áp lực tinh thần kéo dài hai năm trời đã đánh lừa cô, chứ năng lực ghi nhớ của cô không hề hỏng," Khang nhấn mạnh từng chữ. "Cô không hề mất trí nhớ. Cô chỉ vô thức thực hiện một phép ghép nối hai ký ức riêng biệt làm một để tạo ra một điểm tựa tâm lý hữu hình. Việc chiếc hộp ở bãi chợ này không chứa tài liệu của thầy Đạo không phải là một thất bại. Ngược lại, nó là một tin mừng: nó chứng minh rằng tập hồ sơ điều tra sinh tử ấy chưa từng bị quẳng ra bãi rác ven sông Hồng này để bất kỳ một kẻ qua đường nào cũng có thể nậy tung nắp hộp!"

Một luồng hơi ấm từ chén nước chè dường như lúc này mới thực sự ngấm qua da thịt, lan tỏa vào các mạch máu đang đông cứng của Vi. Cảm giác bẽ bàng, xấu hổ của một người làm công tác lưu trữ dần dần nhường chỗ cho một sự nhẹ nhõm vô bờ bến. Đúng vậy... tập tài liệu của thầy Đạo chưa hề bị mất vào tay Tạ Minh Thành. Nó không nằm dưới đáy con dốc lầy lội này.

"Vậy... vậy gói bưu kiện của thầy..." Vi run rẩy cất tiếng, ngón tay cô khẽ lật giở những trang sổ tay ghi chép về sơ đồ mặt bằng ngôi nhà số 11 phố Bát Đàn, giọng cô bắt đầu lấy lại được sự mạch lạc vốn có. "Dì Hà... dì ấy thực sự đã giấu nó ở đâu? Sáng nay dì ấy đã cho thợ dọn sạch toàn bộ kho sách cũ..."

Cụ Tư Thời từ chiếc bàn bên cạnh chậm rãi bước sang. Cụ đặt chén trà nguội xuống mặt bàn, bàn tay gầy guộc khẽ vuốt chòm râu bạc:

"Bà Hà không nói dối đâu Vi à. Lúc sáng sớm khi con còn đang hoảng loạn gào khóc bên chiếc xe ba gác, ta đứng ở cửa hiệu nhìn sang, thấy bà Hà hốt hoảng lục tung các ngăn kéo của chiếc bàn thu ngân cũ bằng gỗ nghiến. Bà ấy vừa tìm vừa lẩm bẩm tìm cuốn sổ phụ bìa bọc vải hoa—cuốn sổ tay ghi chép việc vặt trong nhà suốt mười năm qua của bà ấy. Ai mượn cuốn sách quý nào, ai gửi gắm món đồ gì, bà ấy đều ghi tỉ mỉ vào đó. Bà Hà bảo chiếc hộp gỗ sơn then đã được trả về nhà thờ họ từ lâu, không thể nào đựng tài liệu của cậu Đạo được. Chỉ tại lúc đó con bé Vi kích động quá, cứ gặng hỏi dồn dập khiến bà ấy hoảng sợ mà sinh ra phản ứng phòng thủ, đóng sập cửa lại cãi cọ."

Lê Bách cũng gật đầu tiếp lời cụ Tư: "Đúng đấy Vi. Trước khi tôi nhận điện thoại của cậu Khang để chạy xe ra bãi đê này, tôi có tạt qua đầu ngõ Hàng Chỉ để lấy thêm bộ đục chuyên dụng. Lúc đi ngang qua cửa hiệu nhà cô, tôi thấy bà Hà đang đứng ngơ ngẩn một mình trong gian nhà kho trống hoác, tay cầm cây chổi đóm quét dọn lại cái kẽ hở giữa hai chiếc tủ sách cũ sát vách tường gạch phía sau. Tôi thoáng thấy có một góc giấy ố vàng kẹp chặt ở khe nẹp gỗ chân tường—nơi mà đám thợ dọn kho cẩu thả không thể nào quét tới được. Bà Hà vừa định cúi xuống nhặt thì có tiếng hàng xóm gọi thất thanh bảo con chạy ra bãi chợ ven sông, nên bà ấy mới vội vàng buông chổi chạy đi tìm con."

Vi sững sờ. Toàn bộ hình ảnh gian nhà kho cũ kỹ ở số 11 phố Bát Đàn lập tức tái hiện lại trong tâm trí cô, nhưng lần này không còn bị che phủ bởi bóng ma của chiếc hộp gỗ thị sơn then nữa.

Kẽ hở giữa hai chiếc tủ sách gỗ lim sát vách tường gạch phía sau... Nơi đó có một mảng tường bị ẩm do nước mưa thấm từ mái ngói nhà bên cạnh sang. Mùa thu năm 2021, khi bưu kiện được chuyển tới vào đêm mưa gió, người đầu tiên đón lấy nó từ tay người giao hàng dầm dề nước mưa chính là dì Ninh Thu Hà. Dì Hà vốn là một người phụ nữ cẩn thận, đa nghi và có thói quen cất giấu những thứ quan trọng vào những nơi bình thường nhất, vụn vặt nhất mà không ai ngờ tới...

Từng mảnh ghép thực sự bắt đầu tự động tìm về đúng vị trí của nó. Không phải bằng sự kiêu ngạo mù quáng của một trí nhớ máy móc, không phải bằng nỗi ám ảnh cưỡng chế của một tâm hồn đang hoảng loạn, mà bằng sự tỉnh táo, sắc lạnh của một người vừa bước qua bờ vực của cái bẫy nhận thức đau đớn nhất đời mình.

Vi hít một hơi thật sâu. Luồng không khí lạnh buốt của bãi sông tràn vào buồng phổi làm đầu óc cô bừng tỉnh hoàn toàn. Cô cầm lấy chén nước chè, uống một ngụm lớn. Vị đắng chát ban đầu lan tỏa trên đầu lưỡi, rồi đọng lại thành một hậu vị ngọt thanh, ấm áp nơi cuống họng.

Cô cẩn thận gấp cuốn sổ tay bìa da màu ghi lại, nhét sâu vào trong túi vải bạt, kéo khóa lại dứt khoát. Những vết bùn nhão bám trên gấu quần và mũi giày da dường như không còn làm cô bận tâm nữa. Ánh mắt cô nhìn Khang lúc này đã lấy lại được sự trong trẻo, sắc sảo và kiên định vốn có của người con gái phố cổ kiên cường.

Khang nhìn sự biến chuyển tinh tế ấy trên gương mặt Vi, khóe mắt anh giãn ra một tia nhìn nhẹ nhõm, ấm áp. Anh khẽ gật đầu, giọng nói trầm tĩnh vang lên như một lời kết đúc kết từ xương máu của những cuộc kiếm tìm chân lý:

"Nhớ chi tiết là ưu thế, nhưng tin tuyệt đối vào cảm xúc lúc nhớ lại là cái bẫy lớn nhất."