Nước Lớn Lên Vàm

Sương sớm trên mặt sông Cái Mít hãy còn chưa tan hẳn, lớp báng sương đùng đục như khói trấu là là phủ kín các ngọn dừa nước, Lê Ngọc Duyên đã ngồi chồm hổm ở khoang lái, giật dây khởi động máy đuôi tôm. Tiếng máy nổ tành tạch dòn dã phá tan sự vắng lặng của bến sông, nhả ra một lọn khói khen khét mùi dầu cặn. Duyên vặn ga nhỏ lại, để máy rù rì nổ cầm chừng, bàn tay chai sần miết nhẹ theo then gỗ mạn xuồng, bụng đinh ninh chỉ cần rồ ga đúng bốn mươi phút xuôi con nước lớn là vừa vặn có mặt nổi lửa tại rạch Vàm Dừa.

Gió chướng non thổi thốc từ hướng biển vô, ràn rạt trên mặt nước, mang theo mùi bùn non ngai ngái, nồng đượm vị mặn phù sa trộn lẫn khói nhớt khét lẹt xộc thẳng vào cánh mũi. Con nước rằm tháng Chạp trồi lên mau lẹ, nước son đỏ quạch cuồn cuộn dâng mấp mé rễ bần, ngập cả những chòi chồ xiêu vẹo dựng tạm ven mép cù lao. Chiếc ghe gỗ dài chín thước cắm sào dưới bến vốn dĩ là phương tiện chở đồ phụ tùng cơ khí, máy bơm nước và sắt vụn của cha con Duyên suốt mấy mùa hạn mặn năm trước. Mấy bữa rày, ghe được cơi nới lại hoàn toàn: khoang giữa lót thêm ba tấm ván sao láng bóng, đóng nẹp sắt bốn góc cho phẳng phiu làm bệ bếp dã chiến; phía trên giăng một tấm bạt sọc xanh cam chống tạt nước mưa và che nắng gắt; hai bên mạn được Duyên gia cố thêm những khung sắt chữ V bắt ốc chết vào vỏ ghe để làm giá đỡ cho mấy bình gas mini cùng hai can nước ngọt loại ba mươi lít sơn màu xanh lá mạ. Khắp lòng ghe vẫn còn nồng nặc mùi hắc của sơn chống thấm pha dầu hỏa trộn lẫn mùi ngai ngái của thớ gỗ mới bào chưa kịp khô nhựa.

Duyên nghiêng mình ghìm cần lái, gí mũi ghe tấp vào mé bến tạm gần chân cầu sắt rỉ sét. Chỗ này nước cạn hơn, đất lở từng mảng nham nhở trơ cả gốc tre cụt. Thanh Bình đã đứng đợi sẵn trên bờ xi măng lở lở từ hồi nào không hay. Bình mặc chiếc áo thun cá sấu màu tro đã dão cổ, quần tây ống thụng xắn tới đầu gối, một tay xách cái giỏ đan bọc bao bố nặng trĩu đựng đủ loại hũ lọ gia vị, tay kia kẹp chặt cuốn sổ tay bìa cứng bọc nilông trong suốt sát nách. Bình trạc ba mươi sáu, vóc dáng đậm người, lưng hơi khòm, gương mặt tròn đôn hậu lúc nào cũng có nét trầm ngâm căng thẳng của người quen đứng canh chừng độ sôi của đáy nồi hơn là ngước mắt nhìn ngắm mây trời sông nước.

"Bước cẩn thận kẻo trượt rêu trơ vỏ ốc nghe Bình!" Duyên nhoài người với tay giữ lấy cọc chèo cắm mé bờ, ghìm cho mạn ghe tựa êm vào bờ đá xám xịt đóng rong xanh.

Bình không đáp, chỉ khẽ gật đầu rồi nhảy phóc xuống. Sàn ván chịu một lực nặng liền nhún xuống một nhịp chòng chành, làm mấy cái rổ nhựa và xâu muỗng vá treo tòng teng trên giàn nứa khua vào nhau lách cách rộn ràng. Vừa đặt chân lên ván, Bình đã đảo mắt rà quanh lòng ghe một lượt như thói quen của một đầu bếp bước vào gian bếp lạ. Anh đặt cái giỏ đan xuống góc khô ráo nhất, hạ giọng hỏi, tiếng nói lẫn trong tiếng máy xình xịch:

"Nước ngọt lấy đủ hai can chưa Duyên? Hôm nay nấu canh chua với kho mặn cho gần ba chục miệng ăn, làm cá lóc bông sông nhớt dữ dội lắm đó, thiếu nước là coi như ôm đầu máu."

"Đầy cóc hai can sáu chục lít rồi, can nước muối hột đậm đặc cũng chuẩn bị sẵn dưới lườn." Duyên cười giòn, đưa tay kéo cần ga một cái rột. "Giờ lủi mau ra chợ nổi Cái Mít gom cá với rau cho tươi rói, đúng bảy giờ là mình rẽ vô rạch Vàm Dừa. Yên trí đi, máy này tao mới súc bình xăng con, chạy ngọt xớt."

Đuôi tôm ngoáy một đường bọt trắng xóa giữa dòng sông mờ mương sương sớm. Chiếc ghe xé nước lao đi, để lại sau lưng những vệt sóng tròn lan xa chạm vào những vạt lục bình đang trôi dạt vô bờ.

Bến Chợ Nổi Cái Mít giờ ấy đang ở vào cữ tấp nập, ồn ã nhất trong ngày. Từ ngã ba sông đổ về, hàng chục chiếc ghe tam bản, tắc ráng, ghe chài chở đầy dưa hấu cù lao, khóm Tắc Cậu, bông điên điển và rau củ đủ loại của miệt vườn chen chúc cắm sào giữa dòng phù sa đỏ quạch. Tiếng máy nổ bình bịch của ghe buôn, tiếng người í ới gọi nhau ngã giá, tiếng sóng vỗ bì bõm vào mạn thuyền tạo thành một thứ âm thanh hỗn tạp đặc sệt không khí giáp Tết. Trên mũi mỗi chiếc ghe bán sỉ, cây bẹo bằng tre dài ngoẵng vươn lên trời, treo lủng lẳng mấy cọng bạc hà mập mạp trắng phau hay bó rau muống xanh ngắt để ghe bạn hàng từ xa đã trông thấy mà ghé mạn.

Duyên lạng tay lái điệu nghệ, luồn mũi ghe lách qua một chiếc ghe chài to đùng chở đầy những khạp da heo ngâm mắm, khéo léo cặp sát vào mạn một chiếc ghe chuyên bán thủy sản đồng tươi sống đang dập dềnh theo sóng.

"Cá lóc bông đồng bữa nay mập thịt dữ lắm mấy đứa ơi, con chừng ký hai ký ba đổ lên, bao chắc nịch từng thớ!" Chị bán cá bận áo bà ba bông tím, quấn khăn rằn trên đầu, tay thoăn thoắt quẫy chiếc nơm tre trong khoang lưới ngập nước dưới đáy ghe, vớt lên một con cá lóc bông vảy đen bóng, hoa văn xám bạc loang lổ hai bên lườn đang quẫy đành đạch, quất đuôi làm nước bắn tung tóe lên mặt sàn.

Bình không vội vã. Anh cúi rạp người xuống mép sạp ghe buôn, hai đầu gối tì lên mép gỗ ướt sũng. Bàn tay to bản, ráp ranh của anh thọc thẳng vào mang cá, lật nhẹ ra xem rồi dùng ngón cái ấn mạnh vào sống lưng con cá đang giãy giụa:

"Cá này là cá sông bắt dớn thiệt hay cá nuôi bè thả sông vậy chị Hai? Thịt có chắc không, hay toàn mỡ với cám công nghiệp? Nay em nấu cho thợ tỉa cành với thợ đào mương ăn cơm trưa, thịt mềm rụm kho kẹo nó nát bét hết, thợ vườn người ta chê dở nuốt không trôi là em mang trả lại nguyên giỏ nghen."

"Trời đất quỷ thần ơi, ngó cái mặt thằng nhỏ này coi kỹ tính chưa kìa!" Chị bạn hàng cười toe, vỗ đùi đánh đét rồi liến thoắt phân bua: "Cá sông tụi tui gom của dân đặt dớn miệt đồng sâu Bưng Sen mang về hồi nửa đêm đó cha nội. Dở hay có mùi bùn hôi cỏ thì chiều quay lại đây tui đền gấp đôi, thèm gạt mấy đồng bạc lẻ của tụi bay làm chi cho mang khẩu nghiệp!"

Bình ngắm nghía từng con một. Anh bắt chị bán hàng phải vớt từng con lên cân, mắt không rời kim đồng hồ quả cân gỉ sét. Mỗi lần cân, Bình lại dùng tay gạt bớt những giọt nước đọng dưới đáy thau nhôm, trả giá từng lạng bạc, săm soi từng vệt vảy trầy xước. Sau một hồi ngắm nghía, chê ỏng chê eo để ghìm giá, Bình mới chịu gật đầu lấy sáu con cá lóc bông lớn nhất, thân dài đòn, lưng dày cộm thịt.

Sang tới ghe bán rau củ cắm sào kế bên, tình hình còn dùng dằng, nhiêu khê hơn gấp bội. Mớ bạc hà để nấu canh chua, Bình không thèm ngó ngàng tới những cây to đùng ngậm no nước sông. Anh lật từng bẹ non lòng thau, dùng ngón tay bấm thử vào lớp vỏ xem phấn trắng còn nguyên hay đã bị dập úng; rau muống đồng thì dứt khoát phải chọn loại cọng giòn rụm, ngọn nhỏ mọc bè trên mương nước chảy, tuyệt đối lắc đầu nguầy nguậy trước những bó rau muống cọng mập ú nu ngậm đẫm phù sa dễ thâm đen và nhớt nhát khi luộc chín.

Duyên đứng ở mũi ghe mình, một tay vịn cọc chèo giữ thăng bằng, tay kia giơ chiếc đồng hồ điện tử đeo tay lấm lem dầu máy lên sát mắt. Kim phút nhảy vội vã. Nắng sớm bắt đầu rát lưng. Cô sốt ruột giậm giậm chân lên sàn ván:

"Nhanh cái tay giùm chút đi Bình ơi, trễ con nước đứng bây giờ! Nước ròng sát đáy là ghe khỏi lủi vô rạch đó!"

"Rau canh chua với cá kho là cái hồn vía của bữa cơm, người ta mần cực nhọc cả buổi sáng trông có nồi cơm trưa, làm ẩu làm tả tanh tao nuốt sao vô." Bình vẫn đủng đỉnh lặt từng cọng ngò gai, ngửi thử mùi ớt hiểm, dùng ngón tay bóp thử độ dẻo của vắt me chín dầm. "Bớt cho tụi em năm ngàn hai bó rau muống với mớ ngò này đi chị Hai. Bữa nay ghe mở hàng ngày đầu, mở hàng suôn sẻ mai mốt em ghé mối ruột luôn cho."

Chị bán rau càu nhàu mấy câu nhưng thấy vẻ mặt chân chất của anh đầu bếp thì cũng tặc lưỡi bỏ thêm vào rổ mấy trái ớt hiểm đỏ au. Cuộc giằng co thêm bớt từng đồng bạc lẻ, lựa từng cọng rau con cá kéo dài mãi tới khi mặt trời xé toang màn sương dày đặc, chiếu những vệt vàng chói chang như rót mật xuống dòng nước sông Cái Mít đỏ quạch.

Lúc Duyên giật mạnh dây thừng mở nút buộc mũi ghe rời khỏi chợ nổi, kim đồng hồ đã nhích qua con số bảy giờ hai mươi lăm phút. Trễ hơn dự tính ban đầu gần ba chục phút đồng hồ.

Con nước lớn bắt đầu đạt đỉnh, cuồn cuộn chảy ngược từ dòng sông lớn tống thẳng vào các ngả rạch sâu trong cù lao. Duyên đứng thẳng người, hai chân dạng rộng ghìm chắc trên sàn lái, siết chặt tay ga. Tiếng máy nổ bành bành đanh gọn, mũi ghe chồm lên rẽ sóng lướt đi, nhưng tốc độ rõ ràng bị ghìm lại đáng kể bởi tải trọng của sáu con cá lớn giãy giụa trong xô, hai rổ rau ngồn ngộn chất cao quá mạn, hai can nước ngọt nặng trịch và thể trọng của hai người lớn.

Duyên nhìn vạt nước đục ngầu cuộn xoáy tròn sát bờ bãi rậm rạp, bụng thầm tính toán từng dặm đường. Đây là chuyến ghe bếp đầu tiên nhận hợp đồng đàng hoàng với tổ làm vườn của Võ Thành Nam. Thất hẹn, để người ta đói bụng ngay bữa đầu thì bao nhiêu dự tính gầy dựng tiếng tăm, gom vốn trả nợ máy móc coi như trôi sông đổ biển hết thảy.

Chiếc ghe lách qua vàm lớn sóng gió chập chùng, rẽ ngoặt vào rạch Vàm Dừa. Lòng rạch ở khúc này thu hẹp lại đột ngột, chỉ vừa vặn bằng ba thân ghe tránh nhau. Hai bên bờ ken dày đặc những rặng dừa nước rậm rạp, tàu lá đan chéo vào nhau che rợp cả khoảng trời, chỉ chừa lại những đốm nắng tròn lốm đốm rọi xuống mặt nước sẫm màu lá mục. Từng đám rễ bần chỉ thiên tua tủa nhọn hoắt nhô lên khỏi mép sình lầy như một bãi bàn chông chực chờ đâm thủng lườn ghe. Nước sông đang dâng mấp mé rễ dừa nước, dập dềnh những bẹ dừa mục rã và từng mảng bèo lục bình trôi bạt mạng theo con nước xoáy.

"Tới rồi kìa, mé vườn vú sữa của chú Tám nằm ngay sau cái cua quẹo đằng kia!" Duyên nói lớn át cả tiếng máy gầm rú, mắt đảo liên hồi như rang tìm điểm neo đậu an toàn.

Bến rạch Vàm Dừa hoang sơ, không hề có cầu tàu xi măng hay bậc tam cấp, chỉ có mấy thân cau già mục da được gác tạm bợ từ bờ đất dốc đứng xuống mé sình lầy để người đi làm vườn lên xuống đu đưa. Bình ngồi ở khoang giữa, nhìn bóng cây râm mát mà ruột gan nóng như lửa đốt. Anh vội vã lôi cái kiềng bếp gas mini bằng sắt tráng men ra bệ ván, tay lăm lăm hộp quẹt gas màu đỏ:

"Tao bật lửa nấu nước sôi dầm me trước nghen Duyên? Muộn dữ lắm rồi, lát nữa họ nghỉ trưa ùa ra mà chưa có gì ăn là bể độ hết đó!"

"Khoan! Tuyệt đối không được bật lửa!" Duyên gắt giọng, thanh âm sắc lẻm đanh lại như dao chặt sắt, át cả tiếng nước chảy xiết dưới lườn ghe. "Ghe chưa cọc sào cố định, chưa đứng mũi mà nhóm bếp là cháy rụi cả đám! Quên hết mấy quy tắc an toàn tao dặn hồi sáng rồi hả?"

Bình khựng lại, tay cầm hộp quẹt dừng lơ lửng giữa chừng, ngượng ngùng buông thõng xuống mặt ván sao.

Duyên nhanh tay giảm ga, trả số về mo. Chiếc ghe trôi chậm lại theo trớn nước. Cô nheo mắt nhìn dòng chảy ngầm, lừa mũi ghe né tránh một chùm rễ bần to tướng chìm nghỉm dưới nước đang chực cào rách lườn gỗ mỏng manh. Nước chảy xiết khiến đuôi ghe cứ bị dòng xoáy quăng quật sang một bên, lắc lư dữ dội.

Duyên với tay chộp lấy cây sào tre già bịt sắt dài bốn thước đặt dọc mạn ghe. Cô bước thoăn thoắt ra mũi ghe, đứng vững chãi như bàn thạch, dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể dằn mạnh cây sào xuyên qua lớp phù sa nhão nhoét, cắm ngập sâu vào tầng đất sét cứng ngắc dưới đáy lòng rạch. Cây sào uốn cong một vệt cánh cung đàn hồi rồi đứng sững lại. Duyên nhanh nhẹn quấn vòng dây thừng mũi vào thân cọc tre, thắt một nút số tám chắc nịch, đoạn nhảy tót về phía sau sàn lái, thả thêm một cọc phụ phía đuôi ghe để ghìm chặt mạn xuồng ép sát vào mép liếp dừa nước.

Chiếc ghe khẽ rùng mình một nhịp, chao đảo nhẹ rồi nằm êm ru giữa dòng rạch hẹp, cân bằng tuyệt đối dẫu cho từng đợt sóng con nước lớn vẫn vỗ bì bọp liên hồi vào lườn gỗ.

Duyên đưa mu bàn tay quệt giọt mồ hôi đang chảy ròng ròng trên trán, thở hắt ra một hơi dài nhẹ nhõm: "Xong rồi đó! Giờ thì muốn nhóm bao nhiêu bếp cũng được. Làm nghề trên sông này, an toàn là trên hết Bình ơi. Ghe mình chứa cả bình gas lẫn can xăng máy đuôi tôm, lơ mơ sẩy tay một đốm tàn rơi trúng cặn xăng thì có mười chú Tư xưởng máy cũng không cứu nổi mạng tụi mình đâu."

Nhận được lệnh cho phép, Bình lập tức xắn cao tay áo, đôi mắt sáng lên vẻ tập trung cao độ. Không gian sàn bếp cải hoán rộng chưa đầy bốn mét vuông lập tức trở thành một bãi chiến trường thu nhỏ, bận rộn và chật chội. Sự bất tiện của một chiếc ghe chở phụ tùng cơ khí cũ kỹ cải tạo vội vàng bắt đầu lộ rõ mồn một trong từng thao tác. Bệ bếp tuy bằng phẳng nhưng trần bạt che quá thấp, gió sông bị rặng dừa nước chắn bớt nên hơi nóng không thoát kịp lên trời mà cứ luẩn quẩn, táp thẳng vào mặt người nấu bỏng rát.

Bình vừa phải ngồi xổm trên tấm ván lót để lặt rau muống, vừa phải nghiêng người với tay canh chừng nồi cá lóc kho keo đang đặt trên cái bếp gas mini thứ nhất. Nồi cá bắt đầu sôi lụp bụp. Mùi nước màu dừa thắng tới độ thơm ngậy quyện với hành tím phi vàng ruộm, ớt sừng xắt lát và tiêu sọ giã giập bốc lên ngào ngạt, lấn át hoàn toàn mùi ngai ngái của bùn nước ven rạch. Thế nhưng, thỉnh thoảng lại có một chiếc ghe chài hay xuồng máy đuôi tôm của dân cào hến chạy rà rà ngoài vàm lớn tống những đợt sóng dồn dập vào rạch, làm sàn ghe lại chao đảo nghiêng ngả. Chiếc nồi đất trượt qua trượt lại trên kiềng sắt kim loại trơn tuột kêu ken két, buộc Bình một tay phải giữ chặt cán quánh nóng hổi lót giẻ, tay kia thoăn thoắt lia lưỡi dao bài gọt vỏ từng bẹ bạc hà xốp trắng.

"Duyên ơi, múc giùm tao miếng nước ngọt rửa mớ nhớt cá coi! Nước muối hạt rửa qua một bận chưa sạch hết nhớt tanh được đâu!" Bình ngoái cổ gọi với ra phía sau lái.

Duyên đang ngồi lom khom canh chừng nồi cơm điện công nghiệp loại mười lít cắm nhờ vào bình ắc quy phụ, vội vã với lấy cái ca nhựa múc nước từ can ba mươi lít sơn xanh. Cá lóc bông sông dày nhớt, lớp da nhờn nhát và tanh nồng đặc trưng. Bình đổ muối hột vào rổ cá, hai bàn tay thô ráp chà xát cật lực lên thân cá cho bong hết chất nhớt nhờn, rồi hối Duyên xối nước ngọt dội lại.

Từng ca nước trong veo đổ xuống, cuốn theo nhớt cá chuyển sang màu trắng đục nhờ nhờ, rồi chảy tràn trề qua rãnh thoát nước khoét tạm bên mạn ghe rơi tõm xuống dòng rạch. Nhìn mực nước trong can xanh tụt xuống một cách chóng mặt, vơi đi quá nửa chỉ sau công đoạn làm sạch sáu con cá và rửa sơ hai rổ rau, ruột gan Duyên xót xa như có ai xát muối ớt vào lòng. Nước ngọt này sáng sớm tinh mơ cô phải chèo ghe sang tận bến Bà Hảo mua từng can năm ngàn đồng bạc, cong lưng khiêng vác chở nặng oằn cả lườn ghe dưới sương lạnh.

"Hao nước ngọt quá chừng Bình ơi!" Duyên cằn nhằn nhỏ to, mắt nhìn trừng trừng vào đáy can nước vơi dần. "Mới khâu sơ chế cá với rau thôi mà đi tong gần một can ba mươi lít rồi. Lát nữa lấy nước đâu mà tráng nồi nấu nồi canh chua với rửa tô chén cho hai mươi mấy mạng người?"

"Cá sông mà rửa ẩu, tanh tao người ta ăn vô đau bụng thổ tả rồi ai gánh trách nhiệm đây?" Bình cãi lại ngay tắp lự, mặt đỏ bừng bừng vì hơi lửa táp và sự bực bội. "Canh chua cá lóc bạc hà mà để lợn cợn chút nhớt bùn là hỏng bét cả nồi canh của người ta. Thôi, ráng nhín nhút chút đi, lát nữa ăn xong tao đem chén bát xuống mé sông rửa bằng nước rạch một lượt cho sạch dầu mỡ, rồi mới tráng sơ lại bằng nước ngọt."

"Không có tráng nước rạch nước sông gì hết á!" Duyên trừng mắt, giọng gay gắt hẳn lên. "Nước rạch Vàm Dừa này mùa này thuốc sâu rầy trên mấy liếp sầu riêng, vú sữa chảy tràn xuống ai mà dám bảo đảm sạch? Ngộ độc một cái là rũ tù đó! Đã quy định rõ ràng rồi: nước rạch chỉ để dội sàn ghe với rửa bùn đất dính chân thôi!"

Hai người vừa cằn nhằn vừa thoăn thoắt đảo tay, không ai dám chậm trễ một giây nào. Bình dùng dao chặt từng khứa cá lóc dày cui, thịt cá trắng ngần săn chắc xếp lớp lang vào lòng nồi đất dày, vặn nhỏ lửa riu riu cho nước mắm ngon ngấm sâu vào từng thớ nạc, keo lại thành một màu cánh gián bóng bẩy, sóng sánh mỡ cá béo ngậy. Ở chiếc bếp gas kế bên, nồi nước canh chua sôi ùng ục réo rắt. Từng muỗng nước me dầm chua thanh được Bình hòa đều tay, lọc bỏ xác hột; ớt hiểm đỏ tươi đập giập nổi bập bềnh cạnh những lát cà chua đỏ mọng xắt múi cau và bạc hà xắt xéo giòn rụm đang chín tới, tỏa ra thứ mùi thơm nồng nàn làm cồn cào cả ruột gan người đứng gần.

Đúng mười một giờ trưa, không sớm một phút cũng không muộn một giây, tiếng bước chân huỳnh huỵch rầm rập trên bờ đất nện xuống cắt ngang tiếng xèo xèo của chảo mỡ hành. Võ Thành Nam dẫn đầu một tốp thợ tỉa cành, chừng tám người đàn ông vạm vỡ, quần áo lấm lem bùn phèn khô khốc và mủ cây dính đen kịt từ bắp tay tới vạt áo. Nam đội cái nón tai bèo tả tơi rách vành, miệng cười toe toét để lộ hàm răng ám khói thuốc lá, nhưng bước chân thì vội vã, hớt hải:

"Cơm nước tới đâu rồi Duyên ơi, Bình ơi! Bọn tui đói xót cả ruột gà ruột vịt rồi nè! Có gì dọn nấy cho nhóm tỉa cành tụi tui ăn trước đặng một giờ trưa vô ca leo đọt vú sữa tiếp, trễ nắng gắt đọt cao gió lớn nguy hiểm lắm!"

Duyên giật mình đánh thót, vội ngó xuống mặt đồng hồ đeo tay: "Ủa anh Nam, bữa qua anh chốt với tui là mười một giờ rưỡi mới ăn chung cả tổ hai mươi lăm người mà? Nhóm vét mương mé vườn trong đâu rồi sao chưa thấy mặt mũi ai ra hết vậy?"

"Ối giời đất ơi, nhóm vét mương đang kẹt cứng ngoài bờ bao mé mương trong ruột vườn kìa!" Nam vừa nói vừa dùng tay áo phủi mồ hôi trán, ngồi bệt xuống một thân cau khô gác bên bờ rạch. "Bùn sình ngập tới bẹn, đang ráng vét cho dứt điểm cái cống dẫn nước kẻo chiều nước ròng cạn trơ đáy sập bờ. Chắc phải nửa tiếng hay bốn mươi phút nữa mấy ổng mới bò lết ra tới đây được! Cứ dọn cho tám thằng tụi tui ăn trước đi, ăn lẹ kẻo trễ việc của chủ vườn người ta cằn nhằn chết."

Bình đứng dưới khoang bếp nghe thấy những lời phân trần ấy thì trong lòng cuống quýt cả lên. Bản tính anh vốn thương người lao động nghèo khó, thấy mấy anh em thợ tỉa cành mặt mày hốc hác, râu ria lởm chởm, môi khô khốc nứt nẻ vì khát nước và mệt lả thì ruột gan mềm nhũn ra ngay tắp lự.

"Dạ dạ, có liền đây anh Nam ơi! Cơm chín tới rồi, cá kho cũng vừa rút cạn nước màu ngon lành luôn nè!" Bình lật đật với tay lấy chồng tô nhựa loại lớn màu xanh ngọc đã được xếp ngay ngắn trên kệ gỗ.

Duyên toan bước tới kéo giật vạt áo Bình lại để nhắc nhở chuyện chia suất định lượng cho chặt chẽ, nhưng Bình đã nhanh nhảu mở nắp nồi cơm điện. Hơi cơm mới bốc lên nghi ngút mờ cả mắt kính. Chiếc vá xới cơm trong tay Bình chuyển động thoăn thoắt như múa lượn. Thay vì xới lưng lửng tô theo đúng chuẩn chia đều ba mươi phần cho cả hai nhóm như hai đứa đã ngồi cặm cụi tính toán trên sổ sách đêm qua, Bình lại ấn mạnh muỗng, đơm những bát cơm vun ngọn trắng nõn, hạt cơm dẻo quánh bốc khói ngùn ngụt.

Đến lượt gắp cá kho sang tô cơm, Bình cúi xuống nhìn mấy khúc cá lóc nạc dày cộm, lấp lánh lớp mỡ cá vàng ươm dưới đáy nồi đất, miệng lẩm bẩm xót xa: "Mấy anh em lao động nặng nhọc, leo trèo đọt cao nguy hiểm mà để ăn cơm lõng bõng sao có sức bám cây."

Thế là, thay vì mỗi suất chỉ được chia đúng hai khứa cá nhỏ theo định mức nghiêm ngặt đã vạch sẵn, Bình hào phóng gắp toàn những khứa nạc cá lóc bông bự chảng, chắc nịch thịt nhất bỏ vào tô cho họ. Chưa hết, anh còn múc thêm từng muỗng nước kho cá kẹo quánh, đậm đà, óng ánh mỡ hành rưới đều lên trên mặt cơm trắng. Đến lượt nồi canh chua, Bình cũng múc cho tốp đầu những tô đầy ắp bạc hà, giá đỗ non và những miếng lườn cá lóc béo ngậy mỡ màng.

Tám người thợ tỉa cành đón lấy những tô cơm nóng hổi, ngồi bệt rải rác quanh bờ rạch dưới bóng râm của rặng dừa nước. Họ cắm cúi húp xùm xụp, nhai ngấu nghiến như những kẻ nhịn đói lâu ngày.

"Trời đất quỷ thần ơi, cá lóc kho keo ngon nhức nách Bình ơi!" Một anh thợ tỉa cành trẻ tuổi vừa nhai cơm vừa tấm tắc khen lấy khen để, mồ hôi nhễ nhại chảy dài trên gò má sạm đen. "Nước mắm kẹo kẹo mằn mặn ngọt ngọt cay xè đầu lưỡi, chấm bạc hà giòn rụm ăn đã cái đời thiệt chớ! Cơm dẻo quánh như vầy nuốt trôi trơn tru!"

"Ăn thêm cơm không mấy anh trai? Dưới nồi còn nhiều cơm nóng lắm, ăn cho no căng bụng đặng lát có sức mà leo trèo nghen!" Bình cười tươi rói, đứng ở mũi ghe đon đả mời chào, gương mặt rạng rỡ niềm vui sướng của người đầu bếp được khách khen ngợi thật lòng.

Duyên đứng tựa lưng vào mép cột buồm giả bằng sắt, nhìn cái nồi cá kho keo bỗng dưng hụt đi hơn một nửa dung tích mà ruột gan thắt lại từng cơn. Cô đưa tay sờ vào chiếc túi chống nước đeo bên hông mình, chạm vào mép cuốn sổ tay bọc nilông nhưng rồi lại ngập ngừng không rút ra. Cô thừa hiểu, nếu bây giờ bước ra kéo áo Bình lại mắng mỏ chuyện chia phần thì sẽ làm bẽ mặt bạn mình trước đám thợ vườn đang ngồi ăn ngon trớn; vả lại, cái bản tính của Bình từ hồi còn đứng phụ việc ở mấy đám tiệc lớn trên bờ đã như vậy rồi: thà anh chịu phần thiệt, chịu thiếu thốn chứ không bao giờ nỡ lòng nhìn người ta ăn đói, ăn kham khổ trước mắt mình.

Tám người thợ tỉa cành ăn uống nhanh như một cơn lốc. Chưa đầy hai mươi phút sau, họ đã vét sạch tô cơm, uống cạn mấy ca nước trà đá pha lá dứa của ghe bếp rồi lục tục đứng dậy, xách cưa, xách kéo leo ngược lên bờ bao để quay trở lại khu vườn vú sữa tiếp tục công việc.

Dưới bến rạch Vàm Dừa, sự ồn ào vừa dứt thì không gian bỗng chìm vào yên ắng, chỉ còn lại tiếng gió rít qua những tán lá dừa nước xào xạc và tiếng đuôi tôm lạch cạch va vào lườn gỗ theo nhịp sóng dập dềnh. Bình quay trở lại khu vực bếp, cúi đầu nhìn chăm chú vào đáy nồi cá kho. Đôi mắt anh bỗng khựng lại, nụ cười hồ hởi, tự hào ban nãy trên môi vụt tắt lịm trong tích tắc.

Trong chiếc nồi đất dày cộp, phần thịt nạc ngon lành, vuông vức nhất của sáu con cá lóc bông sông đã hoàn toàn biến mất sạch sành sanh. Nồi cá giờ đây chỉ còn trơ trọi lại ba bốn cái đầu cá chẻ đôi trơ mắt trắng dã, mấy khúc đuôi nhỏ teo tóp nhiều xương và lớp nước kho mặn chát, cạn quánh lắng đọng dưới đáy. Mà ngoài kia mé mương, mười bảy người thợ của nhóm đào vét mương sình lầy vẫn còn chưa thấy tăm hơi đâu cả.

"Chết cha rồi Duyên ơi..." Bình thì thầm, giọng run rẩy như sắp khóc mếu đến nơi. "Cá... cá hết sạch thịt nạc rồi. Tao lỡ tay đơm dày quá..."

Duyên bước những bước nặng nề xuống khoang bếp chật hẹp, nhìn chằm chằm vào lòng nồi đất trơ trọi rồi quay sang nhìn thẳng vào mặt bạn mình. Nhìn vẻ mặt tái mét, hoảng loạn của Bình, cô không nỡ buông lời chửi rủa, nhưng giọng nói phát ra không giấu nổi vẻ gay gắt, bực bội:

"Tao đã dặn mày từ sáng sớm rồi mà Bình! Định lượng phải chia đều theo đầu người, mỗi phần phải gắp đều tay cẩn thận. Mày thấy người ta lao động cực nhọc mày xót ruột, vậy lát nữa mười bảy mạng thợ mương người ta lội sình đói rã họng bước ra, họ ăn đầu cá với đuôi cá vụn rồi họ chửi ai hả? Họ chửi cái ghe bếp của tụi mình làm ăn lừa đảo, nhóm ăn trước thì tọng thịt nạc nhóm ăn sau thì bắt gặm xương xẩu đầu cá!"

"Tại... tại tao thấy mấy đứa nó đói lả, tay run run bưng bát cơm tao cầm lòng không đặng..." Bình vò đầu bứt tai, hai bàn tay lấm lem nhọ nồi run rẩy. "Giờ tính sao đây Duyên? Giờ chạy ghe máy ngược ra chợ Cái Mít mua thêm cá thì tuyệt đối không kịp nữa rồi, nước bắt đầu đứng lớn, lát nữa ròng rút ráo là mắc cạn luôn giữa rạch Vàm Dừa này!"

Duyên cắn chặt môi dưới, đầu óc căng ra suy nghĩ thật nhanh. Cái đầu nhạy bén, thực tế của một đứa con gái quen lăn lộn với đồ nghề máy móc, quen xoay xở giữa những khúc sông nước hiểm nghèo bắt đầu vận hành hết công suất.

"Bình tĩnh lại đi, hoảng loạn không giải quyết được gì hết! Gom hết mớ rau muống đồng còn lại trong rổ lại đây cho tao!" Duyên giật lấy con dao bài trên tay Bình, động tác dứt khoát. "Rau muống đồng sáng nay mua còn nguyên một rổ lớn chưa luộc đúng không?"

"Còn, còn nguyên vẹn cả rổ."

"Nhóm lửa bếp gas mini lên mau, nấu một nồi nước sôi thật lớn, dằn thêm một nắm muối hột cho rau giữ được màu xanh mướt. Luộc hết toàn bộ mớ rau muống đồng này cho tao!" Duyên vừa dồn dập ra lệnh vừa xắn tay áo nhào vô phụ việc. "Còn mấy cái đầu cá với khúc đuôi cá này, trút sạch sành sanh vô nồi nước canh chua dầm me cho nó ngọt nước. Nước kho cá kẹo trong nồi đất còn đậm vị dữ dội lắm, mày lấy mấy trái ớt hiểm xắt nhỏ, phi thêm miếng mỡ tỏi cho thơm lừng rồi trút hết nước kho ra chảo nhôm, xào chung với tóp mỡ và nước màu làm thành một chảo kho quẹt keo lù đù, cay xé lưỡi!"

Bình như người sắp chết đuối vớ được cọc gỗ giữa dòng nước xiết, lập tức gật đầu làm theo răm rắp không dám cãi một lời. Ngọn lửa xanh lè của bếp gas mini bùng lên liếm quanh đáy nồi nhôm. Mớ bạc hà còn sót lại được Bình dùng dao xắt mỏng hơn một chút để nở bung đều đặn trong nồi canh chua đang bốc khói ngùn ngụt; mấy cái đầu cá lóc bông béo ngậy được hầm kỹ, tiết ra toàn bộ chất ngọt lịm từ tủy xương làm nước canh chua thêm phần đậm đà, thơm phức. Đĩa rau muống đồng luộc vớt ra xanh ngắt, cọng giòn sần sật, đặt ngay ngắn bên cạnh ơ nước kho quẹt sền sệt, bóng lộn mỡ tỏi, nổi lềnh bềnh những hạt tiêu đen và ớt hiểm cay nồng.

Đúng mười một giờ bốn mươi lăm phút, tiếng bì bõm lội nước bì bõm và tiếng chửi thề om sòm vì mệt mỏi vang lên từ con mương dẫn nước mé vườn trong. Mười bảy người thợ của nhóm vét mương lục tục kéo nhau túa ra bờ rạch. Người nào người nấy từ đỉnh đầu tới gót chân đều bê bết một lớp bùn non đen ngòm hôi mùi phèn mục, chỉ có hai con mắt là sáng quắc lên vì đói lả và kiệt sức.

"Cơm đâu! Cơm nước tới đâu rồi Duyên ơi! Đói muốn rã họng, muốn xỉu luôn tại trận rồi nè! Cái mương này sình lầy đóng sâu dữ dằn quá thể!" Một bác thợ lớn tuổi nhất nhóm, lưng còng rạp, quăng mạnh chiếc xẻng sắt cắm phập xuống bờ đất thịt, rồi ngồi bệt xuống thở dốc, hai tay run rẩy không còn chút sức lực.

Duyên nhanh nhảu bưng một thau nước ngọt đã lóng trong ra mé bờ cau: "Mấy chú mấy anh ơi, rửa sơ tay chân mặt mũi bằng nước này cho đỡ ngứa ngáy phèn non nghen, cơm nóng canh sốt tụi con dọn lên mâm liền đây!"

Ở dưới khoang ghe, Bình cẩn trọng, nắn nót múc từng tô cơm. Rút kinh nghiệm xương máu suýt mất nghiệp từ đợt trước, lần này Bình xới cơm vừa vặn ngang miệng tô, chan nước canh chua thật hào phóng ngập mặt bún tàu và bạc hà, rồi khéo léo gắp từng phần đầu cá lóc bông béo ngậy kèm theo một đĩa rau muống đồng luộc xanh mướt để chấm chung với ơ nước kho quẹt bốc khói thơm lừng.

"Bữa nay nhóm mình vét mương dưới sâu dầm nước phèn lạnh ngắt cả buổi, tụi con đặc biệt nấu nồi canh chua đầu cá lóc bông béo ngậy nhiều ớt hiểm cho ấm tì vị nghen!" Bình vừa đưa từng tô cơm lên bờ vừa đon đả phân trần, giọng ngọt ngào như mía lùi để khéo léo lấp liếm đi sự thiếu hụt hoàn toàn của những khứa cá thịt nạc. "Tụi con làm thêm đĩa rau muống đồng luộc giòn rụm chấm nước cá kho quẹt tóp mỡ cay nồng, ăn bao nhiêu cơm cũng trôi hết đó mấy chú!"

Mấy người thợ vét mương dầm mình dưới sình non suốt bốn tiếng đồng hồ, người đang lạnh run cầm cập vì gió chướng thổi qua lớp bùn ướt, vừa bưng tô cơm húp một muỗng nước canh chua nóng rẫy, chua thanh cay xé lưỡi thì cả người bừng tỉnh hẳn ra.

"Chà chà, đầu cá lóc bông này hầm kỹ ăn béo ngậy dữ bay!" Bác thợ lớn tuổi gật gù khen ngợi, tay cầm một đọt rau muống đồng quệt một vệt dài đẫm ơ nước kho quẹt kẹo quánh. "Cái nước cá này mặn ngọt cay nồng vừa miệng ghê nơi, chấm rau muống giòn rụm bắt cơm dữ dội quá. Cho thêm một tô cơm nữa đi nhỏ Duyên ơi, đói quá ăn không kịp nhai luôn nè!"

Duyên thở phào nhẹ nhõm một cái thấu tận ruột gan, vội vàng xới thêm cơm mang thoăn thoắt lên bờ. Mâm cơm của nhóm thứ hai tuy thiếu đi những khứa cá nạc vuông vức như nhóm thợ tỉa cành ban sáng, nhưng nhờ vào tài nêm nếm biến hóa khéo léo của Bình và đĩa rau muống đồng luộc giải cứu kịp thời, bữa ăn của nhóm thợ vét mương vẫn diễn ra vô cùng rôm rả, ấm cúng. Những chiếc tô nhựa được vét sạch bách, không còn sót lại dù chỉ một hạt cơm nguội hay một cọng rau thừa nào trên mâm.

Gần một giờ trưa, nhóm thợ vét mương sau khi ăn uống no nê đã tản ra nằm ngả lưng trên bờ cỏ dưới rặng dừa nước nghỉ ngơi lấy sức trước khi bắt đầu ca làm việc buổi chiều. Mặt trời đứng bóng rọi thẳng những luồng nắng gay gắt xuống lòng rạch Vàm Dừa, biến chiếc ghe bếp chật hẹp thành một cái lò xông hơi khổng lồ hầm hập nhiệt độ. Mái bạt sọc xanh cam hấp thụ toàn bộ ánh nắng chói chang, tỏa hơi nóng ngùn ngụt xuống bệ ván sao, quyện chặt với mùi dầu máy khét lẹt, mùi tanh của vảy cá và mùi mỡ bám trên mặt sàn tạo nên một thứ không khí ngột ngạt đến nghẹt thở.

Duyên và Bình bắt đầu công đoạn dọn rửa chiến trường. Đây chính là lúc sự nghiệt ngã, cay cực của kiếp ghe bếp lưu động hiện hình một cách rõ rệt và trần trụi nhất. Can nước ngọt thứ hai đã cạn trơ đáy sau hai đợt nấu canh và luộc rau muống cấp tốc. Duyên phải cắn răng dùng cái gàu thiếc múc từng gàu nước rạch đục ngầu dội lên mép bờ đất, dùng tro bếp mịn và xà bông cục chà rửa cật lực cho trôi hết lớp mỡ bò, mỡ cá bám chặt trên miệng nồi đất và chảo xào, rồi mới dám chắt chiu từng giọt nước ngọt cuối cùng còn sót lại ở đáy can xanh để tráng lại một lượt bát đũa, muỗng nĩa.

Lưng áo bà ba của Duyên ướt sũng mồ hôi, dính bết vào da thịt. Mười đầu ngón tay cô nhăn nheo, trắng bệch và đỏ ửng lên vì ngâm nước xà bông quá lâu dưới cái nắng chang chang. Bình ngồi bệt xuống sàn lái phía sau, hai chân buông thõng xuống mép nước rạch đang rút dần, gương mặt phờ phạc, bơ phờ không còn sót lại chút sinh khí nào.

"Mệt muốn đứt hơi luôn..." Bình thều thào qua hơi thở dốc, đưa bàn tay dính đầy nhọ nồi quệt một vệt dài trên gò má lem luốc. "Nhưng mà may quá trời... cuối cùng cũng êm xuôi trót lọt rồi Duyên ha."

Duyên không đáp lời nào. Cô chỉ lặng lẽ cầm miếng giẻ rách nhúng chút dầu hỏa lau sạch những vệt dầu mỡ, nước mắm bám chặt trên mặt bệ bếp gỗ sao.

Tiếng bước chân bước lẹp bẹp trên bờ đất thịt kéo hai người ngẩng đầu lên nhìn. Võ Thành Nam cầm chiếc nón tai bèo quạt phành phạch vào ngực áo, bước từng bước dài xuống mép bến cau già. Gương mặt của người đàn ông phụ trách tổ làm vườn rạng rỡ vẻ hài lòng tuyệt đối.

"Hai đứa bay làm ăn coi bộ được quá xá!" Nam cất giọng sang sảng, tiếng cười vang cả khúc rạch vắng. "Anh em ai nấy cũng khen nức nở cơm nước nóng sốt, cá tươi rói ngọt thịt, canh chua nêm nếm đậm đà y chang cơm nhà nấu. Thằng Tư Lực nhóm vét mương nó bảo từ hồi đi làm vườn thuê tới giờ mới được một bữa cơm rạch ấm bụng, chắc dạ như bữa nay đó."

Nói đoạn, Nam thọc tay vào túi quần tây bạc màu, móc ra một cọc tiền giấy được xếp ngay ngắn, ngón tay cái thoăn thoắt đếm từng tờ polymer đưa sang cho Duyên:

"Đây, hai mươi lăm suất ăn trưa, mỗi suất tính đúng bốn mươi ngàn như giao kèo, vị chi là tròn trĩnh một triệu đồng chẵn. Anh đưa đủ không thiếu một cắc một cọng nghen!"

Duyên đón lấy cọc tiền từ tay Nam. Từng tờ tiền polymer còn âm ấm hơi nóng tỏa ra từ túi áo người lao động. Cô gượng nở một nụ cười tươi tắn trên gương mặt sạm nắng, cố giấu đi vẻ mệt mỏi rã rời đang đè nặng lên từng khớp xương: "Dạ, tụi em cảm ơn anh Nam nhiều nghen. Lần đầu ghe bếp tụi em đi phục vụ tận nơi, có chỗ nào cập rập hay sơ sót thì anh với mấy anh em bỏ qua giùm tụi em."

"Sơ sót cái giống gì mà sơ sót, mần ăn ngon lành cành đào thế này thì ai mà chê vào đâu được nữa!" Nam hào hứng vỗ đùi đánh đét một cái, hai mắt sáng rực lên như vừa nảy ra một ý định làm ăn vô cùng đắc ý. "Nói hai đứa nghe nè Duyên, Bình! Mấy bữa nữa tỉa cành xong bên vườn vú sữa này, tổ của anh dời qua mé vườn sầu riêng bên rạch Ba Càng. Bên đó chủ vườn giàu có, hào phóng lắm, trong vườn có nguyên một cái ao cá tai tượng lớn với mấy chục gốc bưởi da xanh đang độ thu hoạch trái. Anh tính bữa đó đặt ghe tụi bay qua nấu tiếp một bữa thịnh soạn hơn nữa, làm thêm món gỏi bưởi tôm thịt với cá tai tượng chiên xù xé thịt cuốn bánh tráng chấm mắm nêm, bảo đảm thù lao xứng đáng cho tụi bay! Chịu không?"

Duyên đứng lặng người ở mũi ghe, bàn tay đang nắm chặt cọc tiền một triệu đồng bỗng khựng lại giữa không trung.

Cô chầm chậm đưa bàn tay còn lại sờ vào túi áo bà ba bên hông mình. Bên trong lớp vải mỏng đã sờn rách mép, những ngón tay thô ráp của cô chạm phải vài tờ tiền lẻ dính dầu máy đen đúa còn sót lại từ chuyến đi chợ sớm Cái Mít. Để đổi lấy một bữa cơm "thịnh soạn" với những lời khen ngợi nức nở vừa rồi từ miệng thợ vườn, cô đã phải vét sạch những đồng vốn liếng cuối cùng để mua sáu con cá lóc bông loại một đắt đỏ, mua gấp đôi số lượng rau muống đồng dự trù, tốn thêm hai can nước ngọt vận chuyển nhọc nhằn và đốt cạn gần hai bình gas mini vì phải nổi lửa nấu làm hai đợt riêng biệt lệch giờ. Đó là chưa kể khoản tiền nợ tiền phụ tùng và công sửa máy đuôi tôm ở xưởng Chú Tư Máy hẹn cuối tuần này phải gom đủ năm trăm ngàn đem trả vẫn còn treo lơ lửng trên đầu như một gáo nước lạnh.

Một triệu bạc Nam vừa trao tay, sau khi trừ sạch bách toàn bộ chi phí nguyên liệu đội lên vì sự mềm lòng của Bình và những đợt phục vụ tréo ngoe, trong túi Duyên chẳng còn lại bao nhiêu đồng tiền lời còm cõi, nếu không muốn nói là cả hai đứa đang làm không công, bán sức lao động rẻ mạt cho cả một buổi sáng trầy vi tróc vảy giữa sông rạch.

Cuốn sổ tay bìa cứng bọc nilông chống ướt vẫn nằm im lìm, phẳng phiu trong góc túi xách treo bên mạn ghe, mép bìa chưa hề được lật ra dù chỉ một trang để ghi chép lại các khoản chi thu thực tế. Duyên ngước mắt nhìn nụ cười hồn nhiên, ngây ngô của Bình đang rạng rỡ hẳn lên vì được người ta khen nấu ăn ngon, rồi cô nhìn xuống dòng nước rạch Vàm Dừa đang từ từ đổi màu đục ngầu khi con nước ròng bắt đầu rút mạnh, cuốn phăng những mảng bèo trôi dạt ra phía sông lớn.

Nam vẫn đứng sững trên thân cau già ven bờ đất, háo hức chờ đợi một cái gật đầu chắc nịch từ miệng cô chủ ghe cho chuyến làm ăn tiếp theo.