Bếp nguội và dấu vết rời rạc

An Nhiên đẩy cánh cửa sắt hoen gỉ của Bếp Hạ, mùi tro bếp ẩm mốc cùng hơi dầu mỡ lưu cữu qua bao tháng ngày lập tức ùa vào lồng ngực cô như một lời trách móc câm lặng.

Tiếng rít chói gắt của bản lề kim loại rỉ sét kéo lê trên nền gạch hoa cũ kỹ, xé toạc bầu không khí đặc quánh của một buổi chiều tà muộn màng ở Minh Cảng. Thành phố ngoài kia vẫn đang cuồn cuộn thở trong hơi nóng hầm hập của những dòng xe cộ chen chúc, nhưng vừa bước qua ngạch cửa này, thế giới dường như đã bị đóng băng lại từ nhiều ngày trước. Nhiên dừng lại ở ngưỡng cửa, ngón tay hãy còn run rẩy vịn chặt vào gờ khung gỗ đã mục ruỗng lớp sơn xanh. Căn nhà hai tầng nằm sâu trong con hẻm ngoằn ngoèo rợp bóng dây điện chằng chịt này từng là cả bầu trời thơ ấu của chị em cô, là nơi từng tấp nập tiếng cười nói râm ran của thực khách lao động, tiếng muôi nhôm va chan chát vào thành nồi canh chua cá ngát sôi sùng sục, và tiếng mẹ cô xởi lởi gọi với ra những dãy bàn ngoài mỗi cữ trưa oi ả.

Nhưng giờ đây, tất cả những xao động ấy chỉ còn là một khoảng không u uất, lạnh lẽo đến rợn ngợp.

Ánh hoàng hôn rách rưới xuyên qua những nan chớp phủ bụi dày cộp, chiếu rọi xuống nền nhà từng vệt sáng lờ mờ đầy những hạt bụi li ti đang lơ lửng xoay tròn. Nhiên bước chầm chậm qua những chiếc bàn gỗ tạp phủ bạt nylon màu xanh lam đã bám một lớp bụi xám nhờ nhờ. Dưới mép bạt xô lệch, những cạnh bàn sứt sẹo vì vết băm chặt của bao năm tháng bán buôn tần tảo hiện ra lồi lõm, trơ trọi. Từng thớ gỗ như thấm đẫm mồ hôi, nước mắm, và cả những giọt nước mắt nhẫn nhịn của người đàn bà một đời cặm cụi nuôi con.

Cô đi thẳng vào gian bếp phía sau. Không gian bếp từng là vương quốc tuyệt đối của mẹ, nay vắng ngắt như một ngôi đền hoang phế. Cặp bếp gas công nghiệp hai họng đã bị tháo van bình, để trơ trọi những kiềng sắt đen sì, lạnh buốt như tro tàn của một đống lửa vừa lụi tắt. Mặt bàn sơ chế bằng inox mờ đục dính những vệt ố vàng chưa kịp cọ rửa.

Bàn tay Nhiên vô thức lướt qua mặt bàn kim loại nham nhở, rồi dừng lại trước chiếc chảo gang đáy tròn treo đơn độc trên chiếc móc sắt hoen gỉ sát vách tường ám khói. Chiếc chảo ấy đen bóng, dày dặn, được tôi dầu tỉ mỉ qua hàng nghìn bữa cơm dẻo canh ngọt của mẹ Trần Ngọc Hạ. Nhiên đưa đầu ngón tay chạm khẽ vào lòng chảo. Bề mặt kim loại thô ráp, lạnh ngắt truyền thẳng qua da thịt một cơn ớn lạnh buốt nhói, thấm sâu tận chân răng.

Ký ức lập tức ập về như một ngọn triều đen ngòm, bóp nghẹt lồng ngực cô.

Một buổi tối ba tuần trước, trong căn bếp inox sáng loáng chuẩn năm sao của một nhà hàng cao cấp tại khu trung tâm Minh Cảng, mọi thứ đều vận hành với sự chính xác tàn nhẫn của một cỗ máy công nghiệp. Tiếng máy in hóa đơn réo liên hồi từng tràng dài như tiếng súng liên thanh. Tiếng hô vang khô khốc của vị bếp trưởng điều phối, tiếng mỡ réo lách tách trên những chiếc chảo đồng bóng lộn, mùi bơ lạt đun chảy ngầy ngậy quyện với hương thơm của thảo mộc ngoại nhập ngập tràn trong không gian điều hòa ngột ngạt hai mươi độ C.

Giữa lúc Nhiên đang căng mắt, nín thở căn chỉnh từng giây cho miếng phi lê cá tuyết áp chảo đạt độ chín chuẩn xác đến từng milimet – lớp da phải giòn tan như thủy tinh còn phần thịt bên trong vừa chạm ngưỡng chín tới, mọng nước và mềm mượt – thì chiếc điện thoại giấu sâu trong túi tạp dề rung lên bần bật.

Màn hình nhấp nháy dòng chữ quen thuộc: *Mẹ*.

Đó là cuộc gọi thứ ba chỉ trong vòng chưa đầy hai tiếng đồng hồ. Mẹ cô ở nhà thường có thói quen gọi vào những giờ tréo ngoe nhất, những lúc nhà hàng bước vào giờ cao điểm nghẹt thở, chỉ để hỏi một câu bâng quơ xem trưa nay cô ăn cơm với món gì, hay dặn dò trời Minh Cảng mấy hôm nay sắp trở gió mùa, đi làm về khuya nhớ khoác thêm chiếc áo mỏng kẻo trúng hàn. Giữa tiếng quát tháo giục giã của bếp trưởng, giữa tiếng gõ muôi giòn giã lên mép bàn inox và áp lực của bốn mươi bàn ăn đang chờ món bên ngoài phòng tiệc, Nhiên đã cáu kỉnh thọc bàn tay dính đầy dầu mỡ vào túi, bấm phím từ chối màu đỏ không một giây do dự. Cô tự nhủ trong đầu rằng mình sẽ gọi lại ngay khi hết ca phục vụ lúc nửa đêm, khi mọi thứ đã lắng xuống.

Nhưng cái nửa đêm ấy đã vĩnh viễn không bao giờ có một cuộc gọi lại nào nữa.

Khi Nhiên cởi chiếc áo bếp đẫm mồ hôi bước ra khỏi cánh cửa kính của nhà hàng sang trọng thì màn hình điện thoại đã đầy ắp hàng chục cuộc gọi nhỡ và những dòng tin nhắn hoảng loạn, đứt quãng của đứa em trai. Mẹ cô đã ngã quỵ xuống ngay bên cạnh bếp lò đang liu riu nồi cá kho dưa cải, khi trên tay bà vẫn còn nắm chặt chiếc muôi gỗ nếm dở nước sốt. Cơn đột quỵ ập đến bất ngờ như một cơn lốc xoáy. Bà đi vội vã, thanh thản, nhưng để lại cho Nhiên một vết thương không bao giờ khép miệng: sự cắn rứt tột cùng của một đứa con ngạo mạn đã chọn chăm chút cho một đĩa cá áp chảo của thực khách xa lạ thay vì lắng nghe thanh âm cuối cùng của mẹ mình trên cõi đời.

Tiếng bước chân dồn dập nện trên con ngõ ngoài kia, kèm theo tiếng cãi vã gay gắt mỗi lúc một gần kéo giật Nhiên về với thực tại xám xịt.

Cánh cửa sắt của Bếp Hạ lại bị đẩy mạnh ra thêm một lần nữa, va đập chát chúa vào góc vách tường khiến từng mảng vôi mủn rơi lả tả xuống sàn.

“Tôi đã nói với chị bao nhiêu lần rồi, con Nhiên nó có hiểu cái thớ gì về chuyện nợ nần tiền nong ở cái xó này đâu!”

Giọng nói the thé, sắc như dao cạo của dì Lê Thanh Thu rạch ngang không gian tĩnh mịch, theo sau là tiếng gót giày nhọn nện cộc cộc bực bội trên nền gạch hoa. Đi ngay sau bóng dáng phốp pháp của bà là Trần Minh Khang. Cậu em trai hai mươi hai tuổi của Nhiên xuất hiện trong chiếc áo thun xám bạc phếch thủng lỗ chỗ, hai mu bàn tay hãy còn bết dính những vệt dầu luyn máy lạnh đen ngòm chưa kịp rửa sạch. Gương mặt Khang hốc hác, gò má nhô cao và đôi mắt trũng sâu quầng thâm vì nhiều đêm thức trắng.

Dì Thu xăm xăm bước vào gian nhà chính, đưa cặp mắt kẻ chì sắc lẹm đảo quanh một lượt từ trần nhà giăng đầy mạng nhện xuống những góc tường bong tróc với vẻ chán chường không buồn che giấu. Bà bước thẳng tới chiếc bàn gỗ đầu tiên gần cửa sổ, giật phắt tấm bạt nylon xanh vứt toẹt sang một bên. Bụi bốc lên mù mịt trong ánh chiều tà. Không một lời chào hỏi, cũng chẳng có lấy một câu thăm nom hay an ủi người cháu gái vừa chịu tang mẹ, dì Thu đặt phịch một tập hồ sơ dày cộp bọc bìa bóng kính trong suốt lên mặt bàn. Những ngón tay sơn móng màu đỏ chót gõ cùm cụp từng nhịp gấp gáp xuống mặt giấy.

“Nhiên, lại đây ngồi đi,” dì Thu cất giọng khô khốc, thứ giọng điệu đã mòn vẹt vì phải gồng gánh quá nhiều mối lo toan và cạn kiệt sạch sẽ chút lòng kiên nhẫn cuối cùng. “Hôm nay ba dì cháu mình phải dứt điểm chuyện này. Dì không thể kéo dài thêm một ngày nào nữa, ngân hàng họ cũng không để yên cho chúng ta đâu.”

Nhiên chậm rãi bước ra từ khoảng tối của gian bếp, hai tay buông thõng bên hông, đôi mắt bình thản nhưng đầy cảnh giác nhìn người phụ nữ trước mặt:

“Chuyện gì vậy dì?”

“Chuyện gì à? Chuyện sống chết của cái nhà này đấy!” Dì Thu lật giở xành xạch tập hồ sơ, đẩy những tờ giấy chi chít chữ số in hoa và những con dấu đỏ chói về phía mép bàn đối diện Nhiên. “Hợp đồng thế chấp tín dụng ngân hàng. Mẹ cháu trước khi nhắm mắt xuôi tay đã mang toàn bộ giấy tờ căn nhà hai tầng này đi cắm để vay một khoản tiền lớn. Bây giờ thì hay rồi, bà ấy phủi tay đi đột ngột, nợ nần để lại ai gánh đây? Hạn chót thanh toán kỳ lãi và gốc tiếp theo chỉ còn chưa đầy hai mươi tám ngày nữa. Đúng bốn tuần lễ nữa thôi! Nếu không gom đủ sáu trăm triệu tiền gốc đáo hạn đợt này, ngân hàng sẽ phát mãi toàn bộ căn nhà, niêm phong tài sản mang ra đấu giá.”

Nhiên sững người. Ánh mắt cô găm chặt vào con số nợ gốc và các khoản lãi phạt hiển thị rành rành trên mặt giấy trắng mực đen. Sáu trăm triệu đồng chỉ riêng cho đợt đáo hạn cấp bách này, và tổng dư nợ tích lũy đã vọt lên tới con số gần hai tỷ đồng. Một con số khổng lồ, một gánh nặng nghẹt thở đối với một quán cơm gia đình bình dân như Bếp Hạ.

“Sao… sao lại nhiều thế này?” Nhiên lẩm bẩm, thanh âm run rẩy trong cổ họng khi cô ngước lên nhìn dì Thu. “Mẹ con mở quán cơm ở đây hơn hai mươi năm qua, thu nhập dù không giàu có dư dả nhưng lúc nào cũng đủ chi tiêu gia đình và lo tiền học hành cho thằng Khang. Mẹ con vay một số tiền lớn đến mức này từ khi nào? Vay để làm gì cơ chứ?”

Dì Thu cười nhạt một tiếng, khóe miệng giật giật đầy vẻ mỉa mai cay đắng:

“Để làm gì à? Cháu đi làm đầu bếp tài ba ở nhà hàng Tây nhà hàng Tàu trên phố lớn, bước chân vào chốn máy lạnh thơm tho, cháu có thèm đoái hoài nhìn ngó gì đến cái xó hẻm ẩm mốc này đâu mà biết! Mẹ cháu cả đời cứ tưởng mình là bồ tát sống, thấy ai khổ cũng xót xa, thấy việc gì cũng nhảy vào gánh, rồi gánh hết chuyện nọ đến tật kia…”

“Dì Thu! Cháu bảo dì đừng nói nữa mà!”

Khang đột ngột gắt lên, tiếng hét chói tai cắt ngang lời dì Thu. Hai nắm đấm của cậu thiếu niên siết chặt lại đến mức các khớp ngón tay trắng bệch ra không còn một giọt máu. Cậu lao bổ tới mép bàn, giật phắt lấy tập hồ sơ từ tay dì Thu rồi ném xoảng xuống mặt gỗ. Những tờ phụ lục bay lả tả xuống nền nhà.

“Cháu đã bảo là không được bán! Căn nhà này là mồ hôi nước mắt của mẹ suốt ba mươi năm qua! Cái Bếp Hạ này là nơi mẹ nuôi hai chị em cháu từng muỗng cháo khúc cá từ ngày bố bỏ đi. Cháu còn sống ngày nào thì chết cháu cũng không để người ngoài dỡ cái biển hiệu của mẹ xuống!”

“Mày im cái mồm mày đi!” Dì Thu đập bàn đánh chát một tiếng nảy lửa, đứng bật dậy trừng mắt nhìn đứa cháu trai. Ánh mắt bà quắc lên ngọn lửa của sự giận dữ pha lẫn bất lực tột cùng. “Mày nói giữ là giữ bằng cái gì? Bằng nước bọt à? Bằng mấy đồng bạc lẻ mày đi súc rửa, sửa máy lạnh dạo đầu đường xó chợ ngày được hai ba trăm ngàn hả Khang? Mày có biết mỗi tháng tiền lãi ngân hàng ngót nghét ba chục triệu không? Mày lấy đâu ra mà trả? Hay mày định đợi người ta kéo công an đến dán giấy niêm phong, vứt hết bàn ghế bát đũa của mẹ mày ra vỉa hè cho thiên hạ dẫm lên thì mày mới chịu sáng mắt ra hả thằng ngu?”

Khang nghẹn ứ nơi cổ họng. Lồng ngực cậu phập phồng dữ dội dưới lớp áo thun mỏng bạc màu. Cậu muốn cãi lại, khóe miệng giật giật, hai hàm răng nghiến chặt ken két nhưng không thể thốt nên một lời nào cho ra hồn. Cậu run rẩy, bờ vai gầy guộc chùng xuống:

“Cháu… cháu sẽ đi vay bạn bè. Cháu sẽ đi làm thêm ca đêm… Cháu cày ngày cày đêm…”

Giọng Khang lạc hẳn đi, méo mó và thảm hại.

“Bạn bè nào cho mày vay tiền trăm triệu? Mày nhìn lại bản thân mày xem có cái gì để người ta tin hả?” Dì Thu gằn từng tiếng, từng lời như những nhát dao găm cứa thẳng vào lòng tự ái non nớt của cậu thanh niên. “Phương án duy nhất và sáng suốt nhất lúc này là bán đứt căn nhà này đi. Vị trí nhà mình là mặt ngõ thông, đất vuông vắn hai tầng, bán rẻ đi trong cơn túng quẫn này cũng phải được hơn hai tỷ rưỡi. Trả sạch nợ nần cho ngân hàng, số tiền còn lại chia cho hai chị em mày mỗi đứa một ít vốn liếng lận lưng mà tự lập thân. Dì làm thế này là rứt ruột muốn cứu hai đứa mày, chứ thân già này được cái tích sự xơ múi gì ở cái mảnh đất ngập ngụa nợ nần này?”

Nhiên không nhìn dì Thu. Ánh mắt cô nãy giờ vẫn dán chặt vào từng biến chuyển nhỏ nhất trên gương mặt của em trai mình. Cô nhận ra sự bất thường đến nghẹn lòng.

Trong suốt cuộc tranh cãi kịch liệt vừa rồi, mỗi khi dì Thu vô tình nhắc đến nguyên do thực sự của món nợ khổng lồ, nhắc đến việc “mẹ mày gánh hết chuyện nọ đến tật kia”, ánh mắt của Khang lập tức dạt sang một bên. Cậu lén lút cúi gằm mặt xuống, giấu biến đi ánh nhìn đầy mặc cảm tội lỗi. Bờ vai cậu co rúm lại, hai bàn tay luống cuống miết vào ống quần jean sờn rách y hệt như điệu bộ của một đứa trẻ vừa phạm phải lỗi lầm tày đình nhưng cố sống cố chết giấu giếm vì sợ bị trừng phạt.

“Khang,” Nhiên bước tới một bước, giọng cô trầm hẳn xuống, vang lên sắc lạnh và đầy sự dò xét. “Nói cho chị biết. Khoản nợ này rốt cuộc bắt đầu từ đâu? Tại sao mẹ lại cần một số tiền lớn gấp gáp đến mức phải đem cả căn nhà ra cắm vào ngân hàng từ năm ngoái?”

Khang giật thót người như bị điện giật, lùi lại nửa bước va phải thành ghế gỗ phía sau. Cậu cắn chặt môi dưới đến mức rớm máu tươi, hai mắt đỏ hoe hoe ngấn nước nhưng nhất quyết nhìn trân trân xuống những viên gạch hoa bám đầy bụi đất:

“Chị… chị đừng có hỏi nữa… Chị đi biệt tăm mấy năm trời theo đuổi đam mê cao sang của chị, giờ mẹ mất rồi chị về tra khảo tôi làm cái gì? Dù thế nào đi nữa tôi cũng không cho ai đụng vào căn nhà này hết!”

Không khí trong gian phòng khách lập tức rơi vào một khoảng lặng nghẹt thở đến buốt óc. Dì Thu khoanh hai tay trước ngực, thở dài sườn sượt rồi quay mặt nhìn ra ngoài ngõ vắng, còn Khang thì quay lưng lại phía Nhiên, hai bờ vai rung lên bần bật trong nỗ lực che giấu những giọt nước mắt uất ức đang chực trào ra nơi khóe mi.

Đúng vào lúc sự bế tắc đang dâng lên đỉnh điểm, tiếng chuông điện thoại từ trong chiếc túi xách khoác trên vai Nhiên bỗng cất lên, phá tan sự im ắng ngột ngạt. Giai điệu nhạc chuông điện tử mặc định vang lên từng hồi đều đặn, sắc lạnh và vô cảm.

Nhiên rút chiếc điện thoại ra khỏi túi. Màn hình cảm ứng phát sáng, hiển thị một cái tên quen thuộc: *Đỗ Khải Nam*.

Đôi mày thanh tú của Nhiên khẽ nhíu lại. Khải Nam từng là bếp trưởng trực tiếp điều hành cô tại chuỗi nhà hàng fine-dining cao cấp trước đây, và hiện tại, anh ta đang ngồi ở chiếc ghế Giám đốc Sáng tạo đầy quyền lực của Tập đoàn Ẩm thực Vị Việt Mới – một tập đoàn kinh doanh thực phẩm và chuỗi nhà hàng đang bành trướng với tốc độ vũ bão tại Minh Cảng và các đô thị lớn.

Nhiên bước lùi về phía góc cửa sổ thông gió bên hông bếp, hít một hơi thật sâu rồi bấm nút nhận cuộc gọi.

“Chào em, Nhiên,” giọng nói trầm ấm, tròn vành rõ chữ và luôn giữ một phong thái đĩnh đạc, chuẩn mực của Khải Nam vang lên bên tai cô. Phía đầu dây bên kia tuyệt nhiên không hề vướng bận một chút tạp âm nào của đời sống xô bồ, dường như anh ta đang ngồi trong một phòng làm việc cách âm tuyệt đối trên tầng cao chọc trời. “Tôi biết đây là khoảng thời gian vô cùng khó khăn đối với cá nhân em và toàn thể gia đình. Cho phép tôi được gửi lời chia buồn sâu sắc một lần nữa về sự ra đi quá đỗi đột ngột của cô Hạ.”

“Cảm ơn anh Nam,” Nhiên giữ giọng lạnh nhạt, giữ một khoảng cách chuyên nghiệp tuyệt đối. “Anh gọi cho tôi vào lúc này chắc không chỉ để chia buồn chứ?”

Khải Nam khẽ bật cười qua ống nghe, một nụ cười ấm áp vừa đủ độ nhã nhặn để không tạo cho người nghe cảm giác khiên cưỡng:

“Em lúc nào cũng sắc sảo và thẳng thắn như vậy, Nhiên à. Tôi nghe ngóng được từ một vài người quen bên hệ thống tín dụng rằng Bếp Hạ đang gặp phải rắc rối tài chính tương đối nghiêm trọng với phía ngân hàng. Tôi gọi cuộc điện thoại này với tư cách cá nhân của một người đồng nghiệp cũ từng trân trọng tài năng của em, nhưng đồng thời cũng đại diện cho Hội đồng Quản trị của Vị Việt Mới để đưa ra một lời đề nghị thiện chí. Một lời đề nghị có thể giải quyết dứt điểm toàn bộ gánh nặng ngàn cân đang đè lên vai em lúc này.”

Nhiên siết chặt ngón tay vào mép áo sơ mi:

“Anh nói cụ thể đi.”

“Tập đoàn chúng tôi đang chuẩn bị bấm nút khởi động một đại dự án: chuỗi ẩm thực di sản mang tầm vóc quốc gia,” giọng Khải Nam bắt đầu chuyển sang tông điệu của một nhà thuyết trình thương mại điêu luyện, từng luận điểm đều được trau chuốt kỹ lưỡng. “Chúng tôi muốn mua lại toàn bộ quyền sở hữu thương hiệu Bếp Hạ, kèm theo quyền khai thác thương mại độc quyền đối với tất cả các công thức nấu ăn, các món bí truyền của cô Hạ. Nếu em đồng ý đặt bút ký vào bản hợp đồng chuyển nhượng này, Vị Việt Mới sẽ lập tức xuất ngân quỹ thanh toán toàn bộ khoản nợ gốc lẫn lãi cho ngân hàng thay cho gia đình em, giải chấp sổ đỏ căn nhà ngay trong tuần này.”

Khải Nam cố tình ngừng lại một nhịp thở, như một thợ săn lão luyện kiên nhẫn chờ đợi miếng mồi ngon có đủ thời gian ngấm sâu vào tâm trí con thú đang đói lả, rồi mới tiếp tục bằng chất giọng đầy ma lực:

“Và chưa hết đâu Nhiên. Tôi luôn đánh giá rất cao tay nghề, kỹ thuật và tư duy thẩm mỹ ẩm thực của em. Em sẽ không bao giờ phải rời bỏ gian bếp của mẹ mình theo nghĩa bóng. Em sẽ về đầu quân cho tôi với vị trí Bếp phó phát triển dự án, đứng tên đồng sáng tạo toàn bộ thực đơn chuẩn hóa mới. Chúng ta sẽ đưa những món ăn mộc mạc của mẹ em bước lên một tầm cao hoàn toàn mới, hiện diện trong những trung tâm thương mại lộng lẫy nhất, với dây chuyền chế biến hiện đại, công nghệ cấp đông tân tiến và quy chuẩn định lượng ổn định tuyệt đối một trăm phần trăm. Em vừa cứu được căn nhà của gia đình, vừa có được danh tiếng lẫy lừng trong giới làm nghề, lại vừa bảo tồn được trọn vẹn di sản ẩm thực của mẹ. Em thấy thế nào? Đây chẳng phải là cái kết viên mãn nhất cho tất cả các bên hay sao?”

Lời đề nghị ấy rót vào tai nghe qua tưởng chừng như một chiếc phao cứu sinh bằng vàng ròng rơi trúng đầu kẻ sắp chết chìm. Nhưng từng câu, từng chữ, từng nhịp nhấn nhá của Khải Nam chỉ khiến một luồng khí lạnh buốt chạy dọc sống lưng Nhiên.

Làm việc dưới trướng của anh ta ròng rã suốt hai năm trời, Nhiên đã quá thấu hiểu bản chất đằng sau vẻ ngoài lịch lãm, am hiểu văn hóa và phong nhã kia. Đó là một cái đầu lạnh ngắt, đầy toan tính của một kẻ con buôn cơ hội lọc lõi. Khải Nam tôn sùng sự chuẩn hóa công nghiệp đến mức cực đoan; anh ta tin rằng linh hồn của ẩm thực chỉ là một khái niệm viển vông, và mọi sự tinh tế của ẩm thực vùng miền đều có thể quy đổi thành các gói gia vị tổng hợp đóng gói sẵn, những chất điều vị nhân tạo và những định lượng hóa học khô khốc nhằm mục đích duy nhất: hạ thấp giá thành nguyên liệu và tối đa hóa biên lợi nhuận cho các nhà đầu tư.

Đau đớn hơn cả, trong tim Nhiên vẫn còn hằn nguyên một vết thương chưa bao giờ lành miệng: chính Khải Nam, vào mùa đông năm ngoái, đã dùng những lời lẽ đường mật để mượn cuốn sổ tay nghiên cứu của cô, rồi âm thầm trích xuất một kỹ thuật ủ nước dùng từ khô mực nướng và củ cải muối gia truyền mà mẹ cô từng dạy, đưa thẳng vào thực đơn món mới của nhà hàng. Đêm tiệc ra mắt, anh ta đứng dưới ánh đèn sân khấu rực rỡ, đón nhận những tràng pháo tay rầm rộ và những lời ca tụng có cánh của giới phê bình ẩm thực danh tiếng nhất thành phố, mà tuyệt nhiên không hề đề cập lấy một dòng, một chữ về tên của cô hay của Bếp Hạ.

Đối với người đàn ông này, ký ức của một gia đình chỉ là thứ tư liệu truyền thông rẻ tiền, và món ăn chỉ là một sản phẩm tiêu dùng nhanh không hơn không kém.

“Tôi rất cảm kích nhã ý của anh, anh Nam,” Nhiên hít một hơi sâu, giọng nói cô đanh thép, lạnh lùng và dứt khoát đến mức không để lại bất kỳ một kẽ hở nào cho sự thương lượng. “Nhưng tôi xin phép được từ chối thẳng thắn. Món ăn của mẹ tôi nấu ra suốt mấy chục năm qua là để an ủi những con người lao động cực nhọc bước vào quán sau một ngày dài, chứ không phải sinh ra để bị đóng gói vào những chiếc túi nylon hút chân không vô hồn hay trở thành công cụ đánh bóng tên tuổi cho các chiến dịch quảng bá rỗng tuếch của Vị Việt Mới. Và bản thân tôi cũng không bao giờ có ý định đem mẹ mình ra bán đấu giá thêm một lần nào nữa.”

Đầu dây bên kia đột ngột rơi vào một khoảng im lặng kéo dài suốt mấy giây. Khi Khải Nam cất tiếng trở lại, sự lịch thiệp, nhã nhặn ban nãy đã hoàn toàn biến mất, chỉ còn trơ lại chất giọng lạnh băng, sắc nhọn như kim loại:

“Nhiên à, tôi khuyên em đừng để sự tự ái và những cảm xúc đàn bà lấn át đi lý trí sáng suốt. Hai mươi tám ngày nữa thôi là ngân hàng sẽ phát mãi toàn bộ tài sản. Hãy nhìn vào thực tế trần trụi đi: ngoài tôi và Vị Việt Mới ra, không một ai trên cõi đời này chịu ném ra hai tỷ bạc tiền tươi thóc thật để cứu cái quán cơm xập xệ của em mà không đòi hỏi những điều kiện nghiệt ngã hơn đâu. Nếu không nghĩ cho bản thân mình, thì em cũng nên biết nghĩ cho tương lai của đứa em trai em nữa chứ.”

“Đó hoàn toàn là chuyện nội bộ của gia đình tôi. Chào anh.”

Nhiên dập máy dứt khoát. Tiếng tút dài vô cảm vang lên.

Cô quay trở lại bàn, dì Thu dường như đã nghe loáng thoáng được những mẩu đối thoại về tiền bạc, hợp đồng và cái tên tập đoàn ẩm thực lớn, gương mặt bà biến sắc, đôi môi run rẩy định mở miệng cằn nhằn, mắng mỏ sự dại dột bướng bỉnh của đứa cháu gái. Nhưng Nhiên không cho người phụ nữ ấy cơ hội buông ra thêm bất kỳ một lời cay độc nào nữa.

“Con lên gác xép thu dọn lại đồ đạc của mẹ,” Nhiên nói ngắn gọn, ánh mắt nhìn thẳng khiến dì Thu thoáng chùn bước. Cô lướt nhanh qua mặt hai người, bước những bước dứt khoát lên cầu thang gỗ ọp ẹp dẫn lên tầng trên.

Căn gác xép của mẹ Hạ nằm nép mình khiêm nhường ngay dưới mái tôn cũ xiêu vẹo, nơi không khí hầm hập, oi nồng của buổi chiều muộn Minh Cảng vẫn còn đọng lại đặc quánh như một chiếc lò xông hơi. Nơi đây từng là thế giới riêng tư duy nhất của người đàn bà góa bụa sau những giờ oằn mình bên chảo lửa. Căn phòng nhỏ chất đầy những bao tải nguyên liệu khô được xếp gọn gàng gác trên kệ gỗ, những hũ sành gốm da chuối ủ các loại hạt giống hoa màu của vụ trước, và phảng phất khắp không gian là mùi thơm nồng ấm, thân thương của hoa hồi, thảo quả khô quyện chặt với mùi ngai ngái của giấy báo cũ.

Nhiên bước chầm chậm về phía góc phòng trong cùng, nơi đặt chiếc hòm bằng gỗ mun đã lên nước bóng sẫm mà mẹ cô luôn cẩn thận khóa chặt bằng một ổ khóa đồng cổ lỗ. Chiếc chìa khóa nhỏ bằng đồng thau mẹ luôn đeo lủng lẳng bên chùm chìa khóa giắt cạp quần, giờ đây đang nằm gọn lỏn, lạnh ngắt trong lòng bàn tay Nhiên.

Cô quỳ một chân xuống sàn gỗ, tra chìa vào ổ khóa. Tiếng lách cách khô khốc vang lên giữa căn gác vắng lặng.

Nhiên cẩn thận nâng nắp hòm gỗ nặng trịch lên.

Bên trong lòng hòm tuyệt nhiên không có vòng vàng, châu báu hay sổ tiết kiệm như người ta vẫn tưởng về sản nghiệp của một chủ quán ăn. Nằm ngay ngắn trên cùng chỉ là vài bộ áo bà ba may bằng lụa tơ tằm đã sờn rách hai bên đầu vai nhưng được giặt ủi phẳng phiu, thơm mùi nắng và lá sả khô; một xấp ảnh đen trắng lẫn ảnh màu đã ố vàng chụp lại từng mốc thời gian lớn khôn của hai chị em Nhiên; và dưới đáy hòm, nằm lọt thỏm giữa những túi vải mộc đựng hoa hồi và quế chi khô, là một cuốn sổ tay nhỏ khổ hẹp, bọc bìa da màu nâu sẫm.

Nhiên run rẩy vươn tay nhấc cuốn sổ lên. Cuốn sổ đã sờn rách gần hết phần gáy, những mép giấy bên trong quăn queo, ngả sang màu vàng vôi, và trên khắp bề mặt bìa da loang lổ những vệt tròn màu nâu thẫm của đáy tách cà phê đặc cùng những giọt nước mắm cốt đậm màu đã khô đanh lại qua hàng chục năm ròng rã. Mùi hương đặc trưng của cả một đời lam lũ nơi gian bếp cũ – vừa có vị mằn mặn của muối biển, vừa có vị nồng ấm của gia vị thảo mộc và ngọt ngào của đường phèn – lập tức ùa vào cánh mũi Nhiên, khiến sống mũi cô cay xè buốt nhói.

Cô ngồi bệt xuống sàn gỗ, cẩn trọng lật mở từng trang giấy mỏng manh như thể sợ chỉ cần một hơi thở mạnh cũng có thể làm tan biến những ký ức bên trong.

Trái ngược hoàn toàn với những cuốn sách công thức ẩm thực phương Tây bóng bẩy, chuẩn xác tới từng gram bột, từng mililit nước cốt mà Nhiên từng được học trong những trường lớp đào tạo chuyên nghiệp hay những quy chuẩn khắt khe ở nhà hàng năm sao, những trang viết tay bằng nét mực tím học trò của mẹ cô lại ngập tràn sự phóng khoáng, dang dở và hỗn độn đến kỳ lạ.

Mẹ cô tuyệt nhiên không ghi định lượng cụ thể cho bất kỳ món ăn nào. Không có dòng nào ghi “hai muỗng canh muối” hay “năm trăm mililit nước dùng”. Thay vào đó, mở ra trước mắt Nhiên là những dòng ghi chép đầy tính cảm quan và hòa quyện với trời đất:

*“Nêm mắm khi mặt nước dùng bắt đầu lăn tăn tăm cá, đừng để bùng sôi kẻo bay mất hương đầu.”*

*“Những ngày có gió bấc tràn về thì phải bớt đi một phần mặn của muối hạt, thêm vào nửa phần vị ngọt thanh của đường thốt nốt già để giữ ấm cho tì vị người ăn.”*

*“Rang thảo quả phải lắng tai nghe tiếng vỏ nổ lách tách như tiếng lá khô gãy, đợi mùi khói ngậy quyện chặt vào vỏ trút mới được hạ lửa mang xuống…”*

Có những trang giấy dường như đã bị ai đó vội vã xé đi một cách nham nhở, để lại những vết răng cưa lởm chởm nơi mép gáy sổ, như thể người viết đã cố tình giấu kín một bí mật hoặc một sự thất bại cay đắng nào đó mà không muốn hậu thế đọc được.

Nhiên tiếp tục lật giở trong sự hồi hộp nghẹn ngào. Đến một trang giấy ngả vàng sậm nằm ở khoảng giữa cuốn sổ, ánh mắt cô bỗng khựng lại, dán chặt vào một cái tên người và địa danh được khoanh tròn nhiều vòng bằng mực đỏ đã phai màu:

*“Tư Mặn – Làng Vạn Gió.”*

Bên dưới cái tên được đánh dấu đặc biệt ấy là những dòng chữ viết tay run rẩy, xiêu vẹo, dường như được mẹ cô ghi lại trong một đêm mưa gió bão bùng nào đó rất xa xôi:

*“Đơn hàng mắm ba năm trước còn nợ làng chưa trả được. Vạn Gió sau trận bão dữ xơ xác quá, chum vại vỡ nát cả. Nợ người ta một ân tình lớn bằng trời biển, không biết cái thân già này bao giờ mới trả cho xong…”*

Và ở ngay mép dưới cùng của trang giấy ấy, tách biệt hẳn với những dòng ghi chú vụn vặt bên trên, mẹ cô đã dùng ngòi bút sắt nắn nót viết duy nhất một câu ngắn ngủi, nét mực ấn sâu đến mức hằn rõ sang cả mặt sau của thớ giấy:

*“Vị Nhà không đứng yên.”*

Bốn chữ ấy đập vào mắt Nhiên như một tia sét rạch ngang màn đêm u tối của tâm trí cô.

*Vị Nhà không đứng yên.*

Suốt bao nhiêu năm tháng bôn ba nơi những căn bếp xa hoa lộng lẫy, Nhiên luôn luôn bị ám ảnh bởi việc phải đi tìm cho bằng được một công thức tuyệt đối hoàn hảo, một công thức cố định với những con số cân đo đong đếm bất biến để tái hiện lại chính xác hương vị Bếp Hạ của mẹ mình. Cô muốn dùng sự chuẩn xác ấy để chứng minh với Khải Nam, chứng minh với giới ẩm thực thượng lưu và chứng minh với chính bản thân mình rằng cô không phải là một kẻ thất bại, không phải là một đứa con bất hiếu đã chối bỏ nguồn cội. Cô đã lầm tưởng rằng “Vị Nhà” là một danh từ tĩnh tại, một thứ gia bảo gia truyền có thể đóng khung, ghi chép vào sách vở, niêm phong trong những chiếc lọ thủy tinh và thuộc quyền sở hữu độc quyền của một cá nhân.

Nhưng người đàn bà cả đời đứng bên bếp lửa kia lại viết: *Vị Nhà không đứng yên*.

Nó không phải là một công thức chết. Nó là một sự chuyển dịch không ngừng nghỉ. Nó là một dòng chảy sống động của đời sống, là những món nợ ân tình chưa trả, là sợi dây liên kết thiêng liêng và bền chặt giữa con người với con người, giữa người cầm muôi nấu nướng với thổ nhưỡng, với ngọn gió, với giọt mồ hôi của những người dân chài lam lũ nơi vùng đất mà họ nương tựa để sống.

Dưới tầng trệt, tiếng cãi vã lại bất ngờ bùng lên dữ dội hơn trước. Tiếng dì Thu đay nghiến, the thé ép buộc Khang phải ký vào giấy ủy quyền bán nhà, tiếng Khang gầm lên trong sự tuyệt vọng cùng cực, và rồi một tiếng *xoảng* chói tai vang lên – một chiếc cốc thủy tinh đã bị đập nát vụn dưới sàn gạch.

Bản hợp đồng phát mãi của ngân hàng và bản đề nghị chuyển nhượng thương hiệu đầy mưu mô của Khải Nam vẫn đang nằm chực chờ ở dưới kia, như hai gọng kìm sắt đá sẵn sàng nghiền nát những ký ức cuối cùng của mẹ cô thành tro bụi. Chỉ cần cô bước xuống chiếc cầu thang kia, ở lại trong căn nhà này, sức ép của đồng tiền, sự thực dụng tàn nhẫn của dì Thu và những lời đe dọa của thực tại sẽ bóp nghẹt cô. Dì Thu sẽ ép hai chị em ký giấy bán nhà. Khải Nam sẽ dùng món nợ sáu trăm triệu kia để tước đoạt nốt chút tôn nghiêm cuối cùng của Bếp Hạ.

Nhiên khép chặt cuốn sổ da lại, áp nó vào lồng ngực mình. Nhịp tim cô đập dồn dập, mạnh mẽ và dứt khoát. Một ngọn lửa quyết tâm vừa bùng cháy lên bên trong tâm can cô, rực rỡ và mãnh liệt hơn bất kỳ mệnh lệnh chỉ huy nào cô từng thực hiện trong đời làm bếp.

Cô đứng phắt dậy, vơ lấy chiếc ba lô vải bạt màu rêu đã bạc sờn nằm dưới chân chiếc giường đơn trên gác. Động tác của Nhiên nhanh thoăn thoắt, chuẩn xác và không hề có một động tác thừa. Cô nhét vào ba lô ba bộ quần áo cotton mỏng nhẹ, cuốn sổ tay bọc da của mẹ được bọc cẩn thận trong một lớp túi vải chống ẩm, và cuối cùng là cuốn bọc dao bếp cá nhân bằng da bò dày dặn – vật bất ly thân của một người đầu bếp thực thụ, nơi chứa đựng những lưỡi thép sắc lẹm đã cùng cô tôi luyện qua hàng nghìn giờ đứng bếp.

Nhiên kéo hộc bàn gỗ ọp ẹp bên cạnh giường, lấy ra chiếc phong bì nhỏ chứa toàn bộ số tiền tiết kiệm ít ỏi mà cô đã chắt bóp từng đồng sau khi kiên quyết nộp đơn xin nghỉ việc tại chuỗi nhà hàng của Khải Nam: vỏn vẹn hơn bốn triệu đồng tiền mặt. Đó là tất cả gia tài mà cô có lúc này.

Nhiên không chọn đi xuống bằng cầu thang chính, nơi những cuộc tranh chấp phàm tục đang xâu xé không gian. Cô bước ra phía ô cửa sổ thông gió của gác xép, gạt chốt sắt rồi trèo người qua bậu cửa. Đôi bàn chân khéo léo bám vào những bậc của chiếc thang sắt thoát hiểm cũ kỹ hoen rỉ lắp phía sau tường nhà, từng bước tụt xuống con hẻm phụ tối om phía sau. Con hẻm nồng nặc mùi rác ẩm sau cơn mưa chiều và hun hút những luồng gió đêm lành lạnh.

Cô phải đi. Cô phải rời khỏi Minh Cảng ngay trong đêm nay, trước khi vầng dương của ngày mới kịp ló rạng, trước khi những toan tính bán mua sòng phẳng biến di sản của mẹ thành một đống giấy vụn thương mại.

Làng Vạn Gió. Bà Tư Mặn. Và món nợ ân tình ba năm trước sau trận bão kinh hoàng.

Đó là nơi duy nhất cô có thể tìm ra lời giải đáp cho bốn chữ mà mẹ đã để lại trước khi nhắm mắt: *Vị Nhà không đứng yên*.

Nửa tiếng sau, Nhiên đã đứng chơ vơ giữa biển người hối hả, hỗn độn của bến xe khách liên tỉnh Minh Cảng. Mùi khói xăng dầu nồng nặc quyện chặt với mùi khói thuốc lá, mùi bánh mì kẹp thịt rẻ tiền ôi thiu và tiếng còi xe inh ỏi xé toạc màn đêm đặc quánh. Những dải ánh sáng vàng vọt từ đèn pha của những chiếc xe đò đường dài quét qua gương mặt nhợt nhạt của cô từng vệt chói lòa rồi vụt tắt ngấm vào bóng tối.

Nhiên đưa tay vào túi áo khoác, ngón tay cô chạm vào mép giấy ráp của chiếc vé xe đò đêm đi về dải đất miền Trung nắng gió. Tiếng động cơ xe nổ giòn giã chuẩn bị xuất bến, nhưng trong tâm trí cô, lời cảnh báo đanh thép của dì Thu về hạn trả nợ vẫn không ngừng dội lại như những hồi chuông báo tử gõ vào màng nhĩ.

Hai mươi tám ngày. Chiếc đồng hồ vô hình đếm ngược sinh mệnh của Bếp Hạ đã chính thức bắt đầu chuyển động.