Bánh mì không chờ thuật toán

Khói than đượm nồng mùi bơ phe và hành phi nghi ngút bốc lên từ chiếc xe bánh mì nhỏ nép bên cổng chợ, cuộn tròn lấy những nhành bàng non ướt rượt rồi lững thững tan vào vòm trời phố cổ. Chiếc lò nướng than hoa đỏ rực những thanh kim loại hoen rỉ, tiếng quạt nan phành phạch trên tay bà Tư nhịp nhàng hòa vào tiếng guốc mộc khua lách cách, tiếng bánh xe lôi rít trên đường sỏi và nhịp bước chân hối hả của dòng người đi chợ ca sớm.

Trời vừa hửng sáng sau cơn mưa dông xối xả tối qua. Hơi ẩm nặng trĩu còn đọng thành vệt sẫm trên những bức tường vàng rêu phong đặc trưng của Hội An, trườn qua những gờ ngói âm dương xám xịt và đọng lại thành từng vũng nước loang loáng ánh ban mai trên phiến đá lát đường. Gió từ mạn sông Hoài thổi thốc vào những con kiệt nhỏ hẹp, mang theo mùi sình bãi ngai ngái xen lẫn vị mặn mòi của phù sa cửa đại. Nhưng chỉ cần chạm đến góc ngã tư dẫn vào Chợ Đèn Lồng, toàn bộ sự ẩm lạnh của buổi sớm mai lập tức bị xua tan bởi một vùng vi khí hậu ấm sực, ngào ngạt những tầng hương quyến rũ đến cồn cào: mùi pate gan heo béo ngậy được chưng cách thủy trong chiếc ơ đất dày cộp đang sôi lục bục lăn tăn, mùi thịt xíu ram ngũ vị hương ngòn ngọt đậm đà, mùi hành ngò tươi rói hòa quyện cùng mùi vỏ bánh mì bột mì nướng giòn rụm vừa chạm lửa than hoa.

Trần Gia Hân ngồi bên chiếc bàn xếp dã chiến bằng inox kê sát góc hiên của quán cà phê Bờ Hiên, nơi cách sạp bánh mì của bà Tư chừng hai mươi bước chân. Trên mặt bàn loang lổ vết cà phê cũ, chiếc máy tính xách tay của cô mở sẵn bảng điều khiển trung tâm của hệ sinh thái *Chợ Nhà Mình*. Màn hình phát ra ánh sáng xanh dìu dịu, phản chiếu lên đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ của Hân nhưng đồng thời cũng làm bừng lên ngọn lửa đầy khát khao của một kỹ sư công nghệ vừa rời bỏ thủ đô để dấn thân vào một canh bạc sinh tử.

Trên giao diện quản trị thời gian thực, những chấm tròn màu xanh lục đại diện cho trạng thái hoạt động của các sạp hàng tham gia thử nghiệm nhấp nháy liên tục như một chùm đom đóm trong đêm. Sạp rau của bà Bảy, sạp cá của chị Lành, hàng đậu hũ của thím Năm... tất cả đều duy trì nhịp độ túc tắc với những đường biểu diễn hình sin lượn sóng quen thuộc của buổi chợ sớm. Thế nhưng, khu vực thu hút toàn bộ sự chú ý của Hân lúc này — ô cửa sổ dữ liệu được đánh dấu màu cam nổi bật — lại thuộc về sạp Bánh mì Cô Tư.

Đường biểu diễn nhu cầu của sạp bánh mì không còn dập dềnh ở mức khiêm tốn dăm ba đơn lẻ tẻ như những ngày đầu chạy thử nghiệm. Nó đã bẻ gập hướng đi, dựng đứng lên như một vách đá dốc ngược, chọc thủng ngưỡng trung bình của toàn sàn.

“Ting! Ting! Ting! Ting!”

Chuông báo đơn hàng từ tiện ích mở rộng của trang web vang lên dồn dập, sắc nhọn như tiếng gõ liên hồi vào một chiếc chuông bạc cổ. Âm thanh ấy kích thích vào thính giác một cảm giác hưng phấn tột độ. Mỹ Linh ngồi cạnh Hân, đôi mắt mở to sáng rực, mười đầu ngón tay sơn móng màu pastel thoăn thoắt bấm chuột xác nhận thông tin đơn hàng trên màn hình phụ:

“Chị Hân ơi, nổ đơn kinh hoàng luôn rồi! Em không thể tin nổi vào mắt mình nữa!” Linh hét khẽ, giọng lạc đi vì phấn khích tột độ. “Bài viết giới thiệu về ổ bánh mì pate gan truyền thống ba mươi năm góc chợ mà em đăng trưa hôm qua trên nhóm *Hội An Ăn Chi* vẫn đang được chia sẻ rầm rộ! Lượt tương tác đã vượt mốc hai ngàn like rồi chị ơi! Mấy bà mẹ trẻ ở mạn Cẩm Hà, An Hội, rồi cả mấy văn phòng ủy ban phường, chi nhánh ngân hàng bên đường Trần Hưng Đạo đang đua nhau gom đơn đặt ăn sáng cho con và đồng nghiệp! Mới bảy giờ mười lăm phút sáng mà danh sách chờ đã nhảy vọt lên tới bốn mươi lăm ổ rồi!”

Hân nhìn chằm chằm vào dòng dữ liệu đang cuộn trào theo thời gian thực trên màn hình máy tính, lồng ngực cô đập thình thịch những nhịp rộn rã. Đây chính là cái cảm giác nghẹt thở quen thuộc mà cô từng nếm trải trong những đợt ra mắt tính năng lớn hay những chiến dịch khuyến mãi chớp nhoáng ở các công ty khởi nghiệp công nghệ kỳ lân ngoài Hà Nội. Cái cảm giác khi những dòng mã lệnh vô hình viết ra trong đêm tối bỗng chốc biến thành một dòng thác hành vi tiêu dùng thực sự của hàng trăm con người ngoài đời thực; khi thế giới phẳng của mạng internet bắt đầu uốn nắn và thúc đẩy thế giới vật lý vận hành theo ý muốn của người kiến tạo.

Hân mở nhanh mô-đun gợi ý năng suất thông minh mà cô đã thức trắng đêm qua để tối ưu hóa thuật toán. Dựa trên dữ liệu thời gian trung bình để phết pate, kẹp thịt và nướng một ổ bánh của một nhân công tiêu chuẩn, hệ thống tự động tính toán dung lượng thị trường và hiển thị một khung thông báo viền màu xanh lá mạ đầy hứa hẹn:

*“Khung giờ vàng 07:15 – 08:30: Nhu cầu thị trường vượt đỉnh 220%. Khuyến nghị: Tăng tốc độ nướng thêm 15 - 20 ổ mỗi mẻ để tối đa hóa doanh thu khung giờ cao điểm và giảm tỷ lệ hủy đơn do thời gian chờ vượt ngưỡng.”*

Dòng chữ nhấp nháy như một mệnh lệnh của sự phát triển tất yếu. Hân không chần chừ thêm một giây nào. Cô bật dậy khỏi chiếc ghế nhựa, tay cầm chiếc máy tính bảng mini chạy nhanh sang chiếc xe bánh mì bằng nhôm kính đặt dưới gốc cây bàng già.

“Cô Tư ơi!”

Hân vừa thở vừa chìa màn hình máy tính bảng ra trước mặt người phụ nữ luống tuổi, giọng nói của cô tràn ngập năng lượng sốt sắng của tuổi trẻ:

“Hôm nay khách đặt qua mạng đông khủng khiếp luôn cô ơi! Đơn toàn ba, bốn ổ một địa chỉ thôi, có đơn của bên trường tiểu học đặt một lúc mười lăm ổ thập cẩm lận! Thuật toán của cháu vừa tính toán xong, cứ theo đà khách dồn dập thế này, mỗi mẻ than cô chỉ cần quạt lò to lửa một chút, xếp thêm chừng mười lăm ổ bánh vào nướng cùng lúc là mình vừa kịp giao cho đội xe của anh Lộc, vừa gom đủ đơn cho cả khu dân cư trước tám giờ sáng! Bữa ni mình làm nên lịch sử của chợ nghe cô!”

Bà Tư ngẩng đầu lên khỏi chiếc khay nhôm sáng choang đựng đầy những lát chả lụa xắt mỏng đều tăm tắp. Khuôn mặt tròn phúc hậu in hằn những nếp nhăn nơi khóe mắt của bà lấm tấm mồ hôi hột, hai gò má ửng hồng lên vì sức nóng hầm hập phả ra từ chiếc lò than hoa dã chiến. Chiếc lò nướng bằng đất nung thân thuộc ba mươi năm qua của bà vừa bị nứt toác đáy vào chiều hôm qua, buộc Quân phải chạy vội đi mượn tạm chiếc lò kim loại có vỉ sắt rộng hơn của một người bà con bên Cẩm Phô để bà kịp bán cữ sáng.

Nghe Hân nói một tràng những từ ngữ lạ tai như “thuật toán”, “đơn dồn dập”, “khung giờ vàng”, bà Tư nhìn vào cái màn hình chằng chịt những thanh biểu đồ màu sắc và những con số đang nhảy múa loạn xạ. Ánh mắt người đàn bà phố cổ thoáng qua một tia mừng rỡ chất phác, nhưng ngay sau đó là sự bàng hoàng, bối rối không giấu giếm:

“Thiệt rứa hả con? Nhiều người đặt dữ rứa lận hả? Cha mạ ơi, bình thường cái giờ ni cô chỉ nướng túc tắc chục ổ một mẻ cho mấy mối quen ghé ngang, vừa làm vừa hỏi thăm chuyện chợ búa thôi. Nhưng mà... khách đã thương, đã tìm tới tận cái điện thoại ni để mua thì cô mần răng nỡ từ chối. Mất mối thì tội nghiệp người ta, mà để người ta nhịn đói đi làm, đi học thì thất đức lắm!”

Bà Tư vốn là người cả nể nhất cái chợ Đèn Lồng này. Suốt ba mươi mấy năm gắn bó bên góc phố, đôi bàn tay của bà đã nuôi nấng anh em Quân khôn lớn bằng chính từng ổ bánh mì nóng giòn. Bà thuộc từng gương mặt, từng nết ăn nết ở của từng đứa trẻ, từng ông già bà cả trong phường Minh An. Thằng Tí con chị bán cá thích ăn nhiều dưa leo và chan đẫm nước sốt thịt xíu; ông giáo hưu trí đầu ngõ thì tuyệt đối không ăn ớt cay và chỉ thích bánh mì nướng thật già lửa; cô bé nhân viên bưu điện thì bánh mì phải cạo bớt ruột để ăn kiêng. Đối với bà Tư, mỗi ổ bánh trao tay không đơn thuần là một giao dịch mua bán lấy mấy đồng bạc lẻ, mà là một món nợ ân tình, một sợi dây vô hình níu giữ bà với cộng đồng này.

Chính vì cái tâm niệm mộc mạc ấy, khi nghe Hân bảo có hàng chục con người đang đói bụng chờ đợi ổ bánh mì của mình qua chiếc máy tính, trong lòng bà Tư bỗng trỗi dậy một cảm giác bồn chồn, nơm nớp sợ mình làm phụ lòng người khác.

“Bác cứ nướng tăng công suất lên hết cỡ nghen cô! Cháu đã chỉnh lại thông số trên hệ thống, mở rộng bán kính nhận đơn thêm hai cây số nữa rồi!” Hân mỉm cười rạng rỡ, hoàn toàn không nhận thấy cái chau mày rất khẽ và vẻ căng thẳng đang dần dồn ứ nơi đuôi mắt của bà lão, rồi cô lại thoăn thoắt cầm máy tính bảng quay về bàn trực.

Tại quầy bánh mì, nhịp điệu lao động vốn dĩ êm ả, thong thả của buổi sớm mai bỗng chốc bị xé toạc, đẩy lên một tốc độ cuồng loạn chưa từng thấy.

Trước mép vỉa hè lát đá, hơn nửa chục chiếc xe máy của các cô chú đi chợ sớm bắt đầu tấp vào ken đặc. Khói xe máy phả ra nồng nặc, tiếng còi xe bấm sốt ruột chen lẫn tiếng gọi với giục giã:

“Chị Tư ơi, cho hai ổ thập cẩm cay nhiều cho thằng cu nhà tôi mang đi học kẻo trễ trống chừ!”

“Bà Tư ơi, lấy tôi ba ổ không ớt, gói riêng hai bịch nước xíu cho mấy ông thợ hồ nghe!”

“Chị Tư, bánh của tôi xong chưa chị Tư? Bảy rưỡi tôi phải có mặt ở cơ quan rồi!”

“Dạ dạ, từ từ giùm tôi chút nghen bà con, có liền đây, có liền đây!” Bà Tư rối rít đáp lời, đôi bàn tay gầy gò nổi rõ những đường gân xanh ngoằn ngoèo thoăn thoắt làm việc không ngơi nghỉ.

Một tay cầm chiếc bánh mì vỏ vàng ruộm, một tay dùng mũi dao bài sắc lẹm xẻ dọc một đường chuẩn xác không lệch một phân. Lưỡi dao khẽ lách vào ruột bánh xốp trắng, bà dùng chiếc bay nhỏ quết một vệt pate gan mịn bóng, nâu sẫm vào tận đáy ruột, tiếp theo là một lớp bơ trứng gà vàng óng thơm nức mũi do chính tay bà đánh mỗi sớm. Đôi đũa tre thoăn thoắt gắp từng lát chả lụa xắt mỏng, xếp đều ba lát thịt xíu đỏ au đậm đà, chèn thêm dưa leo thái chỉ dài ngoằng, nhúm rau răm, ngò rí tươi non, rưới đều hai muỗng nước xíu thịt còn nóng hôi hổi trong nồi nhôm, rồi nhanh tay rắc chút muối tiêu sọ và kẹp chặt lại.

Thao tác điêu luyện ấy vốn dĩ như một màn trình diễn nghệ thuật dân gian nếu bà Tư được làm với nhịp điệu quen thuộc. Nhưng lúc này, chiếc điện thoại thông minh gắn trên giá đỡ bằng sắt cạnh tủ kính liên tục chớp đèn cam cảnh báo.

“Ting! Đơn hàng mới!”

“Ting! Đơn hàng #0812 còn 12 phút!”

“Ting! Đơn hàng #0815 còn 15 phút!”

Mỗi tiếng chuông cất lên chẳng khác nào một hồi trống trận dồn dập nện thẳng vào màng nhĩ. Đồng hồ đếm ngược trên giao diện phần mềm nhấp nháy dòng chữ màu đỏ gắt gỏng, biến không gian của sạp bánh mì nhỏ bé thành một công trường sản xuất đầy áp lực.

Bà Tư quay ngoắt người sang chiếc vỉ than hoa. Nhiệt lượng từ chiếc lò kim loại bốc lên hầm hập, táp thẳng vào gương mặt già nua khiến khóe mắt bà cay xè, nước mắt sống ứa ra. Tay trái bà cầm chiếc quạt nan rách mép, phành phạch quạt lia lịa để thúc cho những hòn than đượm bùng lên ngọn lửa hồng rực; tay phải bà cầm chiếc kẹp sắt dài ngoằng, vội vã lật trở những ổ bánh mì đang nằm chen chúc nhau trên bề mặt vỉ nướng.

Bình thường, chiếc lò nung thủ công của bà chỉ đặt vừa vặn sáu, nhiều nhất là tám ổ bánh. Bánh được xếp có khoảng cách hợp lý để luồng khí nóng luân chuyển đều đặn quanh thân bánh. Dưới ngọn lửa than liu riu được kiểm soát bằng kinh nghiệm hàng chục năm nhìn tàn tro, lớp vỏ bánh mì sẽ từ từ phồng rộp lên, độ ẩm dư thừa trong ruột bánh thoát ra ngoài một cách êm ả, tạo nên một lớp vỏ mỏng tang, giòn tan như một lớp sành mỏng nhưng bên trong ruột vẫn giữ nguyên được độ dai xốp, thơm mùi lúa mì mới gặt.

Nhưng giờ đây, để chạy đua với những dòng thông báo khẩn cấp của phần mềm do Hân cài đặt, bà Tư đã cố nhét tới mười hai, mười ba ổ bánh mì nằm ken dày đặc, đè mép lên nhau trên chiếc vỉ sắt chật hẹp. Những ổ bánh mì nằm ép sát vào nhau, mép này cấn vào mép kia, ngăn cản luồng nhiệt bốc lên, khiến cho phần tiếp xúc trực tiếp với thanh sắt thì quá nóng trong khi các cạnh bên lại hoàn toàn lạnh tanh.

Quân từ phía gian bếp nhỏ bên trong căn nhà cổ bước ra, hai tay bưng thau men đựng đầy rau răm và ớt chỉ thiên đỏ tươi vừa rửa sạch còn đọng nước. Vừa bước chân qua bậu cửa gỗ, nhìn thấy dáng mẹ còng rạp bên lò than đỏ rực, tấm lưng áo hoa màu lam đã ướt đẫm mồ hôi dính chặt vào da thịt, lồng ngực anh thót lại. Tiếng thở dốc nghẹn ngào của bà át cả tiếng quạt than phành phạch.

Quân vội vàng đặt thau rau xuống chiếc bàn phụ, bước nhanh lại gần mẹ:

“Mẹ! Để con lật bánh cho. Mẹ lui ra sau quạt mát, chan nước xíu với xếp chả thôi kẻo khói than hoa nó táp vào mặt, mẹ lại lên cơn hen bây giờ!”

“Thôi! Để yên cho mẹ!” Bà Tư gạt phắt tay con trai ra, giọng bà hối hả, vội vàng đến lạc cả đi: “Tay con vụng về, không quen nhiệt than, lật bánh không đều tay là cháy sém hết của khách! Mấy chú giao hàng của thằng Lộc đang đứng chờ đầy ngoài góc cây bàng kìa! Con mau phụ mẹ lấy bọc giấy kraft gói mấy ổ đã nướng xong đằng kia đi, nhanh lên con, cái máy nó réo inh ỏi từ nãy đến chừ mẹ sốt cả ruột!”

Quân khựng lại, đôi bàn tay buông thõng giữa không trung. Anh quay đầu nhìn ra đầu con kiệt nhỏ dẫn vào chợ. Quả nhiên, hai người đàn ông trung niên trong đội xe thồ tự quản do Lộc điều phối đã dựng chống chân xe máy từ lúc nào. Họ khoác chiếc áo gi-lê phản quang màu xanh lá sờn rách, đứng tựa lưng vào gốc bàng già, chốc chốc lại đưa cổ tay lên nhìn đồng hồ rồi ngước nhìn về phía quầy bánh mì với ánh mắt bồn chồn, đầy vẻ sốt ruột.

Quân thở dài một hơi nặng nhọc. Ánh mắt anh vô tình trượt qua chiếc bao da máy ảnh màu nâu sẫm đang nằm lặng lẽ trên chiếc bàn con trong góc hiên nhà cổ. Chiếc máy ảnh chuyên nghiệp — vật bất ly thân của anh suốt năm năm bôn ba khắp các nẻo đường đất nước — giờ đây đang nằm phủ một lớp bụi mỏng tang. Đã gần hai tuần nay, từ khi Hân trở về và dự án *Chợ Nhà Mình* khởi động giai đoạn thử nghiệm thực địa, Quân gần như không có lấy một khoảnh khắc thảnh thơi để nâng ống kính lên ngắm nghía ánh sáng sớm mai của phố Hội.

Đúng lúc ấy, chiếc điện thoại thông minh nằm trong túi quần bò của Quân rung lên từng hồi kéo dài. Anh rút máy ra xem. Màn hình hiển thị tin nhắn từ Hoàng — người bạn thân đồng thời là đạo diễn hình ảnh có tiếng tại Thành phố Hồ Chí Minh:

*“Quân ơi! Tuần tới ê-kíp bên tao bấm máy một dự án phim tài liệu kết hợp quảng bá ẩm thực miền Trung cho một tập đoàn nước ngoài. Dự án lớn, ngân sách thoải mái. Tao cần một tay máy bản địa cực cứng góc phố cổ, hiểu tường tận về ánh sáng và nếp sống người Hội An như mày. Cát-xê mười lăm triệu cho đúng bốn ngày bấm máy. Nhận lời thì báo gấp để tao chốt danh sách đoàn và gửi lịch trình chi tiết nghe!”*

Mười lăm triệu đồng. Một con số không hề nhỏ đối với một nhiếp ảnh gia tự do đang phải đắn đo từng khoản chi tiêu nhỏ nhặt khi trở về quê nhà sống cùng mẹ già. Mười lăm triệu đồng đủ để anh mua thêm một chiếc ống kính góc rộng mà anh hằng mơ ước, hoặc chí ít cũng đủ để chi trả toàn bộ tiền thuốc men và đưa mẹ đi khám chuyên khoa khớp ở bệnh viện đa khoa trên Đà Nẵng. Quan trọng hơn cả, lời mời ấy đại diện cho niềm đam mê nghệ thuật, cho sự công nhận của giới chuyên môn, cho một không gian sáng tạo rộng lớn ngoài kia mà Quân từng vùng vẫy.

Ngón tay cái của Quân khẽ lướt trên bàn phím ảo, do dự. Trái tim anh cồn cào một nỗi khát khao được cầm máy, được hòa mình vào nhịp điệu bấm máy chuyên nghiệp của một đoàn phim lớn.

Thế nhưng, khi ngước mắt lên, đập vào mắt Quân lại là tấm lưng còng rạp của mẹ. Bà Tư đang oằn mình trước ngọn lửa than rực hồng, mái tóc hoa râm lòa xòa trước trán ướt đẫm mồ hôi, hai bắp tay gầy guộc run rẩy cố giữ thăng bằng chiếc kẹp sắt nặng trịch. Tiếng thở dốc của mẹ, tiếng còi xe inh ỏi ngoài đường, và cái mùi khói than ngột ngạt bao trùm lấy không gian nhỏ hẹp kéo giật Quân trở về với thực tại nghiệt ngã.

Nếu anh rời đi bốn ngày, ai sẽ là người dậy từ bốn giờ sáng gánh than cho mẹ? Ai sẽ phụ mẹ rửa từng cọng ngò, xắt từng lát ớt cay xè? Ai sẽ đứng ra đỡ đòn cho mẹ trước những áp lực vô hình của cái nền tảng công nghệ đang gầm rú đòi hỏi sản lượng ngoài kia?

Quân nghiến chặt răng, khớp hàm bạnh ra. Ngón tay anh dứt khoát gõ những con chữ cộc lốc trên màn hình cảm ứng:

*“Tao bận việc nhà đột xuất rồi Hoàng ơi. Tiếc quá. Hẹn mày một dịp khác nghe.”*

Bấm nút gửi xong, Quân lập tức tắt ngấu màn hình điện thoại, nhét sâu vào túi quần như muốn chôn vùi một góc ước mơ riêng tư. Anh bước nhanh tới bên bàn soạn thức ăn, cầm lấy xấp bọc giấy kraft màu nâu, bắt đầu cắm cúi đóng gói từng ổ bánh mì vừa nướng xong, dẹp bỏ mọi rung cảm nghệ sĩ để biến mình thành một bánh răng cật lực trong guồng máy vận hành dồn dập.

Thế nhưng, sức người rốt cuộc cũng có giới hạn của nó, và cơ thể của một người phụ nữ đã bước qua tuổi năm mươi lăm không thể nào vận hành trơn tru, bền bỉ như một cỗ máy công nghiệp được lập trình sẵn.

Đến đợt cao điểm tám giờ kém mười lăm, lượng đơn hàng trực tuyến dội về hệ thống *Chợ Nhà Mình* đã chính thức vượt qua con số năm mươi đơn, chưa kể hơn chục vị khách mua trực tiếp đang đứng chen lấn trước hiên xe bánh mì. Tiếng hối thúc mỗi lúc một gay gắt, chát chúa:

“Bà Tư ơi, làm giùm tôi trước đi, con bé nhà tôi muộn giờ vào lớp mười phút rồi!”

“Chị Tư, ba ổ thập cẩm của tôi nãy chừ cả hai mươi phút chưa thấy đâu rứa chị?”

Bà Tư cuống cuồng thực sự. Đôi mắt bà hoa lên vì khói than và hơi nóng, tai lùng bùng những tiếng giục giã và tiếng chuông điện thoại chốc chốc lại reo vang. Và đúng vào khoảnh khắc căng thẳng cực độ ấy, bàn tay phải của bà — cánh tay đã chịu đựng chứng thoái hóa khớp cổ tay và hội chứng ống cổ tay mãn tính suốt nhiều năm làm lụng vất vả — bắt đầu phát ra những tín hiệu đình công dữ dội.

Từng cơn đau buốt nhói như có hàng ngàn mũi kim châm giáng thẳng vào khớp cổ tay của bà Tư. Cơn co thắt cơ lan nhanh dọc theo mu bàn tay, chạy ngược lên cẳng tay rồi giật thắt nơi khớp khuỷu. Các ngón tay của bà bỗng nhiên cứng đờ lại, mất dần cảm giác linh hoạt.

“Má ơi...” Bà Tư cắn chặt môi dưới, cố nuốt một tiếng rên rỉ đau đớn vào trong cổ họng.

Bà cố gắng nâng cánh tay phải lên, lắc mạnh cổ tay vài cái trong không khí để xua tan đi cảm giác tê dại đang lan tỏa như dòng điện giật. Thế nhưng, các thớ cơ không còn nghe theo sự điều khiển của ý chí nữa. Chiếc kẹp sắt dài trên tay bà bỗng run lên bần bật, va vào thành lò kim loại tạo thành những tiếng lách cách run rẩy.

“Mẹ! Con bảo mẹ buông ra, nghỉ tay chút đi mà!” Quân đang thoăn thoắt gói bánh bỗng phát hiện sắc mặt mẹ tái nhợt bất thường, vội vàng bước vòng qua tủ kính, đưa tay định tước lấy chiếc kẹp.

“Không được con! Buông ra mau!” Bà Tư gạt mạnh tay Quân ra trong một cơn hoảng loạn tột cùng. Đôi mắt người đàn bà phố Hội mở to đầy sợ hãi: “Mẻ bánh mì mười hai ổ trong lò đang tới độ giòn, lửa than ni bén lắm, chỉ cần chậm vài giây không trở mặt là cháy thành than hết của người ta chừ! Trễ đơn của khách ngoài mạng là cái máy tính nó phạt tiền, nó hạ uy tín của sạp mình đó con ơi!”

Nỗi sợ hãi vô hình về những điều luật, những thuật toán trừ điểm mà Hân từng giải thích hôm trước đã hoàn toàn lấn át nỗi đau thể xác của bà cụ. Bà Tư cắn răng chịu đựng, cố sức rướn cả thân mình về phía trước, dồn toàn bộ tàn lực vào bàn tay phải, thọc sâu chiếc kẹp sắt vào lòng lò than đang hừng hực lửa để đảo mặt mười hai ổ bánh mì đang ken đặc trên vỉ.

Thế nhưng, bi kịch đã xảy ra đúng vào tích tắc định mệnh ấy.

Một ngọn gió bất chợt từ phía ngã tư thốc mạnh vào gầm lò, thổi bùng những tàn than đỏ rực thành một cột lửa le lói. Đúng lúc đó, một cơn co rút gân cực kỳ dữ dội giáng thẳng vào cổ tay bà Tư. Cơn đau thấu xương khiến toàn bộ hệ thống dây thần kinh ở bàn tay phải của bà tê liệt hoàn toàn. Các ngón tay co quắp lại một cách mất kiểm soát, chiếc kẹp sắt tuột khỏi tay, rơi “keng” một tiếng chói tai xuống nền xi măng lồi lõm.

“Á!”

Bà Tư thốt lên một tiếng thét nghẹn ngào trong cổ họng. Bàn tay trái của bà vội vàng chụp lấy cổ tay phải đang co giật bần bật, cả thân người lảo đảo ngã ngửa về phía sau như một thân cây mục bị đốn gãy.

“Mẹ!” Quân thét lên thất thanh, vứt phăng xấp bọc giấy kraft xuống đất, lao mình tới vòng tay đỡ trọn lấy thân hình nhỏ bé, run rẩy của mẹ.

Cú ngã của bà Tư và sự hoảng loạn của Quân khiến cho toàn bộ việc kiểm soát chiếc lò nướng bị bỏ mặc hoàn toàn trong hơn hai phút.

Mười hai ổ bánh mì nằm ken dày đặc trên vỉ sắt hứng trọn luồng nhiệt cuồng bạo từ lớp than hoa đang bốc hỏa. Tệ hại hơn, lớp mỡ béo ngậy rỉ ra từ vụn thịt xíu dính ở mép bánh rớt thẳng xuống những hòn than hồng, lập tức bốc cháy ngùn ngụt thành những dải lửa xanh lét liếm trọn đáy vỉ sắt. Chỉ trong chớp mắt, mùi thơm quyến rũ của bơ và bánh mì nóng buổi sớm bị bóp nghẹt hoàn toàn, thay thế bằng một mùi khét lẹt nồng nặc, cay xè đến tức ngực.

Khói đen đặc quánh cuộn tròn bốc lên từ lòng lò, táp thẳng vào không gian quanh xe bánh mì, tỏa lan mù mịt ra tận mặt đường.

Quân vừa ôm chặt lấy mẹ vừa quáng quàng chụp lấy chiếc xô nhựa nhỏ chứa nước lau bàn gần đó, hắt vội một gáo nước vào chân lò để hạ bớt nhiệt than, rồi dùng chiếc kẹp dự phòng hất tung nắp vỉ sắt.

Nhưng mọi nỗ lực cứu vãn đã quá muộn màng.

Toàn bộ mẻ bánh mì mười hai ổ nằm trên vỉ đã biến thành một cảnh tượng tan hoang. Lớp vỏ bánh vàng ươm ban nãy đã bị ngọn lửa than hoa thiêu rụi thành những mảng than đen sì, nứt toác, bốc khói nghi ngút. Phần ruột bánh mì bên trong do bị giam hãm trong nhiệt độ quá cao mà không có khoảng trống để thoát hơi ẩm đã khô khốc, chai cứng lại như đá tảng. Mười hai ổ bánh mì — tâm huyết của cả buổi sáng — giờ đây chỉ là một đống phế phẩm cháy khét, đắng ngắt và hoàn toàn không thể sử dụng.

“Trời đất ơi... Cháy hết trơn rồi...”

Bà Tư ngồi dựa vào lòng Quân, đôi mắt trừng trừng nhìn vào mẻ bánh đen đúa bốc khói khét lẹt, hai dòng nước mắt tủi nhục trào ra lăn dài trên đôi gò má nhăn nheo, giọng bà run rẩy như sắp ngất đi:

“Mười hai ổ bánh của người ta... Tiền nong của người ta đã trả qua máy hết rồi... Rồi lấy cái chi giao cho người ta ăn sáng bây giờ Quân ơi!”

Mùi khét lẹt xông thẳng qua góc hiên quán cà phê Bờ Hiên, đập mạnh vào khứu giác của những thực khách đang ngồi thưởng thức cà phê sáng. Tiếng xì xào bàn tán nổi lên khắp nơi. Hân giật mình buông rơi con chuột máy tính trên bàn, gương mặt cô biến sắc khi nhìn thấy cột khói đen bốc lên từ phía xe bánh mì.

“Chết rồi, bên cô Tư có chuyện gì vậy!”

Hân vội vã bỏ lại máy tính, chạy băng qua lòng đường loang lổ nước mưa. Khi cô hớt hải chạy tới nơi, cảnh tượng trước mắt khiến tim cô thắt lại: chiếc lò nướng than hoa chỉ còn lại những tàn tro xám xịt ướt sũng, đống bánh mì cháy đen như những mẩu than củi nằm lăn lóc trên khay sắt, và bà Tư đang ngồi bệt dưới đất, ôm lấy cổ tay sưng húp trong vòng tay của Quân.

“Có chuyện chi rứa Quân? Sao... sao lại để cháy cả mẻ lớn thế này?” Hân buột miệng hỏi, giọng cô vừa hoang mang vừa lộ rõ vẻ tiếc nuối tột cùng khi liếc nhìn chiếc điện thoại vẫn đang nhấp nháy báo đơn liên hồi: “Trời ơi, mười hai ổ này là đơn của ba hộ gia đình bên kiệt La Hối, người ta hẹn giao đúng tám giờ để kịp ăn sáng đưa con đi khai giảng tuần mới mà!”

Sự cố đổ vỡ ở khâu nướng bánh lập tức kéo theo một phản ứng dây chuyền thảm khốc giáng xuống toàn bộ quy trình vận hành non trẻ của *Chợ Nhà Mình*.

Mười hai ổ bánh mì bị hỏng hoàn toàn đồng nghĩa với việc sạp bánh mì của bà Tư bị hụt một lượng lớn thành phẩm. Muốn có bánh mới giao cho khách, người ta phải dọn sạch than cũ, châm lửa nhen lại từng hòn than mới, chờ cho lò đủ độ đượm — một quá trình thủ công tiêu tốn ít nhất mười lăm đến hai mươi phút. Thế nhưng, trong khi mẻ than mới còn chưa kịp bén lửa thì thuật toán trên nền tảng của Hân — do không được cài đặt cơ chế tự động ngắt tải khi xảy ra tai nạn thực địa — vẫn tiếp tục mở cổng nhận thêm hàng chục đơn hàng mới từ các ngả đường phố cổ đổ về.

Cổ tay bà Tư sưng tấy một cục to, mỗi cử động nhỏ dù chỉ là gắp một cọng ngò hay quết một muỗng bơ cũng khiến bà nhăn mặt rên rỉ vì đau đớn. Tốc độ làm bánh của bà Tư giảm sút thê thảm, chỉ còn chưa đầy một phần ba so với bình thường.

Hậu quả là chuỗi đơn hàng buổi sáng rơi vào tình trạng trễ hẹn dây chuyền nghiêm trọng chưa từng thấy.

Anh Lộc và hai tài xế xe thồ tự quản đứng đợi dưới gốc cây bàng bắt đầu mất hết kiên nhẫn. Họ đi đi lại lại quanh gốc cây, liên tục nhìn đồng hồ đeo tay rồi cất tiếng cằn nhằn:

“Mấy cô cậu làm ăn kiểu chi rứa? Tám giờ ba mươi lăm phút rồi! Khách bên đường Trần Cao Vân gọi điện thoại chửi tui vuốt mặt không kịp nè! Người ta bảo trễ nửa tiếng đồng hồ rồi, người ta hủy đơn, bắt tui đền tiền túi nè!”

“Đúng đó! Kiểu ni bể hết uy tín của đội xe thồ tụi tui! Thà để tụi tui chạy chở khách ngoài bến xe còn có đồng ra đồng vô, đứng đây chực chờ mấy ổ bánh mì mà mang tiếng mang tai!”

Trong cơn hoảng loạn tột độ muốn cứu vãn thời gian giao hàng, Mỹ Linh — cô sinh viên thực tập vừa chạy sang phụ giúp — đã phạm phải một sai lầm chết người về mặt kỹ thuật bảo quản thực phẩm.

Khi mẻ bánh thứ hai vừa được Quân gượng gạo nướng xong bằng chiếc lò than chưa đủ độ nóng, những ổ bánh mì hãy còn bốc khói nghi ngút, hơi nước từ ruột bánh chưa kịp thoát ra ngoài đã bị Linh vội vã nhét ngay vào các bọc giấy kraft. Chưa dừng lại ở đó, nhớ lời Hân dặn dò trong buổi tập huấn tuần trước về việc “phải bọc thêm túi nilon chống ẩm bên ngoài đề phòng trời mưa bất chợt”, Linh cẩn thận trùm thêm một lớp túi bóng trong suốt, buộc chặt miệng túi lại rồi trao vội cho anh Lộc mang đi giao.

Đó là một tai họa đối với loại bánh mì truyền thống giòn xốp của miền Trung.

Nhiệt lượng cực lớn tỏa ra từ ruột bánh mì nóng hổi bị giam hãm hoàn toàn trong không gian kín mít của hai lớp bọc nilon mau chóng ngưng tụ lại thành những giọt nước li ti bám đầy mặt trong của túi. Hơi nước bốc lên không có lối thoát, lập tức thẩm thấu ngược trở lại lớp vỏ bánh mì. Đến khi chiếc xe máy của anh Lộc lách qua những con hẻm ngoằn ngoèo để mang bánh đến tay các gia đình ở phố cổ, lớp vỏ bánh mì từng nổi tiếng giòn rụm, cắn vào vỡ vụn thơm lừng của bà Tư đã biến thành một thứ bột mềm nhũn, ỉu xìu, dai nhách như cao su, bết dính nhớp nháp vào lớp giấy lót đẫm nước.

Tại chiếc bàn dã chiến của Hân bên quán cà phê Bờ Hiên, một thảm họa truyền thông số bắt đầu giáng xuống không chút khoan nhượng.

Giao diện quản trị của *Chợ Nhà Mình* liên tục phát ra những âm thanh cảnh báo chói tai. Trên màn hình máy tính, những dòng đánh giá đơn hàng kèm theo những ngôi sao đỏ chót mang tính trừng phạt xuất hiện dày đặc như một cơn mưa tuyết:

*“Bánh mì đặt từ 7h15 mà 8h40 mới giao tới! Con tôi phải nhịn đói đi học, khóc lóc cả buổi sáng! Làm ăn kiểu gì vô trách nhiệm vậy?”* — Đánh giá 1 sao từ khách hàng ẩn danh tại đường Phan Chu Trinh.

*“Mọi hôm tôi ra tận xe mua thì bánh nóng giòn thơm nức mũi, nay tin lời quảng cáo trên Facebook đặt qua cái app này thì nhận về ổ bánh ỉu xìu, vỏ bánh dai nhách như giẻ rách, pate nguội ngắt chảy nước vàng! Công nghệ mới làm mất hết danh tiếng bánh mì phố cổ rồi! Quá thất vọng!”* — Tài khoản Minh Hạnh để lại bình luận giận dữ kèm ba bức ảnh chụp cận cảnh ổ bánh mì bẹp dúm, ướt sũng hơi nước.

*“Làm ăn chộp giật, tham bát bỏ mâm! Nhận đơn cho cố vào rồi nướng cháy khét nghẹt, giao đồ ỉu cho khách ăn thừa à? Đề nghị ban quản lý gỡ ngay cái sạp này xuống khỏi nền tảng!”*

Từng con chữ, từng dòng bình luận nhảy múa trên màn hình phẳng như những nhát búa tạ nện thẳng vào lòng tự trọng và sự kiêu hãnh nghề nghiệp của Hân. Mặt cô nóng bừng lên như bị tát, hai bàn tay run rẩy bấu chặt vào mép bàn phím nhôm lạnh ngắt.

Cô từ bỏ mức lương nghìn đô ngoài Hà Nội, từ bỏ những dự án phần mềm hào nhoáng để lặn lội về góc chợ quê nghèo này, mục đích tối thượng là để cứu vãn sự ế ẩm của các tiểu thương truyền thống, để chứng minh rằng công nghệ có thể mang lại sự ấm no cho những con người lam lũ. Cô muốn dùng các dòng lệnh để tối ưu hóa cuộc sống, chứ đâu phải để đón nhận những lời thóa mạ chua chát, nghiệt ngã đến xé lòng như thế này!

Bên xe bánh mì, tình hình thể chất của bà Tư đã rơi vào mức báo động đỏ.

Người đàn bà luống tuổi không thể gượng đứng nổi nữa. Gương mặt bà trắng bệch không còn một giọt máu, mồ hôi lạnh túa ra ướt đẫm hai bên thái dương làm những sợi tóc bạc bết chặt vào trán. Cánh tay phải của bà buông thõng xuống một cách bất lực, các khớp ngón tay run rẩy, co rút từng cơn không ngừng sau chuỗi vận động quá tải kéo dài suốt hai tiếng đồng hồ.

“Mẹ! Con đã bảo mẹ ngồi xuống nghỉ ngơi ngay lập tức mà!”

Quân không còn giữ được vẻ điềm tĩnh, nhẫn nhịn thường ngày nữa. Cơn giận dữ và nỗi đau đớn kìm nén bấy lâu trong lồng ngực anh bùng nổ. Anh quẳng chiếc kẹp sắt dính đầy mỡ cháy xuống chiếc khay nhôm vang lên một tiếng “rầm” chát chúa, chấn động cả góc chợ. Quân vòng hai cánh tay rắn chắc, xốc nách đỡ trọn lấy thân người mềm oặt của mẹ rời khỏi chiếc lò than đang tỏa nhiệt hầm hập.

Anh dìu bà từng bước chân run rẩy sang chiếc ghế đá công cộng nằm dưới bóng râm của cây bàng cổ thụ, cẩn thận đặt bà ngồi tựa lưng vào thân cây xù xì. Nhìn thấy khớp cổ tay phải của mẹ sưng tấy lên một cục to tướng, đỏ ửng và nóng rực, những đường gân xanh giật giật từng chặp dưới lớp da mỏng manh đồi mồi, lồng ngực Quân nghẹn ứ lại trong một nỗi xót xa tột cùng.

Quân quỳ sụp một chân xuống nền gạch ẩm ướt, đôi bàn tay quen cầm máy ảnh của anh run rẩy bọc lấy bàn tay gầy gò của mẹ, cẩn thận xoa bóp từng khớp ngón tay, cố gắng truyền chút hơi ấm để xoa dịu cơn co thắt cơ bắp đang hành hạ bà.

“Mẹ đã bảo rồi mà... Mẹ đã bảo với tụi bay là sức già mần không có kịp mà...” Bà Tư ngồi tựa đầu vào thân cây bàng, nước mắt tủi thân và bất lực trào ra, chảy dài qua những rãnh nhăn nheo trên mặt: “Khách người ta chửi rủa thậm tệ trên cái máy tính kìa con ơi... Ba mươi mấy năm nay mẹ đứng cái góc chợ ni, người ta ăn ổ bánh mì của mẹ từ hồi còn để chỏm tới lúc lấy vợ gả chồng, chưa bao giờ mẹ để một ai phải cầm ổ bánh mì ỉu xìu, nguội ngắt mà mắng vốn như rứa trần đời... Nhục nhã quá con ơi...”

Nhìn những giọt nước mắt lăn dài trên gương mặt khắc khổ của mẹ, ngọn lửa uất hận bị đè nén suốt bao ngày qua trong lòng Quân bốc cháy ngùn ngụt. Anh nghiến chặt răng đến mức quai hàm nổi cộm lên, đứng phắt dậy.

Đúng lúc đó, Hân hớt hải cầm theo chai dầu xoa bóp tràm gió chạy sang, gương mặt cô tràn đầy vẻ hốt hoảng và ân hận:

“Quân ơi! Mẹ bị sao rứa? Cổ tay mẹ sưng to quá nè, để em xoa bóp dầu cho mẹ—”

“Em tránh xa mẹ anh ra!”

Quân gạt phắt bàn tay đang chìa chai dầu của Hân sang một bên. Động tác của anh dứt khoát và gay gắt đến mức làm rơi nắp chai dầu xuống đất. Giọng Quân đanh lại, từng lời gằn ra sắc lạnh, rạch ngang bầu không khí oi bức của buổi sáng phố Hội:

“Em nhìn thấy chưa Hân? Em mở to hai mắt ra mà nhìn cho thật rõ đi! Đây là mẹ anh! Một con người bằng xương bằng thịt, năm mươi mấy tuổi đầu với cái cổ tay thoái hóa khớp kinh niên suốt mười năm nay! Chứ mẹ anh không phải là một cái máy in bánh mì tự động, cắm điện vào là có thể chạy hết công suất theo mấy cái thuật toán thông minh, vô cảm của em!”

Hân chết lặng tại chỗ. Cả thân người cô run bắn lên như bị điện giật. Chai dầu tràm trên tay cô chao đảo, suýt nữa tuột khỏi những ngón tay đang run rẩy. Suốt những năm tháng tuổi thơ cùng nhau lớn lên bên bờ sông Hoài, qua bao nhiêu thăng trầm của đời sống và ngay cả trong những ngày tháng gian nan cùng nhau gầy dựng lại khu chợ này, Quân luôn là người anh trầm lặng, bao dung, luôn đứng sau che chắn và nhường nhịn cô trong mọi hoàn cảnh. Chưa bao giờ Hân thấy Quân nhìn cô bằng ánh mắt ngập tràn sự giận dữ, cay đắng và xa cách đến dường này.

“Quân... em... em thực sự không cố ý mà...” Hân lí nhí trong cổ họng, tiếng cô nghẹn đặc lại, hốc mắt cay xè và ngấn lệ: “Em thấy lượng đơn hàng của khách tăng cao quá... Em chỉ nghĩ đơn giản là nếu tăng thêm vài ổ bánh mỗi mẻ than thì mẹ sẽ bán được nhiều hàng hơn, mẹ sẽ có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống, và cái chợ của mình sẽ chứng minh được sức sống mới trước áp lực của siêu thị ngoài kia...”

“Thu nhập để làm cái chi?” Quân tiến lên một bước, áp sát lấy Hân, ngón tay anh chỉ thẳng về phía chiếc lò than hoa còn vương vãi những mẩu bánh mì cháy đen đúa và chiếc điện thoại thông minh vẫn đang nhấp nháy đèn báo trên giá đỡ:

“Thu nhập nhiều để làm cái chi khi mà mẹ anh phải gãy tay, phải quỳ lụy ở đây mà khóc vì bị thiên hạ người ta chửi bới là đồ lừa đảo, đồ bán hàng chộp giật hả Hân? Thuật toán cao siêu của em có tính được một mẻ bánh mì nướng bằng than hoa cần bao nhiêu phút để vỏ bánh giòn xốp từ ngoài vào tận ruột không? Cái thuật toán tối ưu hóa của em có đo được nhiệt độ của một cái lò đất nung thủ công nó khác với cái lò nướng điện công nghiệp ngoài các chuỗi cửa hàng Hà Nội như răng không? Và quan trọng nhất... cái thuật toán chết tiệt đó của em có đếm được số lần bàn tay mẹ anh bị co giật vì đau đớn khi phải chạy đua với cái đồng hồ đếm ngược của em hay không hả Hân?”

Từng câu, từng chữ của Quân nện xuống như những nhát búa tạ giáng thẳng vào tâm thức của Hân, đập tan nát toàn bộ bức tường kiêu hãnh của một kỹ sư phần mềm.

Hân đứng chôn chân giữa khoảng sân chợ đang bắt đầu vãn người. Gió từ sông Hoài thổi vào lồng lộng mang theo hơi ẩm mằn mặn của dòng nước, nhưng không thể xua đi được cảm giác bỏng rát, bẽ bàng đang cào xé trong tâm can cô gái trẻ.

Quân nói không sai một lời nào. Mỗi lời trách móc của anh đều trúng vào yếu huyệt chết người trong tư duy của cô.

Trong khoảnh khắc đối diện với những giọt nước mắt tủi nhục của bà Tư và cơn thịnh nộ chính đáng của Quân, bức màn ảo tưởng công nghệ bao phủ lấy tâm trí Hân suốt thời gian qua bỗng chốc sụp đổ tan tành.

Cô đã phạm phải một sai lầm ngạo mạn kinh điển của những người làm công nghệ trẻ tuổi: cô đã mang toàn bộ tư duy tăng trưởng nóng, tư duy "scale-up" vô hạn của những mô hình khởi nghiệp tư bản tại các đô thị lớn về áp đặt một cách cơ học, tàn nhẫn lên một sinh mệnh kinh tế thủ công truyền thống ở góc chợ nghèo này.

Ngoài kia, trong những cao ốc văn phòng máy lạnh ngập tràn kính sáng, người ta quen nói về việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng, về việc cắt giảm thời gian chết, về những con số tăng trưởng cấp số nhân được vẽ ra trên biểu đồ hình cột. Ở đó, người lao động chỉ là những biến số trừu tượng trong một phương trình kinh tế vĩ mô.

Thế nhưng, ở góc chợ Đèn Lồng này, linh hồn của ẩm thực phố cổ lại kết tinh trong từng nhịp thở chậm rãi của đời sống: nó nằm ở đôi bàn tay thoái hóa khớp nhưng tỉ mẩn chắt chiu từng muỗng nước xíu; nó nằm ở độ hồng vừa phải của hòn than hoa đượm lửa; nó nằm ở sự cân bằng mong manh giữa nhiệt độ, độ ẩm và sự kiên nhẫn của người thợ.

Một người phụ nữ luống tuổi không thể nào bị ép buộc phải biến thành một con robot chạy đua với chiếc đồng hồ đếm ngược của một dòng mã lệnh vô tri. Ổ bánh mì Hội An không phải là một tệp dữ liệu số có thể nhân bản hàng loạt chỉ bằng một cú nhấp chuột. Nó có sinh mệnh, có nhịp độ chín tự nhiên, và trên hết, nó bị giới hạn bởi năng lực thể chất có hạn của người tạo ra nó.

Hân quay đầu nhìn lại chiếc bàn làm việc bên quán cà phê Bờ Hiên. Trên màn hình máy tính bảng, Mỹ Linh đang luống cuống gõ phím, khuôn mặt cô sinh viên tái mét đi vì hoảng sợ trước làn sóng giận dữ của khách hàng.

Hân hít một hơi thật sâu. Không khí mặn mòi của buổi sáng lấp đầy lồng ngực cô, làm dịu đi cơn chấn động tâm lý. Giọt nước mắt đang chực trào nơi khóe mắt được cô nuốt ngược vào trong. Thất bại thảm hại ở dự án khởi nghiệp ngoài Hà Nội năm xưa từng dạy cho Hân một bài học xương máu: trong thế giới vận hành thực tế, sự tự ái, lòng kiêu hãnh hay những lời thanh minh vô ích chỉ dẫn đến sự sụp đổ nhanh hơn; cách duy nhất để chuộc lỗi và tồn tại là dũng cảm nhìn thẳng vào sai lầm cốt tử, cúi đầu nhận trách nhiệm và sửa chữa nó bằng hành động cụ thể ngay lập tức.

Hân bước từng bước chậm rãi lại gần chiếc ghế đá nơi bà Tư đang ngồi. Cô quỳ một chân xuống nền đất ẩm, ngay bên cạnh bà, hai bàn tay chắp lại trước ngực, giọng nói run rẩy nhưng chứa chan sự chân thành:

“Cô Tư ơi... con xin lỗi cô. Là lỗi tại con hồ đồ, con nông nổi quá... Con chỉ biết cắm mặt nhìn vào những con số tăng trưởng trên màn hình máy tính mà không nghĩ đến sức khỏe của cô, không hiểu được cái nhịp nướng than ngoài đời thực. Con đã làm hỏng cả buổi sáng của cô, làm cô phải chịu đau đớn thế này, lại còn làm cô mang tiếng với những người khách quen mấy chục năm qua... Con thực sự xin lỗi cô và Quân. Con sai rồi cô ơi.”

Bà Tư ngước nhìn Hân. Nhìn thấy đôi mắt đỏ hoe ngấn lệ, nhìn thấy bờ vai nhỏ bé đang run lên từng chặp và gương mặt tràn đầy vẻ ân hận của cô gái nhỏ mà bà từng chứng kiến từ thuở còn chập chững biết đi, ngọn lửa ấm ức trong lòng người mẹ phố Hội bỗng chốc tan biến. Bà thở dài một tiếng thật sâu, đưa bàn tay trái lành lặn run rẩy đặt lên mu bàn tay của Hân, khẽ vỗ về:

“Thôi con... Đừng có tự trách mình mãi rứa. Cô biết... tụi bay đều là những đứa trẻ có học, muốn mang cái chữ, mang cái máy tính về để giúp cái chợ này khỏi chết mòn, muốn phụ cô kiếm thêm đồng ra đồng vô lúc tuổi già thôi. Có điều... sức già của cô chỉ mần được tới đó thôi con à. Đời người chớ có phải cái máy mô con, chạy nhanh quá, cô theo không có kịp.”

Quân đứng bên cạnh, ánh mắt anh nhìn chăm chú vào bàn tay mẹ đang vỗ về mu bàn tay Hân. Nhìn vệt bụi than đen nhèm dính trên trán Hân, nhìn dáng vẻ quỳ gối đầy chân thành của cô gái từng là niềm tự hào của cả khu phố, sự gay gắt trong đáy mắt anh dần dần dịu lại, nhường chỗ cho một nỗi trầm ngâm sâu sắc.

“Em biết mình phải sửa từ đâu rồi.”

Hân gạt phăng giọt nước mắt vừa lăn xuống gò má, dứt khoát đứng dậy. Cô không thu dọn đồ đạc để trốn chạy, cũng không gọi điện cho ai để trút bỏ áp lực.

Hân sải bước nhanh về phía quán Bờ Hiên, một tay ôm chiếc máy tính xách tay ThinkPad cũ kỹ, một tay xách theo cục sạc dự phòng nặng trịch. Cô không ngồi lại chiếc bàn êm ái dưới mái hiên quán cà phê nữa, mà bước thẳng tới bậc thềm xi măng lồi lõm ngay sát cạnh chiếc xe bánh mì của bà Tư, buông mình ngồi bệt xuống nền đá còn vương vãi bụi than.

Hân đặt chiếc máy tính lên đùi, gập lưng cặm cụi gõ phím. Những ngón tay thanh mảnh của cô lướt trên bàn phím cơ phát ra những tiếng lách cách đanh giòn, dồn dập, đối chọi lại với tiếng ồn ào hỗn tạp của khu chợ đang vào buổi tan tầm.

Hân mở trực tiếp tệp mã nguồn xử lý logic tiếp nhận và điều phối đơn hàng của *Chợ Nhà Mình*.

Lỗi sai căn bản không nằm ở ý thức của bà Tư, cũng không nằm ở sự chậm trễ của đội giao hàng, mà nằm ngay trong chính tư duy kiến trúc hệ thống của cô: cô đã thiết kế hệ thống theo mô hình "kéo" (pull model) — nghĩa là nhu cầu của người dùng được tự do đẩy vào hệ thống không giới hạn, buộc năng lực sản xuất vật lý phải gồng mình chạy theo để đáp ứng. Đó là tư duy của các nhà máy công nghiệp với dây chuyền tự động hóa vô tận.

Đối với một quầy hàng thủ công truyền thống, kiến trúc ấy là một bản án tử hình. Nó phải được chuyển đổi triệt để sang mô hình "đẩy" (push model) — nghĩa là năng lực sản xuất thực tế của con người và công cụ phải đóng vai trò là van điều tiết tối cao, quyết định lượng đơn hàng được phép đi vào hệ thống.

Hân lập tức xóa sổ toàn bộ thuật toán gợi ý tăng tốc vô căn cứ. Cô tái cấu trúc lại toàn bộ mô-đun quản lý năng suất của sạp bánh mì dựa trên những quan sát thực địa đắt giá vừa phải trả bằng máu và nước mắt:

Thứ nhất, cô chia nhỏ toàn bộ thời gian hoạt động của sạp thành từng “khung nướng cố định” kéo dài đúng ba mươi phút. Mỗi khung ba mươi phút, hệ thống chỉ cho phép tiếp nhận tối đa đúng mười lăm ổ bánh mì — con số được tính toán dựa trên năng lực nướng chuẩn mực của một mẻ than hoa (sáu đến bảy ổ trong mười hai phút) cộng với thời gian phết pate, kẹp thịt và đóng gói một cách thong thả, an toàn. Khi số lượng đơn hàng trong khung giờ đó đạt đủ mười lăm ổ, hệ thống sẽ tự động khóa lại, chuyển toàn bộ các đơn hàng phát sinh tiếp theo sang khung giờ của ba mươi phút kế tiếp, đồng thời hiển thị một thông báo rõ ràng, minh bạch trên ứng dụng của khách hàng: *“Khung giờ này đã đạt giới hạn nướng thủ công để đảm bảo độ giòn ngon nhất. Xin quý khách vui lòng chọn khung giờ tiếp theo.”*

Thứ hai, Hân lập trình bổ sung một tính năng an toàn tối thượng mà cô đặt tên là “Nút khóa đơn khẩn cấp” (Circuit Breaker). Đó là một nút gạt to bản, nổi bật với biểu tượng màu đỏ rực được gắn ngay tại vị trí trang trọng nhất trên giao diện ứng dụng di động dành riêng cho bà Tư. Chỉ cần bà Tư cảm thấy đau khớp tay, chiếc lò than gặp sự cố gió thổi, hoặc lượng khách vãng lai mua trực tiếp tại vỉa hè đột ngột tăng đột biến, bà chỉ cần chạm nhẹ ngón tay vào chiếc nút đỏ ấy. Ngay lập tức, hệ thống trên máy chủ sẽ ngắt toàn bộ luồng nhận đơn trực tuyến trong vòng mười lăm hoặc ba mươi phút, bảo vệ tuyệt đối quyền tự chủ và nhịp điệu sinh học của người thợ già trước sự tàn nhẫn của dòng chảy số hóa.

Hân vừa thoăn thoắt gõ những dòng mã lệnh logic vừa ngẩng đầu lên hỏi:

“Cô Tư ơi! Một mẻ bánh của cô, nếu nướng than chậm rãi, canh cho vỏ thật giòn mà ruột vẫn xốp mềm thì mất đúng mấy phút hả cô?”

Bà Tư ngồi trên ghế đá, cánh tay phải đã được xoa bóp dầu tràm ấm sực, nhìn Hân bằng ánh mắt hiền từ:

“Đúng mười hai phút con nhe. Sáu ổ một mẻ, nướng lửa than hoa liu riu, trở mặt đúng hai lần lúc sáu phút và chín phút. Rứa thì cái bánh mới vàng ươm, thơm mùi bột mì mới gặt mà không bao giờ bị khét đáy.”

“Dạ, con nhớ rồi. Mười hai phút cho sáu ổ. Con đã ghim cứng thông số đó vào lõi của phần mềm rồi cô!” Hân vừa gõ phím vừa trả lời, ánh mắt cô kiên định nhìn vào màn hình đen tuyền của trình biên dịch: “Từ nay về sau, trên nền tảng của con, không có bất kỳ một thuật toán nào được phép ép cô phải nướng nhanh hơn mười hai phút nữa hết!”

Từng dòng mã lệnh hiện ra trên màn hình như một bản cam kết danh dự của một người kỹ sư công nghệ biết lắng nghe nhịp thở của đời sống thực.

Đến chín giờ ba mươi lăm phút sáng, bản cập nhật nóng (hotfix) được Hân đóng gói thành công và đẩy thẳng lên máy chủ thử nghiệm thông qua đường truyền mạng 4G chập chờn từ chiếc điện thoại phát sóng dã chiến.

Mỹ Linh đang ngồi kiểm tra trên chiếc máy tính bảng bỗng reo lên khe khẽ:

“Chị Hân ơi, chạy được rồi nè! Tuyệt vời quá chị ơi! Em vừa thử dùng tài khoản phụ đặt ổ thứ mười sáu vào khung chín giờ ba mươi, màn hình lập tức hiển thị thông báo: *‘Mẻ bánh 09:30 - 10:00 đã đủ số lượng nướng thủ công an toàn. Quý khách vui lòng chọn mẻ nướng lúc 10:00 để nhận được ổ bánh giòn nóng chuẩn vị phố Hội!’*. Khách không thể nào bấm đặt dồn dập làm sập hệ thống được nữa rồi!”

Quân bước lại gần, đứng lặng lẽ sau lưng Hân. Anh nhìn xuống vệt bụi than còn dính lem nhem trên gò má trắng trẻo của cô, nhìn dáng vẻ ngồi bệt trên thềm xi măng không chút nề hà bụi bẩn của một người từng quen với những tiện nghi văn phòng sang trọng. Trong đáy mắt người đàn ông phố cổ, tia giận dữ ban nãy đã hoàn toàn tan biến, thay vào đó là một sự nể phục âm thầm xen lẫn nỗi ân hận vì những lời lẽ quá đỗi nặng nề mà mình đã thốt ra trong cơn nóng giận.

“Hân nè...” Quân ngập ngừng lên tiếng, giọng anh trầm ấm, mang theo sự ngượng ngùng quen thuộc: “Lúc nãy... anh nóng tính quá, nói lời khó nghe. Anh xin lỗi em nghe.”

Hân ngước đầu lên, khóe môi khẽ cong lên một nụ cười nhẹ nhõm dù đôi mắt thâm quầng vẫn lộ rõ vẻ mệt mỏi cùng cực:

“Không, anh Quân nói đúng lắm. Nếu lúc nãy anh không quát thẳng vào mặt em như rứa, chắc em vẫn còn đang u mê trong mấy cái biểu đồ tăng trưởng ảo tưởng của mình. Công nghệ sinh ra là để bảo vệ con người, nâng đỡ người lao động, chứ không phải biến những người già lam lũ ở góc chợ này thành công cụ chạy chỉ tiêu cho một cái phần mềm vô tri. Bài học sáng nay... đắt giá thiệt đó anh.”

Bà Tư lúc này đã có thể gượng đứng dậy. Khớp cổ tay sau khi được xoa bóp dầu tràm kỹ lưỡng đã giảm bớt cơn co giật. Bà bước lại gần chiếc xe bánh mì, nhìn chiếc điện thoại thông minh gắn trên giá đỡ. Nghe lời Hân hướng dẫn, bà đưa ngón tay trỏ chạm nhẹ vào chiếc nút tròn màu đỏ trên màn hình cảm ứng.

Giao diện ứng dụng lập tức chuyển sang một màu xám tro êm dịu kèm theo dòng thông báo: *“Sạp đang tạm nghỉ phục hồi — Dự kiến mở lại sau 20 phút”*. Tiếng chuông “ting ting” dồn dập biến mất hoàn toàn, trả lại cho góc chợ một khoảng không gian yên ả, thanh bình hiếm hoi giữa buổi sớm mai.

Cuộc khủng hoảng vận hành tại chiếc xe bánh mì của bà Tư tạm thời được dập tắt bằng một giải pháp kỹ thuật mang đậm tính nhân văn và sự thấu cảm đời sống.

Thế nhưng, thế giới mạng internet vốn dĩ không bao giờ vận hành một cách từ tốn và bao dung như tấm lòng của những người dân phố cổ. Cái giá phải trả cho sự non nớt, nóng vội ban đầu của mô hình thử nghiệm vẫn chưa dừng lại ở một mẻ bánh mì cháy đen hay vài lời phàn nàn trực tiếp bên mép vỉa hè.

Đúng lúc Hân vừa gập chiếc máy tính xách tay lại để phụ Quân dọn dẹp đống tro tàn trong lòng lò nướng thì chiếc điện thoại thông minh nằm trong túi xách của Mỹ Linh bỗng rung lên từng hồi bần bật, kéo theo những tiếng chuông báo tin nhắn dồn dập đến nghẹt thở.

Mỹ Linh mở túi lấy điện thoại ra xem. Vừa lướt ngón tay qua màn hình chưa đầy ba giây, sắc mặt cô gái trẻ bỗng chốc biến đổi hoàn toàn. Đôi môi cô run rẩy, máu trên mặt dường như rút cạn sạch, trắng bệch không còn một giọt máu. Linh ngước mắt nhìn Hân và Quân, đôi mắt mở to đầy kinh hãi, giọng cô lạc hẳn đi, run rẩy lắp bắp từng tiếng nghẹn ngào:

“Chị... chị Hân ơi... Anh Quân ơi... Nguy to rồi... Lần này to chuyện thật rồi!”

“Có chuyện chi rứa Linh? Bình tĩnh nói rõ nghe coi!” Quân quay người lại, hai hàng lông mày nhíu chặt lại đầy linh cảm bất an.

Mỹ Linh run rẩy chìa chiếc màn hình điện thoại ra trước mặt hai người.

Trên giao diện của diễn đàn mạng xã hội lớn nhất dành riêng cho cư dân phố cổ Hội An — một hội nhóm trực tuyến có hơn sáu mươi ngàn thành viên hoạt động sôi nổi — một bài viết ẩn danh vừa được phê duyệt đăng tải cách đó đúng mười lăm phút. Dưới bài viết, các con số tương tác đang nhảy múa với tốc độ chóng mặt: hàng trăm lượt chia sẻ giận dữ, hàng ngàn lượt bình luận phẫn nộ đang cuộn trào như một cơn lũ quét qua không gian mạng.

Đập thẳng vào mắt Hân là bức ảnh chụp cận cảnh ổ bánh mì bẹp dúm, lớp vỏ mềm nhũn, nhớp nháp nước nằm trong chiếc bọc nilon đẫm hơi ẩm, bên cạnh là một góc chiếc bánh mì cháy đen sì như cục than củi, kèm theo một dòng tiêu đề được viết hoa toàn bộ bằng những ký tự màu đỏ rực đầy ác ý:

*“CẢNH BÁO LỪA ĐẢO: BÓC PHỐT DỰ ÁN CÔNG NGHỆ ‘CHỢ NHÀ MÌNH’ — CHIÊU TRÒ SỐ HÓA BẨN THỈU CỦA ĐÁM KHỞI NGHIỆP THỦ ĐÔ VỀ ĐÂY PHÁ HOẠI ẨM THỰC TRUYỀN THỐNG PHỐ CỔ, BÁN BÁNH MÌ ỈU CHÁY KHÉT NGHẸT VÀ BẮT BÀ CON CHỜ ĐỢI CẢ TIẾNG ĐỒNG HỒ ĐỂ ĂN ĐỒ THỪA THẢI!”*