Những con số bà Lành nhớ

Chiếc kính lão viền đồi mồi đã ngả màu cánh gián tụt xuống tận sống mũi bà Lành khi bà ghé sát đôi mắt kèm nhèm vào màn hình chiếc điện thoại rực sáng giữa quầy tạp hóa An Lành. Dưới ánh đèn tuýp ban mai còn nhấp nháy vài nhịp trước khi sáng bảnh, những khối màu vuông vắn và những dòng chữ số to bản, rành rẽ nổi lên trên một nền giấy ngà dịu mắt—thành quả của trọn một đêm Hân thức trắng trên chiếc phản gỗ sau gian kho cũ để đục đẽo, gọt giũa lại từng dòng mã nguồn riêng cho mẹ.

Mùi nấm hương rừng đọng sương, mùi quế chi cay nồng và những chùm thảo quả phơi trên nia tre bắt đầu tỏa hương theo hơi ấm đầu ngày, quện chặt với mùi khói nhang bài thoang thoảng và hương trà lài ủ trong chiếc ấm tích bọc bao cói đã sờn rách mép qua bao mùa mưa nắng. Chợ Đèn Lồng lúc này mới chỉ rục rịch những thanh âm quen thuộc của một buổi sớm mai nơi phố cổ: tiếng cót két khô khốc của đôi bánh xe kéo bằng gỗ nghiến đang bì bõm vượt qua vũng nước tù đọng trước cổng chợ, tiếng chổi tre rào rạt quét trên nền gạch tàu loang lổ rêu phong, và tiếng nước xối ào ào từ chiếc vòi gang công cộng nơi góc ngõ xương cá. Sau buổi họp khẩn gỡ rối lúc bình minh vừa tàn ở gian nhà kho tập kết chung, tảng đá ngàn cân đè nặng trên lồng ngực Hân suốt mấy ngày qua dường như đã được nhấc bổng. Cô kéo chiếc đòn gỗ thấp—vốn là chỗ mẹ vẫn ngồi nhặt sạn đỗ, lặt cọng rau ngót—ngồi sát vào sườn bà, hai tay khoanh lại trên đầu gối, tựa cằm ngắm nhìn vầng trán hằn sâu những nếp nhăn của mẹ đang chầm chậm giãn ra theo từng vệt sáng trượt nhẹ trên mặt kính cảm ứng.

"Con bỏ hết trơn mấy cái thứ chữ Tây chữ u lùng bùng lỗ tai rồi đó nghe mẹ," Hân khẽ nghiêng đầu, đầu ngón tay trỏ chỉ rà rà trên mặt bàn gỗ gõ đã bóng loáng mồ hôi tay của nhiều thế hệ, cẩn thận không để cái bóng của mình che khuất tầm nhìn của bà Lành. "Không có 'Dashboard', không có 'Inventory', càng không có mấy cái chữ 'POS' hay 'Real-time sync' chi hết. Con gom lại đúng ba việc cốt tử mà sáng mô mở mắt bước chân ra sạp mẹ cũng phải đụng tay đụng chân."

Bà Lành chớp chớp đôi mi đã thưa thớt, ngón tay cái ráp cộm—dấu tích của hơn ba mươi năm bốc từng vốc đường phổi, bấm từng đầu bao tải gai và đếm từng đồng tiền lẻ thấm mồ hôi—ngập ngừng lơ lửng giữa không trung. Bà ngập ngừng một thoáng, dường như sợ chỉ một cú chạm vụng về cũng có thể làm tan biến những hình ảnh rực rỡ kia, rồi mới rụt rè hạ đầu ngón tay xuống sát mặt kính. Màn hình điện thoại giờ đây không còn là một ma trận những bảng biểu chi chít số liệu nhỏ li ti như ứng dụng quản lý kho mà Quân từng nằng nặc cài đặt hồi đầu tháng. Thay vào đó, toàn bộ không gian vỏn vẹn năm inch chỉ được chia làm ba khối chữ nhật lớn choán hết tầm mắt: nút trên cùng mang sắc xanh lá chuối non đậm đà, in hình chiếc cân đồng cổ kính và một đồng xu xâu dây chỉ đỏ mang dòng chữ "BÁN TẠI QUẦY"; nút ở giữa rực lên sắc vàng cam ấm áp như màu mật mía lò Cẩm Hà, vẽ hình chiếc thùng gỗ đóng đai nẹp mây mang tên "NHẬP HÀNG MỚI"; và nút dưới cùng trầm mặc với sắc xanh lam thẫm của màu chàm xứ Quảng, mang biểu tượng cuốn sổ tay đóng gáy chỉ kèm một chiếc kính lúp phóng đại, ghi vỏn vẹn hai chữ "KIỂM KHO". Phông chữ không chân tròn trịa, từng nét đậm đà, khoảng cách giữa các con số rộng rãi đến độ dù bà Lành có buông chiếc kính lão ra, chỉ cần nheo mắt lại dưới ánh sáng ban ngày là đã có thể đọc vanh vách từng chữ một.

"Cái ni... bấm vô một cái là nó không nhảy bậy bạ đi đâu hết chớ con?" Giọng bà Lành ngập ngừng, khàn đục và run rẩy—âm sắc đặc trưng của người đàn bà cả một đời chắt chiu, luôn nơm nớp lo sợ làm hỏng một món đồ đắt tiền vượt quá tầm với của mình. Đầu ngón tay trỏ của bà hơi co lại, cứng đờ ra khi vừa chạm phải mép kính trơn láng.

"Dạ không mô, con thề danh dự với mẹ luôn đó," Hân bật cười khe khẽ, bàn tay thon thả của cô nhẹ nhàng phủ lên mu bàn tay gầy guộc chằng chịt những đường gân xanh của mẹ, truyền qua đó một luồng hơi ấm tin cậy. "Mẹ cứ bấm thẳng thừng, bấm mạnh dạn lên giùm con. Màn hình cảm ứng cường lực chớ có phải bong bóng xà phòng ngoài bến sông đâu mà sợ lủng sợ vỡ. Nè, ví dụ chừ có người tới mua lạng tiêu sọ hay chai nước mắm cá cơm Tam Thanh cốt nhĩ, mẹ chỉ việc chạm một cái nhẹ hều vô cái nút xanh 'Bán tại quầy' ni thôi."

Hân nắm lấy ngón tay mẹ, nương theo nhịp thở của bà mà dẫn đầu ngón tay ráp ráp ấy hạ xuống khối màu xanh lá.

Một tiếng *ting* giòn tan, trong trẻo và ngân dài vang lên từ cụm loa ngoài của chiếc điện thoại. Đó không phải là thứ âm thanh máy móc chát chúa mặc định của hệ điều hành, mà chính là tiếng chuông đồng nhỏ mà Hân đã lén dùng máy ghi âm thu lại lúc năm giờ sáng từ chiếc chuông treo nơi đầu hồi hiên nhà cổ—tiếng chuông mà bà Lành vẫn thường nghe mỗi sớm mai khi gió sông Hoài lùa qua chái bếp. Ngay lập tức, màn hình trượt nhẹ sang một danh mục gồm đúng mười hai món hàng khô cốt cán nhất của sạp An Lành. Mỗi món hàng chỉ chiếm một khung vuông rộng rãi, bên trong là bức ảnh chụp cận cảnh từng thớ mộc nhĩ đen bóng, từng hạt tiêu sọ tròn mẩy hay thanh quế Trà My cuộn tròn ửng đỏ—những bức ảnh Quân đã tỉ mẩn canh lúc ánh nắng tự nhiên rọi xiên qua kẽ liếp để chụp cho thật rõ hình khối. Bên dưới mỗi bức ảnh là tên hàng viết hoa chân phương và một dấu cộng màu xanh nổi bật to bằng đúng hạt cau khô.

"Mẹ thấy chưa? Cứ bán được một gói mì, gói nấm hay cân đường thì ngón tay mẹ chỉ cần nhấp vô dấu cộng ni một phát. Xong xuôi hết thảy thì bấm cái nút 'Xong việc' to tướng màu đỏ son ở dưới cùng ni. Con lập trình để ứng dụng nó tự hiểu là mẹ vừa thu tiền trao tay cái rụp, nó tự động trừ bớt một món trong kho giùm mẹ trên mạng. Mẹ khỏi cần phải nhấp nhổm đứng lên ngồi xuống, khỏi cần với tay lấy cây bút chì cùn giắt trên vành tai rồi lúi húi gạch gạch, xóa xóa vô mấy tờ lịch bloc treo tường nữa. Mắt mũi mẹ kèm nhèm, ghi lộn một con số là tới tối ngồi tính sổ lại nhức cả óc."

Bà Lành tròn xoe mắt, chiếc kính lão lại trễ xuống thêm một nấc nữa, để lộ đôi tròng mắt đùng đục nhưng ánh lên sự kinh ngạc tột cùng. Bà với tay bưng bát nước chè tươi còn bốc khói trên mặt bàn cân, nhấp một ngụm nhỏ, chép chép miệng rồi thở hắt ra một hơi dài:

"Tổ cha bây, ngó bộ cũng thông minh dữ hỉ. Bữa mô chợ đông khách, người này réo mớ mộc nhĩ nấu canh miến, người kia đứng đầu sạp đòi bọc đường phổi đem về kho cá, tao quýnh quáng hai tay hai cân, quẹt đại mấy nét gạch vô vách ván gỗ sau lưng. Tới trưa đứng bóng, dòm lại vách ván chỉ thấy toàn những vệt chì ngoằn ngoèo như giun bò, chẳng biết chữ mô của ai, nợ ai bao nhiêu tiền, thành thử cứ chịu thiệt hoài."

Thế nhưng, chỉ được một thoáng trầm trồ, nét mặt già nua của bà bỗng chùng xuống. Đôi lông mày bạc màu khẽ nhíu lại, làm hằn sâu thêm rãnh nhăn khắc khổ giữa trán. Cái vẻ hoài nghi cố hữu của một người tiểu thương đã trải qua ba thập kỷ thăng trầm nơi đầu sóng ngọn gió chợ quê lại trỗi dậy. Bà chống ngón tay xương xẩu vào khối màu xanh lam ở góc dưới:

"Rứa còn cái 'Kiểm kho' ni thì mần răng? Tao nói thiệt chớ Hân à, hàng họ trong cái sạp An Lành ni, tao nhắm mắt lại cũng thò tay sờ trúng phóc từng món. Trong cái đầu ni, tao nhớ vanh vách bao đậu xanh mỡ nằm góc mô, xâu miến dong treo trên xà nhà còn mấy lọn, việc chi mà phải bày vẽ kiểm với đếm trên cái máy rầy rà ni cho tốn công tốn buổi?"

"Thì mẹ cứ thử một lần với con đi, coi như mẹ con mình chơi một ván cờ," Hân cười xòa, giọng nũng nịu nhưng đầy vẻ kiên trì. Cô với tay lấy từ trong chiếc hộp giấy nhỏ một vật màu đen chỉ nhỉnh hơn bao diêm—chiếc máy quét mã vạch mini kết nối Bluetooth không dây mà cô đã ngồi lọ mọ nạp pin và cấu hình địa chỉ mạng nội bộ suốt từ nửa đêm. "Con biết trí nhớ của mẹ là kho vàng của cả cái chợ ni rồi. Nhưng mà mấy chục mặt hàng, khách quen khách lạ ra vào dồn dập, có lúc mình phân tâm, có lúc con nước sông dâng cao làm ẩm mốc chân bao tải, làm răng mà đầu óc người ta nhớ xuể từng lạng từng gói được hả mẹ? Nè, mẹ bấm nút 'Kiểm kho' giùm con đi, rồi cầm cái đầu đọc con con ni, bấm cái nút đỏ tít một cái vô cái vạch sọc đen trắng in sau lưng bao bì gói mì Quảng khô Đại Lộc đằng sau lưng mẹ xem."

Bà Lành hừ khẽ một tiếng qua kẽ răng. Cái vẻ tự ái nghề nghiệp của một người đàn bà từng gánh gồng nuôi cả gia đình qua những năm tháng thiếu thốn nhất bỗng chốc dựng đứng lên. Bà chống mạnh hai tay lên gối, đứng thẳng người dậy, quay phắt lại phía kệ gỗ ba tầng đóng áp sát vào mảng tường vôi quét ve vàng đã bong tróc từng mảng lớn. Trên tầng thứ hai của kệ, những gói mì Quảng khô đóng bao bì nửa ký—thứ mì gạo sợi dày màu vàng hạt dành dành đặc sản Đại Lộc—đang được xếp chồng lên nhau thành từng lớp vuông vức, thẳng tắp như những viên gạch mộc.

"Mày coi thường cái đầu già ni quá rồi đó Hân à," bà Lành nói chắc nịch, âm sắc sắc lẹm đầy vẻ tự tin của một chủ sạp gạo cội. "Mì Quảng khô ni tao mới gọi mối ruột là chú Chín Rô dưới bến Đại Lộc chở xe thồ ra giao tận sạp sáng thứ Hai vừa rồi. Hai thùng cacton lớn, mỗi thùng đóng đúng hai mươi gói phẳng lì, cộng lại là bốn mươi gói tròn vo không thừa không thiếu một ly. Hôm rằm vừa rồi, tao bán lẻ cho mụ Sáu bánh bèo ba gói về nấu đám giỗ họ; trưa hôm kia con bé Lan xóm Cẩm Hà ghé quầy lấy năm gói đem về quê làm tiệc thôi nôi cho cháu. Bốn mươi gói mà trừ đi tám gói thì còn lại ba mươi hai... À, mà chưa hết đâu nghen! Đợt hàng cũ tuần trước tao còn dư đúng tám gói nằm gọn lỏn trên kệ ni, tao dồn chung vô đây, thành thử trên cái kệ ni chừ phải có đúng bốn mươi gói tròn trĩnh! Tao nhớ như in trong óc, có hóa đơn chú Chín xé góc kẹp trong kẽ ván ni, không thể mô lệch đi đâu một cọng mì nhen con!"

"Dạ, rứa thì trăm nghe không bằng một thấy, mẹ cầm cái máy ni quét thử đi. Rồi hai mẹ con mình vừa bấm máy vừa bốc hàng đếm miệng coi thử thực tế nó có đúng bốn mươi gói như mẹ nhớ không nghen," Hân mỉm cười, hai tay cung kính chìa chiếc máy quét cầm tay về phía mẹ, trong đáy mắt lấp lánh sự chờ đợi đầy nhẫn nại.

Bà Lành đón lấy cái máy con con bằng hai ngón tay gầy, vẻ vụng về lộ rõ khi bàn tay bà quen cầm chiếc đòn cân gỗ và những quả cân gang nặng trịch hơn là thứ đồ nhựa nhẹ tênh này. Bà đưa sát đầu mắt đọc laser màu đỏ rực vào vệt mã vạch in sau lưng gói mì Quảng đầu tiên.

*Tít!*

Chiếc điện thoại đặt trên mặt bàn kính rung lên một nhịp ngắn kèm theo tiếng bíp trầm ấm. Trên màn hình ngà, dòng chữ in hoa "MÌ QUẢNG KHÔ ĐẠI LỘC (500G)" lập tức nhảy ra chiếm lĩnh vị trí trung tâm, kèm theo một ô số lượng viền vàng nhấp nháy liên hồi.

"Đó, máy nó nhận diện được mặt hàng rồi đó mẹ! Chừ mẹ cứ bốc xuống một gói thì bấm tít một cái, hoặc mẹ bấm liên tục rồi xếp qua bàn bên ni, hai mẹ con mình cùng đếm."

Bà Lành bắt đầu đưa tay dỡ từng gói mì xuống mặt bàn kính.

"Một nè... hai nè... ba... bốn..."

Tiếng *tít, tít* vang lên đều đặn xen lẫn tiếng đếm rành rọt, sang sảng của bà lão. Hân đứng nép một bên, hai tay thoăn thoắt đỡ lấy từng gói mì sợi vàng óng do mẹ chuyền sang, xếp thành từng chồng năm gói một ngay ngắn bên cạnh bàn cân. Mùi gạo khô xay mịn bốc lên thơm dịu, mùi của nắng nôi đồng bãi Đại Lộc hòa quyện trong từng sợi mì ép chặt. Ban đầu, bà Lành đếm rất nhanh, mỗi lần tiếng *tít* vang lên là khóe miệng bà lại khẽ nhếch lên một nụ cười kín đáo, như muốn ngầm chứng minh cho đứa con gái học hành đỗ đạt ngoài thủ đô thấy rằng: ba cái thứ máy móc bấm bấm quẹt quẹt này chẳng qua chỉ là kẻ chạy theo sau để ghi chép lại những gì vốn dĩ đã nằm gọn gàng, ngăn nắp trong khối óc của mẹ nó từ mấy chục năm nay.

Mười lăm... hai mươi... hai mươi lăm...

Đến gói thứ ba mươi, nhịp tay thoăn thoắt của bà Lành bỗng chùng lại. Khoảng trống trên tầng kệ gỗ phía sau đã lộ ra mảng vôi tường ẩm mốc loang lổ. Chỉ còn trơ trọi đúng hai gói mì nằm chỏng chơ sát góc kẹt trong cùng.

Bà Lành chớp mắt, vội vã với tay cầm nốt hai gói cuối cùng đưa qua lằn ranh đỏ rực của tia laser.

*Tít!* *Tít!*

Con số hiển thị trong ô màu vàng trên màn hình điện thoại nhảy thêm hai nấc rồi đứng sững lại. Nó hiện lên tròn trĩnh và lạnh lùng: **32**.

Bà Lành sững người. Bàn tay đang cầm chiếc máy quét mini buông lỏng ra giữa chừng. Bà không tin vào mắt mình, vội vội vàng vàng thò cả cánh tay gầy guộc khẳng khiu vào tận góc tối tăm nhất của chiếc kệ ba tầng. Bà quờ quạng từ góc trái sang góc phải, đầu ngón tay chạm vào lớp bụi gỗ ram ráp, lật tung cả tấm bìa cacton đã ngả màu ố vàng lót dưới đáy kệ.

Trống trơn. Không có gì ngoài mấy hạt tiêu khô rơi vãi và mạng nhện giăng nơi góc khuất.

"Kỳ lạ chưa hè..." Bà Lành lẩm bẩm trong cổ họng, trán nhíu chặt lại thành những nếp gấp sâu hoắm như những rãnh cày trên ruộng khô. "Rõ ràng là còn tám gói nữa nằm ở đây mà? Tao nhớ rõ mồn một như ban ngày là tao cất tám gói mì cũ vô cái góc kẹt ni để dành mối cho người ta mà ta? Hay là có đứa mô đi ngang thò tay bốc trộm?"

Bà quay phắt sang nhìn Hân, ánh mắt thoáng chút bối rối pha lẫn nỗi nghi hoặc tột độ:

"Hay cái máy ni quét sót rồi con? Mày coi chừng máy móc dây nhợ bấm lộn chớ tao làm răng mà nhớ trật cho được! Trí nhớ tao cả cái chợ ni ai mà không nể!"

"Máy không có quét sót mô mẹ ơi. Nãy giờ con với mẹ vừa quét máy vừa đếm miệng từng gói một mà, mẹ ngó mấy chồng mì trên bàn cân coi: sáu chồng, mỗi chồng năm gói là ba mươi, với hai gói lẻ ni nữa là đúng ba mươi hai gói tất cả," Hân dịu dàng nói, giọng cô trầm lắng và nhẹ nhàng hết mức có thể. Cô bước lại gần hơn, đặt một bàn tay ấm áp lên bờ vai đang hơi so lại vì căng thẳng của mẹ. "Mẹ bình tĩnh ráng nhớ kỹ lại coi, từ đầu tuần tới chừ có ai ghé lấy mì mà mẹ bận việc chi đó rồi chưa kịp ghi vô cuốn sổ nợ bìa da không?"

Bà Lành đứng bất động giữa khoảng không gian chật hẹp, ngột ngạt của sạp hàng. Đôi mắt mờ đục của bà nhìn chăm chăm vào cuốn sổ nợ bìa da đen nhẻm, sờn gáy đang nằm mở toang trên mặt bàn cân. Bàn tay run rẩy của bà lật giở từng trang giấy đã ố vàng, mép giấy quăn queo vì mồ hôi tay: dòng chữ mực tím nghiêng ngả của bà ghi rõ mồn một—cô Mai nợ hai lạng mộc nhĩ, chị Tuyết nợ gói hạt sen khô, thím Sáu bánh bèo nợ ba lạng đường phèn mật mía... Tuyệt nhiên không có lấy một nét mực nào nhắc đến tám gói mì Quảng Đại Lộc.

Một cơn gió sớm từ mé sông Hoài thổi thốc qua con ngõ nhỏ, mang theo hơi lạnh ẩm ướt của con nước ròng và mùi ngai ngái của bùn non. Ngọn đèn quả ớt màu đỏ trên bàn thờ Thần Tài treo sát vách liếp khẽ chao đảo, hắt những vệt bóng bấp bênh lên gương mặt già nua của bà Lành.

Đột nhiên, bả vai bà khẽ giật thót một cái. Một tia chớp ký ức xé toạc màn sương mù mờ mịt trong tâm trí bà lão.

"Trời đất quỷ thần ơi..."

Bà Lành thốt lên một tiếng nghẹn ngào, bàn tay run rẩy buông thõng chiếc máy quét xuống tấm đệm cói lót ghế đòn. Đôi mắt bà mở lớn, nhìn trân trân vào khoảng không vô định trước mặt.

"Hôm chiều thứ Ba... Đúng rồi, cái hôm giông gió nổi lên đùng đùng đen kịt cả góc trời bến Hội... Con bé Nhàn, con mụ Bé xóm Chài dưới bãi củi chạy hớt hải sang đây, mặt mày nó tái mét, nước mắt ngắn nước mắt dài mếu máo. Nó bảo ghe của ba nó đi bạn ngoài khơi gặp sóng lớn gãy bánh lái, phải tấp vô lánh nạn tận ngoài Cù Lao Chàm. Trong nhà thì cạn sạch gạo cạn sạch tiền, mà đám thợ lặn với thợ sửa lưới tới phụ kéo ghe lên bãi chưa có hột cơm chi dằn bụng. Nó đứng nép dưới mái hiên ni xin tao xúc cho nó tám gói mì Quảng khô về luộc chấm đỡ mắm nêm, hứa tới cuối tuần ghe về ba nó ghé sạp trả tiền..."

Bà Lành đưa cả hai bàn tay gầy guộc, nổi đầy những đốm đồi mồi lên ôm chặt lấy trán. Giọng bà chùng hẳn xuống, run rẩy và xót xa như thể vừa đánh mất một vật gia bảo quý giá nhất trần đời:

"Lúc đó trời sắp đổ mưa rào, gió giật tung cả mái lá. Tao quýnh quáng chạy ra kéo mấy tấm bạt nilông che chắn cho mấy bao nấm hương với thảo quả khô ngoài hiên, sợ nước mưa tạt vô mốc hết hàng. Tao vội vàng thò tay bốc tám gói mì dúi vô vạt áo con bé Nhàn, trong bụng đinh ninh là lát nữa dẹp xong bạt, tạnh mưa thì sẽ lấy cây viết chì ghi nợ vô sổ... Rứa rồi... rứa rồi mưa tạnh, khách vô mua dầu hỏa, mua đuốc, tao lúi húi bán buôn rồi quên bẵng đi luôn. Quên sạch sành sanh không còn một mảnh vụn ký ức mô hết cho tới tận bây giờ..."

Sự im lặng đặc quánh bao trùm lấy gian sạp nhỏ của An Lành. Tiếng lách cách của những chiếc muỗng sắt va vào mép bát cao lầu ngoài ngõ chợ, tiếng ngã giá tôm cá ồn ào ở mạn bến sông dường như đều lùi xa ra một thế giới khác, chỉ còn lại khoảng lặng mênh mông, thâm trầm giữa hai mẹ con.

Hân nhìn mẹ. Ánh sáng của ngọn đèn tuýp bên trên rọi thẳng xuống đỉnh đầu bà, làm lộ rõ những sợi tóc bạc lơ thơ, xác xơ xõa bên thái dương, rọi lên đôi gò má sạm đen vì mưa nắng và đôi bờ vai gầy guộc đã còng rạp xuống qua năm tháng gánh gồng. Trong khoảnh khắc ấy, tận sâu trong lồng ngực Hân không hề có lấy một mảy may cảm giác đắc thắng của kẻ đem công nghệ ra để chứng minh mình đúng, càng không có sự tự mãn của một kỹ sư phần mềm vừa giải quyết xong một ca lỗi hóc búa. Ngược lại, một nỗi xót xa tê tái, buốt nhói dâng ngập tâm can cô.

Người phụ nữ đang ngồi co ro trước mặt cô đây—người từng một thân một mình gánh hai thúng hàng khô vượt qua những mùa lũ lụt ngập tới mái ngói rêu phong, người từng tự hào với cả chợ Đèn Lồng rằng mình có thể nhớ vanh vách từng cắc bạc công nợ, từng hoàn cảnh éo le của hàng trăm con người trong khu phố cổ chỉ bằng một khối óc phi thường—hôm nay đang phải đối diện với sự thật cay đắng nhất của quy luật tạo hóa: tuổi tác và thời gian đã bắt đầu tước đoạt đi sự sắc bén, minh mẫn của bà.

Sự hụt hẫng và trống trải hiện rõ mồn một trong đôi mắt bà Lành. Bà nhìn chằm chằm vào con số 32 màu vàng trên màn hình điện thoại rực sáng, rồi lại cúi xuống nhìn đôi bàn tay thô ráp, gân guốc của chính mình. Nỗi sợ hãi mơ hồ bấy lâu nay—nỗi sợ về việc mình đã già nua, lẩm cẩm, đang dần trở thành một gánh nặng cản trở bước chân của con cái, một kẻ thừa thãi có thể vô tình làm sụp đổ cả cơ nghiệp sạp hàng mà mình đã đánh đổi cả thanh xuân để gầy dựng—bất chợt vỡ òa ra, trần trụi và đau đớn.

"Tao già thiệt rồi Hân à..." Bà Lành thở dài thườn thượt, một tiếng thở dài như rút cạn chút sinh lực cuối cùng còn sót lại trong lồng ngực lép kẹp. "Đầu óc lú lẫn, nhớ trước quên sau hết trơn rồi. Tám gói mì khô tính ra gần hai trăm ngàn bạc chớ ít ỏi chi mô con. Tiền lời cả ngày trời của cái sạp ni đó. Cứ đà ni, có ngày tao làm mất trắng cả cái sạp hàng của tổ tiên để lại mà không hay không biết..."

"Không phải mô mẹ, mẹ đừng nói rứa mà tội nghiệp mẹ!" Hân vội vàng quỳ hẳn một bên gối xuống nền gạch tàu, hai bàn tay cô ôm trọn lấy đôi bàn tay lạnh ngắt của bà Lành, áp chặt vào gò má mình. Hơi ấm từ da thịt con gái khẽ truyền sang làn da thô ráp của bà.

"Mẹ đâu có lú lẫn chi đâu! Mẹ thương người, thấy con bé Nhàn đứng khóc mếu giữa cơn giông tố ngoài bến, thấy thợ thuyền người ta đói lòng nên cái tâm của mẹ lo cứu đói cho nhà người ta trước hết thảy mọi thứ trên đời. Đó là cái đạo buôn bán của mẹ, là cái phúc đức sâu dày mà cái sạp An Lành ni gìn giữ được suốt hơn ba mươi năm qua giữa cái chợ ni. Mấy cái con chip điện tử vô hồn, mấy cái dòng mã nguồn hay thuật toán con viết, tụi nó lạnh ngắt như sắt vụn, tụi nó làm răng biết thương một đứa nhỏ xóm Chài như mẹ được?"

Hân ngước nhìn thẳng vào đôi mắt ướt nhòe của mẹ, ánh mắt cô sáng ngời sự kiên định và lòng thấu cảm:

"Nhưng mà mẹ ơi, sức người thì có hạn, trí nhớ của ai rồi cũng tới lúc phải mỏi mệt theo con trăng, con nước. Con làm ra cái ứng dụng ni, con thức trắng đêm gọt giũa lại từng cái nút bấm to đùng ni, không phải là để thay thế mẹ, càng không phải để chứng minh là mẹ già rồi, mẹ không biết buôn bán. Con làm nó ra là để nó làm chiếc gậy chống cho mẹ. Để những lúc mẹ mải lo cứu người, những lúc mẹ mải lo kéo bạt nilông che mưa cho hàng xóm láng giềng, thì cái máy ni nó đứng lặng lẽ phía sau lưng mẹ, nó ghi nhớ giùm mẹ những con số khô khan, bạc bẽo kia. Để mẹ không phải nửa đêm giật mình thon thót ôm trán lo sợ mình nhớ sót, để mẹ giữ được cái sạp ni bình yên tới đời con mà không bị hao mòn tâm lực nữa. Mẹ có hiểu lòng con không mẹ?"

Bà Lành nhìn sâu vào đáy mắt đứa con gái độc nhất của mình. Những giọt nước mắt kìm nén bấy lâu nơi khóe mi đầy vết chân chim khẽ lăn dài trên gò má sạm đen, được đầu ngón tay mềm mại của Hân ân cần gạt đi. Bà run rẩy đưa bàn tay lên xoa nhẹ vào mặt kính cảm ứng của chiếc điện thoại. Lần này, không còn sự e dè, sợ sệt hay cái vẻ tự ái nghề nghiệp nữa. Thay vào đó là một sự chấp nhận nhẹ nhõm, thanh thản lạ kỳ len lỏi vào từng ngóc ngách tâm hồn bà. Hóa ra, dũng cảm thừa nhận mình đã già đi và mở lòng đón nhận một điểm tựa không phải là dấu chấm hết của sự tự chủ, mà lại là sự khởi đầu cho một cách gìn giữ khôn ngoan và bền bỉ hơn.

"Ừ... con nói có lý lắm," bà Lành khẽ gật đầu, khóe môi héo hắt nở một nụ cười ấm áp, dù đôi mắt vẫn còn ngân ngấn nước. "Có nó đứng sau lưng canh chừng giùm, tao đỡ phải thắc thỏm nửa đêm thức giấc trằn trọc coi thử mình có quên thu tiền của ai không. Thôi, đứng dậy chỉ tiếp cho tao đi. Rứa chừ... muốn ghi nợ cho con bé Nhàn tám gói mì ni vô trong máy thì bấm cái nút mô?"

Hân mỉm cười rạng rỡ, lau vội giọt nước mắt vừa ứa ra nơi khóe mắt mình. Cô đứng dậy, ghé sát vai mẹ, hướng dẫn bà bấm vào một biểu tượng nhỏ có hình cuốn sổ tay có dải ruy băng đỏ mang tên "Ghi chú nợ xóm giềng". Toàn bộ dữ liệu ấy không hề bị tải lên bất kỳ máy chủ xa xôi nào ngoài trời Tây, mà được mã hóa lưu trữ an toàn ngay trên chiếc máy tính mini đặt tại kho chung của chợ. Hai mẹ con cặm cụi thao tác, tiếng cười khúc khích, nhẹ nhõm của Hân hòa cùng tiếng cằn nhằn yêu thương của bà Lành xua tan đi màn sương sớm ẩm ướt còn vương vất trên những hàng ngói âm dương rêu phong.

Khi công việc kiểm đếm mì sợi đã xong xuôi và con số tồn kho thực tế trên hệ thống được cập nhật về đúng ba mươi hai gói, bà Lành quay người bước vào gian buồng trong. Nơi góc tối sát vách ván ngăn, cạnh chiếc rương gỗ mít sơn then đã lên nước bóng lộn, bà cẩn thận cúi xuống bê ra ba cuốn sổ bìa cứng đã sờn rách bốn góc—những cuốn sổ mà đêm hôm trước, sau khi nghe con gái trình bày về mô hình liên kết các sạp hàng, bà đã trân trọng đặt lên bàn làm việc của Hân.

"Lại đây ngồi với tao một lát con," bà Lành vỗ vỗ bàn tay xuống bậc thềm gạch Bát Tràng trước cửa sạp. Bậc thềm mát rượi, nhẵn thín qua hàng chục năm gót chân người mua kẻ bán lui tới chuyện trò.

Hân ôm chiếc máy tính xách tay nhỏ gọn, ngồi bệt xuống bên cạnh mẹ. Nắng sớm lúc này đã bắt đầu lên cao, chiếu xiên qua giàn hoa giấy tím biếc đầu ngõ, rải những đốm sáng tròn trịa, lung linh như dát bạc lên những trang giấy đã ngả sang màu vàng vôi của thời gian. Mùi mực Cửu Long cũ kỹ hòa lẫn với mùi giấy ẩm mốc và mùi hương ký ức hai mươi năm buôn thúng bán bưng của mẹ xộc thẳng vào khứu giác Hân, vừa thân thương, bình dị lại vừa trang nghiêm như một pho biên niên sử sống động của cả một khu chợ nghèo xứ Quảng.

"Mày học ngoài Hà Nội mấy năm trời, mày rành ba cái thuật toán chi chi đó tao không hiểu nổi," bà Lành lật giở từng trang giấy dày cộp, ngón tay thô ráp lần theo những dòng chữ mực tím nắn nót, thẳng tắp được bà ghi chép từ những năm đầu thập niên hai nghìn. "Nhưng buôn bán ở cái xứ phố cổ Hội An ni, nó có cái nhịp điệu riêng của đất trời, của con nước sông Thu Bồn, và của cái bụng dạ người xứ Quảng mình. Mày mà không thấu suốt được cái nhịp đó, thì máy móc của mày dẫu có tối tân mấy đi chăng nữa cũng chỉ là một đống sắt vụn vô tri vô giác."

Bà dừng lại ở một trang sổ có mép giấy gấp hình cánh buồm, phía trên đề dòng chữ mực đỏ đậm nét: *Tháng Bảy âm lịch năm Canh Dần (2010)*.

"Mày dòm kỹ chỗ ni nè Hân. Người xứ khác tới rằm tháng Bảy chỉ nghĩ đơn giản là chuyện cúng cô hồn, xá tội vong nhân qua loa vài đĩa bỏng ngô, tán đường. Nhưng người Hội An mình coi trọng cái lễ Vu Lan báo hiếu với lễ cúng chúng sinh này dữ dằn lắm. Từ đầu tháng Bảy âm lịch, nhà mô trong phố cũng ăn chay ít nhất mười ngày đến nửa tháng. Người ta nấu chè đậu xanh đánh, đồ xôi nếp hạt sen, gói bánh tét chay dâng lên bàn thờ tổ tiên ông bà. Mày dòm số liệu tao ghi chép lại mấy năm lụt lớn coi: ngày thường, một tuần cái sạp An Lành ni chỉ đi được chừng ba chục ký đậu xanh, năm chục ký nếp hương. Nhưng cứ hễ bước qua mùng một tháng Bảy một cái là lượng đậu xanh mỡ lấy từ mấy bãi bồi ven sông Điện Bàn phải tăng lên gấp ba, gấp bốn lần; nếp cái hoa vàng hoặc nếp hương Tam Kỳ phải trữ sẵn ít nhất năm tạ trong bồ gỗ!"

Bà Lành gõ nhẹ đầu ngón tay cộc cộc lên mặt giấy ố vàng:

"Cái quan trọng nhất không phải là mày bán được bao nhiêu, mà là cái hẹn lấy hàng! Mày mà đợi tới mùng mười tháng Bảy mới lục đục gọi đò đi gom đậu xanh, gom nếp thì thương lái trên Đà Nẵng, ngoài Huế họ đã bao tiêu sạch trơn dưới các vựa đầu mối từ cuối tháng Sáu rồi con à! Tới lúc đó, giá đậu đội lên ba mươi phần trăm, giá nếp tăng một nửa. Mày nhập hàng giá đắt thì buộc lòng phải bán ra giá đắt. Khách quen xóm giềng tới mua, người ta cằn nhằn bảo cái sạp An Lành ni thừa nước đục thả câu, thấy mùa lễ Vu Lan là chém đẹp bà con. Rứa là mày tự tay cầm búa đập vỡ cái bát cơm, đập vỡ cái chữ tín mà mẹ mày gầy dựng suốt ba chục năm trời!"

Hân chăm chú lắng nghe từng lời ruột gan của mẹ, đôi mắt cô không rời khỏi những con số chi tiết được ghi chép cẩn thận: từng đợt biến động giá cả qua các năm đại hạn, từng chu kỳ tăng vọt của đường bát, đường phèn, dầu phụng ép thủ công làng Đại Chiêm, cho tới mùa thu hái mộc nhĩ, nấm mèo trên vùng cao Trà My. Đây hoàn toàn không phải là những trang sổ nợ tầm thường; đây chính là một kho tàng dữ liệu thực địa vô giá, là nhịp đập sống động của nền kinh tế bản địa mà không một chuyên gia phân tích dữ liệu lớn nào ngồi trong các tòa cao ốc máy lạnh của các tập đoàn đa quốc gia có thể hình dung hay thu thập được.

"Mẹ dạy chí lý quá chừng..." Hân thốt lên, trong đáy mắt ánh lên niềm say mê sáng tạo mãnh liệt. Đầu ngón tay cô bắt đầu gõ thoăn thoắt trên bàn phím máy tính xách tay, mở ra cây thư mục mã nguồn của nền tảng Chợ Nhà Mình. "Con đang tạo ngay một tính năng mới trong lõi hệ thống đây mẹ. Con sẽ đặt tên cho nó là 'Cảnh báo mùa vụ'."

"Cảnh báo mùa vụ là răng con?" Bà Lành nghiêng đầu, tò mò nhìn những dòng chữ tiếng Việt mộc mạc đang lần lượt hiện ra trên màn hình máy tính của con gái.

"Nghĩa là con sẽ chuyển toàn bộ kinh nghiệm tích lũy hai mươi năm ni trong ba cuốn sổ của mẹ thành các thuật toán tự động hóa. Hệ thống Chợ Nhà Mình sẽ tự động đối chiếu với lịch âm bản địa. Cứ đúng ngày hai mươi tháng Sáu âm lịch hằng năm—tức là trước rằm tháng Bảy đúng hai mươi ngày—chiếc điện thoại của mẹ sẽ tự động rung lên một hồi chuông đặc biệt, vang lên tiếng gõ mõ bon bon. Màn hình sẽ hiện lên một tấm thiệp nhắc nhở rành rọt: *'Mẹ Lành ơi, mùa Vu Lan báo hiếu sắp tới rồi nghe! Mẹ chuẩn bị liên hệ cơ sở chú Ba ở bãi bồi Điện Bàn để đặt trước ba tạ đậu xanh mỡ, và gọi điện cho dì Năm dưới Tam Kỳ giữ giùm bốn tạ nếp hương, kẻo thương lái Đà Nẵng họ gom sạch trơn vựa!'*."

Bà Lành nghe con gái rành rọt giải thích từng câu từng chữ, hai mắt bà sáng rực lên như đứa trẻ được nhận quà tết:

"Thiệt rứa hả con? Cái máy ni nó tự nhớ giùm tao cái mốc hai mươi ngày trước luôn hả?"

"Dạ thiệt chứ mẹ! Không những nó nhớ giùm mẹ, mà tính năng ni con sẽ mở rộng ra cho toàn bộ các sạp hàng trong Chợ Đèn Lồng luôn," Hân hào hứng nói tiếp, ngọn lửa nhiệt huyết của tuổi trẻ bùng cháy rực rỡ trong từng lời nói. "Tới mùa làm bánh trung thu, hệ thống sẽ nhắc sạp tạp hóa nhập bột nếp chín, nhắc sạp đồ sắt của chị Diệp chuẩn bị sẵn khuôn bánh nướng bằng đồng, bằng gang. Tới mùa nước nổi tháng Mười âm lịch, nó sẽ tự động cảnh báo các tiểu thương kê cao chân kệ, trữ sẵn đèn dầu, dầu hỏa, dây thừng và lương khô để bà con chống bão lũ. Toàn bộ kho dữ liệu này là tài sản chung của Chợ Đèn Lồng mình, tuyệt đối không tải lên máy chủ của bất kỳ tập đoàn nào để buôn bán dữ liệu cá nhân, mà nó nằm an toàn ngay trên chiếc máy tính mini đặt tại kho chung, phục vụ riêng cho chén cơm manh áo của bà con tiểu thương mình thôi!"

Bà Lành đưa bàn tay gầy guộc lên, nhẹ nhàng vuốt ve mái tóc ngắn ngang vai của Hân. Trong ánh mắt già nua ấy ngập tràn niềm tự hào sâu lắng và một sự an tâm chưa từng có:

"Tổ cha mày, học hành ngoài Hà Nội bao nhiêu năm rốt cuộc cũng biết đem cái chữ, cái nghĩa về phụng sự cho cái xóm chợ nghèo ni. Rứa mới thiệt là đáng mặt con gái của mẹ Lành chớ!"

Đúng lúc hai mẹ con đang say sưa bàn luận về chu kỳ trữ đường bát trước mùa nấu chè trôi nước thì tiếng lách cách khô khốc của chân chống xe đạp kim loại va xuống nền gạch tàu vang lên ngay trước cửa quầy.

"Bà Lành ơi! Có nhà không bà Lành ơi?"

Một giọng nói thanh nhã, truyền cảm và quen thuộc cất lên. Hân ngẩng đầu nhìn ra, nhận ra ngay bóng dáng quen thuộc của cô giáo Bùi Thanh Mai. Cô Mai mặc một chiếc áo dài lụa màu hoa đậu biếc giản dị, dáng dấp thanh mảnh, trên giỏ chiếc xe đạp mini Nhật Bản màu xanh ngọc có móc một chiếc giỏ mây đi chợ đan lát tinh xảo.

"Dạ có! Chào cô Mai! Cô vừa dạy xong tiết ba ở trường Nguyễn Du ghé chợ phải không ạ?" Hân vội vã đứng dậy, phủi nhẹ vạt áo rồi bước vòng ra phía trước quầy đon đả chào hỏi.

Bà Lành cũng nhanh nhẹn kéo lại vạt áo bà ba, nở một nụ cười tươi rói xua tan đi nét mệt mỏi:

"Kìa cô giáo Mai! Ghé mua chi đó cô? Bữa ni sạp An Lành có mớ thảo quả phơi sương với quế Trà My mới cạo vỏ thơm nức mũi nè cô."

"Dạ, may quá bà Lành vẫn còn nhớ món quế ruột của em," cô Mai mỉm cười thanh tao, bước vào khoảng râm mát rượi dưới mái hiên sạp An Lành. Ánh mắt cô giáo dạy văn ánh lên nét sắc sảo, tinh tế nhưng vô cùng đôn hậu. "Sáng mai cuối tuần, nhà em có cái giỗ nhỏ bên đàng ngoại dưới Cẩm Châu, em ghé lấy hai lạng thảo quả khô, một lạng quế thanh loại một với nửa ký đường phèn mật mía để ninh nồi nước dùng phở bò. Với lại... em cũng tính ghé qua coi thử sau cái vụ nấm đông cô bị mốc hôm nọ, hai mẹ con cô kỹ sư bữa ni buôn bán làm ăn ra răng rồi."

Nhắc đến sự cố nấm mốc cách đây vài ngày, cả Hân và bà Lành đều khẽ mỉm cười. Đó không còn là nụ cười ngượng ngùng hay né tránh của sự thất bại, mà là nụ cười tự tin, đĩnh đạc của những con người dám nhìn thẳng vào thiếu sót để sửa mình một cách triệt để.

"Cô Mai cứ yên tâm tuyệt đối ạ," Hân vừa thoăn thoắt lấy chiếc kéo chuyên dụng cắt từng thanh quế Trà My đỏ au, dậy mùi cay nồng cho vào chiếc túi giấy kraft màu nâu mộc mạc, vừa tự hào giới thiệu. "Hàng họ bữa ni tụi con kiểm soát kỹ lưỡng từng cữ một, trên từng gói hàng hút chân không đều có dán nhãn ghi rõ ngày đóng gói và hạn sử dụng đàng hoàng, bảo đảm thơm ngon tới giọt nước dùng cuối cùng của cô luôn!"

Bà Lành cẩn thận đặt từng lạng quế, từng quả thảo quả lên chiếc đĩa cân đồng nhỏ. Đôi bàn tay thoăn thoắt của bà bọc gói từng món bằng dây lạt giang mềm mại rồi đặt ngay ngắn lên mặt bàn kính:

"Của cô giáo hết thảy là sáu mươi lăm ngàn đồng chẵn nghen."

Cô Mai mở chiếc ví vải thêu hoa, rút ra một tờ tiền mệnh giá một trăm ngàn đồng đưa cho bà Lành. Theo thói quen suốt bao nhiêu năm qua mỗi lần ghé mua hàng ở sạp An Lành, cô Mai chuẩn bị sẵn tâm lý đứng đợi bà lão kéo ngăn kéo gỗ ken két, lúi húi tìm cặp kính lão giắt trên búi tóc, rồi lật từng trang giấy ố vàng của cuốn sổ bìa da đen nhẻm để gạch trừ món tiền nợ hai mươi ngàn cho hai lạng mộc nhĩ mua từ tuần trước, đồng thời nhẩm tính số tiền thối lại.

Thế nhưng, cảnh tượng diễn ra ngay trước mắt khiến cô giáo dạy văn tròn xoe mắt kinh ngạc.

Bà Lành hoàn toàn không hề đụng tay vào chiếc ngăn kéo gỗ hay cuốn sổ nợ cũ kỹ. Bà thản nhiên với tay cầm lấy chiếc điện thoại thông minh viền đen đặt bên cạnh bàn cân, ngón tay cái ráp ráp chạm một cách dứt khoát vào khối màu xanh lá cây đậm mang dòng chữ "BÁN TẠI QUẦY".

*Ting!*

Một tiếng chuông đồng thanh thoát vang lên. Bà Lành nhấc chiếc máy quét mini trên tay Hân, rà nhẹ tia laser đỏ qua ba gói hàng vừa đóng gói:

*Tít!* *Tít!* *Tít!*

Trên màn hình, từng dòng chữ "THẢO QUẢ KHÔ", "QUẾ TRÀ MY LOẠI 1", "ĐƯỜNG PHÈN MẬT MÍA" hiện ra cùng đơn giá chuẩn xác tới từng đồng bạc lẻ. Bà Lành đưa ngón tay cái nhấp nhẹ vào mục "CÔNG NỢ KHÁCH HÀNG", chọn ngay cái tên "CÔ GIÁO MAI (THCS NGUYỄN DU)", rồi chạm vào dòng chữ nổi bật: "Cấn trừ nợ cũ hai lạng mộc nhĩ (hai mươi ngàn đồng)".

"Tổng cộng của cô giáo Mai sau khi cấn trừ nợ cũ hai chục ngàn là đúng bốn mươi lăm ngàn đồng. Tao thối lại cho cô năm mươi lăm ngàn đây nghen," bà Lành vừa đưa hai tờ tiền lẻ phẳng phiu thối lại cho cô Mai, vừa thản nhiên dùng ngón tay cái gõ cộp một cái vào nút màu xanh "XÁC NHẬN XONG ĐƠN".

Một tiếng chuông reo giòn giã vang lên từ loa ngoài báo hiệu số lượng tồn kho của ba mặt hàng trên toàn bộ hệ thống Chợ Nhà Mình đã được tự động khấu trừ chuẩn xác, đồng thời trang sao kê công nợ của cô Mai trên máy cũng chuyển sang trạng thái "ĐÃ TẤT TOÁN XONG".

Cô giáo Mai đứng chết trân tại chỗ, hai mắt mở to hết cỡ nhìn chiếc điện thoại trên tay bà Lành rồi lại quay sang nhìn nụ cười rạng rỡ của Hân. Phải mất đến vài giây sững sờ, cô giáo mới bật cười thành tiếng—tiếng cười giòn tan, đầy vẻ thích thú và khâm phục tự đáy lòng:

"Trời đất quỷ thần ơi! Bà Lành của Chợ Đèn Lồng đây thiệt sao trời?" Cô Mai vỗ hai tay vào nhau tán thưởng, giọng nói đầy vẻ phấn khích. "Mấy hôm trước em nghe người ta đồn thổi lung tung là sạp An Lành sắp sửa dẹp tiệm vì cạnh tranh không nổi với mấy cái app giảm giá trên mạng, ai ngờ bữa ni tới đây thấy bà bấm điện thoại nhoay nhoáy như mấy cô thu ngân siêu thị ngoài Đà Nẵng rứa! Không còn sổ nợ bìa da, không còn gạch xóa tùm lum lên tờ lịch bloc nữa hả bà?"

Bà Lành chỉnh lại gọng kính lão, trên gương mặt già nua ánh lên nét tự hào không giấu giếm:

"Gớm, cô giáo cứ trêu già ni hoài! Con Hân nó làm cho tao cái giao diện chữ to như ngón chân cái, có đúng ba nút bấm, con nít lên ba dòm vô cũng hiểu được. Tao dốt đặc cán mai về vi tính mà ngó vô còn mần được ngon ơ. Có cái máy ni khỏe cái đầu dữ lắm cô ơi, bán món chi nó trừ món đó, khỏi sợ lộn xộn, khỏi sợ sứt mẻ tình cảm xóm giềng!"

Cô Mai gật gù liên hồi, cầm túi gia vị khô lên ngắm nghía, ánh mắt sáng ngời vẻ suy ngẫm sâu sắc:

"Tuyệt vời quá Hân à! Bữa trước cô góp ý gay gắt cái vụ nấm đông cô bị mốc là vì cô muốn tụi em làm ăn cho đàng hoàng, giữ lấy cái gốc rễ uy tín của chợ quê mình chớ không có ý chi khác. Hôm nay tận mắt thấy bà Lành tự tay làm chủ được công nghệ nhẹ nhàng, tự tin như ri, cô thực sự nể phục tụi em. Cái hay của Chợ Nhà Mình không phải là học đòi làm màu theo mấy tập đoàn lớn ngoài kia, mà là biết nâng niu, dìu dắt những người lớn tuổi như bà Lành bước qua cái rào cản số hóa một cách đàng hoàng, không để ai bị bỏ lại phía sau."

Cô Mai cất tiền thối vào ví, ghé sát lại gần quầy, hạ nhỏ giọng thì thầm với Hân:

"Trưa nay cô có buổi họp phụ huynh đầu năm và buổi sinh hoạt chuyên môn toàn trường. Nhất định cô sẽ chụp hình cái giao diện ba nút bấm ni đưa lên nhóm 'Cộng đồng cư dân Hội An' để khoe với mọi người. Phụ huynh trường Nguyễn Du bữa ni ai cũng chuộng đặt hàng tiện lợi giao tận nhà, nhưng ngặt nỗi sợ ba cái hàng trôi nổi, hàng dỏm trên mạng. Nếu biết các cô chú tiểu thương uy tín ở chợ mình tự tay kiểm hàng, tự tay chốt đơn minh bạch thế này, cô đảm bảo mọi người sẽ ủng hộ Chợ Nhà Mình nhiệt tình luôn!"

"Dạ, con cảm ơn cô Mai nhiều lắm ạ! Tụi con cam kết sẽ giữ đúng từng lời hứa về chất lượng và độ tươi mới của hàng hóa!" Hân xúc động cúi đầu cảm ơn cô giáo.

Trong khi cô Mai dắt chiếc xe đạp mini chuẩn bị rẽ ra ngõ chính, ở góc ngã tư ngõ xương cá đối diện, một bóng người vừa bước tới rồi bỗng khựng lại như bị đóng đinh xuống mặt gạch.

Đó là chị Trương Ngọc Diệp.

Chị Diệp trên tay đang xách một chiếc giỏ nhựa màu đỏ đựng mấy chiếc kìm bấm, kéo cắt tôn và dao gọt kim khí vừa lấy thêm từ kho hàng sỉ ngoài phố Phan Chu Trinh. Dáng người đẫy đà, sắc sảo và tác phong băm bổ quen thuộc của người đàn bà buôn đồ sắt bỗng chốc đông cứng lại bên mép cột gỗ lim đình chợ.

Chị Diệp đã đứng nấp sau bóng cột từ lúc bà Lành cầm chiếc máy quét mini bấm *tít, tít* cho tới khoảnh khắc bà lão dùng ngón tay cái ấn dứt khoát vào nút "XÁC NHẬN XONG ĐƠN" trên màn hình cảm ứng rực sáng.

Là một người đàn bà sắc sảo, thực tế đến mức lạnh lùng và luôn hoài nghi mọi sự đổi mới trong khu chợ, chị Diệp vốn khăng khăng cho rằng mấy trò ứng dụng, đặt hàng trực tuyến của Hân chỉ là trò đùa của con trẻ, là thứ lý thuyết viển vông nhập khẩu từ Hà Nội không bao giờ có thể bén rễ nổi vào mảnh đất cằn cỗi này. Thậm chí tối hôm trước, khi bấm bụng cho Hân vay nóng hai triệu rưỡi để giải quyết khủng hoảng đền bù nấm mốc, chị Diệp vẫn đinh ninh trong bụng rằng con bé này sớm muộn gì cũng phải nếm mùi thất bại ê chề, dẹp bỏ cái nền tảng rắc rối để quay về phụ mẹ bán mắm bán muối theo kiểu truyền thống.

Nhưng cảnh tượng vừa diễn ra trước mắt đã giáng một đòn sấm sét vào toàn bộ định kiến bấy lâu nay của chị.

Bà Lành—người đàn bà bảo thủ, cố chấp nhất Chợ Đèn Lồng, người từng thề sống thề chết chỉ tin vào cuốn sổ nợ bìa da sờn rách và chén nước chè tươi—nay đang đứng đó, nở nụ cười rạng rỡ, ngón tay thoăn thoắt điều khiển từng dòng tiền, từng số lượng tồn kho trên một chiếc điện thoại nhỏ bằng bàn tay. Không có vẻ gì là lúng túng, không có một dấu vết nào của sự ép buộc hay sợ hãi công nghệ. Đó là hình ảnh của một người làm chủ thực sự công cụ buôn bán của chính mình.

Ánh mắt chị Diệp dao động dữ dội. Bàn tay đang nắm chặt quai giỏ nhựa của chị bất giác siết chặt lại đến trắng bệch các khớp ngón tay. Chị nhìn lại sạp đồ gia dụng kim khí của mình cách đó chỉ vài bước chân—nơi những chiếc chảo gang, nồi nhôm, dao kéo đang nằm im lìm bám đầy một lớp bụi mịn của buổi sớm vắng tanh vắng ngắt. Mấy tháng nay, doanh thu sạp đồ sắt của chị sụt giảm thê thảm vì người ta đua nhau lên sàn lớn săn hàng khuyến mãi giá rẻ mạt. Chị đã từng tính chuyện nhắm mắt ký hợp đồng bán hàng độc quyền cho nền tảng Vạn Mua theo mấy lời đường mật in trên tờ rơi quảng cáo, nhưng nỗi sợ mơ hồ về những khoản chi phí ẩn, về việc bị giam vốn hàng tháng trời và bị bóp nghẹt quyền tự chủ cứ ám ảnh chị khôn nguôi.

Nhìn bà Lành thuần thục bấm nút đóng đơn hàng, trong đầu chị Diệp bùng lên một chuỗi những suy ngẫm dồn dập, buốt nhói. Nếu một bà lão mắt mờ, tay run, dốt đặc cán mai về máy tính như bà Lành còn có thể kiểm kho, trừ hàng chính xác đến từng gói mì, từng lạng quế chỉ bằng ba nút bấm... thì sạp đồ sắt của chị, với hàng trăm con ốc vít, chảo gang, dao bếp liệu có thể làm được như thế không? Khoản nợ hai triệu rưỡi Hân vay chị, với cái lịch trả góp năm trăm ngàn mỗi chiều thứ Bảy từ nguồn trích ba phần trăm phí vận hành minh bạch... liệu có thực sự là một lối thoát bền vững, một chiếc phao cứu sinh tử tế hơn cái bẫy trợ giá của sàn thương mại điện tử khổng lồ ngoài kia?

Chị Diệp đứng chôn chân bên mép sạp An Lành, ánh mắt đăm chiêu dán chặt vào màn hình chiếc điện thoại của bà Lành đang hiển thị dòng trạng thái xanh ngắt: "KHO HÀNG ĐÃ ĐỒNG BỘ 100%". Chị hé môi, toan bước sang, toan cất tiếng hỏi Hân một câu thật lòng về cơ chế đối soát và cách cài đặt ứng dụng cho sạp kim khí của mình...

Thế nhưng, lời chưa kịp thốt ra khỏi miệng thì một tràng âm thanh chói tai đã xé toạc bầu không khí tĩnh lặng của buổi sáng phố cổ.

Tiếng còi xe máy inh ỏi ngoài cổng chợ cắt ngang dòng suy nghĩ của Hân; một nhóm tiểu thương vừa nhận được bản sao kê đối soát từ Vạn Mua đang túa ra đường, mặt mày hốt hoảng la lối vì số tiền thực nhận bị hụt cả triệu bạc.