Vạn Mua đến chợ

Chiếc xe tải thùng kín mang sắc đỏ rực đặc trưng của sàn thương mại điện tử Vạn Mua lần đầu tiên xuất hiện rồi lùi dần, choán gần nửa khoảng sân lát đá xanh trước cổng Chợ Đèn Lồng. Thùng xe bằng hợp kim bóng loáng phản chiếu ánh sáng nhờ nhờ của một ngày đầu đông mù sương. Trên thân xe, tấm bạt hiflex căng phẳng phiu in nổi bật hình ảnh chiếc giỏ hàng mang đôi cánh trắng bay lượn trên nền trời đồ họa, bên dưới là hàng chữ in hoa màu vàng nghệ: *"Đưa chợ truyền thống vươn tầm quốc gia – Miễn phí 100%"*. Dòng chữ ấy đập vào mắt người nhìn với một vẻ hứa hẹn đầy quyền lực, lập tức thu hút sự hiếu kỳ của hàng chục tiểu thương đang ngồi ế ẩm bên những mẹt hàng, sạp quán trùm bao ni lông tránh ẩm.

Màu đỏ công nghiệp chói gắt ấy như một nhát dao sắc lẻm rạch toạc không gian trầm mặc ngả màu rêu phong của phố cổ. Suốt mấy ngày nay, trời Hội An dầm dề nồm ẩm. Gió từ mạn Cửa Đại thốc ngược theo dòng sông Hoài mang theo thứ mùi bùn non ngai ngái, quyện chặt với mùi lá mục, mùi dầu rái trét thuyền và thoang thoảng tàn nhang trầm từ các am thờ lộ thiên nơi góc phố. Mái ngói âm dương của Chợ Đèn Lồng sũng nước, chuyển sang màu thẫm đen như chì. Những mảng tường quét vôi vàng đặc trưng lốm đốm hoa rêu, bong tróc từng mảng nhỏ dưới tác động dai dẳng của hơi ẩm sông nước.

Trong khung cảnh tĩnh lặng quen thuộc đến mòn mỏi ấy, sự xuất hiện của đoàn người mặc đồng phục màu đỏ cam viền trắng tinh tươm bỗng biến thành một biến cố thị giác chấn động. Họ gồm sáu nam thanh nữ tú, cử chỉ nhanh nhẹn, dứt khoát theo tác phong của những nhân viên văn phòng chuyên nghiệp từ các đô thị lớn. Hai người xách những chiếc vali hợp kim nhôm sáng loáng có khóa số tinh xảo; bốn người còn lại khênh vác các thùng carton dày dặn in dập nổi logo Vạn Mua, bên trên dán băng dính niêm phong đỏ chót. Những đôi giày da, giày thể thao sạch bóng dẫm lạo xạo trên lớp đá dăm ẩm ướt dẫn thẳng vào gian nhà chính của Ban điều phối chợ.

Tại sảnh Ban điều phối Chợ Đèn Lồng—thực chất là căn nhà rường ba gian bằng gỗ kiền kiền cổ kính, lợp ngói âm dương đã qua hơn nửa thế kỷ dầm mưa dãi nắng—bầu không khí oi bức đặc quánh lại dù các cánh cửa bức bàn đều được tháo dỡ toang hoang. Mùi gỗ mục ẩm xông lên ngột ngạt, xen lẫn mùi mồ hôi áo vải của gần ba mươi tiểu thương đại diện cho đủ các ngành hàng từ gia dụng nhựa, đồ mây tre đan, vải vóc, lụa là cho tới hàng khô, mắm cá và ẩm thực tươi sống. Họ ngồi chen chúc, nêm chặt trên những băng ghế gỗ gụ dài đã lên nước đen nhánh, bóng loáng vì hàng vạn lượt người ngồi qua năm tháng.

Ông Đặng Quốc Vinh ngồi ở vị trí chủ tọa sau chiếc bàn gỗ lim đồ sộ. Chiếc kính lão gọng đồi mồi trễ xuống tận chóp mũi, đôi mắt kèm nhem nhưng tinh anh ẩn sau nếp nhăn đuôi mắt sâu hoắm. Bên vành tai trái của ông, cây bút chì thợ mộc đã gọt vẹt ngòi vẫn gài hờ một cách quen thuộc—vật bất ly thân suốt bốn mươi năm ông làm chứng cho bao thăng trầm, bao vụ sang nhượng sạp chợ hay hòa giải tranh chấp ở cái đất này. Ông Vinh không nói gì, hai bàn tay thô ráp đan vào nhau đặt trên mặt bàn, im lặng quan sát từng chuyển động của đoàn khách lạ.

Đứng ở bục gỗ phía trên, ngay cạnh tấm bảng thông báo treo tường khung kính đã ố vàng, Hồ Khánh Vy xuất hiện trong bộ âu phục màu xám khói được cắt may vừa vặn đến từng milimét. Chất vải tuýt-si cao cấp phẳng phiu tuyệt đối, không hề vương một hạt bụi dù cô vừa bước qua đoạn đường lầy lội ven sông. Mái tóc ngắn uốn cụp nhẹ nhàng ôm lấy gương mặt thanh tú, gò má cao với đôi mắt đen sắc sảo luôn ánh lên cái nhìn tự tin của một người quen nắm thế thượng phong trong các cuộc thương thảo. Đôi giày cao gót mũi nhọn màu đen tuyền gõ nhịp "lách cách" từng tiếng khô khốc, vang vọng trên nền gạch tàu đỏ thẫm.

Không hề có lấy một nét lúng túng hay xa lạ của một kẻ ngoại đạo bước vào chốn chợ búa dân dã, Vy nở nụ cười vừa vặn—không quá vồn vã nhưng đủ ấm áp và lôi cuốn. Ánh mắt cô chậm rãi quét qua từng gương mặt dạn dày gió sương, từng đôi mắt mang đầy vẻ hoài nghi lẫn khao khát đổi vận của các bà, các chị tiểu thương.

"Kính thưa chú Vinh, thưa các cô, các chú và toàn thể bà con tiểu thương Chợ Đèn Lồng," giọng Vy vang lên qua chiếc micro cài áo không dây siêu nhỏ. Bộ loa di động công suất lớn đặt ở góc phòng khuếch đại âm thanh tròn vành rõ chữ, âm vực ấm, vang và có độ nảy hoàn hảo, lấn át hoàn toàn tiếng rì rầm trò chuyện ngoài hiên. "Cháu biết, trong suốt hai tuần vừa qua, bà con ở đây đã phải chịu rất nhiều áp lực, rất nhiều vất vả khi cố gắng làm quen với việc bán hàng qua mạng. Nào là học cách chụp ảnh, nào là đo đếm từng lạng hàng, rồi tự tay gói hàng vào mấy cái túi giấy kraft dễ rách, vừa làm vừa run sợ khách trả về. Nhưng thưa bà con, công nghệ mà không có bệ đỡ của một hệ sinh thái nghìn tỷ thì cũng giống như việc chúng ta chèo một chiếc thuyền nan mong manh bơi ra giữa biển lớn lúc giông bão. Hôm nay, Vạn Mua miền Trung có mặt tại đây để mang đến cho Chợ Đèn Lồng một con tàu viễn dương thực thụ."

Vy khẽ đưa tay ra hiệu sang bên phải. Một nam nhân viên trẻ tuổi, vóc người cao ráo lập tức bước lên, nhẹ nhàng mở chiếc vali nhôm đặt giữa bàn. Từ lớp mút xốp chống sốc đen tuyền, anh ta nhấc ra một thiết bị nhỏ gọn, chỉ vừa vặn bằng bàn tay người lớn, lớp vỏ nhựa đen nhám bóng bẩy không một tì vết, bên trên có khe nhả giấy bọc kim loại mảnh.

"Chính sách độc quyền nằm trong chiến dịch 'Bão Giá Phố Cổ' của sàn Vạn Mua dành riêng cho Chợ Đèn Lồng của chúng ta gói gọn trong ba cam kết vàng mang tính lịch sử," Vy dõng dạc nói, ngón tay trỏ thon dài với móng tay cắt tỉa gọn gàng gõ nhẹ hai tiếng dứt khoát lên mặt thiết bị. "Cam kết thứ nhất: Mỗi một sạp hàng khi ký biên bản ghi nhớ mở gian hàng chính thức trên Vạn Mua sẽ được trao tặng ngay tại chỗ một máy in đơn nhiệt kết nối Bluetooth mini trị giá một triệu hai trăm ngàn đồng. Thiết bị này hoàn toàn độc lập: không cần dây nhợ lằng nhằng, không cần máy tính bàn cồng kềnh, không cần mạng wifi cáp quang phức tạp. Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh kết nối mạng di động, mỗi khi khách hàng trên toàn quốc bấm chốt đơn trên ứng dụng Vạn Mua, máy in này sẽ tự động phát ra tiếng 'tít' và lập tức đẩy đơn ra ngoài. Giấy in nhiệt cao cấp phủ màng nhựa chống nước 100%. Dù sạp của các cô có bán cá, bán mắm dính đầy nước bẩn, dầm mưa hay dính dầu mỡ, lớp chữ in vẫn vĩnh viễn không bao giờ lem mờ."

Để minh họa cho lời nói của mình, Vy cầm chiếc máy tính bảng mỏng dính trên bàn, ngón tay lướt nhẹ một thao tác giả lập đơn hàng.

Ngay tức khắc, chiếc máy in nhỏ xíu trên mặt bàn gỗ lim khẽ rung lên. Một tiếng "tít" đanh gọn vang lên, kèm theo tiếng mô tơ siêu nhỏ kêu "rè rè" êm ái. Một dải giấy trắng muốt, sắc cạnh tuôn ra mượt mà trong chưa đầy hai giây đồng hồ. Trên mặt giấy, tên khách hàng ở tận quận Cầu Giấy, Hà Nội, số điện thoại đã được mã hóa bảo mật, mã vạch đơn hàng vĩ mô, danh mục sản phẩm kèm số tiền thu hộ COD hiển thị đen nhánh, sắc sảo đến từng nét phẩy.

Chưa dừng lại ở đó, nam nhân viên của Vy cầm dải giấy vừa in, nhúng thẳng vào chiếc ly thủy tinh đựng trà đá đầy ắp bọt trên bàn ông Vinh. Dải giấy chìm lỉm trong làn nước vàng sẫm. Trước con mắt trố tròn của gần ba mươi con người, anh ta vớt tờ giấy lên, đặt ngửa trên mặt bàn và dùng đầu ngón tay cái miết thật mạnh qua lại nhiều lần. Mặt giấy bóng loáng ướt sũng, nhưng từng dòng chữ in nhiệt vẫn giữ nguyên độ tương phản tuyệt đối, không hề có lấy một vệt loang lổ.

Một tràng trầm trồ ồ lên khắp gian phòng rường cổ kính. Mấy thím ngồi dãy sau phải nhổm hẳn mông dậy, rướn cổ qua vai người đằng trước để tận mắt nhìn thấy dải giấy ma thuật ấy.

"Cam kết thứ hai," Vy cất giọng cao hơn nửa tông, nụ cười trên môi càng thêm rạng rỡ khi nhận thấy hiệu ứng tâm lý đang lan tỏa mạnh mẽ trong đám đông, "Vạn Mua cam kết miễn 100% phí hoa hồng sàn trong suốt ba tháng đầu tiên. Nghĩa là bà con bán được một trăm ngàn thì thu về trọn vẹn một trăm ngàn chuyển thẳng vào tài khoản ngân hàng của chính bà con, chúng cháu không thu một cắc, một xu phí nền tảng nào cả. Thứ ba, đối với khâu giao nhận—vấn đề đau đầu nhất, gây bức xúc nhất cho các cô chú tại Chợ Đèn Lồng bấy lâu nay—chúng cháu quyết định trợ giá vận chuyển trực tiếp 50% cho toàn bộ các đơn hàng liên tỉnh gửi đi Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cần Thơ, Đà Nẵng. Đội ngũ giao vận chuyên nghiệp của Vạn Mua Express với hơn năm mươi tài xế mang đồng phục chuẩn chỉ túc trực quanh khu vực nội thị Hội An sẽ đến tận sạp lấy hàng mỗi ngày hai cữ cố định: mười giờ sáng và bốn giờ chiều. Bà con không cần dầm mưa dãi nắng chạy đi gởi hàng, không cần phải lặn lội phân loại kho bãi, chia luồng hay thót tim chờ đợi shipper ngõ hẹp gõ cửa."

Những lời hứa hẹn ấy như những dòng nước mát ngọt ngào rót thẳng vào tâm can đang khô héo và đầy hoang mang của những người buôn bán nhỏ. Suốt mấy tuần qua, họ đã phải nếm trải đủ mọi cay đắng và hỗn loạn từ dự án số hóa non trẻ của tụi trẻ con trong phố. Ai mà không nhớ vụ sạp vải Ba Mùa vì không rành quản lý tồn kho ảo mà bán khống mấy mét lụa tơ tằm dệt hoa cúc, khiến khách chửi bới ầm ĩ; vụ bà Tư suýt cháy rụi cả lò bánh mì vì đơn dồn dập vượt quá sức nướng của đôi tay già nua; rồi vụ những hộp hạt sen sấy của cô giáo Mai bị nấm mốc trắng xóa do dùng túi giấy thân thiện môi trường nhưng lại chịu thua độ ẩm khủng khiếp của mùa nồm Hội An. Người ta đã bắt đầu mệt nhoài. Họ ngao ngán với cái quy trình kiểm kho bắt buộc mỗi bốn mươi tám giờ một lần của con Hân, ngột ngạt với từng tờ biên lai viết tay dán băng keo lem nhem, và lúc nào cũng nơm nớp nỗi lo khách bùng hàng mà sạp phải tự bỏ tiền túi ra bù lỗ.

Ngồi ngay hàng ghế thứ hai, Trương Ngọc Diệp mắt sáng rực như bắt được vàng. Đôi bàn tay vốn thô ráp vì quanh năm suốt tháng bưng bê thùng chậu, đếm tiền lẻ và cọ rửa đồ nhựa gia dụng nay bấu chặt lấy mép chiếc bàn gỗ gụ, nửa thân trên rướn hẳn về phía trước. Chị nhìn chằm chằm vào chiếc máy in nhiệt nhỏ xíu đang nhấp nháy đèn led xanh trên bục gỗ như thể nhìn thấy một chiếc chìa khóa vạn năng bằng vàng ròng, thứ có thể cứu vãn sạp hàng đồ nhựa đang ế mốc meo của mình ở dãy số bốn.

"Trời đất quỷ thần ơi, cái máy chi mà khôn ranh dữ rứa trời!" Chị Diệp không kìm được, quay ngoắt sang bấm mạnh vào bắp tay thím Sáu bán bánh bèo ngồi kế bên, giọng the thé át cả tiếng quạt trần quay cọt kẹt trên nóc nhà. "Khỏi phải lấy bút lông dầu ghi ghi chép chép trên mấy cái bìa giấy kraft cho nhức cái đầu, rách cái tay! Bữa trước con bé Linh bên cái nhóm Chợ Nhà Mình đem cái túi giấy dán băng dính nhăn nhúm qua sạp tui, dòm vừa quê mùa vừa luộm thuộm như hàng thanh lý ve chai. Cứ bấm một phát in cái rẹt thế này rồi lột keo dán lên cái thùng carton, khách ngoài Hà Nội mở gói hàng ra dòm vô là thấy chuyên nghiệp, thấy đẳng cấp y chang như hàng siêu thị Nhật Bản liền!"

Ngồi cách đó một đoạn, chú Bảy chủ sạp mây tre đan truyền thống cũng run run đôi bàn tay gầy guộc đón lấy dải giấy in thử nghiệm mà nhân viên của Vy vừa cẩn thận chuyền xuống cho bà con chuyền tay nhau xem. Chú Bảy đưa ngón tay cái ráp ráo, sần sùi những vết sẹo do vót nan tre cả đời miết đi miết lại trên bề mặt giấy in khô khốc. Chú chép miệng một cái rõ to, mắt hấp háy sau cặp kính gãy một gọng phải quấn chỉ dù:

"Lại còn bao ship đứt một nửa tiền cước đi Hà Nội nữa chớ. Mấy cái giỏ mây, rổ tre hun khói với cái lồng bàn vót tay của tui, khách phương Bắc họ mê dữ lắm, vào phố cổ dạo chơi ai cũng muốn mua. Ngặt một nỗi hàng này nhẹ nhưng cồng kềnh, đóng thùng cước xe đắt hơn cả tiền mua cái giỏ nên người ta đành tặc lưỡi bỏ đi. Nay sàn lớn của nhà nước người ta đứng ra gánh cho nửa tiền ship, có khi mỗi ngày cái sạp mây tre này xuất đi cả trăm đơn chứ chẳng chơi đâu mấy bà..."

Không khí trong sảnh Ban điều phối bỗng chốc nghiêng hẳn về một phía. Nó như một con dốc trơn tuột kéo toàn bộ tâm lý của đám đông ngả rạp trước sức mạnh áp đảo của sàn thương mại điện tử tầm cỡ quốc gia. Những tiếng xì xào to nhỏ, những cái gật gù tâm đắc bắt đầu lan ra từ đầu này sang đầu kia băng ghế, nhanh như một vệt dầu loang trên mặt nước:

"Người ta làm ăn quy mô lớn, vốn liếng tính bằng hàng ngàn tỷ đồng, từ máy bay tới xe tải rần rần ngoài ngõ thế kia mới là làm ăn thời đại mới chứ!"

"Chứ ai đời như tụi con nít trong phố, dựng lên cái trang web sơ sài, mạng chập chờn như đom đóm đực, bán được ba cái đơn lẻ tẻ mà hở ra một tí là bắt tiểu thương tụi mình tự gánh rủi ro, tự chịu đền bù."

"Đúng đó! Miễn phí ba tháng ròng, lại còn cho không cái máy in tiền triệu xịn đét. Tội chi mà không ký, tội chi mà không theo!"

Chị Diệp hồ hởi giơ cả hai tay đón lấy tập tài liệu tiếp thị dày cộp in trên giấy couche bóng lộn, dập ghim ngay ngắn từ tay một cô nhân viên trẻ đẹp của Vạn Mua. Chị lật qua lật lại từng trang sách giới thiệu đầy màu sắc: hình ảnh những kho bãi thông minh khổng lồ rộng hàng chục ngàn mét vuông ở ngoại ô Hà Nội, những chiếc máy bay chở hàng chuyên dụng sơn đỏ rực, và những biểu đồ cột tăng trưởng doanh số hàng ngàn đơn mỗi ngày dựng đứng như ngọn núi. Ánh mắt chị Diệp quét nhanh qua con số cam kết lượng người dùng tiếp cận mỗi ngày lên tới hàng triệu người. Khóe môi mỏng của chị khẽ mím lại, hiện rõ vẻ tính toán thực dụng của một kẻ buôn bán vỉa hè lâu năm đã quá ngán cảnh ngồi đuổi ruồi từ sáng đến trưa.

Chị liếc mắt thật nhanh về phía góc cửa ra vào của sảnh sáp nhập. Ở đó, Trần Gia Hân đang đứng lặng lẽ dựa lưng vào chiếc cột cái bằng gỗ kiền kiền. Hân mặc chiếc áo sơ mi trắng giản dị, chiếc quần tây đen đã cũ, hai tay ôm chặt chiếc máy tính xách tay ThinkPad trầy xước bốn góc vào trước ngực. Gương mặt Hân phẳng lặng như mặt hồ không một gợn sóng, nhưng đôi mắt sau tròng kính cận lại tối sầm lại. Chị Diệp không tiến lại nói với Hân một lời nào. Nhưng bằng một động tác tay vô cùng dứt khoát và lạnh lùng, chị cẩn thận gấp đôi tập tài liệu quảng cáo của Vạn Mua, miết mạnh nếp gấp cho thật phẳng phiu rồi nhét tọt vào tận đáy chiếc túi may bằng vải thô trước bụng chiếc tạp dề hoa sờn rách của mình.

Ngồi trên chiếc ghế chủ tọa, ông Đặng Quốc Vinh bất thần hắng giọng một tiếng khô khốc. Tiếng đằng hắng trầm đục của người quản lý chợ lâu năm vang lên như một hồi chuông báo động, lập tức cắt đứt những lời bàn tán xôn xao. Ông cầm cây bút chì thợ mộc gõ "cộc, cộc" ba tiếng đanh gọn xuống mặt bàn gỗ lim.

"Ý kiến giới thiệu của cô Vy đại diện cho sàn Vạn Mua miền Trung bữa nay rất rõ ràng, rất mạch lạc," ông Vinh nói chậm rãi, giọng ngả màu khàn khàn vì khói thuốc lào. Ánh mắt sắc như dao cau của ông quét qua từng gương mặt tiểu thương đang hừng hực khí thế làm giàu. "Tuy nhiên, Ban điều phối chợ có nguyên tắc của Ban điều phối chợ từ mấy chục năm nay. Chợ Đèn Lồng này tồn tại được là nhờ sự đùm bọc, trật tự và tình nghĩa láng giềng giữa các sạp hàng. Bất kỳ doanh nghiệp nào, dù vốn lớn nghìn tỷ hay vạn tỷ, bước chân vào đây hoạt động cũng phải bảo đảm ba điều: Một là không gây xáo trộn tôn ti trật tự buôn bán cũ; hai là không được xé lẻ các sạp hàng thành các phe cánh đối đầu, tranh giành giật khách của nhau; và ba là tuyệt đối không được ép buộc bà con ký tá vào những bản hợp đồng có điều khoản mập mờ, bẫy chữ bẫy nghĩa. Buổi gặp gỡ sáng nay chỉ dừng lại ở mức nghe thông tin chính sách của công ty. Còn chuyện sạp nào tham gia, tham gia theo hình thức nào, Ban điều phối sẽ có phiên họp bàn bạc nội bộ để quyết định sau. Xin mời bà con giải tán về sạp lo buôn bán."

Buổi thuyết trình kết thúc trong tiếng ồn ào chuyển động bàn ghế. Mặc dù ông Vinh đã lên tiếng dằn lại, nhưng đa phần tiểu thương vẫn không giấu nổi sự phấn khích. Họ túm năm tụm ba quanh chiếc vali nhôm của nhân viên Vạn Mua, thi nhau sờ nắn chiếc máy in nhiệt, xé thử những dải giấy mẫu, và tranh nhau giật những tờ rơi quảng cáo in màu lấp lánh như thể sợ phần quà vuột mất khỏi tay mình.

Hồ Khánh Vy không nán lại giữa đám đông tung hô ấy quá lâu. Là một người từng trải qua hàng chục chiến dịch "đánh chiếm" các tụ điểm bán lẻ truyền thống từ Đà Nẵng, Quy Nhơn cho đến Nha Trang, cô quá hiểu tâm lý bầy đàn của các tiểu thương: chỉ cần quẳng ra một mồi câu vật chất cụ thể và đánh trúng vào nỗi sợ bị tụt hậu, phòng tuyến của họ sẽ tự động sụp đổ từ bên trong.

Vy khẽ nghiêng đầu, nở một nụ cười đúng mực chào tạm biệt ông Đặng Quốc Vinh rồi thong thả bước ra khỏi gian nhà rường. Đôi mắt sắc sảo của cô đảo một vòng quanh khoảng sân rợp bóng cây bàng vuông của ban quản lý. Khi ánh mắt dừng lại ở bóng dáng mảnh dẻ của Hân đang lầm lũi ôm chiếc máy tính rẽ vào lối đi lát đá xương cá dẫn về phía các dãy sạp phía sau, khóe môi Vy khẽ nhếch lên một nụ cười kín đáo.

Cô không vội vã đuổi theo ngay. Vy chọn cách sải bước chậm rãi, thong thả dạo qua những con ngõ nhỏ ngoằn ngoèo của khu chợ như một du khách thượng lưu đang đi thưởng ngoạn không gian văn hóa.

Khi bước ngang qua sạp vải Ba Mùa ở đầu dãy hai, bước chân của Vy thoáng ngập ngừng rồi dừng hẳn. Bên trong gian hàng chất đầy những cuộn lụa dệt thủ công nhiều màu sắc, cô Ba đang vắt một tấm lụa tơ tằm dệt hoa sen màu cánh sen phai qua bờ vai tròn lẳn. Cô Ba vừa vuốt ve thớ lụa mềm mại, vừa cất giọng hò bài chòi lảnh lót, ngọt ngào để đón mời một đôi vợ chồng du khách ngoại quốc:

*"Lụa này là lụa Mã Châu...* *Thương em chín đợi mười sầu cũng qua..."*

Đôi mắt Vy sáng bừng lên tia nhìn sắc lạnh của một chuyên gia truyền thông và tiếp thị lão luyện. Đây chính là thứ mà các thuật toán livestream của Vạn Mua đang thèm khát: tính bản địa nguyên bản, cảm xúc mộc mạc và một khả năng biểu diễn thu hút tương tác tự nhiên mà không trường lớp đào tạo người mẫu nào có thể nhào nặn được. Vy lập tức mở chiếc ví da cầm tay đắt tiền hiệu Montblanc, rút cây bút bi mạ vàng mảnh dẻ và mở cuốn sổ tay bìa da nhỏ xíu mang theo bên mình. Cô viết thoăn thoắt vài dòng ngắn gọn:

*"Đối tượng: Võ Thị Ba – Chủ sạp vải Ba Mùa. Đặc điểm: Bản năng biểu cảm hình thể tốt, chất giọng địa phương truyền cảm xúc cực mạnh, khả năng tương tác trực tiếp tự nhiên. Phân loại: Ứng viên số 1 cho gói hợp đồng phát sóng độc quyền (Livestream Exclusive) thuộc chiến dịch 'Di sản số' của Vạn Mua miền Trung. Cần ưu tiên tiếp cận và ký hợp đồng quản lý hình ảnh."*

Gấp cuốn sổ tay lại bằng một tiếng "tách" dứt khoát, Vy cất bút vào ví rồi thong thả rẽ vào ngõ xương cá dẫn thẳng tới dãy hàng khô, nơi quầy tạp hóa An Lành đang nằm nép mình dưới bóng một cây ngọc lan cổ thụ.

Quầy tạp hóa An Lành vào cữ mười một giờ trưa yên ắng đến lạ lùng, tách biệt hẳn với sự ồn ào huyên náo vừa diễn ra ở sảnh chính. Dưới mái hiên lợp tôn cũ kỹ đã rỉ sét đôi chỗ, những xâu thảo quả nâu sẫm, quế chi cuộn tròn từng thanh và những cánh hoa hồi phơi khô treo lủng lẳng trên xà ngang tỏa ra một thứ mùi thơm cay nồng, đượm đà và ấm áp lạ thường. Mùi hương ấy là thứ căn cước không thể trộn lẫn của một sạp đồ khô ba đời ở đất phố Hội.

Bà Lành đang ngồi còng lưng trên chiếc ghế đẩu thấp bằng gỗ mít, cặm cụi dùng chiếc cân đĩa đồng cổ lỗ sĩ để cân từng lạng nấm hương rừng. Mỗi mẻ nấm được cân đúng một trăm gam, bà lại cẩn thận đổ vào một chiếc túi giấy kraft màu nâu sẫm mà Hân đã dùng mực đen in dập thủ công nhãn mác "Chợ Nhà Mình - Quầy An Lành" cùng mã QR truy xuất nguồn gốc từ tối hôm trước.

Nghe tiếng bước chân gõ nhịp đều đặn dừng lại ngay trước sạp, bà Lành ngẩng mái đầu hoa râm lên. Nhìn thấy một cô gái trẻ trung, ăn mặc sang trọng như dân công sở cấp cao ở thành phố lớn, bà Lành chớp chớp mắt, ánh nhìn thoáng chút dè dặt nhưng vẫn giữ trọn nét đôn hậu, nhã nhặn của một người đàn bà buôn bán lâu năm:

"Cô hỏi mua chi rứa? Ở đây tui có đường phèn mật mía Quảng Ngãi mới về thơm lắm, hay cô muốn mua hạt sen sấy khô tẩm gừng?"

"Dạ, cháu chào bác ạ," Vy mỉm cười nhẹ nhàng, cúi đầu chào bà Lành với một vẻ lễ phép hoàn hảo không chê vào đâu được. Sau đó, cô chuyển ánh nhìn trực diện sang Hân, người đang ngồi phía sau chiếc bàn gỗ thông con con, hai bàn tay thoăn thoắt gõ những dòng mã lệnh trên bàn phím laptop. "Tôi tìm Gia Hân. Chúng ta có thể nói chuyện riêng với nhau khoảng năm phút được không?"

Hân dừng tay gõ. Những dòng chữ màu xanh lá cây trên nền đen của màn hình dòng lệnh ngừng cuộn. Cô ngẩng đầu lên, tháo chiếc kính cận xuống đặt lên mặt bàn phím. Dù đã lường trước cuộc gặp này ngay từ khoảnh khắc nhìn thấy chiếc xe tải Vạn Mua tiến vào sân chợ, Hân vẫn không khỏi cảm thấy một áp lực nặng nề vô hình đè nặng lên lồng ngực. Đứng trước một Hồ Khánh Vy sắc sảo, tự tin và đại diện cho một bộ máy tư bản công nghệ khổng lồ, Hân chỉ là một cựu kỹ sư thất nghiệp đang trốn chạy khỏi những đòn vùi dập của thị trường khởi nghiệp thủ đô.

Hân đứng dậy, khẽ gật đầu, chỉ tay vào chiếc ghế đẩu gỗ dán còn lại ở góc quầy:

"Chị Vy. Mời chị ngồi tạm. Quầy chợ nghèo nàn, chật chội, đầy bụi gia vị chứ không có phòng máy lạnh cách âm hay bàn kính tiệt trùng như văn phòng trên đường Nguyễn Văn Linh của các chị."

"Ngồi ở đâu nói chuyện cũng được mà em, miễn là câu chuyện đem lại giá trị thực tế cho cả hai bên," Vy điềm nhiên kéo chiếc ghế gỗ ngồi xuống đối diện với Hân. Chiếc quần âu đắt tiền cọ sát vào cạnh bàn gỗ thô ráp, nhưng Vy tuyệt đối không để lộ bất kỳ sự khó chịu nào. Cô hướng ánh mắt về phía màn hình chiếc máy tính xách tay ThinkPad cũ mèm của Hân. Trên màn hình, giao diện quản trị màu vàng kem nhạt của hệ thống "Chợ Nhà Mình" đang hiển thị bảng đối soát công nợ chi tiết từng hào giữa các sạp hàng nội bộ.

Đôi mắt Vy khẽ nheo lại, lộ rõ vẻ thấu suốt và một sự tán thưởng chân thành:

"Tôi đã âm thầm theo dõi ứng dụng web của em từ những ngày đầu tiên em chạy thử nghiệm cho sạp đồ khô của mẹ em," Vy mở đầu câu chuyện bằng một giọng điệu cởi mở, không chút trịch thượng. "Một mình em tự thiết kế toàn bộ kiến trúc microservice thu nhỏ, tự tối ưu hóa mã nguồn frontend, nén toàn bộ dung lượng tải trang xuống dưới mức một phẩy năm megabyte để ứng dụng có thể chạy trơn tru trên những chiếc điện thoại thông minh Android đời cũ, ram một gigabyte của các cô chú tiểu thương. Em còn rất thông minh khi áp dụng mô hình lưu trữ dữ liệu cục bộ IndexedDB kết hợp cơ chế đồng bộ hóa nền để bảo mật tuyệt đối thông tin nợ miệng, sổ ghi công nợ nhạy cảm của các sạp. Thú thật với Hân, tôi rất khâm phục. Ở dải đất miền Trung này, tìm được một kỹ sư phần mềm có năng lực thuật toán xuất sắc đã khó, nhưng tìm được một người vừa giỏi kỹ thuật lại vừa thấu hiểu đến chân tơ kẽ tóc từng thói quen, tâm lý nhỏ nhặt của chợ truyền thống như em thì quả thực là của hiếm."

Hân khẽ siết chặt những ngón tay lại dưới mép bàn gỗ, giữ cho giọng nói của mình phẳng lặng nhất có thể:

"Chị Vy khen ngợi quá lời rồi. Em không làm cái gì đao to búa lớn cả. Em chỉ cố gắng viết ra vài dòng công cụ đơn giản để giải quyết những phiền toái thường ngày cho mẹ em và mấy cô chú hàng xóm quanh sạp thôi."

"Đừng bao giờ đánh giá thấp năng lực của chính mình như thế chứ, Hân," Vy khẽ mỉm cười. Cô mở chiếc cặp da đen nhẵn thó mang theo, rút ra một tập hồ sơ dày cộm được đóng bìa cứng màu xanh đậm trang trọng, đặt ngay ngắn lên mặt bàn gỗ bụi bặm. "Một tài năng như em không thể và không nên chôn vùi tuổi xuân, trí tuệ của mình ở một góc sạp chợ ẩm thấp này, ngày ngày ngồi còng lưng đối soát mấy con số lẻ hai ba ngàn đồng tiền cước xe ôm của anh Lộc. Vạn Mua đánh giá rất cao giá trị thực tế của giải pháp mà em đang xây dựng. Chúng tôi không đến đây để tiêu diệt em. Chúng tôi đến đây với một lời đề nghị hợp tác chiến lược hoàn toàn nghiêm túc."

Vy dùng ngón tay đẩy nhẹ tập hồ sơ về phía trước mặt Hân:

"Vạn Mua muốn mua đứt lại toàn bộ bản quyền công nghệ, mã nguồn hệ thống và toàn bộ cơ sở dữ liệu vận hành của nền tảng 'Chợ Nhà Mình'. Sau khi hoàn tất thủ tục sáp nhập, chúng tôi sẽ biến nó thành một phân hệ đặc thù mang tên 'Vạn Mua Phố Cổ' trực thuộc sự quản lý của chi nhánh miền Trung. Về phần cá nhân Hân, em sẽ không còn phải đơn độc một mình vật lộn với máy chủ, với chi phí hay sự phản ứng của tiểu thương nữa. Em sẽ được bổ nhiệm thẳng vào vị trí Trưởng nhóm Giải pháp số Bản địa (Head of Local Solutions) với mức lương cứng khởi điểm là ba mươi lăm triệu đồng một tháng, chưa kể các khoản thưởng theo KPI và hiệu suất từng quý. Toàn bộ hạ tầng điện toán đám mây của Amazon AWS, chi phí đường truyền, ngân sách tiếp thị số hàng tỷ đồng và một đội ngũ gồm bốn kỹ sư phụ tá sẽ do Vạn Mua cấp phát toàn bộ cho em. Em thấy đề xuất này thế nào?"

Ba mươi lăm triệu đồng một tháng.

Con số ấy phát ra từ miệng Vy nghe sắc lạnh và nặng trịch như một thỏi vàng ròng ném xuống mặt bàn. Bà Lành đang cặm cụi thắt nút sợi dây đay quanh miệng túi nấm hương bỗng khựng phắt người lại. Đôi bàn tay gầy gò nổi gân xanh của bà run rẩy trong tích tắc. Bà ngước mắt lên, nhìn sững sờ vào tập hồ sơ bọc bìa cứng sang trọng, rồi lại nhìn sang gương mặt xanh xao của đứa con gái rượu. Nhưng với lòng tự trọng sâu thẳm của một người mẹ phố cổ, bà tuyệt nhiên không thốt ra một lời nào, chỉ cắn chặt môi tiếp tục công việc của mình.

Hân nhìn chằm chằm vào dòng chữ in mạ vàng trên bìa hồ sơ: *"HỢP ĐỒNG CHUYỂN NHƯỢNG TÀI SẢN SỐ VÀ THỎA THUẬN HỢP TÁC NHÂN SỰ CHIẾN LƯỢC"*. Ba mươi lăm triệu đồng một tháng. Mức đãi ngộ đó thậm chí còn cao hơn ba mươi phần trăm so với mức lương mà cô từng nhận được khi làm việc quần quật mười bốn tiếng mỗi ngày tại công ty công nghệ ở Cầu Giấy trước ngày công ty giải thể. Số tiền đó thừa sức xóa sạch món nợ thẻ tín dụng mà cô đang phải gánh chịu, thừa sức mua cho mẹ cô một căn nhà gạch khang trang cao ráo hơn để không phải chịu cảnh chạy lụt mỗi mùa bão lũ, và quan trọng nhất, nó trả lại cho cô thể diện của một đứa con gái đỗ đạt thủ khoa rời làng đi lập nghiệp nơi thủ đô.

Nhưng Hân không phải là một cô gái trẻ mới bước chân ra đời dễ bị lóa mắt bởi những con số hào nhoáng. Đằng sau mức lương ấy là bóng ma của sự thâu tóm mà cô đã từng chứng kiến quá nhiều lần trong giới công nghệ khởi nghiệp.

Hân hít một hơi thật sâu để lồng ngực bớt nghẹn, chậm rãi đưa tay lật mở từng trang của tập hợp đồng dày cộm. Đôi mắt sắc bén của một người từng rà soát hàng vạn dòng mã nguồn lướt qua những đoạn văn hoa mỹ viết về "sứ mệnh nâng tầm tiểu thương", "kết nối di sản vào dòng chảy kinh tế số", và dừng lại thật lâu ở phần các điều khoản pháp lý in bằng cỡ chữ mười nhỏ xíu, dày đặc thuật ngữ luật doanh nghiệp ở phần phụ lục.

Ngón tay trỏ của Hân khựng lại ở Điều 7.2 nằm ở trang thứ tám:

*"Bên chuyển nhượng (Đại diện nền tảng Chợ Nhà Mình) cam kết chuyển giao vô điều kiện toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu thương mại, tập dữ liệu hành vi người dùng và quyền khai thác hình ảnh độc quyền của toàn bộ tiểu thương thuộc hệ thống liên kết cho Bên nhận chuyển nhượng (Tập đoàn Vạn Mua). Mọi hoạt động truyền thông độc lập, phát sóng trực tiếp quảng bá hoặc thực hiện các giao dịch thương mại ngoài nền tảng Vạn Mua của các sạp thành viên đều cấu thành hành vi vi phạm thỏa thuận độc quyền và phải chịu chế tài bồi thường thiệt hại theo quy chế sàn."*

Hân lật tiếp sang trang mười bốn, mắt cô nheo lại, hàng chân mày nhíu chặt khi đọc từng chữ của Điều 11.4:

*"Sau thời hạn ưu đãi chín mươi (90) ngày kể từ ngày tài khoản người bán được kích hoạt thành công trên hệ sinh thái, Bên nhận chuyển nhượng có toàn quyền tự động áp dụng biểu phí dịch vụ tiêu chuẩn đối với nhóm nhà bán hàng khu vực loại hai, bao gồm nhưng không giới hạn: Phí hoa hồng sàn cố định mười lăm phần trăm (15%) trên tổng giá trị mỗi giao dịch thành công; phí tiện ích thanh toán điện tử hai phần trăm (2%); và phí duy trì hiển thị vị trí ưu tiên gian hàng tính theo chu kỳ ba mươi ngày."*

Không gian xung quanh quầy tạp hóa bỗng chìm vào một khoảng lặng ngột ngạt đến bức bối. Tiếng giọt nước rỉ tí tách từ mái tôn mục bên hiên rơi trúng vào chiếc thau nhôm rách nghe rỗng toác, buốt nhói từng nhịp.

Hân ngước mắt lên, ánh mắt cô không hề né tránh mà nhìn thẳng vào đôi mắt đen sâu thẳm, sắc sảo đầy toan tính thương trường của Hồ Khánh Vy. Bằng một cử chỉ chậm rãi nhưng dứt khoát đến lạnh lùng, Hân dùng hai đầu ngón tay đẩy tập hồ sơ trượt ngược trở lại mép bàn phía Vy.

"Cảm ơn chị Vy và Vạn Mua đã đánh giá cao một sản phẩm chắp vá như Chợ Nhà Mình," Hân cất giọng, từng lời từng chữ đều được kiểm soát gãy gọn, không hề có một chút run rẩy. "Nhưng em dứt khoát không thể ký vào bản hợp đồng này."

Nụ cười trên môi Khánh Vy thoáng cứng đờ lại trong một cái chớp mắt, rồi nhanh chóng tan biến thành một vẻ điềm đạm đầy kinh nghiệm:

"Hân có điểm nào chưa hài lòng trong các điều khoản đãi ngộ sao? Nếu em cảm thấy mức lương ba mươi lăm triệu chưa đủ để tương xứng với công sức em đã bỏ ra gầy dựng hệ thống từ đầu, tôi hoàn toàn có thể đề xuất với ban điều hành khu vực nâng mức sàn lên bốn mươi triệu, kèm theo một gói cổ phần ESOP ưu đãi sau hai năm cống hiến..."

"Vấn đề chưa bao giờ nằm ở mức lương cá nhân của em, chị Vy ạ," Hân ngắt lời đối phương một cách dứt khoát, ngón tay cô chỉ thẳng vào dòng mực in đen kịt ở Điều 11.4. "Vấn đề nằm ở chỗ: Sau chín mươi ngày mật ngọt trợ giá ban đầu, Vạn Mua sẽ tự động áp mức phí hoa hồng mười lăm phần trăm, cộng thêm hai phần trăm phí thanh toán trực tuyến lên đầu các sạp hàng ở cái chợ này."

Hân hơi nghiêng người về phía trước, ánh mắt hướng về phía những túi nấm hương rừng mẹ mình vừa buộc dây xong:

"Chị Vy cũng là người gốc Quảng Nam, chị lớn lên từ dải đất miền Trung này, chắc chị không hề xa lạ gì với biên lợi nhuận thực tế của một người bán lẻ truyền thống. Một bao đường phèn nửa ký bà con bán ra lãi ròng đúng hai ngàn đồng. Một ký nấm đông cô khô loại một mẹ em cất công lựa từng cái sâu, lau từng hạt bụi, bán ra lãi được mười lăm ngàn đồng. Một ổ bánh mì thập cẩm của mẹ thằng Quân bán mười lăm ngàn thì tiền thịt xíu, tiền pate gan, tiền dưa góp, tiền than hoa nướng bánh và công thức nước sốt gia truyền đã ngốn hết mười một ngàn năm trăm đồng chi phí gốc. Biên lợi nhuận ròng của tiểu thương Chợ Đèn Lồng này từ bao đời nay chỉ dao động còm cõi từ tám đến mười hai phần trăm là kịch trần. Nếu sau ba tháng, cỗ máy Vạn Mua của các chị nuốt trọn mười lăm phần trăm hoa hồng cộng với hai phần trăm phí giao dịch, các sạp nhỏ lẻ ở đây sẽ lấy cái gì để bỏ vào mồm? Họ sẽ sống bằng cách nào?"

Vy khẽ thở dài một tiếng thật khẽ. Cô khoanh hai tay trước ngực, tựa lưng vào chiếc cột gỗ kiền kiền của sạp hàng, thái độ chuyển từ một người đi săn nhân tài sang vị thế của một kẻ giảng giải quy luật thương trường nghiệt ngã:

"Hân à, em vẫn đang nhìn nhận bài toán này bằng lăng kính hạn hẹp của một kỹ sư viết phần mềm thuần túy, chứ em chưa có tầm nhìn của một nhà kinh tế học quy mô. Bản chất của kinh tế học nền tảng là vận hành dựa trên luật số lớn. Khi một sạp bánh mì chỉ bán được ba mươi đến bốn mươi ổ mỗi ngày cho khách bộ hành quanh mấy con hẻm nhỏ, thì biên lợi nhuận mười phần trăm quả thực là quá ít ỏi, quá bấp bênh. Nhưng một khi Vạn Mua đã nhảy vào, đưa thương hiệu bánh mì đó tiếp cận với một vạn khách hàng trên toàn tỉnh, toàn miền Trung thông qua hạ tầng giao vận siêu tốc, thì người bán chỉ cần giữ lại năm phần trăm biên lợi nhuận thôi, tổng số tiền thực thu về túi mỗi tháng đã gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần trước đây rồi! Cái giá của sự chuẩn hóa chuỗi cung ứng và khả năng tiếp cận một thị trường khổng lồ luôn luôn là một phần biên lợi nhuận phải cắt chia sẻ lại cho đơn vị làm hạ tầng. Đó là quy luật tiến hóa tất yếu của nền kinh tế số hiện đại. Em không thể dùng tư duy bảo thủ của một góc chợ làng để chống lại bánh xe lịch sử được."

"Nhưng chợ truyền thống không phải là một nhà máy sản xuất công nghiệp hàng loạt để chị có thể áp đặt kinh tế quy mô vô hạn vào đây!" Hân cất cao giọng, ánh mắt bừng lên ngọn lửa phản biện quyết liệt. "Bà Tư mỗi buổi sớm mai chỉ có thể nướng tối đa bốn mươi ổ bánh mì bằng cái lò đất nung than hoa gia truyền đúng mười hai phút một mẻ, bởi vì nếu nướng vội bằng lò nướng điện công nghiệp thì vỏ bánh sẽ bị chai sượng, ruột bánh sẽ mất đi mùi thơm của bột mì ủ men tự nhiên! Tấm lụa tơ tằm dệt hoa cúc thủ công của cô Ba ở làng Mã Châu mỗi tháng cả phường dệt chỉ làm ra được đúng hai mươi mét vải chuẩn chất lượng. Nấm hương rừng Kon Tum mẹ em cất trên tủ cao kia mỗi mùa chỉ thu gom được vài ba chục ký đạt chuẩn độ ẩm tự nhiên, không tẩm ướp lưu huỳnh độc hại. Nếu các chị dùng đòn bẩy đơn hàng khủng của Vạn Mua ép họ phải chạy theo sản lượng hàng ngàn đơn mỗi ngày, thì điều gì sẽ xảy ra? Hoặc là bà con tiểu thương sẽ kiệt sức, gãy gục như cổ tay bà Tư mấy hôm trước; hoặc là họ sẽ buộc phải nhắm mắt nhập hàng giả, hàng nhái công nghiệp rẻ tiền từ biên giới về để đắp vào cho đủ số lượng giao cho sàn! Khi cái ngày đó đến, Chợ Đèn Lồng sẽ chỉ còn là một cái vỏ rỗng không hồn, một cái tên tiếp thị bị vắt kiệt để làm giàu cho các chị!"

Hân ngừng lại một nhịp, lồng ngực phập phồng sau tràng phản biện đanh thép. Cô hít sâu một hơi, hạ thấp giọng xuống nhưng từng từ thốt ra đều nặng trĩu sức nặng:

"Chiến lược miễn phí hoa hồng và trợ giá vận chuyển ba tháng đầu của Vạn Mua thực chất chỉ là một miếng mồi câu tẩm thuốc độc để bứng tiểu thương ra khỏi môi trường sống tự nhiên của họ. Sau chín mươi ngày, khi họ đã lỡ tay bỏ bê những mối buôn quen thuộc mấy chục năm qua, khi họ đã hoàn toàn lệ thuộc vào chiếc máy in nhiệt Bluetooth và lượng truy cập ảo do thuật toán của các chị phân phối, các chị sẽ lập tức siết chặt chiếc thòng lọng phí dịch vụ mười bảy phần trăm lại. Lúc đó, họ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: hoặc là cắn răng chịu lỗ để làm nô lệ nuôi cỗ máy của các chị, hoặc là bị thuật toán đẩy xuống đáy vực sâu, biến mất hoàn toàn trên mạng vì không có tiền mua các gói quảng cáo đắt đỏ. Chợ Nhà Mình sinh ra là để trao cho tiểu thương một công cụ phòng thủ tự chủ, giúp họ giữ được cái gốc buôn bán của mình, chứ không phải được sinh ra để bán đứng họ làm mồi dữ liệu cho một sàn thương mại điện tử độc quyền!"

Bà Lành đứng lặng sau quầy, nghe từng lời rành rẽ, khúc chiết của con gái mà sống mũi cay xè, hai mắt ngấn lệ. Bà không hiểu hết những khái niệm phức tạp như "kinh tế học nền tảng" hay "biên lợi nhuận ròng", nhưng từng lời của Hân nói ra đều chạm đúng vào cái đạo lý buôn bán mà ông bà xưa truyền lại: buôn bán cốt ở cái tâm và cái gốc, kiếm được đồng tiền phải giữ được phẩm giá con người, tuyệt đối không vì vài ba đồng bạc lẻ hỗ trợ trước mắt mà giao đứt số phận và chén cơm của mình vào tay kẻ khác định đoạt.

Đối diện với cơn giận dữ đầy lý tưởng của Hân, Hồ Khánh Vy không hề tỏ ra bực bội hay mất bình tĩnh. Cô vẫn giữ nụ cười lịch thiệp, nhưng ánh mắt đã hoàn toàn chuyển sang trạng thái lạnh giá của một kẻ săn mồi dày dạn kinh nghiệm. Vy chậm rãi vươn tay thu lại tập tài liệu trên bàn, gõ nhẹ mép giấy xuống mặt gỗ cho thật phẳng phiu rồi nhét trở lại vào chiếc cặp da đắt tiền.

"Hân nói rất hay. Rất có nhiệt huyết, rất giàu tính nhân văn và đạo đức cộng đồng," Vy đứng dậy, chỉnh lại vạt áo vest màu xám khói không một nếp nhăn. Cô nhìn Hân bằng một ánh mắt thương hại pha lẫn nét mỉa mai sắc bén của một kẻ từng trải nhìn một tân binh ngây thơ trên chiến trường. "Nhưng em đã quên mất một quy luật tàn khốc nhất của thương trường: Lòng tốt và tiền tiết kiệm cá nhân không bao giờ có thể thay thế được quy mô của dòng vốn tài chính."

Vy bước lên một bước sát mép bàn, hạ giọng xuống mức thì thầm nhưng từng âm thanh đều như búa gõ vào màng nhĩ:

"Em nghĩ một mình em có thể gồng gánh cái Chợ Nhà Mình này được trong bao lâu nữa? Em trả được mấy tháng tiền thuê máy chủ đám mây? Em bù lỗ được bao nhiêu đơn hàng bị vỡ, bị trễ hạn cho đội xe ôm của anh Lộc? Khi quy mô hệ thống tăng từ sáu sạp lên hai mươi sạp, rồi năm mươi sạp, chi phí hạ tầng mạng và lưu trữ dữ liệu sẽ phình to theo cấp số nhân. Một dự án mang danh nghĩa cộng đồng nhưng không có mô hình tạo dòng tiền tự thân để nuôi sống chính nó thì sự sụp đổ chỉ còn là vấn đề thời gian, được tính bằng tuần chứ không phải bằng tháng."

Vy nở một nụ cười buốt lạnh:

"Vạn Mua có một quỹ đầu tư mạo hiểm hàng trăm tỷ đồng sẵn sàng đốt cháy trong các chiến dịch khuyến mại bão giá, sẵn sàng tặng không hàng vạn máy in nhiệt, sẵn sàng bù lỗ toàn bộ tiền vận chuyển liên tỉnh trong nhiều tháng ròng chỉ để ép người tiêu dùng hình thành thói quen bấm mua trên sàn. Còn em, Hân à, tài khoản ngân hàng cá nhân của em còn đủ sức để nuôi dưỡng cái lý tưởng lãng mạn đó được thêm mấy tuần nữa? Tôi cho em thời hạn đúng một tuần lễ để suy nghĩ lại. Cánh cửa của Vạn Mua vẫn để ngỏ, nhưng chiếc ghế Trưởng nhóm Giải pháp số Bản địa với mức đãi ngộ này sẽ không chờ đợi em lần thứ hai đâu."

Nói dứt lời, Vy khẽ gật đầu chào bà Lành một cách đúng mực rồi xoay người sải bước rời khỏi sạp. Đôi giày cao gót màu đen gõ lách cách từng nhịp dứt khoát trên con ngõ lát đá dăm ẩm ướt, bóng dáng thanh mảnh nhưng mang đầy sức mạnh áp chế của cô khuất dần sau khúc quanh rêu phong dẫn ra bờ sông Hoài.

Hồ Khánh Vy vừa rời đi, không gian nhỏ hẹp của quầy tạp hóa An Lành như vừa trải qua một cơn cuồng phong quét qua. Hân ngồi thụp xuống chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít, hai bờ vai run lên khe khẽ. Cô đan chặt mười ngón tay vào nhau, đặt lên mặt bàn phím laptop lạnh ngắt, các khớp ngón tay siết chặt đến mức trắng bệch không còn một giọt máu.

Từng câu, từng chữ mang tính chất cảnh báo của Khánh Vy như những chiếc kim thép nung đỏ đâm trúng vào nỗi kinh hoàng sâu kín nhất, dai dẳng nhất mà Hân đã cố tình chôn giấu suốt những tuần qua.

*Em còn đủ sức gánh vác cái lý tưởng này thêm mấy tuần nữa?*

Một câu hỏi tàn nhẫn nhưng chính xác đến mức tàn bạo.

Hân vô thức đưa ngón tay run rẩy rê con trỏ chuột lên góc trên bên phải màn hình laptop, nhấp chuột mở tab trình duyệt đang ẩn chứa ứng dụng ngân hàng số cá nhân. Màn hình bảo mật hiện lên, sau một lượt quét vân tay, con số số dư khả dụng hiện ra trơ trọi giữa khoảng trắng:

*16.420.000 VNĐ.*

Mười sáu triệu bốn trăm hai mươi ngàn đồng.

Đó là toàn bộ tài sản còn sót lại của một kỹ sư công nghệ hai mươi tư tuổi sau khi gom góp hết tiền lương tháng cuối cùng rời khỏi Hà Nội. Đó cũng là chiếc phao cứu sinh cuối cùng mà cô đã phải âm thầm cắn răng trích ra từng đồng từng cắc suốt nửa tháng qua: bù lỗ tiền mua màng bọc chống ẩm chuyên dụng sau vụ bánh sen cô Mai bị mốc, bù tiền hoàn cọc cho khách sỉ khi sạp Ba Mùa bán khống vải, và trả tiền mua bột mì đền bù cho mẻ bánh mì bị cháy của bà Tư. Khánh Vy không hề nói sai một ly nào. Hạ tầng công nghệ không thể vận hành bằng sự tử tế suông. Máy chủ không tự chạy bằng tình nghĩa xóm giềng. Nó vận hành bằng tiền điện toán, tiền thuê tên miền, chi phí cơ sở dữ liệu và tiền xăng xe chạy ngoài đường của đội giao nhận. Nếu không có dòng tiền bù đắp, cỗ máy Chợ Nhà Mình bé nhỏ này sẽ cạn kiệt nhiên liệu và sụp đổ tan tành ngay trước khi kịp chứng minh giá trị của nó.

"Hân ơi! Con Hân có ở trong sạp đó không rứa bay?"

Một tiếng gọi the thé, the thé vang lên dồn dập từ đầu con ngõ cắt ngang dòng suy nghĩ đen tối của Hân.

Chị Trương Ngọc Diệp bước sầm sập tới trước quầy An Lành. Dáng người chị béo đậm, bước chân vội vã khiến chiếc tạp dề hoa sờn rách rung bần bật, bên trong túi áo vẫn cộm lên tập tài liệu tiếp thị bìa cứng của Vạn Mua. Gương mặt chị Diệp đỏ gay gắt vì trời oi nồng và sự sốt ruột không thể kìm nén, những giọt mồ hôi nhễ nhại chảy dài bên thái dương làm nhòe cả lớp phấn trang điểm rẻ tiền.

"Nghe người ta đồn con nhỏ Vy bên sàn Vạn Mua vừa mới vô đây gặp riêng mày để tính chuyện lớn phải không Hân?" Chị Diệp sốt sắng hỏi dồn dập, hai mắt đảo liên hồi trên mặt bàn gỗ như muốn truy tìm dấu vết của bản hợp đồng chuyển nhượng bạc triệu. "Thế nào rồi? Bên sàn lớn người ta có chịu bắt tay liên kết với cái web Chợ Nhà Mình của tụi mày không? Người ta hỗ trợ máy in với tài trợ tiền ship cho chợ mình thế nào, nói mau cho chị nghe coi!"

Hân hít một hơi thật sâu, cố gắng đè nén cơn run rẩy nơi đáy họng, ngẩng lên nhìn chị Diệp bằng ánh mắt bình thản nhất có thể:

"Dạ không chị Diệp. Em vừa mới từ chối thẳng thừng đề xuất mua lại của họ rồi. Họ muốn nuốt trọn hệ thống của mình, rồi sau ba tháng trợ giá sẽ tự động thu phí hoa hồng mười lăm phần trăm cộng thêm hai phần trăm phí thanh toán lên mỗi đơn hàng. Chưa hết, họ còn bắt tiểu thương ký cam kết độc quyền, cấm không được bán hàng độc lập ra ngoài. Tiểu thương mình mà đâm đầu ký vào cái hợp đồng đó là tự tay tròng dây thòng lọng vào cổ mình đó chị."

"Trời đất quỷ thần hai họ ơi!"

Chị Diệp giãy nảy lên như đỉa phải vôi, hai bàn tay vỗ đôm đốp vào hai bên đùi nghe chan chát. Cặp mắt chị trợn tròn lên đầy vẻ phẫn nộ và không thể tin nổi:

"Sao mày dại dột dữ dội rứa hả con Hân! Mười lăm phần trăm là cái chuyện tít mù tắp của ba tháng sau, lúc đó người ta bán được hàng ngàn đơn, hàng vạn đơn trên khắp cả nước rồi thì trích ra mấy đồng bạc lẻ trả phí sàn cho người ta có thấm tháp chi đâu! Cái quan trọng sờ sờ trước mắt là người ta cho không cái máy in nhiệt Bluetooth tiền triệu, người ta bao đứt một nửa tiền cước gửi hàng đi Hà Nội, Sài Gòn kìa!"

Chị Diệp bước sát sạt lại mép quầy, ngón tay trỏ sơn móng đỏ lòm chĩa thẳng vào màn hình máy tính của Hân, giọng điệu the thé bắt đầu rít lên từng hồi gay gắt:

"Chị nói thật toạc móng heo cho mày biết nghen! Sáng nay cả cái dãy hàng đồ nhựa gia dụng với mấy sạp bán đồ lưu niệm bên dãy ba người ta xôn xao, nhấp nhổm hết cả lên rồi! Mấy tuần nay bà con tin lời tụi mày, theo cái Chợ Nhà Mình của tụi mày, hết bắt tiểu thương tụi này kiểm kê kho hàng bốn tám tiếng một lần như canh trộm, lại tới ba cái quy chế bồi hoàn phạt vạ lằng nhằng rắc rối. Mà rốt cuộc đơn hàng thì sao? Cứ lẹt đẹt ngày được đôi ba cái đơn quanh mấy cái hẻm Cẩm Phô, Cẩm Nam, tiền lời không đủ tiền mua ly chè đậu ván! Khách mua hàng thì so đo từng hai ngàn ba ngàn tiền túi giấy kraft dán nhãn. Trong khi bên Vạn Mua người ta tung chiến dịch bão giá khủng khiếp, khách đặt hàng được freeship ngập tràn, đơn nổ ầm ầm như pháo tết!"

Chị Diệp thở hổn hển, lồng ngực phập phồng sau một tràng xả giận. Chị chống hai tay vào hông, đưa ra tối hậu thư tàn nhẫn bằng một giọng đanh thép:

"Chị qua đây là để bắn tiếng trước cho tụi mày liệu đường mà tính! Dân buôn thúng bán bưng tụi này thức khuya dậy sớm chỉ cốt kiếm cắc bạc nuôi con, ở đâu có lời, ở đâu có đường sống thì tụi này theo về hướng đó! Chứ tụi này không thể ngồi ôm cái tình nghĩa xóm giềng suông mà nhìn cả cái sạp hàng chết đói được! Chị nói cho mày hay: Nếu cái Chợ Nhà Mình của tụi mày không đưa ra được chính sách ưu đãi tương tự để cạnh tranh—chí ít là cũng phải miễn phí toàn bộ tiền giao hàng cho khách trong cái phố cổ này như người ta—thì ngay sáng thứ hai tuần tới, sạp của chị với toàn bộ các sạp gia dụng bên dãy ba sẽ đồng loạt rút hàng ra khỏi web của mày, ký hợp đồng mở gian hàng độc quyền với Vạn Mua hết! Liệu mà thu xếp!"

Dứt lời, không thèm chờ Hân trả lời nửa câu, chị Diệp bực bội quay ngoắt người bước đi. Đôi dép lê bằng nhựa tái chế loẹt quẹt chát chúa trên nền đá dăm ẩm ướt, để lại một luồng không khí bức bối, ngột ngạt và hoang mang đến rợn người bao trùm lấy quầy tạp hóa.

Bà Lành đứng tựa lưng vào mép tủ gỗ, ánh mắt trĩu nặng nhìn theo bóng dáng chị Diệp khuất sau khúc quanh. Đôi bàn tay già nua của bà siết chặt lấy chiếc cân đĩa đồng. Bà nhìn đứa con gái đang ngồi chết lặng sau chiếc máy tính, thương con thắt từng khúc ruột. Bà muốn bước lại gần, muốn ôm lấy bờ vai gầy của con mà bảo rằng: *"Thôi con ơi, buông đi con, mình về bán tạp hóa như xưa, sức người có hạn làm sao đọ lại với những cỗ máy bạc tỷ của người ta..."* Nhưng nhìn thấy ngọn lửa u uất lẫn kiên cường đang bùng cháy trong đôi mắt ráo hoảnh của Hân, bà lại nuốt ngược những lời xót xa ấy vào trong lòng.

Từ phía góc sân kho cũ đổ nát ven sông, tiếng bước chân vội vã vang lên dồn dập. Lê Minh Quân và Đỗ Mỹ Linh hớt hải chạy sang, trán ai nấy đều ướt đẫm mồ hôi dù trời đang lạnh. Quân mặc chiếc áo khoác gió sờn màu, ống quần còn dính vài vệt bột mì từ lò bánh của mẹ; còn Linh hai tay ôm khư khư tập biên nhận giao hàng và mấy chiếc túi giấy kraft chưa kịp phân loại.

Nhìn thấy sắc mặt xám ngoét của Hân và bầu không khí nặng như chì tại sạp An Lành, Quân lập tức đoán biết được chuyện tồi tệ vừa xảy ra. Anh bước nhanh tới bên cạnh Hân, giọng đầy lo lắng:

"Khánh Vy vừa tới đây ép cậu phải không Hân? Ngoài cổng chợ, người ta đang bu quanh mấy cái thùng máy in nhiệt của Vạn Mua như kiến thấy mật. Chị Diệp vừa sang đây quậy đúng không?"

"Chị Diệp nói không sai một chữ nào đâu Quân..." Hân lẩm bẩm, giọng cô khàn đặc và khô khốc như tiếng lá khô cọ vào nhau. "Tâm lý khách hàng bây giờ đã bị các sàn lớn chiều chuộng đến mức hư hỏng rồi. Họ chỉ nhìn vào biểu tượng freeship. Các sàn lớn chấp nhận đổ hàng núi tiền ra bao cấp toàn bộ chi phí vận chuyển để bóp nghẹt, tiêu diệt hoàn toàn những giải pháp non trẻ, tự phát như tụi mình ngay từ trong trứng nước. Nếu tụi mình không giữ được lượng khách mua trong những ngày giông bão này, các sạp hàng sẽ lần lượt đào tẩu sang Vạn Mua. Dự án Chợ Nhà Mình sẽ chết yểu ngay trước khi hết thời hạn thử nghiệm một tháng mà chú Vinh cho phép."

"Nhưng tụi mình đào đâu ra ngân sách mà đua khuyến mãi, đua freeship với một tập đoàn nghìn tỷ như họ?" Linh hoảng hốt kêu lên, đôi mắt tròn xoe ngập tràn nỗi hoang mang tột độ. "Mỗi một đơn hàng giao lòng vòng nội thành Hội An, dù anh Lộc nghiệp đoàn xe ôm đã lấy giá hỗ trợ tình nghĩa hết mức cũng đã là mười lăm ngàn đồng một chuyến rồi! Quỹ vận hành nhóm mình góp lại từ tiền tiêu vặt mấy tuần nay chỉ còn đúng vài trăm ngàn tiền mua băng keo với mực in. Tụi mình lấy cái gì để trợ giá nổi cho hàng trăm đơn mỗi ngày hở Hân?"

Hân không trả lời.

Cô ngồi bất động giữa không gian nồng đượm mùi quế hồi và thảo quả khô. Nhưng bên tai cô, từng lời cảnh báo lạnh lùng, tàn nhẫn của Hồ Khánh Vy lại dội về văng vẳng như những tiếng sấm gầm:

*Một dự án cộng đồng dựa trên lòng tốt và tiền tiết kiệm cá nhân sẽ gãy vụn ngay khi gặp cơn bão quy mô... Em có bao nhiêu tiền để đốt? Tài khoản của em còn đủ sức gánh vác cái lý tưởng đó thêm mấy tuần nữa?*

16.420.000 đồng.

Đó không chỉ là tiền. Đó là toàn bộ danh dự, là tấm lá chắn cuối cùng bảo vệ lòng tự trọng nghề nghiệp của một đứa con gái vừa nếm trải thất bại cay đắng ở thủ đô trở về nương tựa mảnh đất quê hương. Nếu mất đi số tiền này, cô sẽ hoàn toàn khánh kiệt, sẽ trở thành một kẻ trắng tay đúng nghĩa.

Nhưng nếu cô chịu lùi bước vào lúc này? Nếu Chợ Đèn Lồng rơi vào tay Vạn Mua? Chỉ ba tháng nữa thôi, những người buôn bán chất phác như mẹ cô, như bà Tư nướng bánh, cô Ba dệt lụa, chú Bảy đan mây sẽ bị biến thành những công cụ vô danh, bị vắt kiệt từng giọt mồ hôi dưới chiếc thòng lọng hoa hồng mười bảy phần trăm và những dòng thuật toán bóp nghẹt hiển thị. Khi ấy, sự trở về này của cô còn có ý nghĩa gì nữa? Kiến thức công nghệ mà cô đã dùi mài suốt bao năm qua phỏng có ích gì nếu không bảo vệ nổi chén cơm của những người thân thương quanh mình?

Một sự im lặng tuyệt đối bao trùm lấy quầy hàng. Quân và Linh nín thở nhìn Hân. Bà Lành đứng nép sau quầy, ánh mắt thảng thốt dõi theo từng cử động của con gái.

Hân chầm chậm hít một hơi thật sâu, luồng không khí cay nồng của thảo quả tràn ngập buồng phổi, xua tan đi sự run rẩy cuối cùng trong huyết quản. Hai bàn tay cô siết chặt lại thành hai nắm đấm cứng như đá, rồi từ từ mở ra, đặt dứt khoát lên bàn phím.

Hân mở tab quản trị máy chủ của Chợ Nhà Mình. Ngón tay cô lướt nhanh trên phím, nhập chuỗi lệnh thiết lập lại bảng phí vận chuyển toàn hệ thống. Trên màn hình máy tính, một hộp thoại màu đỏ cam nhấp nháy hiện lên kèm theo dòng chữ cảnh báo hệ thống:

*[XÁC NHẬN KÍCH HOẠT CHIẾN DỊCH: GIAO HÀNG 0 ĐỒNG TOÀN THÀNH PHỐ HỘI AN - NGUỒN KINH PHÍ BẢO TRỢ: TÀI KHOẢN CÁ NHÂN TRẦN GIA HÂN]*

Không một chút do dự, Hân ấn mạnh ngón tay trỏ xuống phím Enter.