Bàn Tay Cạnh Tranh Từ Minh Châu

Lá thư từ chối cấp hàng gối đầu nằm chỏng trơ trên bàn thu ngân như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào những nỗ lực vừa nhen nhóm của Tuệ Anh ngay trong buổi sáng đầu tuần.

Mép phong bì màu vàng đất thô ráp, loại giấy bọc bưu phẩm tái chế rẻ tiền thường thấy ở các cơ quan mậu dịch những năm giữa thập niên chín mươi, bị xé một đường vội vã, nham nhở. Bên trong là tờ giấy công văn khổ A4 mỏng tang, đánh bằng máy chữ cơ Olympia đã mòn băng mực, để lại những hàng chữ màu tím than nhạt nhòa, chỗ đậm chỗ lẹm theo từng nhịp gõ của cần chữ. Nhưng dòng chữ in hoa đóng khung vuông vức ở phần kết luận, nằm ngay phía trên chữ ký của trưởng phòng kế hoạch và con dấu tròn đỏ lòm của Chi nhánh Tổng công ty Phát hành sách miền Nam, lại đỏ chót và sắc lẹm như một nhát kéo:

*“Căn cứ biên bản rà soát công nợ tồn đọng quý II/1996;* *Chi nhánh Tổng công ty Phát hành sách thông báo tạm ngưng toàn bộ hạn mức cấp hàng gối đầu đối với cơ sở sách Mộc kể từ ngày 25 tháng 5 năm 1996. Đề nghị thanh toán dứt điểm các khoản nợ đọng cũ trước khi ký hợp đồng phân phối mới.”*

Tuệ Anh siết chặt hai mép giấy. Lực ép từ ngón tay khiến thớ giấy mỏng nhăn nhúm lại, những đốt ngón tay cô trắng bệch ra dưới ánh sáng vàng đục rọi qua ô cửa chớp bằng gỗ lim.

Một sự bất công trắng trợn đến mức nực cười.

Dì Mộc Lan lúc sinh thời là người cẩn trọng đến mức cực đoan trong sổ sách giấy tờ. Suốt mười mấy năm lèo lái cái tiệm sách nhỏ nép mình bên vỉa hè đường Trần Nhân Tôn này, qua bao đợt đổi tiền, qua thời ngăn sông cấm chợ rồi bước vào thời kỳ manh nha kinh tế thị trường, dì chưa từng để phát sinh bất kỳ một đồng nợ xấu nào với các tổng kho phát hành quốc doanh. Quy chế phân phối xưa nay vẫn chạy đều như kim đồng hồ: sách truyện thiếu nhi lấy về theo chu kỳ gối đầu hai mươi ngày, tiệm thanh toán đợt cũ rồi mới ký nhận tiếp đợt mới. Khoản tiền hơn bốn trăm ngàn đồng tiền sách thiếu nhi lấy từ đầu tháng – gồm mấy chục tập truyện tranh Dũng sĩ Hesman, Doraemon và tập thơ Kim Đồng – đã được Tuệ Anh chắt bóp thanh toán đúng một nửa ngay sau đợt bán xả sách cũ vỉa hè tuần trước. Số tiền hơn hai trăm ngàn còn lại vẫn còn trọn vẹn năm ngày nữa mới đến hạn ghi trên hóa đơn xuất kho.

Không một cán bộ điều phối kho nào có quyền đơn phương xé bỏ thời hạn tín dụng ấy để đóng băng dòng hàng của một đại lý bán lẻ, trừ phi có một mệnh lệnh ngầm nào đó từ cấp trên dội xuống, hoặc có một bàn tay đầy quyền lực vừa thọc sâu vào guồng quay phân phối.

Khuôn mặt bóng nhẫy, đôi mắt híp sau gọng kính đồi mồi đắt tiền và nụ cười nửa miệng khinh khỉnh của Lê Bá Khôi trưa hôm trước bỗng chốc hiện rõ mồn một trong tâm trí cô. Ánh nhìn như loài bò sát trườn trên lớp da thịt, mùi nước hoa Pháp nồng nặc át cả mùi giấy mốc, cùng câu nói bỏ lửng đầy ẩn ý ngoài hiên: *“Ở cái đất Sài Gòn này, người ta đè nhau bằng vốn, bằng quan hệ chứ ai rảnh đâu mà đè bằng dăm ba ba cái triết lý con buôn cỏn con…”*

Hắn không hề nói chơi. Nhát dao đầu tiên đã đâm thẳng vào cuống họng của tiệm Mộc, ngay khi cô vừa kịp thở phào sau những ngày dọn dẹp kho sách cũ.

“Có chuyện gì nghiêm trọng lắm hả Tuệ Anh?”

Tiếng guốc mộc gõ lộc cộc trên sàn xi măng kéo Tuệ Anh trở về thực tại. Vĩnh vừa bước ra từ gian kho sau, chiếc tạp dề vải thô màu cỏ úa còn vương đầy dăm bào và bụi gỗ thông trắng xóa. Anh đang cầm chiếc cưa tay nhỏ và một khúc nẹp gỗ dùng để gia cố lại dãy kệ sách số ba bị mối xông. Nhìn thấy gương mặt căng thẳng đến tái ngắt của Tuệ Anh, đôi môi cô mím chặt thành một đường chỉ mỏng, Vĩnh vội vàng đặt chiếc cưa xuống góc quầy thu ngân. Anh đưa mu bàn tay áo lau vội vệt mồ hôi đang chảy ròng ròng bên thái dương, bước nhanh tới gần.

“Bên kho phát hành sách cắt hạn mức gối đầu của tiệm mình rồi,” Tuệ Anh khẽ nói. Giọng cô khô khốc, từng âm tiết bật ra đều đều như cố nén một cơn sóng ngầm đang chực vỡ tung trong lồng ngực. “Họ không cho lấy truyện mới theo phương thức trả chậm nữa. Họ đòi thu dứt điểm tiền đợt trước ngay lập tức. Nghĩa là từ tuần này, nếu muốn có Doraemon, Hesman hay Bảy viên ngọc rồng tập mới cho tụi nhỏ thuê, tiệm phải trả đứt một trăm phần trăm tiền mặt ngay tại cửa kho.”

Vĩnh giật lấy tờ giấy công văn, mắt lướt nhanh qua từng dòng chữ tím nhạt. Đôi lông mày rậm của anh chau lại thành một nếp nhăn sâu hoắm giữa trán, ngực phập phồng vì bất bình:

“Vô lý vậy? Quy chế hợp đồng phân phối của dì Lan với bên phát hành quận trước giờ vẫn chạy đều mà! Năm ngoái dì nằm viện, bên đó còn cử người tới tận nhà thăm hỏi, bảo cứ yên tâm giữ mối. Tiền đợt rồi mình vừa gom trả phân nửa, biên nhận mộc đỏ còn kẹp trong sổ kia. Họ làm ăn kiểu gì kỳ cục vậy? Muốn cắt thì cũng phải đợi hết quý chứ?”

“Họ không đợi đâu.” Tuệ Anh nhìn ra con đường nhựa trước cửa tiệm, nơi những chiếc xe đạp và xe máy Cup 50 đang bắt đầu lao đi hối hả dưới cái nắng sớm chói chang. “Thương trường thời mở cửa, người có tiền lớn nói một câu bằng mười bản hợp đồng viết tay của dân nghèo. Em phải lên tận nơi hỏi cho ra nhẽ. Không thể để họ chèn ép mập mờ như thế này được.”

“Để anh chở em đi bằng chiếc xe đòn dông của ba anh,” Vĩnh vội cởi chiếc tạp dề.

“Không cần đâu, anh ở lại trông tiệm với phụ dọn nốt dãy kệ sau đi. Giờ này tụi nhỏ bắt đầu đi học ca sáng, lỡ có đứa ghé mượn sách giáo khoa hay mua bút chì còn có người bán. Em đạp xe đi một loáng là tới.”

Không chần chừ thêm một phút nào, Tuệ Anh với lấy chiếc nón lá treo trên vách gỗ thông, giắt vội tờ công văn và cuốn sổ biên nhận nợ cũ vào túi xách vải bố. Cô dắt chiếc xe đạp mini Trung Quốc màu xanh cánh chả ra thềm xi măng. Bánh xe cọ vào bậc cửa nghe một tiếng *khực* khô khốc.

Dưới cái nắng gắt chói chang của buổi sáng Sài Gòn cuối tháng Năm, bầu không khí oi nồng quánh đặc mùi xăng pha nhớt của những chiếc xe máy hai thì xả khói mù mịt. Tuệ Anh cắm cúi guồng chân đạp vội qua những ngả đường ken đặc xe cộ. Từ đường Trần Nhân Tôn, cô quẹo qua Hùng Vương, men theo những rặng cây xà cừ cổ thụ đang rụng lá vàng lả tả, rồi cắt ngang đường Nguyễn Tri Phương để hướng thẳng về phía con hẻm xe tải lớn nằm sâu trong khu vực giáp ranh Chợ Lớn. Bàn đạp sắt mòn vẹt miết vào lòng bàn chân qua lớp dép nhựa mỏng dính, mồ hôi túa ra thấm ướt đẫm sống lưng chiếc áo sơ mi trắng đã sờn cổ, nhưng cái nóng bên ngoài chẳng thấm vào đâu so với ngọn lửa sốt ruột đang thiêu đốt tâm can cô.

Tổng kho phát hành sách của quận là một dãy nhà tiền chế lợp tôn phi-brô xi măng xám xịt, rộng thênh thang và sâu hun hút. Vừa bước qua cánh cổng sắt rỉ sét, mùi giấy mới nồng đậm, mùi mực in công nghiệp khen khét hòa lẫn với mùi keo dán gáy sách và băng dính dán thùng đã xộc thẳng vào cánh mũi, đặc quánh đến mức ngột ngạt.

Khung cảnh bên trong kho đang ở vào giờ cao điểm náo nhiệt nhất. Hàng chục chiếc xe ba gác máy và xe tải nhỏ loại năm tạ đang nổ máy xình xịch, nhả khói đen sì lên trần tôn. Tiếng quát tháo của cánh tài xế, tiếng hò hét bốc vác của những người đàn ông cởi trần vạm vỡ đang vác từng kiện sách dày cộp bọc giấy xi măng nâu ném uỳnh uỵch xuống sàn pallet gỗ vang lên chát chúa. Những chồng sách giáo khoa tái bản phục vụ mùa tựu trường chất cao như những bức tường thành, che khuất cả những ô thông gió nhỏ xíu trên cao.

Tuệ Anh lách mình qua những kiện hàng chất ngổn ngang, bước nhanh về phía căn phòng làm việc của bộ phận điều phối và kế hoạch nằm ở góc trong cùng. Căn phòng ngăn tạm bằng những tấm ván ép ọp ẹp, bên trên gắn một chiếc quạt trần ba cánh đảo gió kêu cọt kẹt từng hồi mệt mỏi.

Người tiếp cô là ông Trí, một cán bộ phát hành trung niên trán hói, mặc chiếc áo sơ mi bảo hộ màu xanh công nhân đã bạc phếch hai bên vai. Ngón tay trỏ và ngón giữa của ông vàng khè vì khói thuốc lá, đang kẹp một điếu thuốc Mai cháy dở phả khói mù mịt. Đôi mắt sau tròng kính lão dày cộp dán chặt vào xấp hóa đơn xuất kho bán lẻ dày đến gang tay.

“Chào chú Trí.” Tuệ Anh bước vào, rút tờ công văn và cuốn sổ biên nhận màu xanh đặt ngay ngắn lên mặt bàn làm việc bừa bộn giấy tờ. Cô hít sâu một hơi, giữ cho giọng điệu của mình thật chừng mực, lễ độ nhưng dứt khoát: “Cháu là Tuệ Anh, cháu gái và là người tiếp quản tiệm sách Mộc của dì Mộc Lan ở đường Trần Nhân Tôn. Sáng nay tiệm cháu vừa nhận được giấy báo tạm ngưng hạn mức cấp hàng gối đầu do bên chú gửi sang. Cháu muốn hỏi lý do vì sao lại có quyết định đột ngột này? Hạn thanh toán đợt trước của tiệm vẫn còn năm ngày nữa, và từ trước đến nay, tiệm Mộc chưa từng bùng tiền hay để phát sinh nợ xấu với kho lần nào.”

Ông Trí ngẩng đầu lên. Chiếc quạt trần phả luồng gió nóng hầm hập xuống mái tóc thưa của ông. Đẩy gọng kính lão trễ xuống sống mũi, ông nheo mắt nhìn cô gái trẻ trước mặt, nét mặt thoáng lộ vẻ lúng túng khó xử. Ông không trả lời ngay mà chậm rãi rít một hơi thuốc dài, giữ khói lại trong lồng ngực vài giây rồi thở hắt ra một làn khói xám đục về phía góc phòng. Ngón tay run run gõ tàn thuốc vào chiếc gạt tàn bằng thủy tinh dày đã đầy ắp những đầu lọc cong queo.

“Cô Tuệ Anh này…” Ông Trí thở dài thườn thượt, giọng ông khàn đặc vì khói thuốc. “Chuyện làm ăn của tổng kho với chỗ cô Lan xưa nay thì anh em ở đây ai mà không biết. Chỗ quen biết cả chục năm trời, sòng phẳng, đàng hoàng, chẳng bao giờ để ai phải nhắc nhở một lời. Nhưng mà… thời thế giờ nó khác rồi cô ơi. Cơ chế thị trường tự hạch toán, trên ép chỉ tiêu doanh số xuống rát mặt lắm.”

“Khác là khác thế nào hở chú? Hợp đồng nguyên tắc phân phối sách thiếu nhi giữa tiệm Mộc và tổng kho vẫn còn hiệu lực đến hết quý hai năm nay. Trong hợp đồng ghi rõ hạn mức nợ gối đầu tối đa là năm trăm ngàn đồng cho mỗi chu kỳ hai mươi ngày. Tiệm cháu chưa hề vượt hạn mức đó.”

Ông Trí ngó quanh quất ra ngoài cửa sổ ván ép. Thấy mấy cô mậu dịch viên phụ trách thủ quỹ đang bận rộn xé hóa đơn và đếm những cọc tiền năm ngàn, mười ngàn đồng ở dãy bàn góc xa, ông mới chồm người tới trước, ghé sát mặt lại mép bàn, hạ giọng thì thầm chỉ đủ cho hai người nghe:

“Tôi nói thiệt tình một câu để cô hiểu mà liệu đường xoay xở, chứ đừng làm khó anh em công chức quèn như tụi tôi. Sáng thứ Bảy vừa rồi, cậu Khôi bên Nhà sách Minh Châu đích thân đi xe hơi riêng qua đây làm việc với ban giám đốc phát hành. Họ vừa ký một cái hợp đồng bao tiêu toàn bộ số lượng sách giáo khoa tái bản đợt một, kèm theo độc quyền nhận trọn gói toàn bộ các lô truyện tranh đang ăn khách đợt này về phân phối cho chuỗi cửa hàng của họ bên quận Nhất với quận Mười.”

Tim Tuệ Anh thắt lại một nhịp. Cô hỏi dồn: “Họ mua bao nhiêu mà ban giám đốc nhượng bộ như vậy?”

“Số tiền họ rót vào thanh toán một cục bằng tiền mặt lên tới gần ba mươi triệu đồng!” Ông Trí lắc đầu, ánh mắt lộ rõ vẻ thán phục lẫn kiêng dè trước sức mạnh của đồng tiền tươi. “Thời buổi này kiếm đâu ra một đối tác có sẵn cọc tiền mặt lớn cỡ đó đập lên bàn giám đốc hả cô? Nhưng chuyện không dừng ở đó. Điều kiện kèm theo trong cái phụ lục hợp đồng độc quyền của họ là yêu cầu kho phát hành chúng tôi phải 'siết chặt quy chế quản lý rủi ro công nợ', ưu tiên tuyệt đối nguồn hàng cho các đại lý có năng lực tài chính mạnh, và phải loại bỏ hoàn toàn hạn mức cấp hàng gối đầu đối với những điểm bán lẻ quy mô hộ cá thể đang có dấu hiệu mất khả năng thanh toán.”

“Ai nói tiệm Mộc mất khả năng thanh toán?” Tuệ Anh cao giọng, hai bàn tay cô siết chặt vào mép bàn gỗ.

“Thì chính cậu Khôi đưa danh sách sang chứ ai!” Ông Trí tặc lưỡi. “Cậu ấy nói thẳng với ban giám đốc là tiệm Mộc của cô đang vướng nợ tiền nhà ngập đầu ngập cổ, nợ tiền cọc sách cũ, rồi chủ nhà là bà Tư Lành sắp tịch thu mặt bằng tống cổ ra đường trong tuần này. Cậu ấy bảo nếu kho tiếp tục xuất sách cho cô gối đầu, chỉ vài bữa nữa cô dẹp tiệm trốn mất thì ai đứng ra đền số tiền nợ nhà nước đó? Ban giám đốc nghe tới rủi ro thất thoát vốn nhà nước thì hoảng quá, họp khẩn cấp ngay chiều thứ Bảy rồi ký lệnh cắt hạn mức của cô lập tức. Tôi chỉ là thằng điều phối kho làm công ăn lương, cấp trên ký giấy chỉ thị thế nào thì tôi phải thi hành thế ấy, cãi sao được mà cãi?”

Từng lời, từng chữ của ông Trí rơi vào tai Tuệ Anh buốt lạnh như những hạt mưa đá. Một đòn thương mại kinh điển, tàn nhẫn và chuẩn xác đến từng milimet của thời kỳ chuyển giao kinh tế: dùng sức ép khổng lồ của dòng vốn lớn để thao túng nhà cung cấp độc quyền, bóp nghẹt nguồn hàng từ thượng nguồn, đồng thời tung đòn bôi nhọ uy tín tín dụng để cô lập hoàn toàn đối thủ nhỏ lẻ.

Lê Bá Khôi hiểu quá rõ điểm yếu chết người của tiệm Mộc lúc này. Tiệm Mộc không sống bằng bán sách mới giá bìa – người nghèo quanh khu Trần Nhân Tôn lấy đâu ra tiền mà mua đứt một cuốn truyện tranh giá ba ngàn, bốn ngàn đồng. Dòng máu nuôi sống tiệm chính là những đồng tiền lẻ thu từ việc cho thuê những bộ truyện tranh nhiều tập mới phát hành hàng tuần. Tụi nhỏ trông ngóng từng tập Hesman, từng tập Dragon Ball mỗi thứ Ba, thứ Sáu. Chặn nguồn truyện mới, không cho tiệm lấy hàng gối đầu, tức là chặt đứt hoàn toàn dòng tiền mặt hàng ngày của cô, đẩy tiệm vào cảnh “chết đói” ngay trước ngày hạn chót của món nợ bà Tư Lành.

Tuệ Anh hít một hơi sâu, nhìn thẳng vào đôi mắt mệt mỏi của người cán bộ già:

“Nếu cháu trả bằng tiền mặt một trăm phần trăm ngay tại kho thì sao? Tiệm cháu không cần gối đầu nữa. Có bao nhiêu tiền mặt, cháu lấy bấy nhiêu cuốn.”

Ông Trí nhìn cô gái trẻ bằng ánh mắt vừa thương hại vừa ái ngại. Ông chậm rãi dụi mẩu tàn thuốc cháy dở vào gạt tàn, thở hắt ra một tiếng:

“Kể cả cô gom đủ tiền mặt, thì đợt này tôi cũng chịu chết, không thể xuất cho cô lấy một cuốn. Toàn bộ số lượng Dũng sĩ Hesman tập bảy và Bảy viên ngọc rồng tập mới ra lò sáng nay đã bị xe tải của Nhà sách Minh Châu chở đi sạch bách từ lúc sáu giờ sáng rồi. Họ bao tiêu trọn gói ngay từ cửa xưởng in, kho chúng tôi còn không giữ lại nổi dăm ba cuốn để bán lẻ cho các trường học. Cô muốn lấy hàng thì chỉ có hai đường: một là đợi đợt tái bản bổ sung vào giữa tháng sau, hai là… bước chân qua bên hệ thống Minh Châu mà mua lại với đúng giá bìa bán lẻ.”

Lời nói của ông Trí đóng sầm cánh cửa hy vọng cuối cùng. Mua lại bằng giá bán lẻ thì còn kinh doanh cho thuê nỗi gì khi tiền vốn đội lên gấp bội, chưa kể Minh Châu đời nào chịu nhả hàng cho một tiệm sách đối thủ nằm ngay sát địa bàn của họ.

Tuệ Anh đứng lặng giữa căn phòng ngột ngạt. Tiếng máy in, tiếng còi xe tải bên ngoài kho vọng vào nghe ong ong trong màng nhĩ. Bàn tay cô giấu trong túi áo siết chặt đến mức móng tay găm sâu vào lòng bàn tay đau điếng.

Không một lời van nài, không một giọt nước mắt thừa thãi. Cô hiểu rằng trong cuộc chơi này, sự yếu đuối chỉ làm trò cười cho kẻ có tiền.

“Cháu hiểu rồi. Cảm ơn chú Trí đã nói thật cho cháu biết.”

Tuệ Anh cầm lại cuốn sổ biên nhận, khẽ cúi đầu chào rồi quay lưng bước ra khỏi kho phát hành. Dáng người mảnh khảnh của cô lọt thỏm giữa những kiện hàng chất cao ngất ngưởng, nhưng bước chân nện xuống nền xi măng dứt khoát và cứng cỏi lạ thường.

***

Khi Tuệ Anh đạp xe ngược về lại đường Trần Nhân Tôn, cái nắng trưa hè đã lên đến đỉnh điểm. Không khí hầm hập phả lên từ mặt đường nhựa loang lổ như muốn thiêu đốt mọi vật. Nhưng tai ương của buổi sáng đầu tuần dường như vẫn chưa chịu dừng lại ở cánh cổng tổng kho phát hành.

Chiếc xe vừa quẹo vào đầu con hẻm Ba Cu dẫn tới tiệm Mộc, một bóng người nhỏ thó đã hớt hơ hớt hải lao thục mạng từ trong hẻm ra phía cô.

Đó là bé Hạnh. Gương mặt con bé đỏ gay gắt vì phơi nắng và sợ hãi, mồ hôi nhễ nhại làm bết dính những lọn tóc cháy nắng vào trán. Chiếc xấp vé số trên tay bị vò nhàu nát, đôi dép nhựa mòn vẹt gõ lẹp xẹp hoảng loạn trên mặt đường. Vừa nhìn thấy chiếc nón lá của Tuệ Anh, con bé như người đuối nước vớ được cọc, lao tới bám chặt lấy ghi-đông xe đạp, ngực thở không ra hơi, nước mắt trào ra giàn giụa:

“Chị Tuệ Anh ơi! Chị Tuệ Anh về mau đi! Chết rồi chị ơi… Ngoài cổng trường tụi nó đồn ầm ĩ lên hết rồi!”

Tuệ Anh vội vàng chống chân xe xuống đất, giữ chặt lấy hai bờ vai gầy guộc đang run lên bần bật của con bé:

“Bình tĩnh nào Hạnh! Thở đều đi đã. Có chuyện gì xảy ra ở trường học?”

“Hồi sáng… hồi sáng lúc em đi bán vé số ngang qua cổng trường tiểu học Trần Phú với trường cấp hai Ba Đình…” Hạnh nghẹn ngào, lấy vạt áo lau nước mắt nhưng càng lau thì bụi than và mồ hôi càng lem nhem trên má. “Em thấy mấy người lớn… có mấy bà bán nước mía, mấy anh thanh niên lạ hoắc đi xe Dream lùn xịn lắm, họ đứng tụm năm tụm ba ngay cổng trường, phát kẹo cho mấy đứa học sinh rồi nói xấu tiệm mình dữ dội lắm!”

“Họ nói những gì?” Tuệ Anh gặng hỏi, một linh cảm chẳng lành nhói lên trong ngực.

“Họ bảo… họ bảo tiệm Mộc nợ tiền nhà mấy tháng trời, sắp bị bà Tư Lành xiết nhà đuổi cổ ra đường trưa nay!” Hạnh nấc lên từng chặp. “Họ đồn chị Tuệ Anh sắp ôm hết tiền cọc thẻ đọc của học sinh bỏ trốn về Huế. Rồi… rồi họ còn nói kinh khủng hơn nữa… Họ nói sách truyện của tiệm mình là sách lậu bẩn thỉu nhặt từ bãi rác về tẩm thuốc độc, mấy đứa nhỏ thuê về đọc bị lây bệnh ghẻ ngứa ngoài da, rồi bị lây dịch đau mắt đỏ lở loét cả mắt ra!”

Một cơn ớn lạnh chạy dọc từ sống lưng lên tận đỉnh đầu Tuệ Anh.

Thâm độc! Độc ác đến tột cùng!

Đây không còn đơn thuần là đòn chèn ép thương mại hay bóp nghẹt nguồn sỉ nữa. Kẻ đứng trong bóng tối đang sử dụng thứ vũ khí hủy diệt tàn bạo nhất trong đời sống đô thị bình dân những năm chín mươi: tin đồn thất thiệt nhắm thẳng vào bản năng bảo vệ con cái của các bậc cha mẹ.

Thời kỳ này, hệ thống thông tin liên lạc còn cực kỳ hạn chế, không có mạng xã hội để kiểm chứng, người dân lao động trong các xóm nghèo phần lớn ít học, tâm lý đám đông rất dễ bị thao túng bởi những lời truyền khẩu mang tính chất dọa dẫm về dịch bệnh và mầm mộc độc hại. Đối với những bậc phụ huynh quanh năm đầu tắt mặt tối, một lời đồn về “sách bãi rác mang vi trùng ghẻ lở” đủ sức biến một tiệm sách quen thuộc thành một ổ dịch hạch cần phải bài trừ ngay lập tức.

“Tụi bạn trong trường nghe xong sợ khóc thét lên chị ơi,” Hạnh mếu máo, níu chặt vạt áo Tuệ Anh. “Mấy đứa có thẻ đọc của tiệm mình vừa tan học về là bị ba mẹ mắng té tát. Phụ huynh kéo nhau ra tiệm mình đông lắm, họ đòi đập phá đòi lại tiền cọc, anh Vĩnh đang bị người ta vây kín trong trỏng kìa!”

“Chị hiểu rồi. Lên xe chị chở, về tiệm ngay.”

Tuệ Anh gạt chân chống, chở bé Hạnh lao nhanh về phía tiệm Mộc. Đôi chân cô guồng mạnh trên bàn đạp, lồng ngực thắt lại trong một cơn giận dữ lạnh băng. Cô đã từng đối mặt với những cuộc khủng hoảng truyền thông bẩn thỉu trong giới báo chí xuất bản ở năm 2026, từng thấy những chiến dịch bôi nhọ đối thủ bằng tin giả tinh vi trên mạng, nhưng sự tàn nhẫn khi dùng nỗi sợ của trẻ con và phụ huynh lao động nghèo để triệt hạ một tiệm sách nhỏ thì ở thời đại nào cũng đê hèn như nhau.

Cảnh tượng trước cửa tiệm Mộc lúc này hỗn loạn chẳng khác nào một phiên tòa đường phố thu nhỏ.

Một đám đông gồm năm sáu phụ huynh, phần lớn là phụ nữ lao động và tiểu thương quanh chợ, đang vây kín lấy quầy gỗ thông trước hiên. Người nào người nấy mặt mày hằm hằm giận dữ, tiếng cãi cọ, chửi bới vang động cả một góc phố yên tĩnh.

Vĩnh đang đứng chắn ngang trước bậc thềm cửa, hai tay giơ lên cố gắng xoa dịu đám đông. Chiếc áo sơ mi của anh ướt đẫm mồ hôi, mái tóc rối bù, giọng anh khản đặc khi phải gào lên giữa những tiếng la ó:

“Bác Ba, chị Hai, xin mọi người nghe cháu giải thích đã! Sách của tiệm Mộc cháu đều dùng cồn y tế lau sạch từng trang bìa, phơi nắng cẩn thận mới cho các em thuê! Chuyện dịch bệnh là người ta đặt điều bậy bạ…”

“Mày im cái mồm mày đi thằng sinh viên làm thuê!” Một người phụ nữ phốp pháp mặc bộ đồ bộ hoa sặc sỡ, mặt đỏ gay gắt vì nắng và giận dữ, đập mạnh chiếc thẻ đọc bằng bìa tạp kỷ xám xuống mặt bàn thu ngân nghe *chát* một tiếng chói tai. “Mày có phải chủ tiệm đâu mà bảo đảm? Sách vở nhặt từ đâu về ai mà biết được! Thằng Tí nhà tôi đọc xong mấy cuốn truyện tranh về nhà ngứa ngáy gãi trầy cả da đây này! Trả lại cho tôi ba ngàn tiền cọc mượn hai cuốn Dũng sĩ Hesman mau lên! Người ta đồn ầm lên là tiệm này sắp vỡ nợ, cuốn gói trốn nợ trong tuần này rồi!”

“Đúng đó! Thanh lý thẻ đọc cho con tôi luôn!” Một người đàn ông trung niên trạc năm mươi tuổi, làm nghề thợ may ở đầu phố, cổ vẫn còn vắt chiếc thước dây màu vàng, mặt mày hầm hố xấn tới. “Năm ngàn bạc tiền cọc của con Lan nhà tôi gom góp từ tiền ăn sáng, chứ có phải lá mít đâu mà để các người ôm đi trốn? Đem con bé chủ tiệm ra đây! Hay là nó sợ quá trốn mẹ nó về quê rồi?”

“Cháu không trốn đi đâu cả. Tôi ở đây. Xin bà con giữ trật tự cho khu phố.”

Giọng nói của Tuệ Anh không quá lớn, nhưng trong trẻo, rành rọt và đanh thép như một nhát búa gõ xuống đe sắt, vang lên từ phía sau lưng đám đông.

Cô chống chân xe đạp ngay ngắn bên mép vỉa hè, đỡ bé Hạnh xuống rồi tháo chiếc nón lá cầm trên tay. Từng bước chân cô bước qua đám đông đều toát lên một vẻ điềm tĩnh, đĩnh đạc và uy nghiêm lạ thường, khiến những tiếng chửi bới ồn ào bỗng chốc khựng lại đôi chút. Người ta bất giác dạt sang hai bên nhường đường cho cô gái trẻ.

Tuệ Anh bước thẳng vào trong quầy thu ngân, đứng cạnh Vĩnh. Cô đưa mắt nhìn lướt qua những chiếc thẻ đọc sách nằm vương vãi trên bàn, nhìn sang những gương mặt đang bừng bừng nộ khí của các bậc làm cha làm mẹ, rồi nhìn thẳng vào mắt người phụ nữ áo hoa đang đứng đối diện:

“Kính thưa các cô chú, các anh chị lối xóm. Cháu là Lương Tuệ Anh, cháu gái của dì Mộc Lan và hiện là người chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất của tiệm sách Mộc. Cháu vừa đứng ngoài kia và nghe rõ từng lời mọi người thắc mắc.”

Cô nói rành rọt, âm điệu bình thản đến mức kỳ lạ, hoàn toàn không có một nét gì là hoang mang hay sợ hãi:

“Trước hết, cháu xin khẳng định dứt khoát về khoản tiền cọc của các cháu học sinh. Tiệm Mộc mở ra để phục vụ việc đọc sách cho con em lao động trong xóm, nguyên tắc tài chính của dì Mộc Lan xưa nay là: tiền cọc của bạn đọc là tiền gửi bảo đảm giá trị cuốn sách, được giữ riêng trong hũ sành này, tuyệt đối không bao giờ đem đi chi dùng vào việc cá nhân hay trả nợ. Bất cứ gia đình nào không muốn cho con tiếp tục thuê sách, muốn rút lại tiền cọc, cháu sẵn sàng hoàn trả đầy đủ một trăm phần trăm ngay tại chỗ này, không thiếu một đồng, không giữ lại một cắc.”

Nói đoạn, Tuệ Anh cúi xuống, bê chiếc hũ sành tráng men da lươn từ gầm bàn đặt lên mặt quầy. Cô mở nắp gỗ, thò tay rút ra từng xấp tiền lẻ mệnh giá năm trăm đồng, một ngàn đồng, hai ngàn đồng đã được vuốt phẳng phiu, xếp ngay ngắn thành từng cọc nhỏ đặt công khai trước mắt mọi người.

Thấy những cọc tiền mặt nằm sờ sờ trên bàn, thái độ của đám đông thoáng chùng xuống. Người thợ may tên Thắng khẽ chớp mắt, vẻ hung hăng ban nãy dịu bớt đi một nửa.

Tuy nhiên, người phụ nữ áo hoa vẫn chưa chịu bỏ qua, bà ta chống nạnh, xoi mói nhìn Tuệ Anh:

“Cô nói nghe ngọt xớt như mía lùi! Tiền cọc cô trả thì tốt, nhưng còn cái tin tiệm cô nợ ngập đầu sắp bị bà Tư Lành tống cổ ra đường, rồi sách lậu mang mầm bệnh ghẻ lở, đau mắt đỏ lây cho con nít thì giải thích làm sao? Không có lửa thì làm sao có khói? Cả cái trường Ba Đình người ta đồn rần rần kia kìa!”

Tuệ Anh khẽ mỉm cười, một nụ cười lạnh tanh nhưng ánh mắt sáng quắc như dao cạo:

“Thưa cô Hai, tiệm Mộc nằm ở góc phố này từ thời dì Mộc Lan của cháu tiếp quản sau giải phóng, ngót nghét mấy chục năm trời. Mấy thế hệ con nít xóm lao động này lớn lên từ những trang sách ở đây, có ai từng bị ghẻ lở hay mù mắt vì sách của tiệm Mộc chưa? Toàn bộ sách truyện trước khi lên kệ đều được cháu và anh Vĩnh dùng bông gòn tẩm cồn trắng lau sạch từng bìa nylon, phơi nắng diệt khuẩn, trang nào rách thì dán băng dính cẩn thận. Còn chuyện hợp đồng mặt bằng giữa cháu và bà Tư Lành, đó là quan hệ thuê mướn dân sự hợp pháp có giấy tờ công chứng đàng hoàng, hạn chót còn chưa tới, không ai có quyền tống cổ ai ra đường khi chưa hết hạn hợp đồng cả.”

Tuệ Anh với tay lấy cuốn sổ cái ghi chép danh sách thẻ bạn đọc đặt cạnh chồng tiền lẻ, ngẩng đầu nhìn thẳng vào đám đông:

“Bây giờ, nếu cô chú nào vẫn nhất quyết tin vào những lời đồn thổi vô căn cứ ngoài cổng trường mà muốn cắt thẻ đọc của con mình, xin mời cầm sách ra đây đối chiếu. Cháu sẽ gạch tên và trả lại tiền cọc ngay lập tức.”

Sự đàng hoàng, minh bạch và thái độ dứt khoát của Tuệ Anh như một gáo nước lạnh dập tắt ngọn lửa kích động của đám đông. Người thợ may nhìn xấp tiền lẻ trên bàn, rồi lại nhìn cô gái trẻ với ánh mắt trong sáng không một chút tà tâm, trong lòng ông dâng lên một nỗi ngập ngừng, ngượng ngùng. Ông định đưa tay thu lại chiếc thẻ đọc của con gái thì người phụ nữ áo hoa đã nhanh nhảu giật phăng cuốn truyện Hesman rách bìa trên tay đứa con trai đang đứng nép sau lưng, đập mạnh xuống bàn:

“Thôi khỏi văn vở! Tiền trong túi tôi tôi cầm cho chắc ăn. Trả ba ngàn cọc đây cho tôi! Tôi cấm tiệt thằng Tí từ nay không được bén mảng tới cái tiệm này nữa!”

Tuệ Anh bình thản cầm lấy cuốn truyện, lật giở từng trang kiểm tra rồi mở sổ gạch tên thằng Tí. Đứa bé mười tuổi mếu máo nhìn cuốn truyện bị mẹ giật mất, ánh mắt tiếc nuối đến tội nghiệp nhưng không dám cãi lại một lời.

Không khí trong tiệm chùng xuống, nặng nề và cay đắng đến nghẹt thở. Từng tờ tiền lẻ được đếm ra trao trả như từng nhát dao cắt đứt sợi dây liên kết mong manh mà Tuệ Anh vừa nhọc công gầy dựng lại.

Đúng lúc Tuệ Anh vừa đưa ba tờ một ngàn đồng cho người phụ nữ áo hoa, từ ngoài ngõ cái bỗng vang lên một tiếng thét lớn, sang sảng và đầy uy lực xé tan bầu không khí ngột ngạt:

“Mấy người làm cái trò quỷ quái gì mà xúm đông xúm đỏ ăn hiếp con nhỏ vậy hả? Tránh hết ra coi!”

Một bóng người phụ nữ mảnh khảnh nhưng săn chắc, nước da bánh mật rắn rỏi thoăn thoắt bước tới. Chị Thu Cúc đang quẩy trên vai một gánh chuối sứ chín vàng ươm, hai bên vạt áo bà ba bạc màu ướt đẫm mồ hôi. Chị dằn mạnh chiếc đòn gánh tre bóng loáng xuống thềm xi măng nghe một tiếng *cốp* giòn giã, đặt hai thúng chuối nặng trịch sang một bên. Chiếc nón lá rách vành được chị cầm trên tay quạt phành phạch trước ngực, đôi mắt sắc như dao cau quét thẳng qua từng gương mặt đang đứng vây quanh quầy.

“Ủa, chị Cúc bán chuối?” Người phụ nữ áo hoa giật mình thảng thốt, rồi bĩu môi cười khẩy. “Chuyện của tiệm sách người ta, mắc mớ cái giống gì tới chị mà chị nhảy nhỏng lên xía vô?”

“Sao lại không mắc mớ!” Chị Cúc chống nạnh, bước thẳng vào giữa đám đông, giọng nói chan chát từng tiếng vang dội cả con phố. “Tui buôn gánh bán bưng ở cái đất Trần Nhân Tôn này ngót nghét mười mấy năm trời, mắt thấy tai nghe rõ mồn một! Mấy người toàn là dân có công ăn việc làm, có học thức đàng hoàng trong xóm mà sao cái tai nhẹ dạ như lá mít vậy hả? Đi nghe mấy lời đâm thọc thối tha của mấy đứa ma cà bông ngoài đường ngoài chợ rồi kéo tới đây làm loạn hả?”

Chị Cúc bước tới, kéo phắt bé Hạnh lại đứng cạnh mình, một tay đặt lên đầu con gái, chỉ tay thẳng vào mặt đám đông:

“Mấy người mở to mắt ra mà ngó kỹ con Hạnh nhà tui coi! Nó tới đây quét bụi, dọn sách, đọc truyện ở cái tiệm cô Tuệ Anh này ròng rã cả tháng trời nay rồi. Mặt mũi nó có ghẻ lở miếng nào không? Mắt nó có đau đỏ, chảy mủ miếng nào không? Hay là nhờ có cô Tuệ Anh kèm cặp, bày cho từng nét chữ, con số mà từ một đứa thất học lêu lổng bán vé số kiếm ăn từng bữa, nay nó đã biết đọc vanh vách từng mặt chữ cái, biết làm toán cộng trừ không sai một con?”

Đám đông phụ huynh bắt đầu xì xào, dáo dác nhìn nhau. Người thợ may nhìn bé Hạnh, thấy con bé tuy gầy gò đen đúa nhưng da dẻ nhẵn nhụi, đôi mắt đen láy trong veo sáng ngời, lòng ông càng thêm xấu hổ.

Chị Cúc quay ngoắt sang người phụ nữ áo hoa, ngón tay trỏ chỉ thẳng vào trán bà ta:

“Chị Hai! Con chị đi học về suốt ngày tót ra tiệm bi-da đầu ngõ bấm máy điện tử, trộm tiền của chị đi đánh bạc, chị có quản nổi nó không? Nhờ có cái tiệm Mộc này, nhờ cái quy chế bạn đọc của cô Tuệ Anh bắt tụi nhỏ phải ngồi làm xong bài tập về nhà ba mươi phút mới được thuê truyện tranh, mà tháng vừa rồi thằng Tí nhà chị mới được cô giáo chủ nhiệm khen tiến bộ, không bị lưu ban đó! Người ta mở tiệm làm ăn lương thiện, cho con nít xóm nghèo có chỗ học bài, chỗ giải trí đàng hoàng tử tế mà giá rẻ như cho, mấy người không biết mang ơn thì chớ, lại đi nghe lời bọn đâm sau lưng tới đây đòi bóp chết chén cơm của người ta!”

“Chị… chị nói năng cho có chừng mực nha chị Cúc!” Người phụ nữ áo hoa sượng sùng, mặt đỏ bừng lên vì bẽ bàng trước ánh mắt của láng giềng. “Tui nghe người ta đồn tiệm sắp vỡ nợ thì tui lo lấy lại tiền chứ bộ!”

“Ai đồn? Chỉ mặt đặt tên đứa nào đồn ra đây cho tui coi!” Chị Cúc lớn tiếng, át hoàn toàn giọng đối phương. “Tui gánh chuối đi ngang cổng trường Ba Đình hồi sáng sớm, tui thấy rõ ràng có hai thằng cha mặc áo sơ mi vía láng coóng, đeo kính đen, chạy xe Dream xịn đứng xúi mấy bà bán quà vặt với mấy đứa ma cà bông phao tin đồn tiệm Mộc sắp sập, rồi phát tiền cho tụi nó đi rêu rao! Một phường cạnh tranh bẩn thỉu, thấy tiệm người ta đông khách học sinh rồi giở trò ma giáo để bóp nghẹt người nghèo mà mấy người cũng hùa theo cho được hả? Sống vậy mà coi được hả mấy người?”

Lời vạch trần đanh thép của chị Cúc như một đòn giáng mạnh vào tâm lý đám đông. Người thợ may tên Thắng thở dài đánh thượt một cái, ông vội vàng cầm lại cuốn truyện Hesman trên bàn, bước tới gần Tuệ Anh, nét mặt đầy vẻ áy náy:

“Thôi… cô Tuệ Anh cho tôi xin lỗi. Tôi nghe lời xúi bậy ngoài cổng trường nên hồ đồ quá. Thằng nhỏ nhà tôi mê đọc sách ở đây lắm, chiều nào cũng lo quét nhà rửa chén xong để xin qua đây đọc truyện. Tôi không rút cọc nữa đâu. Cô giữ lại thẻ đọc cho cháu giùm tôi.”

Tuệ Anh khẽ cúi đầu, ánh mắt ánh lên sự cảm kích: “Dạ, không sao đâu chú Thắng. Cháu cảm ơn chú đã hiểu cho tiệm.”

Hai người phụ nữ khác đứng phía sau thấy vậy cũng lẳng lặng giấu chiếc thẻ đọc vào túi áo, lí nhí vài lời xin lỗi rồi vội vã dắt xe đạp bỏ về. Trước cửa tiệm chỉ còn trơ lại người phụ nữ áo hoa. Mặt bà ta xám ngoét vì bẽ mặt giữa bàn dân thiên hạ, nhưng cái tính bướng bỉnh, đố kỵ khiến bà ta không chịu xuống nước. Bà ta giật phăng ba ngàn đồng trên bàn, lầm bầm chửi đổng vài câu tục tĩu rồi kéo xềnh xệch thằng con đang mếu máo bỏ đi một mạch ra đầu hẻm.

Đám đông giải tán. Con đường Trần Nhân Tôn trở lại nhịp sống bình thường dưới cái nắng trưa chói chang, nhưng để lại một khoảng trống hoang tàn, u uất trước hiên tiệm Mộc.

Chị Cúc thở hắt ra một hơi dài, ngồi bệt xuống bậc thềm xi măng, đưa tay kéo vạt áo quạt lấy quạt để. Bé Hạnh nhanh nhảu chạy vào nhà trong, bưng ra một bát nước vối đá mát lạnh đưa cho mẹ.

“Uống miếng nước cho mát đi chị Cúc,” Tuệ Anh bước ra hiên, bưng thêm một chiếc khăn bông sạch đưa cho người phụ nữ bán chuối. Giọng cô nghẹn lại vì xúc động: “Trưa nay nếu không có chị ghé qua giải vây kịp thời, chắc cháu không biết xoay xở làm sao với đám đông.”

Chị Cúc tu một hơi cạn nửa bát nước vối, quệt miệng cười sảng khoái:

“Ơn nghĩa gì cô ơi! Tui buôn thúng bán mẹt ngoài đường mười mấy năm, nhìn cái mặt đứa nào ngay đứa nào gian là tui biết liền à. Cái quân thất đức thấy người ta nghèo mà làm ăn tử tế là tìm cách dìm cho chết. Tức cái là mấy bà trong xóm này tai mềm quá, cứ nghe đồn nhảm là nháo nhào cả lên. Để chiều nay tui gánh hàng đi khắp mấy ngõ hẻm, tui nói cho mấy bả biết mặt, coi đứa nào còn dám bén mảng tới đây gây sự nữa không!”

Vĩnh đứng tựa lưng vào khung cửa gỗ, nhìn theo bóng chị Cúc với nụ cười cảm phục, nhưng khi quay sang nhìn chiếc hũ sành tiền cọc vơi đi gần một nửa trên bàn thu ngân, nét lo âu trên gương mặt anh lại hằn sâu hơn bao giờ hết.

“Thu Cúc đỡ cho mình được vụ phụ huynh hôm nay,” Vĩnh trầm giọng, đôi mắt trĩu nặng ưu tư. “Nhưng còn vụ nguồn sách mới ở tổng kho… tính sao đây Tuệ Anh? Tụi nhỏ đến thuê truyện chủ yếu là để đón đọc các tập mới ra mỗi tuần. Nếu mình không có tập mới, chỉ vài bữa nữa là tụi nó chán, rồi cũng kéo sang Nhà sách Minh Châu thuê hoặc mua thôi.”

Tuệ Anh không trả lời ngay. Cô nhìn xuống cuốn sổ ghi chép mượn truyện nằm lẻ loi trên bàn thu ngân. Những trang giấy kẻ ô li ghi tên các bạn đọc nhí giờ đây loang lổ những vết gạch xóa mực đỏ.

Lời cảnh báo của Vĩnh hoàn toàn chính xác. Và thực tế những ngày sau đó còn nghiệt ngã hơn những gì họ có thể mường tượng.

***

Trong suốt ba ngày tiếp theo, hậu quả từ đòn đánh hiệp đồng tàn độc của Lê Bá Khôi bắt đầu ngấm sâu vào từng mạch máu của tiệm Mộc như một liều thuốc độc ngấm ngầm, không tiếng động nhưng hủy diệt tàn bạo.

Mặc dù chị Thu Cúc đã hết lòng đi thanh minh khắp các ngõ ngách xóm lao động, vạch mặt những kẻ tung tin đồn bẩn thỉu ngoài cổng trường, nhưng sức tàn phá của tâm lý hoang mang trong thời kỳ này là không thể cứu vãn trong một sớm một chiều. Các bậc phụ huynh trung lưu, giới công chức và tiểu thương buôn bán có chút điều kiện quanh khu vực đường Hùng Vương và Nguyễn Tri Phương vốn là những người cực kỳ nhạy cảm với các vấn đề vệ sinh và an toàn của con cái. Đối với họ, phương châm “thà cấm nhầm còn hơn mạo hiểm” luôn là ưu tiên hàng đầu.

Làn sóng bạn đọc nhí ghé tiệm Mộc sụt giảm một cách thê thảm đến lạnh người.

Nếu như tuần trước, mỗi buổi chiều sau giờ tan học từ bốn giờ rưỡi đến sáu giờ, tiệm Mộc luôn chật ních tiếng cười nói ríu rít của bốn mươi đến năm mươi đứa trẻ, chiếc bàn dài kê thấp bằng gỗ pallet của Vĩnh không còn một chỗ trống, thì nay chỉ còn lại vỏn vẹn năm sáu đứa trẻ con nhà lao động nghèo thân thiết như bé Hạnh, thằng Tèo, hay con bé Lan nhà chú thợ may Thắng dám lén lút ghé qua. Chiếc bàn gỗ thông dài nằm trơ trọi giữa gian phòng khách, phủ một lớp bụi mỏng tang dưới ánh nắng chiều vàng vọt hắt qua ô cửa sổ.

Dòng tiền lẻ phí dịch vụ cho thuê sách – vốn là chiếc phao cứu sinh mang lại từ mười lăm đến hai mươi lăm ngàn đồng mỗi ngày để trang trải sinh hoạt, mua đinh ốc sửa tiệm và tích lũy từng đồng trả nợ cho bà Tư Lành – đã bị bóp nghẹt gần như hoàn toàn. Ba ngày liên tiếp, số tiền thu về từ việc thuê truyện chỉ lèo tèo vài ba ngàn đồng lẻ, không đủ bù vào tiền mua đá lạnh và lá trà vối đãi khách.

Góc cà phê phin mới mở phía trước hiên dù vẫn có khách quen là mấy bác cán bộ hưu trí trong hẻm ghé ngồi đọc báo Nhân Dân và vài ba người bạn sinh viên trường Kiến trúc của Vĩnh ghé ủng hộ, nhưng biên lợi nhuận từ những ly cà phê một ngàn rưởi, hai ngàn đồng quá mỏng manh. Nó không thể nào gánh vác nổi sự sụt giảm doanh thu khổng lồ của mảng sách thiếu nhi, lại càng không thể bù đắp vào các khoản tiền cọc mà Tuệ Anh buộc phải cắn răng hoàn trả cho những phụ huynh kiên quyết xin rút thẻ đọc trong hai ngày qua. Chiếc hũ sành đựng tiền cọc giờ đây rỗng tuếch, chỉ còn trơ lại vài đồng tiền xu bằng nhôm xám xịt dưới đáy.

Nhưng bi kịch lớn nhất giáng vào tiệm Mộc chính là sự bế tắc tuyệt đối về nguồn cung sách mới.

Sáng thứ Năm, một nhóm bốn học sinh lớp sáu trường Ba Đình quen thuộc đạp xe đạp cọc cạch dừng trước cửa tiệm. Tụi nhỏ háo hức bước vào, cặp sách nặng trĩu trên vai, đứa nào đứa nấy mắt sáng rực nhìn về phía dãy kệ truyện tranh:

“Cô Tuệ Anh ơi! Có Dũng sĩ Hesman tập bảy chưa cô? Hôm nay thứ Năm rồi, tập 'Trận chiến hành tinh Arus' ra lò rồi đúng không cô?”

Nhìn những ánh mắt ngây thơ, háo hức ngập tràn mong đợi của lũ trẻ, Tuệ Anh cảm thấy cổ họng mình đắng ngắt. Cô bước ra khỏi quầy, gượng gạo nở một nụ cười ái ngại:

“Cô xin lỗi mấy đứa nghen… Đợt này bên nhà in giao hàng trễ quá, tiệm Mộc tạm thời chưa nhập được tập bảy. Chắc phải tuần sau mới có…”

Ánh mắt háo hức của bốn đứa trẻ lập tức tắt ngấm, chuyển thành nỗi thất vọng tràn trề lộ rõ trên từng gương mặt non nớt. Cậu bé đeo kính cận đứng đầu nhóm buồn bã gãi đầu:

“Dạ… Bên Nhà sách Minh Châu họ có từ sáng thứ Ba rồi đó cô. Hồi sáng đi học ngang qua đường Nguyễn Tri Phương, tụi con thấy họ bày cả một chồng sách mới cao ngất ngưởng ngay cửa kính ra vào, có cả dán áp-phích hình người máy Hesman khổng lồ đẹp dữ lắm. Thôi tụi con qua bên đó thuê vậy… Chào cô tụi con đi.”

Lũ trẻ ríu rít dắt xe đạp quay đầu, tiếng bánh xe lạo xạo trên mặt đường nhựa xa dần rồi quẹo sang ngả đường lớn dẫn về phía chuỗi cửa hàng rực rỡ ánh đèn của Minh Châu.

Tuệ Anh đứng chôn chân ngoài hiên tiệm, nhìn theo bóng lưng lũ trẻ khuất dần sau rặng cây xà cừ. Một luồng hơi lạnh buốt chạy dọc sống lưng cô giữa cái nóng hầm hập của buổi trưa Sài Gòn.

Đến lúc này, cô mới thực sự thấm thía sự tàn khốc đến nghẹt thở của thương trường thời kỳ mở cửa năm 1996.

Kẻ thù của cô không phải là một bóng ma vô hình, mà là một cỗ máy bán lẻ hiện đại đang vận hành hết công suất dưới bàn tay điều khiển của một kẻ vừa có tiền bạc vô biên, vừa nắm quyền lực quan hệ, lại vừa thừa sự đê tiện, lọc lõi. Lê Bá Khôi không hề vi phạm bất kỳ một điều khoản pháp luật hình sự nào. Hắn không thuê côn đồ đến đập phá cơ sở của cô, không dùng bạo lực đe dọa thể xác hay bắt cóc tống tiền. Hắn chỉ đơn thuần sử dụng những đòn bẩy kinh tế và chiêu trò dân sự lạnh lùng nhất: dùng ưu thế dòng vốn mặt hàng chục triệu đồng để bao tiêu nguồn hàng ép nhà phân phối quốc doanh cắt đứt hạn mức nợ gối đầu; dùng tiền lẻ giật dây đám bán hàng rong phao tin đồn thất thiệt đánh trúng tim đen nỗi sợ hãi của phụ huynh lao động; kích động làn sóng rút vốn tiền cọc để làm tê liệt dòng tiền mặt mong manh của một cơ sở đang ngập trong nợ nần.

Một cái bẫy hoàn hảo được giăng ra một cách êm thấm, hợp pháp và không tì vết. Mục đích duy nhất của hắn là bóp chết tiệm Mộc một cách từ từ trong sự kiệt quệ tài chính, khiến cô không còn một xu dính túi, buộc phải tự nguyện giơ tay đầu hàng, dẹp tiệm và nhượng lại mặt bằng cùng toàn bộ kho sách cũ cho bọn chúng trước hạn chót trả nợ của bà Tư Lành vào trưa Chủ nhật này.

Đêm hôm đó, đường phố Sài Gòn đã chìm sâu vào giấc ngủ từ lâu.

Không gian tĩnh mịch của đêm khuya chỉ thỉnh thoảng bị xé toạc bởi tiếng còi xe tải chở hàng chạy đêm trên trục đường Hùng Vương vọng lại từng hồi trầm đục, xa vắng như tiếng thở dài của thành phố.

Trên căn gác lửng chật chội, ngột ngạt của tiệm Mộc, ngọn đèn dây tóc bốn mươi oát treo lơ lửng bằng một sợi dây điện bọc vải cũ kỹ đang tỏa ra thứ ánh sáng vàng vọt, tù mù rọi xuống mặt bàn gỗ tạp. Hơi nóng từ mái ngói tích tụ suốt một ngày nắng gắt vẫn chưa kịp thoát hết, phả xuống căn gác một luồng không khí hầm hập, bức bối đến nghẹt thở.

Tuệ Anh ngồi bất động trước chiếc bàn con, hai cuốn sổ sách mở toang dưới ánh đèn vàng.

Bên tay trái cô là cuốn sổ nhật trình thu chi bằng giấy bãi bằng do chính cô ghi chép tỉ mỉ suốt hai tuần qua. Những con số doanh thu của ba ngày gần nhất tụt dốc không phanh, kéo theo những dòng mực đỏ gạch chân ghi chú các khoản tiền hoàn cọc cho phụ huynh. Dòng tiền mặt thực tế đã rơi vào trạng thái thâm hụt nghiêm trọng.

Bên tay phải là cuốn nhật ký quản lý nội bộ đã ố vàng của dì Mộc Lan, kẹp bên trong là tờ giấy giao kèo nợ tiền nhà viết tay với bà Tư Lành. Dòng chữ ghi hạn chót: *“Trưa Chủ nhật, ngày 31 tháng 5 năm 1996, thanh toán đủ một triệu tám trăm ngàn đồng tiền nhà ba tháng, nếu không cơ sở phải bàn giao lại toàn bộ mặt bằng và tài sản bảo đảm.”*

Chiếc hộp thiếc Danisa đựng tiền mặt khẩn cấp mở nắp trơ trọi bên cạnh bàn tính gảy. Tuệ Anh đưa tay đếm lại từng tờ tiền bên trong. Sau đợt rút cọc của phụ huynh và các khoản chi mua vật liệu sửa kệ sách cho Vĩnh, số tiền mặt tự do còn lại trong hộp chỉ vỏn vẹn chưa đầy bốn mươi ngàn đồng.

Bốn mươi ngàn đồng tiền lẻ, đối mặt với khoản nợ một triệu tám trăm ngàn đồng chỉ còn đúng ba ngày nữa là đến hạn.

Một khoảng cách mênh mông như trời với vực.

Cơn đau buốt quen thuộc nơi thái dương bên trái lại âm ỉ nhói lên từng cơn, buốt nhức và giật thắt theo từng nhịp đập của mạch máu. Đi kèm với nó là cảm giác kiệt sức đến rã rời, lồng ngực nặng trĩu như bị một tảng đá vô hình đè nghiến, ngột ngạt không thể thở nổi.

Cảm giác này… sự bất lực này… quen thuộc đến rợn người.

Nó giống hệt như những đêm trắng của năm 2026, khi cô bị nhốt chặt trong bốn bức tường kính lạnh lẽo của văn phòng tòa soạn báo điện tử, đối diện với những bảng báo cáo doanh số tụt dốc không phanh, những chỉ số KPI tàn nhẫn được ban lãnh đạo áp xuống từng giờ, và những chiến dịch truyền thông bẩn thỉu của các tập đoàn truyền thông đối thủ sẵn sàng bóp nghẹt những bài báo điều tra trung thực. Ở thời đại đó, cô đã chiến đấu đến kiệt cùng sinh lực, đã vắt kiệt từng tế bào não để tìm đường sống giữa những thuật toán vô cảm và dòng tiền tư bản lạnh lùng, để rồi cuối cùng gục ngã trên bàn làm việc trong một cơn đột quỵ cô độc.

Nhưng ở năm 1996 này, không có nút thoát hiểm nào cả. Không có một lá đơn xin từ chức hay xin nghỉ việc nào có thể giải thoát cô khỏi thực tại nghiệt ngã đang bủa vây lấy tiệm Mộc. Nếu cô gục ngã lúc này, di sản cả đời của dì Mộc Lan sẽ tan thành mây khói, ước mơ của Vĩnh sẽ bị vùi dập, và những đứa trẻ nghèo như bé Hạnh sẽ vĩnh viễn mất đi một nơi chốn nương tựa để tìm kiếm con chữ.

Gió đêm từ ô cửa sổ gác lửng thổi vào, làm lay động ngọn đèn dây tóc. Chiếc bóng của Tuệ Anh in trên vách gỗ ván ép chao đảo, gầy guộc nhưng thẳng tắp.

Tuệ Anh thức trắng đêm kiểm kê sổ sách, ánh mắt hằn lên tia giận dữ quen thuộc của những ngày kiệt sức vì áp lực doanh số ở năm 2026.