Đổ bỏ chum hư, giữ trọn chữ tín

Bóng đen từ chiếc rổ sứt cạp của Ngô Quế Hoa đổ ụp xuống, che khuất một góc chiếc chiếu manh sạch sẽ nơi Tiểu Mãn đang cẩn thận bày biện những mớ cải non mỡ màng còn đọng sương mai.

Gió bấc cuối đông thổi thốc qua mố cầu đá Thanh Khê, cuốn theo cái buốt giá căm căm từ đỉnh núi đá vôi xám xịt phía xa, nhưng không xua nổi thứ mùi rau ủng chua lòm, nồng nặc mùi bùn thối bốc ra từ cái rổ tre mốc thếch kẹp bên nách mụ. Thứ mùi khẳm lặm ấy xộc thẳng vào sạp hàng nhỏ bé, hung hăng át đi hương gừng già thơm nức, ấm sực đang nhẹ nhàng bốc lên từ bốn chiếc vò sành da lươn kê ngay ngắn trên tấm bao bố gai.

Mụ Quế Hoa đứng sừng sững như một bức vách đất nứt nẻ. Mụ chống một cánh tay khẳng khiu, gầy guộc lên bên hông thô ráp, cánh tay còn lại ghì chặt chiếc rổ sứt cạp vào mạn sườn, mặt kênh ngược lên trời, cái cằm nhọn hoắt chìa ra đầy vẻ gây sự. Đôi mắt ti hí một mí của mụ đảo lia lịa như rang lạc trên chảo gang, tia nhìn quét từ những bẹ cải nõn nà xanh mướt trải đều trên chiếu, trượt qua lớp men da lươn bóng loáng của mấy vò sành, rồi dừng phắt lại ở chiếc rổ tre nhỏ đặt sát mép sọt gánh của Diệp Nhị Hòa. Nơi ấy, từng xâu tiền kẽm xỏ bằng dây gai đã nằm ngập lưng lửng, lớp kim loại cũ kỹ cọ vào nhau sáng bóng dưới ánh nắng sớm hanh hao.

Nhìn thấy đám đông khách đi chợ đang lục tục rút tiền vây kín sạp của chị em nhà họ Diệp, khóe môi mỏng dính thâm xì của mụ Quế Hoa giật giật từng cơn. Cơn ghen ghét uất nghẹn từ dưới đáy dạ dày bốc thẳng lên ngùn ngụt, làm hai gò má hóp tóp teo của mụ đỏ tía lên như mào của một con gà chọi già khát máu.

"Ối giời cao đất dày ba thước ơi! Bà con cô bác xóm trên làng dưới mau lại đây mà coi người ta giở trò lừa lọc, thất đức tán tận lương tâm đến mức nào này!"

Ngô Quế Hoa đột ngột ngửa cổ ra phía sau, chiếc yếm nâu bạc phếch rung bần bật, bàn tay khô đét đập bồm bộp vào đùi mình chan chát. Mụ gào tướng lên, cái giọng the the the thé tựa như mũi kim rỉ sét chọc thẳng vào màng nhĩ người đi chợ.

Tiếng thét xé toạc bầu không khí ồn ã bán buôn nơi chân cầu đá. Mấy bà nội trợ xóm Chợ đang cầm xâu tiền định móc ra chọn rau bỗng giật bắn mình dừng tay lại. Những người gánh gồng, dắt trâu, khiêng lợn bì bọp trên dốc cầu phủ đầy rêu xanh cũng tò mò ngoái đầu, bước chân chậm lại rồi lũ lượt dồn mắt nhìn xuống góc mố cầu.

"Mụ Quế Hoa! Mụ lại phát chứng dở hơi gì giữa thanh thiên bạch nhật thế hả?"

Trần A Lan đang cầm cả bó que tre vót nhẵn trên tay để chuẩn bị gắp dưa, thấy mụ Quế Hoa sấn sổ xông tới như muốn lật tung sạp hàng liền bước xéo lên một bước thật nhanh. Đôi mày liễu của cô gái trẻ dựng ngược lên, vạt áo chẽn ngắn màu xanh chàm khẽ lay động theo bờ vai phập phồng vì giận dữ. Cô chắn ngay trước mặt Tiểu Mãn, khoanh hai tay trước ngực, trừng mắt quát trả:

"Rau nhà mụ ế ẩm úng thối, nước dưa sủi bọt khắm lặm không ai thèm rỏ mắt nhìn thì mụ cút xéo về xóm Tây mà đập bàn đập ghế kêu gào! Đừng có chạy sang tận góc cầu đá này mà sủa càn cản trở người khác làm ăn lương thiện!"

"Ai thèm cản trở ngữ ranh con chúng mày?"

Ngô Quế Hoa trợn trừng hai tròng mắt vằn tia máu, nhổ toẹt một bãi nước trầu đỏ lòm xuống ngay cạnh bậc đá mố cầu, chỉ suýt chút nữa là văng vào góc chiếu manh. Móng tay cáu bẩn đen sì của ngón trỏ dài ngoằng giơ ra, dí sát sạt vào sống mũi Tiểu Mãn rồi lại quặp xuống chỉ lia lịa vào mấy vò sành đóng nắp cẩn thận.

"Tao là tao có cái lương tâm của người buôn bán lâu năm ở chợ này! Tao không nỡ trơ mắt ếch nhìn bà con lối xóm thật thà bỏ mồ hôi nước mắt, bỏ tiền đồng thật ra rước của độc hại về tọng vào mồm con cái! Các bà các chị mở to hai con mắt ra mà nhìn xem, trời đất mùa này là đại hàn căm căm, gió bắc rít từng cơn cắt da cắt thịt, sương muối giáng trắng xóa từ đỉnh Thanh Lĩnh xuống tận chân ruộng ba ngày ba đêm liền! Cả tổng Thanh Khê này, từ ruộng bãi ven sông cho đến vườn nhà phú hộ, rau cỏ nào không chết cóng, héo queo, cháy rụi từng bẹ lá? Đến trâu mộng trong chuồng còn phải đốt lửa sưởi, co ro run rẩy mà lăn ra chết rét, thì lấy đâu ra cái thứ rau cải non mỡ màng nõn nà, xanh ngăn ngắt như tiên nữ giáng trần thế này hả? Tao bán rau ở cái chợ phiên Thanh Khê này ngót nghét hai mươi năm có lẻ, tao còn lạ gì cái ngữ đất cằn đá sỏi Cồn Gió nhà chúng mày!"

Đám đông người đi chợ bắt đầu xì xào to nhỏ. Từng vòng người tò mò dồn lại ken đặc trước khoảng đất trống dưới mố cầu.

Gió sớm thổi qua mang theo hơi lạnh buốt giá làm người ta phải co ro rụt cổ vào trong manh áo tơi, áo bông vá chằng vá đụp. Người ta đưa mắt ngắm nghía những mớ cải bẹ mướt mát, cọng trắng nõn nà, phiến lá xanh biếc nguyên vẹn được buộc bằng những sợi lạt rơm vàng thơm phức nằm ngay ngắn trên manh chiếu sạch sẽ. Rồi họ lại nhìn sang khuôn mặt nanh nọc, cay nghiệt đang gân cổ lên của Ngô Quế Hoa. Trong thâm tâm những người nông dân quê mùa chất phác vốn quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, một nỗi hoài nghi âm ỉ bắt đầu gợn lên. Quả thực, sương muối ba ngày qua hung hiểm vô cùng, luống cải luống hành sau vườn nhà ai nấy đều thâm đen, nhũn nát như bị luộc qua nước sôi, làm sao một nhà nghèo xơ xác như nhà họ Diệp lại có được thứ rau tươi mỡ màng đến nhường này?

Thấy đám đông bắt đầu chột dạ xôn xao, mụ Quế Hoa càng được trớn, hai tay vung vẩy múa may tợn, bọt mép sùi ra hai bên khóe miệng nhăn nheo:

"Bà con không biết ngọn ngành đấy thôi! Con bé ranh này ắt hẳn là bày trò tà đạo, làm ăn thất đức! Nhà nó nợ nần ngập đầu ngập cổ, lão Diệp cha nó thì gãy cẳng nằm dí một chỗ rên hừ hừ trên giường gỗ, nên con ranh này mới liều mạng làm liều! Nó múc phân tươi dưới hố xí chưa kịp hoai, đem tưới đẫm lên từng gốc mầm non cho rau vọt lớn ép vụ! Mùi phân tươi nồng nặc ngấm vào từng thớ lá, từng gân cọng, người ăn vào nhẹ thì đau bụng quằn quại, nặng thì mục ruột mục gan, thổ tả kiết lỵ mà chết cả lũ! Chưa hết đâu nhá, bà con nhìn cái vò dưa chua vàng óng ả của nó mà xem! Nước ở đâu ra mà ngâm vò này vò nọ giữa mùa đông cạn dòng kiệt suối? Toàn là múc nước rãnh thối, nước bùn tù đọng dưới mương rãnh cạnh chuồng lợn sau nhà về lóng cặn đấy thôi! Độc hại bẩn thỉu đến tởm lợm, thế mà dám vác mặt mang ra đây lừa gạt bà con, bán đắt gấp đôi sạp của tao! Đồ quân lừa đảo, đồ thất đức, quân tán tận lương tâm trời tru đất diệt!"

Những lời độc địa của mụ Quế Hoa buông ra chẳng khác nào một gáo dầu sôi tạt thẳng vào chảo mỡ đang nóng rẫy.

Mấy bà người xóm Chợ đang cầm mớ cải non trên tay liền giật nảy mình, rụt phắt tay lại như vừa chạm phải cục than hồng đỏ rực, mặt mày thoắt cái biến sắc tái mét. Một vài người vừa nãy tiện tay nếm thử cọng dưa chua mời của Tiểu Mãn vội vàng nhổ toẹt miếng dưa trong miệng xuống bãi cỏ ven đường, chau mày quệt mạnh vạt áo lau mép sột soạt. Ánh mắt đám đông nhìn chị em Tiểu Mãn lập tức ánh lên vẻ nghi ngại, ghê sợ và dò xét đầy căm phẫn. Những lời bàn tán bắt đầu râm ran như tiếng ong vò vẽ vỡ tổ:

"Chết thật... bảo sao rau lại tốt bời bời giữa trời sương muối thế này..."

"Ăn phải nước rãnh chuồng lợn thì có mà rước họa vào thân, tết nhất đến nơi rồi lại nằm liệt giường thì khổ!"

"Đúng là nghèo quá hóa liều, buôn bán thế này thì hại người quá thể!"

"Bậy nào! Mụ ăn ốc nói mò, vu oan giá họa cho người ta vừa vừa phai phải thôi!"

Diệp Nhị Hòa đứng sau đôi sọt hàng, uất ức đến mức hai mắt đỏ hoe, gân xanh trên trán và hai bên thái dương cậu thiếu niên giật liên hồi, nổi cuồn cuộn dưới làn da ngăm đen vì nắng gió. Cậu siết chặt chiếc đòn gánh bằng gỗ mít đã lên nước bóng loáng trong tay, các đốt ngón tay trắng bệch ra vì dùng lực quá mạnh. Lồng ngực mười bốn tuổi phập phồng dữ dội dưới manh áo cộc vá vai, cậu toan bước xốc ra ngoài sống chết với mụ đàn bà trơ trẽn đang bôi tro trát trấu vào gia đình mình.

"Nhà tôi thức trắng ba đêm hun khói trấu giữ ấm từng luống đất! Ngày ngày gánh từng thùng nước giếng đá Thanh Lĩnh trong vắt tưới cho từng mầm cây! Chị tôi thức thâu đêm đến rát cả tay để rửa từng bẹ lá! Mụ dựa vào cái mồm thối tha của mụ mà dám bảo nhà tôi dùng nước rãnh với phân tươi hả?"

"Nhị Hòa, đứng lùi lại."

Một bàn tay thon thả, mu bàn tay có vài vết xước nhỏ của cành gai nhưng ngón tay lại vô cùng chắc nịch, khẽ khàng đặt lên cánh tay áo thô ráp của Nhị Hòa.

Tiếng nói của Tiểu Mãn cất lên, không cao không thấp, không vội vàng cũng chẳng hề run rẩy. Âm thanh ấy trầm tĩnh như mặt nước giếng sâu giữa mùa đông buốt giá, phẳng lặng đến mức kỳ lạ, khiến cho bầu không khí đang sôi sục, căng thẳng đến nghẹt thở bỗng dưng chùng xuống một nhịp.

Tiểu Mãn bước lên nửa bước, vượt qua A Lan. Vạt áo vải thô màu nâu đất vá hai miếng vuông vắn nơi khuỷu tay của cô được giặt sạch bong, không vương lấy một hạt bụi, buộc gọn gàng bằng chiếc thắt lưng dệt từ sợi vải gai thô. Gương mặt thiếu nữ mười bảy tuổi vì dãi gió dầm sương, vì lam lũ nhọc nhằn mà có chút nét phong trần, nhưng đôi mắt đen láy dưới hàng mi thanh mảnh lại sáng quắc, trong trẻo và ngay thẳng đến lạ lùng. Cô không hề lộ ra một chút hoảng loạn hay bối rối nào, khóe môi thậm chí còn thoáng một nét cười nhạt, ánh mắt điềm nhiên quét qua gương mặt đang vênh vênh tự đắc, chực chờ xơi tái người khác của Ngô Quế Hoa.

"Thím Quế Hoa này," Tiểu Mãn cất tiếng rành rọt. Từng lời, từng chữ của cô phát ra tròn vành rõ tiếng, âm lượng vừa đủ để mọi người đang đứng vây quanh trong bán kính vài trượng đều nghe rõ mồn một. "Thím vừa vỗ ngực bảo thím buôn bán rau cỏ ở cái chợ Thanh Khê này ngót nghét hai mươi năm. Nhưng nghe thím thốt ra mấy câu vừa rồi, cháu mới vỡ lẽ ra rằng, hai mươi năm qua thím chỉ biết ngồi xổm đếm tiền kẽm và gom rau úng rau dập của thiên hạ, chứ chưa từng thật sự cúi đầu nhìn xuống đất mà trồng nổi một luống rau cho ra hồn người."

Ngô Quế Hoa trừng trừng mắt, hai bàn tay lại chống nạnh, cái mồm loe ra the thé:

"Mày... con ranh con miệng còn hôi sữa kia! Mày bảo ai không biết trồng rau hả? Cả cái xóm Tây này ai chẳng biết tay tao làm vườn!"

"Cháu nói chính thím đấy."

Tiểu Mãn điềm đạm ngắt lời, hoàn toàn không để cho mụ có cơ hội cướp lời để lu loa. Cô quay mặt sang, hướng ánh nhìn thẳng thắn và kính cẩn về phía đám đông đang chăm chú lắng nghe:

"Ở đây có mặt toàn thể các bác, các cô, các chú, các ông lão nông quanh năm cắm mặt cho đất, bán lưng cho trời. Ai ở đây mà chẳng hiểu tường tận gốc rễ việc nhà nông? Mầm cải non vụ đông mỏng manh, mềm yếu như lá lúa, rễ chùm non nớt chỉ ăn nông bằng đúng một đốt ngón tay trỏ. Nếu cháu tưới phân tươi hôi hám chưa hoai mục như lời thím Quế Hoa đặt điều vu khống, thì xin hỏi các cụ lão nông ở đây: sức nóng ngùn ngụt của phân tươi bốc lên sẽ làm gì bộ rễ non nớt ấy? Nó sẽ lập tức làm xót rễ, cháy lá! Mầm cây chỉ qua đúng một buổi trưa đứng bóng là sẽ vàng úa, thối gốc, rũ xuống chết rục ngay trên mặt luống! Làm sao mà cây cải có thể đứng vững trước gió bấc rít gào, làm sao mà lá xanh mướt mọng nước, thân giòn ngọt nõn nà như từng mớ cải đang nằm trên chiếu kia được hả thím?"

Mấy ông lão làm vườn xóm Núi đứng lẫn phía ngoài rìa đám đông nghe từng lời khúc chiết ấy liền gật đầu gù gù, chòm râu cước rung rinh. Một cụ lão quấn khăn đầu rìu lên tiếng đồng tình:

"Con bé nói chí phải! Đến đứa trẻ con chăn trâu cũng biết mầm cải non sợ nhất phân tươi! Tưới phân tươi chưa ủ hoai vào thì chỉ có nước xới bỏ cả luống, rễ cháy đen thui ngay tắp lự chứ làm sao xanh tốt nõn nà thế kia được!"

Tiểu Mãn không dừng lại ở đó. Cô khẽ nghiêng người, đưa tay chỉ về phía chiếc gùi tre đan nan thưa sau lưng Nhị Hòa, cất giọng rành mạch giải thích từng chút một:

"Rau cải nhà cháu mọc được giữa những ngày đại hàn sương muối giáng trắng đồng là nhờ vào công sức và bí quyết thật thà của nhà nông. Đất gieo mầm được cháu ủ kỹ bằng tro bếp mịn trộn vỏ trấu mục và phân chuồng đã hoai mục suốt ba tháng ròng rã trong hố ủ kín sau vườn nhà. Đất có tơi xốp, giữ được hơi ấm thì chân rễ mới bén sâu. Luống cải được anh em cháu đắp vát hình mai rùa, rãnh sâu thoát nước để mưa lạnh không bao giờ đọng úng. Ba đêm trước, gió mùa đông bắc tràn về kèm sương muối, cả nhà cháu thay phiên nhau thức trắng đêm, gom trấu ẩm hun khói mịt mù ở bốn góc vườn để luồng khói ấm xua tan sương giá đọng trên phiến lá, lại cắm cọc nứa dựng phên chắn gió bấc bốn bề. Từng mớ rau tươi này là giọt mồ hôi mặn chát, là bàn tay chai sần thức khuya dậy sớm của cả gia đình cháu, chứ chẳng có tà đạo hay mánh khóe bẩn thỉu nào ở đây cả!"

Lời nói chắc nịch, am hiểu cặn kẽ từng đường đi nước bước của việc làm nông từ miệng một cô thiếu nữ mười bảy tuổi khiến cho đám đông nông dân xung quanh nghe mà thấm thía từng câu. Những cái gật đầu tán thưởng xuất hiện ngày một nhiều hơn.

Nói rồi, Tiểu Mãn quay người lại góc sạp. Cô khẽ khom lưng, hai tay cẩn thận nhấc từng hòn đá cuội nhẵn thín đặt trên nắp chiếc hũ sành men da lươn đầu tiên. Khi lớp nắp sành mộc mạc được mở ra, lớp vỉ tre đan khéo léo chèn chặt bên trong hiện ra dưới ánh nắng nhạt. Ngay khoảnh khắc ấy, một mùi thơm thanh nhẹ, chua dịu tự nhiên, quyện với hơi ấm nồng nàn của gừng già và men dưa chín tới lập tức lan tỏa ngạt ngào trong không khí buốt giá. Mùi hương tinh khiết ấy như một làn gió ấm, tức thì xua tan hoàn toàn cái mùi hôi tanh, ủng thối bốc ra từ cái rổ tre của Ngô Quế Hoa.

"Còn về vò dưa chua này," Tiểu Mãn dùng chiếc muôi gỗ cán dài múc một muôi nước dưa đưa lên cao. Dòng nước dưa trong veo như nước suối đầu nguồn chảy róc rách trở lại vò, mặt nước sóng sánh ánh lên sắc vàng hổ phách tuyệt đẹp. "Mọi người cứ việc ghé mắt nhìn cho kỹ, ghé mũi ngửi cho tường! Nước muối dưa của nhà cháu là nước giếng đá Thanh Lĩnh được múc từ sáng sớm, đem đun sôi sùng sục rồi để nguội hoàn toàn, lọc sạch từng hạt cặn bã qua ba lớp vải màn. Nước ấy đem pha với muối hạt tinh trắng tinh khiết, thêm vài lát gừng già đập giập để khử hàn giải cảm giữa mùa đông buốt giá, lại gia thêm một mẩu đường phèn nhỏ xíu bằng đầu ngón tay út để tạo vị ngọt hậu dịu dàng. Từng bẹ cải trước khi xếp vào vò đều được tỉ mẩn rửa sạch qua ba lượt nước giếng trong vắt, đem phơi se mặt dưới nắng sớm cho ráo kiệt nước lã. Nếu dùng nước bùn, nước rãnh thối như miệng lưỡi thím Quế Hoa ngậm máu phun người, thì xin hỏi bà con: vò dưa này liệu có giữ được dòng nước trong veo vàng óng thế này không? Hay là nó đã sủi bọt đen sì, nổi váng mốc xám ngoét, bốc mùi thum thủm và nhơn nhớt tởm lợm như mấy cái vò dưa úng đang thối rữa trên sạp của thím dưới gốc cây đa cổ thụ đằng kia kìa?"

Tiểu Mãn vừa dứt lời, cả đám đông bỗng "ồ" lên một tiếng thật lớn.

Như có một sự thôi thúc đồng loạt, hàng chục ánh mắt lập tức quay ngoắt sang nhìn chiếc chõng tre ọp ẹp của mụ Quế Hoa đặt dưới gốc đa xóm Chợ cách đó vài chục bước chân. Nơi ấy, mấy cái vò sành mẻ miệng của mụ đang mở toang, bên trên nổi một lớp màng váng trắng nhờ nhờ như da cóc, ruồi nhặng vo ve bâu quanh đống rau cải ủng vàng vọt bốc mùi chua nồng nặc đến lợm giọng. Rồi người ta lại quay đầu nhìn sang vò dưa trong vắt, từng cọng cải vàng ươm, thơm ngát mùi gừng ấm của Tiểu Mãn.

Sự thật rành rành trắng đen phơi bày giữa thanh thiên bạch nhật, chẳng cần đến người sành sỏi cũng tự khắc phân định được đâu là ngọc, đâu là bùn.

Mặt mụ Quế Hoa lúc này thoắt cái cắt không còn một hột máu. Vệt đỏ tía vì giận dữ ban nãy biến thành một màu xám ngoét bẽ bàng. Nhưng thói đanh đá cá cầy cùng tính nết chanh chua đã ăn sâu vào tận tủy tủy khiến mụ không cam tâm chịu lép vế trước một đứa con nít. Mụ lại nhảy cẫng lên, hai chân giậm thình thịch xuống đất, nước bọt bắn tung tóe:

"Mày... con ranh này chỉ khéo mồm khéo miệng giảo biện! Mày bảo nước giếng đun sôi là người ta phải tin mày à? Bằng chứng đâu? Ai làm chứng cho mày? Ai dám thò mồm vào ăn thử cái thứ rau tưới bẩn thỉu độc hại ấy hả?"

"Có chuyện gì mà tụ tập ồn ào, làm náo loạn cả khu chợ phiên thế này?"

Một giọng nói trầm đục, vang rền và đầy uy quyền bất ngờ từ phía sau đám đông dội tới.

Tiếng xôn xao lập tức im bặt. Đám đông người đi chợ tự động dạt sang hai bên, nhường ra một lối đi rộng chừng ba thước. Bước tới là một người đàn ông trung niên trạc ngoài ngũ tuần, thân hình đậm đà, vạm vỡ, vận chiếc áo chẽn bằng vải chàm tề chỉnh, sạch sẽ. Tay ông cầm một chiếc gậy tre già bọc đồng ở hai đầu, mỗi bước đi lại gõ côm cốp xuống nền đá dăm một cách dứt khoát. Đi theo sát phía sau ông là hai tráng đinh tuần chợ khỏe mạnh, lưng thắt dải lụa đỏ thắm, tay cầm gậy gỗ giữ trật tự.

Đó chính là Trưởng thôn Phạm Đức Thuận, người nắm quyền cai quản và phân xử mọi việc công minh trong thôn Thanh Khê suốt mười mấy năm qua.

Ngô Quế Hoa vừa nhìn thấy bóng dáng Trưởng thôn, đôi mắt ti hí bỗng sáng rực lên như kẻ sắp chết đuối vớ được cọc gỗ. Mụ chẳng thèm đếm xỉa gì đến chiếc rổ sứt cạp đang rơi chỏng chơ dưới chân, vội vàng xăm xăm chạy xộc tới, hai bàn tay cáu bẩn chụp vội lấy vạt áo chàm của Trưởng thôn, bắt đầu bù lu bù loa ăn vạ:

"Ối Trưởng thôn ơi! Ông trời có mắt, Trưởng thôn đến thật đúng lúc quá! Ông phải đứng ra phân xử cho dân làng, lấy lại lẽ phải cho cái chợ phiên Thanh Khê này! Con bé Mãn nhà họ Diệp ở Cồn Gió cậy tài khéo mồm, đem thứ rau tưới phân tươi hôi hám với dưa ngâm nước rãnh thối ra đầu cầu lừa gạt bà con lối xóm! Tôi thấy việc bất bình, sợ dân làng ăn vào mang bệnh tật nên mới có lòng tốt đứng ra khuyên can răn đe. Thế mà nó không những không nghe, lại còn xúi thằng em trai nó vác đòn gánh gỗ mít định xông vào hành hung, đánh đập một thân già còm cõi này đây này! Trưởng thôn mau sai tráng đinh tịch thu toàn bộ cái gánh hàng bẩn thỉu của nó, tống cổ chị em nó ra khỏi chợ phiên đi cho bà con được nhờ!"

Phạm Đức Thuận khẽ cau đôi mày rậm rạp, ánh mắt lộ rõ vẻ chán ghét. Ông dứt khoát giật mạnh tay áo ra khỏi những ngón tay đen nhẻm của mụ Quế Hoa, khiến mụ lảo đảo lùi lại nửa bước.

Ánh mắt nghiêm nghị của người đứng đầu thôn làng đảo qua một lượt quan sát toàn cảnh. Ông nhìn chiếc rổ tre mốc meo đựng mớ rau dập nát, bốc mùi hôi hám nằm dưới đất của mụ Quế Hoa; nhìn vẻ mặt hung hăng, chua ngoa đang cố gồng lên của mụ; rồi ánh nhìn của ông dừng lại thật lâu nơi góc sạp nhỏ dưới chân mố cầu đá.

Nơi đó, những mớ cải non tươi rói được xếp thẳng tắp trên manh bao bố sạch tinh, rơm buộc vàng óng. Bốn chiếc vò sành men da lươn lau chùi không một vết bẩn, miệng hũ che đậy cẩn trọng. Và trước mặt ông, cô thôn nữ trẻ họ Diệp đang đứng chắp tay cung kính, lưng thẳng như cây trúc, ánh mắt trong veo phẳng lặng không hề có lấy nửa phần sợ hãi hay lấm lét.

"Được rồi, im cái mồm lại đi!"

Phạm Đức Thuận quát khẽ một tiếng đanh thép, khiến mụ Quế Hoa giật bắn người, lập tức ngậm chặt miệng lại không dám ho he thêm tiếng nào. Ông quay sang nhìn Tiểu Mãn, giọng nói tuy có phần hòa hoãn hơn nhưng vẫn giữ trọn vẻ uy nghiêm, mực thước:

"Tiểu Mãn, có đúng như những lời thím Quế Hoa vừa kêu rêu không? Chuyện buôn bán đồ ăn thức uống ở chợ phiên này liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của cả làng cả tổng, tuyệt đối không thể coi như trò đùa của con trẻ được."

"Dạ bẩm Trưởng thôn," Tiểu Mãn hơi cúi đầu hành lễ theo đúng phép tắc của phận con cháu trong làng, giọng nói cất lên rành mạch, điềm đạm lạ thường: "Chị em cháu mang rau cải và dưa chua ra chợ bán, chỉ mong kiếm từng đồng tiền kẽm chân chính bằng chính mồ hôi nước mắt và bàn tay lao động của mình để phụ giúp gia đình. Những lời thím Quế Hoa vừa đặt điều là vu khống trắng trợn, không có lấy nửa phần sự thật. Miệng lưỡi thế gian đổi trắng thay đen thế nào cũng được, nhưng hương vị và độ sạch sẽ của thức ăn khi đưa vào miệng thì tuyệt đối không thể dối lừa được tấc lòng người thưởng thức."

Nói đoạn, Tiểu Mãn quay người bước lại gần chiếc vò sành đầu tiên. Cô lấy ra một chiếc bát gốm thô tráng men mộc sạch bóng không gợn một hạt bụi, dùng một đôi đũa tre mới tinh còn thơm mùi cật tre vừa vót gắp ra mấy miếng dưa cải non vàng óng ả. Từng miếng cải được cắt đều đặn chừng hai đốt ngón tay, thớ dưa trong veo như ngọc bích ngả vàng, gân lá giòn sần sật, đượm một lớp nước muối óng ánh điểm xuyết những sợi gừng vàng tươi thái chỉ mảnh dẻ.

Tiểu Mãn nâng chiếc bát gốm bằng cả hai tay, bước từng bước khoan thai lại gần Phạm Đức Thuận. Cô đưa một chiếc que tre được gọt nhẵn nhụi, hai đầu vát tròn sạch sẽ cho ông, giọng nói vang lên đanh thép giữa khoảng sân:

"Trưởng thôn là bậc phụ mẫu chi dân, là người công tâm và sáng suốt nhất vùng Thanh Khê này. Miệng lưỡi người đời có thể bịa đặt điều sai trái, nhưng vị giác và sự từng trải của Trưởng thôn thì không bao giờ biết thiên vị cho ai. Cháu xin kính mời Trưởng thôn nếm thử một miếng dưa chua của nhà họ Diệp cháu làm ra. Nếu Trưởng thôn nếm thấy có chút mùi rãnh thối, vị ngái tanh của bùn đất hay bất kỳ thứ uế tạp bẩn thỉu nào như lời thím Quế Hoa vu cáo, thì cháu xin phép tự tay đập vỡ toàn bộ bốn vò dưa này ngay tại mố cầu đá hôm nay! Cháu sẽ cùng em trai gánh sọt không về nhà, và từ nay về sau, chị em cháu xin thề trước mặt toàn thể dân làng sẽ không bao giờ bước chân ra chợ phiên Thanh Khê buôn bán thêm một lần nào nữa!"

Lời Tiểu Mãn thốt ra đanh thép, rành rọt như đinh đóng vào cột gỗ lim ngàn năm!

Cả đám đông hàng trăm con người đang nín thở dõi theo bỗng ồ lên kinh ngạc. Sự tự tin tuyệt đối, không chút e dè, không chút nao núng của cô gái trẻ nghèo khó mặc áo vá đã khiến cho cán cân lòng tin trong mắt mọi người lập tức nghiêng hẳn về phía cô. Kẻ gian xảo làm ăn dối trá thì chột dạ giấu giếm, có ai dám lấy toàn bộ sinh kế và danh dự gia đình ra mà đánh cược một cách dứt khoát đến nhường ấy?

Phạm Đức Thuận đưa mắt nhìn sâu vào đôi mắt đen láy, kiên định của Tiểu Mãn. Nhìn đôi bàn tay sạch sẽ của cô bé, nhìn chiếc que tre khô ráo và bát dưa chua thơm ngát mùi gừng ấm đang tỏa hương nghi ngút dưới làn sương lạnh, trong lòng ông khẽ gật đầu thầm khen ngợi. Đứa con gái nhà họ Diệp này quả thực có bản lĩnh phi thường. Giữa chợ đông người, đối mặt với lời sỉ nhục cay độc của kẻ tiểu nhân mà không hề chửi bới gào khóc, biết dùng lý lẽ rành mạch để giải bày, lại dám lấy toàn bộ gia sản nhỏ nhoi ra thề thốt, phong thái đàng hoàng ấy đến cánh đàn ông tráng kiện trong làng nhiều kẻ còn chưa chắc đã làm nổi.

Không một chút chần chừ, Trưởng thôn đón lấy chiếc que tre từ tay Tiểu Mãn. Ông gắp một miếng dưa cải vàng ươm, đưa lên mũi ngửi nhẹ một thoáng rồi từ tốn bỏ vào miệng nhai chậm rãi.

"Rộp!"

Một tiếng nổ giòn tan vang lên ròn rã giữa bầu không gian đang tĩnh lặng như tờ! Tiếng dưa vỡ ra dưới kẽ răng giòn rụm, thanh thoát và êm tai đến lạ kỳ.

Phạm Đức Thuận khẽ nhắm mắt lại. Vị giác của một người từng trải qua nửa đời người bỗng chốc được đánh thức bởi từng tầng hương vị đang bừng nở nơi đầu lưỡi. Đầu tiên là vị chua thanh dịu dàng lan tỏa khắp khoang miệng—đó không phải thứ chua gắt khé cổ, xộc lên tận mũi của dưa thúc men bằng nước bẩn, mà là vị chua lên men tự nhiên vô cùng êm ái, thanh khiết. Kế tiếp là vị mặn mòi vừa vặn của muối hạt tinh thấu sâu vào từng tế bào cọng cải, hòa quyện tuyệt vời với vị cay nồng, ấm sực của gừng già khiến cả lồng ngực đang lạnh ngắt vì gió đông bỗng ấm bừng lên một luồng sinh khí. Nhưng tuyệt vời nhất chính là hậu vị: một vị ngọt thanh mát rượi đọng lại nơi cuống họng, chất dưa giòn sần sật nhai đến đâu sướng miệng đến đấy, tuyệt nhiên không hề có lấy một chút mùi ngai ngái của đất bẩn hay vị chát đắng của muối mỏ hạ phẩm!

Nuốt xong miếng dưa, Phạm Đức Thuận mở bừng mắt ra. Trên gương mặt chữ điền nghiêm nghị vốn hiếm khi nở nụ cười của ông lộ rõ vẻ kinh ngạc và thích thú tột độ. Ông nhìn chằm chằm vào bát dưa, rồi dường như không thể kiềm chế được sự thèm thuồng mộc mạc, ông lại đưa que tre gắp thêm một miếng thứ hai, bỏ tọt vào miệng.

"Rộp!"

Lại thêm một tiếng giòn tan nữa vang lên rành rọt. Phạm Đức Thuận thở phào ra một hơi dài ấm áp, khói sương bay mờ trước mặt, ông cất tiếng tấm tắc khen ngợi trước mặt bàn dân thiên hạ:

"Ngon! Thật sự là quá ngon! Dưa muối mà đạt đến độ giòn tan, vị chua thanh thoát, ngát mùi gừng già, nuốt vào thấy ấm sực cả tỳ vị thế này thì quả là hiếm có! Ta sống ở cái đất Thanh Khê này ngót năm mươi năm có lẻ, ăn qua không biết bao nhiêu hũ dưa của các bà nội trợ khéo tay, nhưng chưa từng nếm qua miếng dưa muối nào sạch sẽ, đậm đà mà thanh khiết đến bực này! Thứ dưa thanh tao này mà bảo ngâm nước rãnh thối với tưới phân tươi thì đúng là chuyện hoang đường, ngậm máu phun người bậy bạ nhất thiên hạ!"

Tiếng khen ngợi đầy thán phục của Trưởng thôn tựa như một lời phán quyết tối cao dội thẳng xuống đám đông.

Những tiếng thở phào nhẹ nhõm, những lời trầm trồ khen ngợi lập tức rộ lên như ong vỡ tổ giữa chợ:

"Đấy, các bà thấy chưa! Trưởng thôn đã đích thân nếm thử và khen nức nở thì còn sai vào đâu được nữa!"

"Tôi đã bảo mà, nhìn cọng dưa trong veo thế kia thì làm sao mà bẩn thỉu được! Mụ Quế Hoa rõ ràng là ghen ăn tức ở rồi đặt điều hãm hại con người ta!"

"Đúng là đồ ác khẩu! Thấy con bé bán đắt hàng là xông vào cắn càn, suýt nữa thì làm oan uổng người lương thiện!"

Phạm Đức Thuận quay ngoắt người lại, sắc mặt ông sa sầm xuống như rặng mây đen trước cơn giông. Ánh mắt nghiêm khắc như dao cau khoét thẳng vào mặt Ngô Quế Hoa đang đứng run lẩy bẩy như cầy sấy:

"Mụ Quế Hoa! Mụ có nghe thấy những lời ta vừa nói không? Không có chứng cứ xác thực, chỉ vì sạp rau của mụ lười biếng chăm sóc, bị sương muối làm dập nát ế ẩm mà mụ dám chạy sang đây đặt điều vu khống, bôi nhọ thanh danh của người khác, làm náo loạn cả chợ phiên Thanh Khê! Lệ làng này từ đời ông cha truyền lại chưa bao giờ dung thứ cho cái thói ghen ghét đố kỵ, gian manh hại người như thế! Hôm nay nếu mụ còn dám đứng đây lu loa, bịa đặt thêm nửa lời nào nữa, ta sẽ lập tức hạ lệnh cho tráng đinh phạt mụ năm mươi đồng tiền kẽm sung vào quỹ chợ, đồng thời cấm tiệt mụ không được phép dọn sạp buôn bán ở cái chợ phiên này suốt ba tháng tới! Mụ đã nghe rõ chưa hả?"

Năm mươi đồng tiền phạt! Lại còn bị cấm chợ ba tháng giáp Tết!

Mấy lời răn đe sấm sét ấy giáng xuống khiến Ngô Quế Hoa sợ đến mức mặt mũi xám ngoét như tro bếp, hai đầu gối nhũn ra chực sụp xuống đất. Bị Trưởng thôn đích thân cảnh cáo trước mặt cả trăm cặp mắt khinh bỉ của dân làng, mụ chỉ biết cúi gằm mặt xuống đất, hai vai co rúm lại, giọng run rẩy như sắp khóc:

"Dạ... dạ bẩm Trưởng thôn... con... con biết lỗi rồi ạ... Con chỉ là hồ đồ, lo xa cho sức khỏe bà con thôi mà..."

"Lo xa cái nỗi gì? Còn không mau dọn cái rổ rác của mụ về sạp đi!" Phạm Đức Thuận vung tay áo quát lớn.

Mụ Quế Hoa vội vàng cúi rạp người xuống, run rẩy nhặt chiếc rổ sứt cạp lên, hai hàm răng cắn chặt vào môi dưới đến suýt bật máu vì căm tức và nhục nhã. Mụ lủi thủi, thụt lùi từng bước định bấm bụng chuồn thật nhanh về phía gốc đa xóm Chợ.

Nhưng đúng lúc đám đông đang xôn xao hân hoan, chuẩn bị ùa vào tranh nhau mua rau dưa của Tiểu Mãn, thì giọng nói của thiếu nữ họ Diệp lại một lần nữa vang lên trong trẻo:

"Khoan đã, thím Quế Hoa! Xin bà con cô bác và Trưởng thôn nán lại cho cháu xin vài khắc nữa!"

Mọi ánh mắt ngạc nhiên lại một lần nữa đổ dồn về phía Tiểu Mãn.

Trần A Lan đứng bên cạnh kéo nhẹ vạt áo bạn, ngơ ngác thì thào: "Tiểu Mãn, Trưởng thôn đã mắng cho mụ một trận tơi bời rồi, mày còn gọi mụ ta lại làm gì nữa cho rác tai?"

Diệp Nhị Hòa cũng trố mắt nhìn chị, không hiểu chị gái mình còn muốn làm gì khi mà công lý đã hoàn toàn thuộc về sạp hàng nhà mình.

Tiểu Mãn không đáp lời A Lan. Cô bình thản quay người lại góc sạp, thò tay xuống phía dưới gầm sọt tre gánh hàng nơi lót một lớp rơm dày. Từ trong góc khuất ấy, cô cẩn thận bê ra một chiếc hũ sành nhỏ cũng tráng men da lươn. Chiếc hũ này chỉ nhỏ bằng nửa những chiếc vò lớn đang bày bán, nắp đậy bằng sành mộc có buộc một sợi dây đay đỏ để đánh dấu.

Tiểu Mãn ôm chiếc hũ nhỏ bằng hai tay, bước ra giữa khoảng đất trống trước mố cầu đá, nhẹ nhàng đặt nó xuống ngay trước mặt Trưởng thôn Phạm Đức Thuận và đám đông dân làng.

"Thưa Trưởng thôn, thưa toàn thể bà con cô bác xóm giềng," Tiểu Mãn hít một hơi thật sâu làn không khí lạnh buốt, lồng ngực căng tràn sự kiên định. "Thím Quế Hoa vừa rồi bảo cháu là kẻ lừa gạt, bảo nhà cháu túng quẫn nợ nần nên mang đồ hư hỏng bẩn thỉu ra chợ bán mong kiếm tiền trả nợ. Cháu xin thưa thật với tất cả mọi người: nhà họ Diệp chúng cháu nghèo rớt mồng tơi thật, cha cháu đang gãy chân nằm liệt giường thật, cả nhà nhiều bữa phải độn khoai sắn qua ngày cũng là thật! Thế nhưng, cái nghèo không làm cho lòng dạ chúng cháu rách rưới! Chữ tín đối với người làm ăn buôn bán, đối với nhà họ Diệp chúng cháu, còn quý hơn cả bạc vạn vàng mười!"

Nói xong, trước ánh mắt tò mò của hàng trăm con người, Tiểu Mãn dứt khoát cởi bỏ sợi dây đay, mở tung chiếc nắp sành của chiếc hũ nhỏ ra.

Một mùi chua hơi nồng, có thoáng chút ngai ngái lập tức phảng phất bay ra theo gió bấc.

Đám đông hiếu kỳ dướn cổ, ghé mắt nhìn vào bên trong. Dưới ánh sáng ban ngày, người ta thấy rõ trên mặt nước muối của chiếc hũ này có nổi lên một lớp màng váng trắng mỏng tang như màng nhện. Từng bẹ cải bên dưới không giữ được sắc vàng óng ả như vò dưa Trưởng thôn vừa nếm, mà hơi ngả sang màu xám đục, cọng lá hơi mềm rũ.

Ngô Quế Hoa đứng cách đó mấy bước, nhìn thấy lớp váng trắng ấy thì hai con mắt ti hí bỗng lóe lên một tia hy vọng độc địa. Mụ toan ngoác cái mồm ra chộp lấy cơ hội để phản đòn, nhưng Tiểu Mãn đã cất giọng đanh thép chặn đứng ngay họng mụ:

"Sáng sớm tinh mơ hôm nay, khi chị em cháu chuẩn bị gánh hàng ra chợ phiên, em gái Tam Nha của cháu—nhờ vào cái mũi cực kỳ tinh nhạy của nó—đã ngửi thấy mùi vị của chiếc hũ nhỏ này có điều khác lạ. Khi cháu lau chùi và soi kỹ dưới ánh đèn dầu, cháu mới phát hiện ra ở sát mép miệng hũ có một vết nứt chân chim rất nhỏ xíu, làm cho không khí lạnh bên ngoài lọt vào trong quá trình ủ men. Chỉ vì một chút kẽ hở bằng sợi tóc ấy thôi, mà dưa trong hũ này bị nổi lớp váng mỏng, vị chua trở nên gắt hơn và lá cải đã mất đi độ giòn ngọt chuẩn mực."

Tiểu Mãn ngẩng cao đầu, ánh mắt sáng ngời nhìn thẳng vào từng khuôn mặt của những người dân nghèo đang chăm chú dõi theo:

"Mẻ dưa này, nếu rơi vào tay một kẻ buôn bán gian manh, thiếu lương tâm, người ta chỉ việc dùng muôi hớt bỏ lớp váng trắng mỏng bên trên đi là có thể đem ra chợ bán kiếm tiền như thường. Người ăn bình thường ăn vào cũng khó lòng nhận biết được ngay, cùng lắm chỉ thấy vị chua hơi sắc, bụng dạ hơi cồn cào một chút chứ chẳng đến mức chết người. Làm như thế, cháu có thể vớt vát được thêm ba, bốn chục đồng tiền kẽm để mua thêm nắm gạo, chén thuốc cho cha."

Giọng Tiểu Mãn chùng xuống một nhịp đầy xúc động, nhưng ánh mắt lại bừng lên ngọn lửa kiêu hãnh của phẩm giá:

"Thế nhưng, bà ngoại Lâm Thu Bà của cháu trước khi mất từng cầm tay cháu dặn dò rằng: 'Làm người buôn bán đồ ăn vào miệng thế gian, bàn tay phải sạch, mà cái tâm lại càng phải trong như nước giếng đầu nguồn. Bán một bát dưa hỏng, dối gạt người ăn một lần, là tự tay mình vùi dập đi danh dự và đạo đức của cả một đời người.' Sáng nay cháu nhất quyết gánh theo chiếc hũ nứt này ra chợ, không phải là để lén lút bán cho bà con, mà là để tự răn đe bản thân mình trước mặt bàn dân thiên hạ, và cũng là để minh bạch đến tận cùng với tất cả những ai đã tin tưởng sạp hàng nhà cháu!"

Dứt lời, trước sự sững sờ của Trưởng thôn Phạm Đức Thuận, trước ánh mắt kinh ngạc đến bàng hoàng của hàng chục người đi chợ và vẻ mặt chết lặng của Ngô Quế Hoa, Tiểu Mãn không một chút do dự, hai tay bưng bổng chiếc hũ sành nứt lên.

Cô xoay người, dứt khoát nghiêng tay trút sạch toàn bộ phần dưa có váng trắng cùng dòng nước chua ngả màu vào chiếc thùng gỗ đựng rác thải của chợ đặt ngay cạnh chân mố cầu đá.

"Ào!"

Một dòng nước đục cùng những cọng dưa lỗi trút sạch sành sanh xuống đáy thùng rác, không sót lại dù chỉ một cọng lá nhỏ.

Tiếng nước đổ vang lên khô khốc giữa không gian im phăng phắc. Cả góc chợ phiên Thanh Khê bỗng chốc lặng ngắt như tờ, đến nỗi người ta có thể nghe thấy cả tiếng gió đông bắc thổi qua rặng tre xào xạc bên kia sông.

Người ta nhìn chằm chằm vào chiếc hũ sành rỗng không trơ đáy. Người ta nhìn cô thiếu nữ nghèo mặc chiếc áo nâu vá chằng vá đụp nơi khuỷu tay, trên gương mặt thanh tú của cô tuyệt nhiên không có lấy một tia tiếc nuối hay xót của, mà chỉ có sự kiên định, thanh thản và lòng tự trọng ngời ngời trong đáy mắt.

Trong cái thời buổi thóc cao gạo kém, mùa màng thất bát vì giá rét sương muối, người nghèo hạt cơm rơi xuống đất còn nhặt lên phủi bụi mà bỏ vào mồm. Một bát dưa chua ở chợ bán được những bốn đồng tiền kẽm—bằng nửa bữa cháo hoa của cả một gia đình bốn miệng ăn—vậy mà một đứa trẻ mười bảy tuổi dám công khai đổ bỏ trọn vẹn cả một hũ dưa trị giá gần ba chục đồng tiền ngay trước mặt bàn dân thiên hạ, chỉ vì nó không đạt được độ giòn ngon hoàn hảo nhất!

"Bà con cô bác xem đấy!"

Tiểu Mãn đặt chiếc hũ không xuống đất, quay sang nở nụ cười nhẹ nhõm, giọng nói ấm áp lạ kỳ:

"Nhà họ Diệp cháu buôn bán ở cái chợ phiên này, dưa hỏng dù chỉ một chút cháu cũng kiên quyết đổ bỏ làm phân bón cho đất. Những gì còn lại trên manh chiếu kia—từng cọng cải non xanh mướt mọng sương, từng bát dưa vàng óng thơm nức hương gừng già—đều là những thứ sạch sẽ nhất, ngon lành nhất mà cháu dám lấy danh dự của cha mẹ, của tổ tiên ra để bảo đảm với từng người!"

Một thoáng tĩnh lặng ngỡ ngàng trôi qua trong tích tắc, rồi bất ngờ, một tràng vỗ tay ròn rã vang lên từ phía đám đông!

"Hay! Hay lắm cháu gái!"

"Đúng là đứa trẻ có gốc gác gia giáo, ăn ở có đức có nhân, buôn bán đàng hoàng hiếm thấy!"

"Giữa cái buổi chợ nhiễu nhương này, tìm đâu ra một người bán hàng trọng chữ tín, thật thà như bát nước đầy giống con bé Mãn này chứ!"

Trưởng thôn Phạm Đức Thuận đứng sừng sững bên cạnh, ánh mắt ông nhìn Tiểu Mãn ngập tràn niềm thán phục và xúc động sâu sắc. Ông vuốt chòm râu ngắn dưới cằm, gật đầu liên hồi, giọng nói sang sảng vang vang:

"Khá lắm! Đứa trẻ này thực sự có cốt cách, có chí khí phi thường! Người làm ăn buôn bán mà biết quý trọng chữ tín, biết giữ cái tâm trong sạch hơn cả tiền tài như thế này, sau này ắt sẽ làm nên nghiệp lớn! Thôn Thanh Khê chúng ta nghèo thì nghèo thật, nhưng rất cần những người làm ăn ngay thẳng, quang minh chính đại như cháu!"

Đứng trơ trọi một góc như một bóng ma quỷ ám, Ngô Quế Hoa chứng kiến từ đầu đến cuối màn đổ bỏ dưa của Tiểu Mãn, cả thân hình mụ run rẩy như bị sét đánh ngang tai. Chiếc rổ sứt cạp trên tay mụ rung lên bần bật.

Lần đầu tiên trong suốt hai mươi năm lăn lộn chốn chợ búa, một kẻ tiểu thương già đời, lọc lõi, chuyên dùng đủ trò ma mãnh dìm hàng ép giá, tráo rau dập lấy rau tươi, chèn ép kẻ yếu thế như mụ phải nếm trải cảm giác bẽ bàng, nhục nhã ê chề đến tận xương tủy.

Mụ bàng hoàng nhận ra rằng, những trò khôn lỏi bẩn thỉu, những lời vu khống độc địa của mụ trước sự trung thực và chữ tín đường hoàng của Tiểu Mãn chẳng khác nào những vốc bùn nhơ ném vào vách đá hoa cương sừng sững. Mụ không chỉ thua đứt đuôi về chất lượng rau dưa, mà mụ đã hoàn toàn thảm bại, bị tước đoạt sạch trơn chút thể diện tàn tạ trước sự phán xét của cả cái chợ này. Cúi gằm cái mặt xám ngoét xuống sát ngực, mụ Quế Hoa cắp chiếc rổ rau thối lủi nhanh như một con chuột cống qua khe hở của dòng người, không dám ngoái đầu nhìn lại lấy một lần nào nữa.

Và ngay khi cái bóng lưng còng queo của mụ Quế Hoa vừa khuất dạng sau gốc đa, đám đông người đi chợ lập tức ùa tới sạp hàng như một làn sóng vỡ bờ!

"Tiểu Mãn ơi, bán cho bác ba mớ cải non mau lên! Bác đưa tiền sẵn đây rồi này, không cần thối đâu!"

"Bán cho tôi năm bát dưa chua! Nhớ múc nhiều nước dưa cho tôi nhé, thứ nước giếng đun sôi thơm gừng này mang về nấu canh cá rô hay chan cơm nguội thì ngon tuyệt đỉnh trần đời!"

"Cho tôi hai mớ cải với ba bát dưa! Mau lên cô bé ơi, kẻo người ta tranh nhau mua hết phần bây giờ!"

"Tôi mua bốn mớ cải non! Bác đằng trước làm ơn nhường tôi một mớ với, nhà tôi hôm nay có khách quý dưới trấn lên chơi, tìm đỏ mắt khắp chợ mới thấy được mớ rau tươi ngon nhường này!"

Góc chân cầu đá bỗng chốc biến thành một khung cảnh mua bán náo nhiệt, tưng bừng chưa từng có.

Khách đi chợ chen chúc nhau, người nọ xô người kia, cánh tay nào cũng giơ những đồng tiền kẽm sáng loáng ra phía trước chực chờ thanh toán. Lòng tin sau màn thử dưa công tâm của Trưởng thôn và hành động kiên quyết đổ bỏ hũ dưa lỗi của Tiểu Mãn đã thổi bùng lên một cơn sốt mua sắm tột cùng. Giữa mùa đông giá rét cắt da cắt thịt, khi mà cả vùng Thanh Lĩnh khan hiếm từng cọng rau xanh, thì một sạp hàng vừa có rau tươi roi rói, vừa có dưa muối sạch bong giòn rụm, lại được bán bởi một cô gái trẻ trung thực thà đến mức thà chịu lỗ chứ không chịu bán đồ tì vết, thì còn lý do gì để người ta phải đắn đo ngần ngại nữa?

"Dạ có ngay, có ngay đây ạ! Xin các bác, các cô cứ từ từ, ai cũng có phần ạ!"

Trần A Lan cười tít cả hai mắt lại, miệng liến thoắng, hai bàn tay thoăn thoắt xếp từng mớ cải non cuộn gọn ghẽ vào những manh lá chuối khô đã chuẩn bị sẵn rồi trao tận tay khách hàng.

Diệp Nhị Hòa thì bận rộn đến mức mồ hôi ướt đẫm cả trán giữa trời đông buốt giá. Chiếc rổ tre con ôm khư khư trước ngực cậu chẳng mấy chốc đã trĩu nặng. Tiếng những đồng tiền kẽm rơi vào rổ vang lên lách cách, giòn tan, vui tai như tiếng pháo nổ đầu xuân:

"Dạ cháu xin chín đồng tiền ba mớ cải của bác gái ạ! Dạ của chú ba bát dưa là mười hai đồng, cháu gửi lại chú ba đồng tiền thừa đây ạ, chú cầm cho chắc kẻo rơi xuống rãnh đá!"

Tiểu Mãn đứng bên miệng vò sành da lươn, đôi tay thoăn thoắt không ngừng nghỉ. Cô dùng chiếc muôi gỗ múc từng muôi dưa đầy đặn, vàng óng, thơm phức hương gừng chia đều vào từng chiếc bát gốm, chiếc liếp nan của người mua. Nụ cười tươi tắn, nhã nhặn luôn nở trên môi, cô liên tục cúi đầu cảm ơn từng người một cách chân thành nhất. Mùi dưa chua ngào ngạt quyện trong hơi ấm của tình người xóm giềng làm bừng sáng cả một góc mố cầu rêu phong cằn cỗi.

Chỉ trong chưa đầy một tuần trà—khi mà mặt trời mùa đông vừa mới nhú lên khỏi đỉnh rặng núi đá vôi phía đông—bốn mươi mớ cải non mỡ màng đã được người ta tranh nhau mua sạch sành sanh, không còn sót lại dù chỉ một cọng lá úa rơi rớt trên manh chiếu manh.

Bốn chiếc hũ sành men da lươn lớn cũng cạn trơ đến tận đáy, chỉ còn trơ lại mấy lát gừng già thái chỉ thơm lừng nằm ép mình dưới đáy vò. Thậm chí, nhiều người đi chợ đến muộn không kịp mua dưa còn tha thiết nài nỉ xin Tiểu Mãn múc nốt những muôi nước dưa chua trong veo cuối cùng mang về nhà để làm men gầy mẻ dưa mới cho gia đình.

Chợ phiên Thanh Khê mới chỉ trôi qua được một nửa buổi sáng, sương trên cành cây còn chưa kịp ráo hết, nhưng góc sạp của chị em nhà họ Diệp đã sạch trơn như vừa quét dọn.

Trên tấm bao bố gai sạch sẽ lúc này chỉ còn trơ trọi bốn chiếc hũ sành rỗng không bóng loáng và chiếc rổ tre con đựng đầy ắp tiền kẽm của Nhị Hòa.

Trần A Lan ngồi phệt xuống một tảng đá dăm nhẵn nhụi cạnh chân cầu, thở hổn hển lấy hơi, nhưng nụ cười rạng rỡ thì nở toét tận mang tai. Cô túm lấy vạt áo chẽn quạt lấy quạt để cho mát gương mặt đang ửng hồng vì vui sướng:

"Trời đất quỷ thần ơi, sướng quá Tiểu Mãn ơi! Mày có nhìn thấy cái mặt con mẹ Quế Hoa lúc nãy không? Xám ngoét như cái đít chảo rang cháy, lại còn cụp đuôi lủi như chó cụt đuôi! Đáng đời cái thói ghen ăn tức ở, hại người hại mình!"

"Cũng nhờ có mày đứng ra phụ một tay rao hàng và đỡ lời giúp tao từ đầu đấy, A Lan à." Tiểu Mãn mỉm cười ấm áp, bước lại gần đưa vạt tay áo lau đi vệt mồ hôi lấm tấm trên trán cô bạn thân thiết.

Thấy Trưởng thôn Phạm Đức Thuận đang đứng dặn dò hai tráng đinh tuần chợ chuẩn bị rảo bước đi kiểm tra các dãy hàng thịt, hàng cá phía bên kia chợ, Tiểu Mãn vội vàng bước tới gần ông. Cô cung kính cúi đầu, cất giọng cảm tạ chân thành tự đáy lòng:

"Cháu cảm tạ Trưởng thôn đã phân xử công minh, lấy lại sự trong sạch và danh dự cho sạp hàng nhỏ của chị em cháu. Nếu hôm nay không có Trưởng thôn đứng ra làm chứng, chúng cháu thực sự không biết phải làm sao trước miệng lưỡi vu oan của thím Quế Hoa."

Phạm Đức Thuận dừng bước, chiếc gậy tre bọc đồng khẽ chống xuống mặt đất. Ông nhìn cô thôn nữ áo vải thô với ánh mắt đầy thiện cảm, trân trọng và bao dung của một bậc cha chú trong làng. Ông khẽ xua tay, cất giọng trầm ấm, dặn dò:

"Không cần phải cảm tạ ta làm gì. Cái thế đứng của cháu ngày hôm nay là do chính bản thân cháu tạo dựng nên đấy thôi. Cháu đàng hoàng, ngay thẳng, hàng hóa sạch sẽ, phẩm chất thật sự ngon lành thì dù có kẻ xấu gièm pha trăm phương ngàn kế cũng không thể đánh đổ được. Cứ giữ vững cái tâm làm ăn, cái đạo đức buôn bán như ngày hôm nay, khó khăn túng quẫn nào rồi cũng sẽ qua đi thôi. Thôi, thu dọn đồ đạc mà về nhà sớm đi, trời trở gió đông bắc buốt giá thêm rồi đấy, kẻo lại cảm lạnh."

"Dạ, cháu xin khắc ghi từng lời dạy bảo của Trưởng thôn ạ."

Sau khi bóng dáng Trưởng thôn và hai tráng đinh khuất dần sau dãy sạp bán đồ gốm, ba người nhanh chóng bắt tay vào thu dọn đồ đạc.

Diệp Nhị Hòa cẩn thận xếp bốn chiếc hũ sành rỗng vào hai bên khung sọt tre đã được lót rơm dày dặn êm ái để tránh va đập sứt mẻ trên đường núi gập ghềnh. Chiếc đòn gánh bằng gỗ mít uốn cong cong như lưng tôm lại một lần nữa được cậu thiếu niên đặt nhẹ nhàng lên đôi vai vững chãi. Toàn bộ số tiền kẽm bán được trong suốt buổi sáng sớm—đầy ắp cả một rổ con, nặng trịch—được Tiểu Mãn trút cẩn thận vào chiếc túi vải gai thô dày dặn. Cô buộc chặt miệng túi bằng ba nút thắt dây đay chắc chắn, rồi nhét sâu chiếc túi nặng trĩu ấy vào bên trong lớp áo ngực ấm áp.

Hai trăm đồng tiền kẽm tròn trặn!

Bốn mươi mớ cải non tươi thu về trọn vẹn một trăm hai mươi đồng tiền kẽm, hai mươi bát dưa chua thu về tám mươi đồng tiền kẽm, không thiếu một đồng, không vơi một cọng.

Cầm chiếc túi tiền nặng trịch áp sát vào lồng ngực đang đập rộn ràng, Tiểu Mãn nghe rõ từng nhịp tim bồi hồi của chính mình qua lớp vải thô ráp. Đây là thành quả chắt chiu của bao đêm thức trắng hun khói trấu sưởi ấm mầm cây, là mồ hôi cày xới cải tạo mảnh đất cằn Cồn Gió, là bí quyết muối dưa gia truyền thiêng liêng của bà ngoại Lâm Thu Bà mà cô luôn trân quý giữ gìn như sinh mệnh.

Tiểu Mãn và Nhị Hòa chia tay Trần A Lan ở ngay đầu dốc cầu đá. Họ hẹn nhau phiên chợ tới sẽ lại cùng nhau đổi công, bắt tay vào muối tiếp những vò dưa mới phục vụ bà con dịp cuối năm.

Hai chị em rảo bước thật nhanh trên con đường đất đỏ gập ghềnh men theo chân núi Thanh Lĩnh để trở về căn nhà tranh ba gian xiêu vẹo nơi rìa đông của thôn làng. Gió đông bắc từng cơn vẫn thổi hun hút qua những rặng tre già ven đê, luồn qua từng khe áo buốt giá, nhưng trong lồng ngực của Nhị Hòa và Tiểu Mãn lúc này lại ngập tràn một luồng hơi ấm rạo rực lạ thường.

"Chị ơi," Nhị Hòa vừa sải những bước chân thoăn thoắt gánh đôi sọt tre, vừa ngoái đầu lại nhìn chị gái mình, ánh mắt đen láy lấp lánh niềm tự hào khôn xiết. "Hôm nay chị giỏi thật đấy! Chị đứng trước mặt Trưởng thôn với mụ Quế Hoa cứ như một vị tướng oai phong trên chiến trường vậy! Em nhìn thấy mấy bác mấy chú trong làng ai nấy đều tấm tắc gật đầu khen ngợi, từ nay sạp dưa họ Diệp nhà mình chắc chắn sẽ nức tiếng khắp cả vùng Thanh Khê này cho mà xem!"

Tiểu Mãn mỉm cười dịu dàng với em trai, nhưng bàn tay giấu trong vạt áo thô vẫn vô thức áp chặt vào túi tiền bên ngực trái.

Số tiền lẻ kêu leng keng trong túi vải, nhưng kỳ hạn của Lương Quảng Tài đã điểm ngay ngày mai.