Tiệm mở cửa như thường

Cuối tháng thứ chín kể từ ngày Bảo xách chiếc ba lô bạc phếch bước xuống chuyến xe đò chót trở về lại Hải An, vạt nắng sớm mùa thu rọi xiên qua song cửa sổ bằng gỗ mộc, rải một dải sáng vàng nhạt thẳng vào góc bàn bếp quen thuộc, nơi đặt cuốn sổ chi tiêu gia đình đã sờn rách cả bốn góc gáy.

Mép giấy thếp vở học trò kẻ ô carô bốn ly đã quăn queo theo thời gian và những lần lật giở bằng những ngón tay còn vương bụi than hay vệt luyn đen. Những vệt mực Cửu Long màu xanh thẫm từ những ngày đầu tiên cậu đặt chân về nhà, khi còn nắn nót ghi từng ngàn đồng mua gói cơm bụi, chiếc bánh mì không ruột chan nước tương lót dạ, giờ đây đã dần nhường chỗ cho những dòng chữ cứng cáp, dứt khoát và đĩnh đạc hơn hẳn: tiền săm lốp dự phòng cỡ hai mươi sáu inch nhập lại từ đại lý cấp hai ngoài huyện lộ, tiền dầu hôi ngâm rửa líp tầng và tẩy cặn cát biển, tiền trích nộp định mức sinh hoạt chung hằng tháng. Nằm ngay ngắn bên cạnh cuốn sổ đã ngả màu cháo lòng là chiếc phong bì giấy xi măng màu nâu nhạt, mép dán còn gợn chút hồ khô và vương thoang thoảng mùi dầu máy đặc trưng của một gian xưởng cơ khí suốt ngày đóng kín cửa tránh gió mặn.

Chiều hôm qua, trước khi gài then then sắt cánh cửa gỗ ván sến của tiệm, cô Mai đã cất tiếng gọi Bảo vào bàn tính tiền đặt ở góc trong cùng. Người thợ cả già nua kéo chiếc ngăn kéo gỗ kêu cọt kẹt một tiếng khô khốc quen thuộc, đưa chiếc phong bì tận tay cậu bằng cả hai bàn tay xương xẩu. Đúng hai triệu tám trăm ngàn đồng tiền mặt, bên trong kèm theo một mẩu giấy xé vuông vức từ cuốn sổ tay thợ cả có dòng chữ viết bằng bút chì dầu sắc nét: *“Lương thợ phụ tháng thứ nhất — Trần Gia Bảo. Trừ công vắng: 0. Thưởng chuyên cần: 0. Thực nhận: 2.800.000đ. Đã kiểm tra giờ chấm công.”*

Không hề có một lời khen nào hoa mỹ hay bay bổng. Cô Mai chỉ khẽ đưa mắt nhìn cậu qua gọng kính lão trễ xuống tận chóp mũi, ngón tay cái quấn băng thun màu da để chống cơn đau nhức của chứng thoái hóa khớp gõ nhẹ hai tiếng dứt khoát lên mặt bàn gỗ dầu đã lồi lõm vết đục: “Làm thợ phụ rồi thì trách nhiệm phải đi liền với từng con ốc mình siết, từng vòng ren mình vặn vào bát phốt. Tháng này tiệm không phải bù một cắc nào vì lỗi lắp ẩu hay quên chốt hãm của mày, giữ được cái nếp cẩn trọng vậy là tốt. Cầm đủ tiền về mà thu xếp việc nhà cho đâu ra đó.”

Bảo ngồi một mình bên mép chiếc phản gỗ lim mát rượi đặt sát vách tường gian nhà nhỏ ở Xóm Cồn. Gió biển từ ngoài bãi ngang thổi thốc qua rặng phi lao, mang theo cái ẩm ướt nồng đượm của triều kiệt rạng sáng. Cậu cẩn thận rút từng tờ tiền polyme màu xanh ngắt phẳng phiu ra khỏi phong bì, vuốt lại từng nếp gấp mép rồi đếm từng tờ một cách chậm rãi, rành mạch. Cậu tách riêng một triệu hai trăm ngàn đồng, gồm hai tờ năm trăm ngàn và một tờ hai trăm ngàn còn mới, đặt ngay ngắn lên trên bìa cuốn sổ chi tiêu, sát cạnh chiếc chén sứ hoa lam úp sẵn từ bữa tối hôm qua của cha.

Một triệu hai trăm ngàn đồng — đúng số tiền sinh hoạt cố định mà hai cha con đã ngồi lại với nhau để tính toán sòng phẳng khi Bảo chính thức bước qua giai đoạn học việc không lương để nhận việc làm có thù lao: sáu trăm ngàn đồng tiền góp vào mâm cơm hai bữa mỗi ngày do ông Lâm đi chợ sớm mua cá tươi và rau củ ngoài bến; ba trăm ngàn đồng chia đôi tiền điện thắp sáng và tiền điện chạy máy bơm hút nước từ giếng khơi mạch cát; ba trăm ngàn đồng còn lại là phụ phí hương hỏa ngày rằm, mùng một và mắm muối, dầu lửa dự phòng trong chạn. Số tiền còn lại một triệu sáu trăm ngàn, Bảo chia làm hai phần bằng nhau: tám trăm ngàn đồng cậu dự định mang ra bưu điện thị trấn gửi vào tài khoản tiết kiệm định kỳ mang tên mình, dành riêng cho việc tích lũy mua sắm đồ nghề chuyên dụng cá nhân và dự phòng những ngày ốm đau trái gió trở trời; tám trăm ngàn đồng còn lại để trong ngăn ví bạt làm chi phí xăng xe máy đi lại, mua sắm đồ dùng cá nhân tối thiểu và cốc trà đá vỉa hè trong suốt ba mươi ngày tới.

Trên trang sổ carô mở sẵn trước mặt, Bảo dùng cây thước sắt hai mươi phân kẻ ba cột dọc thẳng tắp bằng mực đen: Khoản mục, Dự toán, Thực chi. Từng con số được điền vào gọn gẽ, khô khốc, không thừa một nét lượn, nhưng nó vững vàng và chuẩn xác hệt như một bộ khung sườn xe thép đã qua thử tải bằng quả rọi cơ khí.

Tiếng chân bước chậm rãi, nằng nặng ngoài hiên cắt đứt dòng suy nghĩ miên man của cậu. Ông Lâm đi đôi ủng cao su màu nâu sẫm, khoác trên mình chiếc áo bảo hộ bạt xanh đã bạc phếch màu muối biển và sờn rách ở hai bên bả vai bước vào nhà. Cơ sở thu mua hải sản ngoài bến cá sáng nay vãn ghe sớm hơn thường lệ sau những ngày biển lặng, lượng cá cơm và cá nục kéo vào bờ không nhiều, phu bốc vác như ông được phân kíp nghỉ sớm. Ông bước ra sàn nước lộ thiên bên hông bếp, vặn vòi xối sạch lớp cát mịn và vảy cá bám trên ủng cao su, cởi ủng để ngoài thềm rồi rửa kỹ đôi bàn tay gân guốc, nứt nẻ vì ngâm nước mặn bằng xà phòng bột. Ông lau khô tay vào góc chiếc khăn bông cũ máng trên dây kẽm rồi bước vào gian bếp nhỏ.

Thấy xấp tiền polyme cùng cuốn sổ chi tiêu mở sẵn dưới dải nắng sớm rọi qua khung cửa, bước chân của ông Lâm khựng lại một nhịp ở bậu cửa. Đôi mắt sâu hoắm của người đàn ông cả đời lam lũ dừng lại thật lâu trên những con số mực đen ngay ngắn, rồi chuyển sang nhìn thẳng vào gương mặt phẳng lặng của con trai. Bảo đứng dậy khỏi mép phản, hai tay cậu nâng nhẹ xấp tiền và cuốn sổ, đẩy sang phía chiếc ghế đẩu đối diện:

— Ba, chiều hôm qua cô Mai đã phát lương thợ phụ tháng đầu tiên của con. Trọn vẹn hai triệu tám trăm ngàn đồng tiền mặt. Con gửi ba phần tiền sinh hoạt tháng này một triệu hai trăm ngàn như hai cha con mình đã bàn tính từ bữa trước. Ở trang sổ dưới, con có ghi chi tiết từng khoản dự trù chi tiêu trong tháng, ba coi qua giùm con xem có cần thêm bớt khoản nào không.

Ông Lâm không vội vàng đưa tay cầm lấy xấp tiền. Người đàn ông phu cá kéo chiếc ghế đẩu bằng gỗ tạp đóng sơ sài ngồi xuống, đặt đôi bàn tay thô ráp, chai sần từng mảng lớn lên mặt bàn. Những ngón tay thô bè khẽ lật lật mấy trang sổ cũ phía trước. Những trang giấy ố vàng của chín tháng trước từng ghi lại khoản nợ bốn trăm ngàn đồng đầu tiên cha phải rút từ đáy túi áo cúc bấm cho cậu dằn túi khi mới từ bến xe bước về; rồi đến những dòng mực đỏ trừ hai mươi ngàn, ba mươi ngàn đồng tiền đền vỏ ruột xe đạp của khách mà cậu vô ý móc rách thuở còn học việc lóng ngóng; xen lẫn những dòng ghi chú vụn vặt về tiền mua dầu cù là, bông băng khi tay trượt cờ-lê toạc da chảy máu.

Và giờ đây, ngay trước mắt ông, là những dòng mực xanh mực đen thẳng tắp ghi nhận mức thu nhập lao động thực tế từ chính mồ hôi của cậu — không một đồng vay mượn, không một lời xin xỏ bù lỗ, và hoàn toàn vắng bóng những con số ảo tưởng lấy từ bảng so sánh mức lương văn phòng tám triệu hay mười hai triệu của bạn bè cùng khóa đại học mà Bảo từng vội vã lật úp lại giấu đi mỗi khi thấy bóng dáng cha đi qua buồng.

Ánh mắt người cha dừng lại rất lâu ở con số tổng kết thực nhận cuối trang giấy. Đôi mắt trũng sâu, viền mi sạm đen vì nắng gió khơi xa và những đêm thức trắng chờ tàu cá cập bến của ông không còn nét âu lo gay gắt, thắt thỏm của cái ngày Bảo xách chiếc ba lô con cóc lủi thủi bước xuống xe đò giữa buổi trưa đứng bóng. Nỗi căng thẳng ngột ngạt từng khiến hai cha con không thể ngồi chung quá năm phút trong một bữa cơm đạm bạc suốt những tháng đầu tiên dường như đã tan biến tự lúc nào, nhường chỗ cho vẻ trầm tĩnh, an lòng đến lạ lùng của một người cha phu già nhận ra đứa con trai duy nhất của mình cuối cùng đã chịu đặt đôi chân trần vững chãi lên mặt đất đầy cát sạn.

Ông Lâm chầm chậm vươn bàn tay sạm màu nắng gió ra, gom những tờ tiền polyme lại cho thật ngay ngắn, miết phẳng mép tiền rồi nhét gọn vào túi áo ngực chiếc áo bảo hộ, cẩn thận cài từng chiếc cúc nhựa lại.

— Được rồi. Ba cầm đủ một triệu hai. Tiền chợ búa mắm muối ba lo liệu như mọi khi, bữa nào ở tiệm nhiều việc phải làm trễ giờ thì nhớ nhắn một tiếng hoặc nhờ người đạp xe ngang báo để ba biết chừng chừa cơm, đừng có để cơm nguội canh lạnh nuốt không trôi.

Ông khép cuốn sổ carô lại bằng một cử chỉ dứt khoát nhưng nhẹ nhàng, rồi đẩy cuốn sổ trở lại phía mép bàn của Bảo:

— Còn lại mấy khoản kia cứ giữ lấy mà phòng thân với mua thêm đồ nghề tốt mà làm. Cái nghề cơ khí sửa xe này ăn nhau ở đồ nghề bén ngọt với con mắt nhìn chuẩn bệnh cho xe, không chịu tích lũy phòng xa thì tới lúc đồ nghề gãy hỏng, cần sửa chữa việc lớn lại lúng túng đi mượn nợ người ta, nhục lắm.

***

Hai cha con chưa kịp nói thêm câu nào thì ngoài ngõ râm ran tiếng lẹt xẹt của đôi dép tổ ong cọ trên mặt đường đất cát, kèm theo tiếng xích líp khô dầu rít lên từng hồi “ken két, ken két” chói tai. Bà Tư bán cá khô ở đầu xóm Cồn quẹo chiếc xe đạp mini Trung Quốc cũ mèm vào khoảng sân đất nện râm mát dưới bóng cây trứng cá đang rụng đầy hoa trắng li ti.

— Anh Lâm có nhà không đó anh Lâm ơi? — Bà Tư cất giọng rổn rảng, tay xách chiếc làn nhựa màu đỏ đựng mớ rau muống bè và bó hành tươi vừa mua ngoài chợ huyện, chiếc nón lá rách vành treo lủng lẳng bên khuỷu tay.

Ông Lâm đứng dậy bước ra bậu cửa, vẻ mặt lấy lại nét điềm đạm, ít nói thường ngày:

— Tui đây chị Tư. Đi chợ huyện về sớm vậy? Xe cộ sao mà kêu dữ dằn vậy chị?

Bà Tư dựng chiếc chân chống xe nghiêng xuống nền sân, đưa vạt áo bà ba quẹt những giọt mồ hôi đang rịn ra trên trán, ánh mắt liếc xéo qua khung cửa bếp thấy Bảo đang đứng thu dọn cuốn sổ bên bàn. Bà bước tới gần bậc thềm, hạ giọng xuống một tông, cái giọng nửa tò mò, nửa muốn thăm dò chuyện nhà người khác vốn rất đặc trưng của những người đàn bà quanh năm buôn bán nơi xóm biển:

— Thấy thằng Bảo có nhà nên tui ghé tạt qua hỏi thăm chút đỉnh. Sáng nay mấy bà ngoài chợ huyện xôn xao kháo nhau dữ lắm, bảo con bé Hai nhà chú Sáu ngoài ngã ba đỗ đại học kinh tế trên tỉnh rồi, chuẩn bị làm mâm cơm nhập học rình rang cả xóm. Tui mới sực nhớ ra hồi trước thằng Bảo nhà anh cũng học đúng cái trường đó, cái ngành sổ sách chi đó. Tự dưng đang học năm ba ngon lành, người ta mong không được, nó lại đùng đùng bỏ ngang cuốn gói về xứ cát này... Anh Lâm này, tui nói thiệt bụng chớ anh có thấy tiếc đứt từng đoạn ruột không? Tiền của chắt bóp đổ vô mấy năm trời ròng rã, bằng cấp nửa mảnh cũng không có, giờ về đây ngày ngày cầm cái kìm, cái mỏ-lết lấm lem dầu mỡ cặn đen thui, người ngoài nhìn vô họ cứ dị nghị, bảo uổng công cha mẹ còng lưng nuôi ăn học bằng bè bằng bạn.

Gian nhà bếp bỗng chốc im ắng đến mức chỉ còn nghe thấy tiếng lá trứng cá xào xạc ngoài sân và tiếng gió luồn qua khe liếp.

Bảo đứng nép phía sau lưng cha, lồng ngực cậu khẽ thắt lại thành một khối nghẹn ứ. Từng câu từng chữ của bà Tư như một chiếc kim sắt chọc thẳng vào vết sẹo chưa kịp lành hẳn trong tâm trí cậu. Đó chính là câu hỏi tàn nhẫn từng bóp nghẹt cổ họng cậu suốt những ngày đầu tiên vác mặt về làng; từng khiến cậu sợ hãi ánh nhìn của đám bạn cũ cùng trang lứa, không dám ngẩng đầu nhìn ai mỗi lần bước chân ra ngõ; và từng khiến cha cậu đóng chặt cửa buồng ngồi lặng lẽ hút thuốc rê trong bóng tối suốt bao đêm trắng. Bảo vô thức nắm chặt lấy mép túi chiếc quần bảo hộ lao động dày cộp, nín thở chờ đợi một tiếng thở dài thảng thốt, một cái xua tay lảng tránh hay một câu phân bua gượng gạo quen thuộc từ người cha.

Thế nhưng, ông Lâm không hề cúi đầu, cũng chẳng né tránh ánh nhìn soi mói của người đàn bà hàng xóm. Ông đứng thẳng lưng trên bậc thềm gạch, hai bàn tay buông thong thả bên hông áo bạt. Khuôn mặt sạm đen vì muối mặn của ông không hề biến sắc, chẳng lộ ra dù chỉ một nét ngượng ngùng, xấu hổ hay bực bội. Giọng ông cất lên đều đặn, rành rọt, từng lời thốt ra chắc nịch như chiếc cọc gỗ lim đóng xuống lòng bãi bồi:

— Chẳng có gì phải giấu giếm hay tiếc nuối hết chị Tư à. Hồi đó cháu nó lên trúng cái ngành không hạp với tính nết, cố bám víu theo học chỉ tổ tốn kém thêm tiền bạc của nhà mà đầu óc chẳng thông, không nên trò trống gì cho ra hồn. Bây giờ cháu nó đã làm thợ phụ chính thức ở tiệm sửa xe của cô Mai bên phố huyện rồi. Có hợp đồng giao kèo đàng hoàng, ngày làm đủ tám tiếng, việc làm đều đặn quanh năm suốt tháng không lo thiếu việc. Tháng này nó tự tay nhận lương thợ phụ, tự mang tiền về đóng tiền ăn, tiền điện nước cho tui sòng phẳng, nuôi được cái thân nó đàng hoàng mà không phải ngửa tay xin tui một đồng cắc nào nữa. Con người ta sống ở đời, lao động bằng chính mồ hôi nước mắt của mình, có cái nghề thực tế lận lưng để sống lương thiện nuôi thân thì làm ở đâu cũng là đàng hoàng, có chi đâu mà phải sợ người đời dị nghị hay bàn tán.

Bà Tư thoáng khựng lại trước câu trả lời dứt khoát, không chút nao núng của người đàn ông phu cá vốn nổi tiếng cục mịch, ít lời. Nét tò mò, xoi mói trên gương mặt có nhiều nếp nhăn của bà chùng xuống, chuyển dần sang một cái gật đầu chầm chậm đầy vẻ công nhận:

— Dạ... anh Lâm nói vậy nghe cũng chí lý. Thời buổi bây giờ khối đứa cầm cái bằng cử nhân ra trường mà lông bông thất nghiệp, ăn bám cha mẹ già cũng khổ trần ai. Thôi thì có cái nghề thực tế nắm chắc trong tay, tự nuôi nổi cái thân mình là bậc cha mẹ đã nhẹ được cái đầu rồi. À... mà thằng Bảo này, tiện thể mày coi giùm cô cái xích xe chút nghen, mấy bữa nay đạp đi giao cá khô mà nó cứ trượt trượt, xích nhảy loạn xạ nghe ghê cái chân quá chừng.

Bảo thở hắt ra một hơi dài nhẹ nhõm, bước nhanh ra hiên sân đất, cúi người xuống nhìn vào cụm đĩa xích chiếc xe mini. Cậu đưa ngón tay trỏ đã khô ráo lay nhẹ từng mắt xích, đôi mắt chăm chú quan sát độ võng của đường sên và độ mòn của những chiếc răng đĩa:

— Dạ, sợi xích này bị chùng quá mức rồi cô Tư ơi, mỡ bò cũ bám đầy cát biển nên khô khét hết trơn rồi. Đĩa trước răng còn dày nhưng mắt xích dão nhiều, đạp nặng là nó nhảy rãnh ngay. Trưa nay cô cứ để xe lại đây, cháu dùng cảo cắt bớt một mắt sên, tăng lại trục sau rồi châm thêm dầu nhớt chịu mặn cho cô. Chiều cô đi chợ về ghé qua dắt về, xe lối xóm cháu không tính tiền công đâu ạ.

— Ừa, vậy phiền cháu nghen Bảo! Chiều cô ghé lấy!

Bà Tư vui vẻ để chiếc xe lại dưới bóng cây trứng cá rồi xách làn rảo bước đi bộ về phía ngõ trong.

Ông Lâm đứng tựa lưng vào mép cửa gỗ, lặng lẽ nhìn theo bóng dáng người hàng xóm khuất sau rặng dâm bụt, rồi quay đầu lại nhìn con trai đang ngồi xổm bên chiếc xe đạp mini, tay mân mê từng mắt xích sắt. Ông không nói thêm bất cứ lời giáo huấn nào, chỉ khẽ gật đầu một cái thật nhẹ rồi quay gót bước vào bếp, với tay lấy chiếc xoong nhôm chuẩn bị bắc nồi cơm trưa.

Đứng giữa khoảng sân ngập tràn nắng vàng và mùi hoa trứng cá thoang thoảng, Bảo nghe thấy một làn gió biển mát rượi thổi lướt qua ngực áo bảo hộ của mình. Một cảm giác nhẹ nhõm, thanh thản kỳ lạ lan tỏa khắp từng tế bào trong cơ thể cậu — sự giải tỏa này không đến từ những lời thanh minh hoa mỹ hay những lý lẽ tự huyễn hoặc bản thân, mà nó bắt nguồn từ chính sự thật mộc mạc đã được cha cậu thừa nhận một cách công khai, không chút hổ thẹn trước ánh mắt của xóm giềng.

***

Bữa cơm tối hôm đó diễn ra trong gian bếp nhỏ, dưới ánh sáng vàng ấm áp tỏa ra từ chiếc bóng đèn tròn bốn mươi oát treo lơ lửng trên sợi dây điện bọc vải. Gió chướng cuối thu bắt đầu thổi từng cơn ràn rạt qua khe cửa sổ khép hờ, mang theo cái lạnh se sắt lẫn vị mặn chát của biển và tiếng lá dừa khô va vào nhau lách cách sau vườn nhà.

Trên chiếc mâm nhôm tròn đã lõm vài chỗ, bữa cơm gia đình hôm nay đượm vẻ ấm cúng và tươm tất hơn hẳn những ngày thường: một đĩa cá nục kho quéo đậm màu cánh gián, mỡ cá tươm ra sóng sánh rắc thêm chút tiêu sọ thơm nức mũi; một bát canh chua cá khoai nấu với lá me non đầu mùa, điểm xuyết vài cọng ngò gai thái nhỏ; và một đĩa rau muống luộc xanh mướt được chấm kèm với nước kho cá đậm đà.

Bảo cẩn thận xới cơm đầy hai chiếc bát sành men trắng, so đôi đũa tre ngay ngắn rồi đặt trước mặt cha. Cậu múc một thìa canh chua nếm thử vị chua thanh mát của lá me, ngước mắt nhìn những vết sẹo dài và lớp chai sần đóng dày trên mu bàn tay ông Lâm đang cầm đũa. Khoản tiền nợ học phí và tiền sinh hoạt gần hai mươi triệu đồng của những năm tháng giảng đường dở dang vẫn là một vết hằn sâu hoắm trong tâm khảm của Bảo — một món nợ bằng mồ hôi và những đêm thức trắng kéo lưới bốc cá của cha mà cậu biết rõ mình không thể nào trong một sớm một chiều trả hết được. Nhưng giờ đây, trong lòng cậu không còn tồn tại những lời hứa hẹn viển vông, to tát hay những dự định trên mây để xoa dịu cảm giác tội lỗi như trước nữa.

— Ba này, — Bảo đặt nhẹ bát cơm xuống mép mâm nhôm, cất giọng trầm tĩnh và rành rọt. — Khoản tiền học phí đại học hồi trước ba gom góp cho con từng kỳ, con vẫn nhớ như in trong đầu, không khi nào dám quên. Mức lương thợ phụ khởi điểm của con ở tiệm mỗi tháng sau khi trừ tiền sinh hoạt một triệu hai đóng cho ba và tám trăm ngàn tiền chi tiêu tằn tiện, con vẫn còn dư ra được đúng tám trăm ngàn. Con đã tính kỹ rồi, mỗi tháng con sẽ trích riêng năm trăm ngàn đem gửi vào sổ tiết kiệm tích lũy ở bưu điện. Cứ góp đều đặn từng tháng một như vậy, chừng hai đến ba năm nữa tay nghề của con cứng cáp, được cô Mai nâng bậc thợ chính hoặc con nhận làm thêm xe ngoài giờ, con sẽ gom đủ số tiền đó để hoàn lại trọn vẹn cho ba dằn túi dưỡng già.

Ông Lâm đang và dở miếng cơm cá nục, nghe con trai nói rành rẽ từng câu từng chữ thì đôi đũa tre trên tay ông khựng lại. Người phu già ngước đôi mắt sâu thẳm lên nhìn con trai mình. Trong ánh nhìn ấy hoàn toàn vắng bóng sự xét nét, giận dữ hay ngờ vực của những ngày tháng cũ. Ông không trả lời ngay, mà chầm chậm đưa đũa gắp một khúc cá nục kho tròn lẳn, nạc thịt nhất và đượm đà nước sốt, đặt gọn gàng vào chính giữa miệng bát cơm của Bảo.

— Cứ ăn đi cho nóng, cơm canh nguội ngắt ăn vào đau bụng, — ông Lâm nói, thanh âm trầm ấm và mộc mạc khác hẳn vẻ cộc cằn ngày thường. — Chuyện tiền nong học phí ngày trước, một khi ba đã nói là buông bỏ thì ba không bao giờ nhắc lại để chì chiết, làm khổ mày làm gì nữa. Đồng tiền mồ hôi nước mắt mình chắt bóp đổ ra sông ra biển ai mà chẳng tiếc, nhưng cái tiếc lớn nhất là tiếc công toi nếu mày sau cơn ngã quỵ lại buông xuôi, lêu lổng làm hư cái thân. Bây giờ mày biết ngồi lại tính toán, biết chắt chiu tích lũy từng đồng từng cắc bằng chính sức lao động của mình như vậy là ba mừng trong bụng rồi. Nhưng mày phải nghe kỹ lời ba dặn đây: chớ có tằn tiện quá mức mà nhịn ăn nhịn uống, bớt xén vào bữa cơm hằng ngày. Cái nghề sửa xe đạp cơ khí coi bề ngoài vậy chứ nó bòn rút sức lực ghê gớm lắm. Suốt ngày phải còng lưng cúi rạp, hít bụi sắt, gồng hết gân cốt hai cánh tay mà siết từng con ốc chết, không có sức vóc thì không tài nào bám trụ lâu dài với nghề được đâu. Cứ ăn uống cho đủ chất, mua sắm đồ bảo hộ, găng tay, khẩu trang cho đàng hoàng tử tế. Số tiền tích lũy đó mày cứ giữ lấy trong sổ của mày, khi nào gom góp đủ thành một món tiền lớn, cần mua sắm máy móc đồ nghề chuyên dùng hay tính chuyện mở rộng làm ăn thì đem ra mà dùng, ba còn sức bốc cá, chưa chết đói mà bắt mày phải trả nợ gấp.

Vị bùi béo, đậm đà của khúc cá kho tan dần nơi đầu lưỡi. Bảo cúi đầu thật thấp, và một miếng cơm lớn vào miệng để che đi đôi mắt đang cay xè và sống mũi rưng rưng. Trong lồng ngực cậu lúc này dâng trào một cảm giác ấm áp, vững chãi chưa từng có suốt hai mươi mấy năm cuộc đời.

Không hề có những cái ôm siết kịch tính, không có những lời thề thốt đao to búa lớn hay những giọt nước mắt bi lụy nghẹn ngào, sự hòa giải thực sự giữa hai người đàn ông — một người phu bốc vác miền biển và một người thợ sửa xe đạp mới vào nghề — đã được hàn gắn một cách tự nhiên và bền bỉ như thế. Nó được xây đắp kiên cố trên nền tảng của sự tôn trọng giá trị lao động chân chính và sự thấu cảm thầm lặng qua từng bữa cơm đạm bạc mỗi ngày.

***

Sáng ngày hôm sau, khi màn sương sớm còn bảng lảng trên những rặng phi lao ven bờ vịnh, Bảo đạp chiếc Martin 107 thẳng tiến về phía trường Trung học cơ sở Hải An trước giờ mở cửa tiệm để nộp hồ sơ theo dõi kỹ thuật định kỳ.

Vừa dựng chiếc xe đạp ngay ngắn dưới bóng cây bàng xùm xòa cạnh dãy phòng Đoàn Đội, cậu đã nhìn thấy cô giáo Lê Thu Hạnh bước nhanh ra khỏi bậc thềm với một tập hồ sơ kẹp bìa xanh phẳng phiu trên tay. Nét mặt của người cô giáo phụ trách dự án phương tiện học đường rạng rỡ hẳn lên khi nhìn thấy dáng người thợ trẻ:

— Bảo đấy à, khéo quá, cô đang định tiện đường đạp xe ghé qua tiệm để đưa tận tay cho em và cô Mai tập tài liệu này đây! — Cô Hạnh mỉm cười đôn hậu, trao tập hồ sơ còn thơm mùi mực in cho Bảo.

Trên trang bìa giấy cứng in đậm dòng chữ tiêu đề: *“Báo cáo tháng thứ nhất — Vận hành và giám sát Đội xe hỗ trợ phương tiện đến trường (Năm học 2024 – 2025)”*. Phía dưới góc phải là chữ ký nắn nót của Hiệu trưởng nhà trường cùng dấu mộc đỏ tươi, sắc nét của Hội Khuyến học thị trấn Hải An.

Bảo cẩn thận lật giở từng trang tài liệu với những bảng biểu chi tiết do chính tay cô Hạnh tỉ mỉ tổng hợp suốt bốn tuần qua. Cả mười hai chiếc xe đạp trong chương trình hỗ trợ — từ chiếc cào cào gióng ngang đôi mã số X02 của em Phạm Ngọc Linh ở Xóm Cồn, chiếc mini Nhật của em Lan ở ngã ba Cây Me, cho đến mười chiếc xe phân bổ cho học sinh nghèo ở xóm Chài và xóm Đáy — đều duy trì hoạt động vận hành liên tục, an toàn tuyệt đối trên mọi cung đường bùn đất, cát lún đến trường trong suốt tháng đầu năm học. Không xảy ra một vụ va chạm giao thông nào, không có bất kỳ sự cố gãy khung sườn, đứt cáp phanh hay nứt vỡ càng xe nào được ghi nhận.

Bản báo cáo ghi chép số liệu vô cùng chuẩn xác: tổng số ki-lô-mét vận hành ước tính của toàn bộ đội xe mười hai chiếc đã vượt mốc hai nghìn bốn trăm cây số. Sự cố kỹ thuật duy nhất phát sinh trong cả tháng vừa qua là trường hợp rỗ bi bát phốt trục giữa của chiếc xe X02 do em Linh đạp qua đoạn đường ngập triều cường lẫn cát mặn hồi đầu tháng; sự cố đó đã được tiệm xử lý triệt để, đúng quy trình kỹ thuật với tổng chi phí phụ tùng thay thế tròn trĩnh hai mươi lăm ngàn đồng, trích từ Quỹ dự phòng hao mòn một triệu hai trăm ngàn đồng ban đầu. Hiện tại, số dư của Quỹ dự phòng vẫn còn nguyên một triệu một trăm bảy mươi lăm ngàn đồng, đang được lưu giữ an toàn trong két sắt của thủ quỹ nhà trường.

Ở trang tài liệu cuối cùng, bảng phân kỳ bảo dưỡng kỹ thuật định kỳ cho quý tiếp theo đã được vạch ra chi tiết theo từng mốc thời gian: cứ vào sáng thứ Hai của tuần đầu tiên mỗi tháng, tiệm của cô Mai sẽ cử thợ phụ sang nhà xe của trường để trực tiếp kiểm tra tải trọng, tra dầu mỡ bôi trơn cho xích líp, cân chỉnh nan hoa và siết lại ốc chén cổ cho toàn bộ mười hai chiếc xe với định mức thù lao khoán gọn năm mươi ngàn đồng cho mỗi buổi bảo trì.

— Các em học sinh giữ gìn xe cẩn thận và quý xe lắm Bảo à, — cô Hạnh nói, ánh mắt ánh lên niềm xúc động chân thành. — Con bé Linh ở Xóm Cồn chiều nào đi học về cũng lấy giẻ khô lau sạch từng hạt cát bám trên vành nhôm và líp xe đúng như những gì em đã dặn dò khi bàn giao xe. Cả Ban giám hiệu lẫn các bậc phụ huynh đều bày tỏ sự an tâm tuyệt đối. Dự án của chúng ta đã làm rất chắc chắn ngay từ những bước đầu tiên, không chạy theo phong trào phô trương số lượng nên bây giờ đi vào vận hành thực tế mới êm ả và quy củ như thế này. Em về tiệm chuyển lời cảm ơn sâu sắc của nhà trường tới cô Mai giúp cô nhé.

— Dạ, em cảm ơn cô Hạnh nhiều lắm ạ. Phía tiệm chúng em nhất định sẽ duy trì lịch kiểm tra định kỳ đúng ngày giờ đã ký kết, tuyệt đối không để các em học sinh bị gián đoạn việc đến trường vì xe hỏng hóc đâu cô.

Cầm bản báo cáo có dấu mộc đỏ tươi trên tay, Bảo cẩn thận luồn nó vào chiếc cặp tài liệu bằng da simili cài sau poóc-ba-ga xe đạp. Trong lồng ngực cậu dâng lên một niềm kiêu hãnh thầm lặng nhưng vững chãi vô cùng. Dự án mười hai chiếc xe đạp không còn là một gánh nặng tâm lý đè nặng của những lời hứa hẹn bồng bột hay những áp lực thành tích vô hình từ bên ngoài; nó đã thực sự hòa vào nhịp sống thường nhật của những đứa trẻ nghèo vùng biển, vận hành an toàn và chuẩn xác nhờ vào sự chính xác của từng con ốc, từng vòng bi thép đã được tôi luyện và lắp ráp đúng kỹ thuật.

***

Đúng bảy giờ sáng, Bảo có mặt trước thềm Tiệm Sửa Những Điều Chưa Muộn.

Thị trấn ven biển bắt đầu guồng quay của một ngày mới trong nhịp điệu sinh hoạt hối hả và quen thuộc. Mùi cá cơm hấp chín từ các lò sấy ven sông theo ngọn gió sớm lan tỏa khắp không gian, tiếng còi xe khách chạy tuyến liên tỉnh bấm dồn dập ở khúc quanh ngã ba Cây Me, hòa cùng tiếng người mua kẻ bán í ới gọi nhau từ các sạp hàng rau quả bên hông chợ huyện dội lại.

Bảo bước tới trước hiên tiệm, rút chiếc chìa khóa tra vào ổ khóa đồng đã mòn cạnh. Cậu mở khóa, dùng cả hai bàn tay đẩy nhẹ hai cánh cửa bằng ván sến già đã bóng nước thời gian sang hai bên. Cánh cửa mở rộng đón trọn vạt nắng sớm vàng óng rọi thẳng vào gian xưởng cơ khí gọn gàng, ngăn nắp. Mùi dầu hôi ngâm tẩy rỉ sét, mùi cao su nồng đượm của những chồng săm lốp mới tinh và mùi mỡ bò kháng mặn quen thuộc ùa ra đón lấy cậu.

Trên mảng tường gạch quét vôi trắng ở gian chính, tấm thẻ thợ phụ bằng nhựa mica cứng cáp mang dòng chữ in hoa màu đỏ *“TRẦN GIA BẢO”* nằm ngay ngắn trên chiếc đinh sắt mới đóng, nằm liền kề bên chiếc cờ-lê mười hai đã nhẵn bóng qua bao năm tháng sử dụng. Dưới sàn xi măng, toàn bộ sáu xác xe đạp cũ bị loại bỏ từ đợt kiểm định kỹ thuật tháng trước đã được rã rời thành từng cụm phụ tùng, phân loại kỹ càng vào từng chiếc rổ nhựa màu xanh; khu vực làm việc của người thợ chính và thợ phụ sạch bóng, không vương vãi lấy một vệt dầu thừa hay một con ốc han rỉ.

Bảo mặc bộ quần áo bảo hộ lao động màu xanh sẫm, đeo đôi găng tay dệt bằng sợi len trắng để bảo vệ các khớp ngón rồi xách chiếc bơm tay cơ khí loại ống thép dày đặt ngay ngắn ra trước hiên tiệm.

Vừa lúc đó, một người đàn ông trung niên mặc chiếc áo sơ mi bạc phếch màu tro, hai ống quần tây xắn cao thấp không đều nhau, vội vã dắt chiếc xe đạp cào cào khung thép cũ rích từ ngoài lòng đường quẹo vào khoảng sân tiệm. Bộ xích líp của chiếc xe kêu lên từng hồi lách cách khô khốc, trong khi cụm trục giữa mỗi lần bàn đạp xoay qua điểm chết lại phát ra âm thanh “cục... cục...” đanh gọn và nặng trịch.

— Chú thợ ơi, làm ơn xem giùm tôi cái xe này với! — Người đàn ông dừng xe sát mép thềm xi măng, gương mặt lộ rõ vẻ bồn chồn, sốt ruột. — Đạp một mạch từ mé bến cá lên tới đây mà nó cứ kêu lục cục dưới chân, đạp nặng trịch sượng ngắt không tài nào đi nhanh được. Xem có sửa nhanh nhanh giùm tôi chút được không đặng tôi còn kịp chở mớ đồ sắt vụn này giao ra công trình cầu cảng trước tám giờ rưỡi sáng!

Bảo bước tới, hai tay đỡ lấy chiếc ghi-đông xe một cách thuần thục, giọng nói cậu cất lên điềm đạm, hòa nhã nhưng vô cùng dứt khoát:

— Dạ, bác cứ dựng chân chống xe lên giá đỡ chuyên dụng này để cháu kiểm tra cẩn thận cho ạ. Bác cho cháu hỏi thăm là xe mình bắt đầu phát ra tiếng kêu lục cục này từ hôm nào rồi, và thời gian gần đây bác có chở tải nặng hay đi qua những đoạn đường ngập nước mặn nào không bác?

— À... độ chừng tuần trước tôi có chở hai bao xi măng đi qua đoạn đê bao ngập mặn chỗ cầu Cống, lúc về thấy nó bắt đầu kêu lẹt xẹt nhỏ nhỏ ở bàn đạp, tới sáng nay chở nặng thì nó giở chứng kêu to hẳn lên như vầy đây.

Bảo gật đầu ghi nhận lời kể của khách. Cậu không vội vàng đưa ra kết luận chẩn đoán bừa bãi hay gật đầu nhận bừa để lấy lòng khách như những ngày đầu mới chập chững bước vào tiệm học nghề. Cậu quỳ một bên gối xuống nền xi măng mát rượi, bàn tay trái nắm chặt lấy gióng đứng của khung sườn xe để cố định điểm tựa, bàn tay phải nắm chặt lấy phần đùi đĩa bằng thép, dùng lực lay mạnh theo phương ngang vuông góc với thân xe.

Cụm cốt giữa có độ rơ lắc cơ học rất rõ ràng, khe hở dịch chuyển ước chừng khoảng hai mi-li-mét. Cậu khẽ xoay ngược bàn đạp nửa vòng, áp tai lại gần lắng nghe kỹ tiếng ma sát kim loại bên trong ổ trục: âm thanh phát ra không phải là tiếng xích chùng đập vào hộp xích hay đĩa xích bị vênh méo, mà chính là tiếng kim loại cọ xát gồ ghề đặc trưng của rãnh chén côn đã bị mòn vẹt, kết hợp với những viên bi thép bên trong rế bi đã bị vỡ rỗ do ngấm nước lợ lâu ngày mà không được bảo dưỡng kịp thời.

Bảo đứng thẳng người dậy, rút cuốn phiếu tiếp nhận dịch vụ hai liên cài ở miệng túi áo ngực bảo hộ, rút chiếc bút bi ghi chép nhanh chóng các thông tin kỹ thuật: hiện trạng rơ lắc trục giữa mức độ hai ly, chén côn bị rỗ mòn, vỡ rế bi, phương án xử lý là tháo rã toàn bộ đùi đĩa, vệ sinh cặn cát và thay thế cụm bạc đạn chịu mặn mới.

— Bác ơi, xe của bác đã bị vỡ bi thép và trờn rãnh chén côn ở bên trong trục giữa rồi ạ, nguyên nhân là do xe bị ngấm nước mặn ngập sâu lại phải chịu tải nặng liên tục, — Bảo giải thích một cách rành mạch, ngón tay trỏ chỉ thẳng vào vị trí nắp chắn bụi bằng cao su đã rách tả tơi bên cạnh đùi đĩa. — Ca này cháu bắt buộc phải dùng vam cảo chuyên dụng để tháo rời cụm đùi đĩa ra, dùng dầu hôi cạo rửa sạch toàn bộ lớp mỡ bò cũ đã bị biến tính và nhiễm cát mặn bên trong ổ trục, sau đó thay mới toàn bộ bộ rế bi chịu lực cùng chén côn thép mới, rồi mới căn chỉnh lại độ rơ và lực siết cho chuẩn xác được. Tiền phụ tùng rế bi và chén côn mới hết bốn mươi ngàn đồng, tiền công tháo rã vệ sinh và căn chỉnh bảo dưỡng là mười lăm ngàn đồng, tổng cộng chi phí của bác hết năm mươi lăm ngàn đồng ạ.

Người khách nghe người thợ trẻ chẩn đoán bệnh tình của chiếc xe một cách rành rọt, khúc chiết và báo giá phụ tùng, tiền công minh bạch thì nét mặt căng thẳng giãn ra trông thấy:

— Được rồi, năm mươi lăm ngàn thì giá cả phải chăng quá, chú em cứ làm đi. Nhưng mà liệu có sửa nhanh cho tôi được không chú em? Tám giờ rưỡi tôi lấy xe có kịp giờ chạy hàng không?

Bảo liếc nhìn mặt đồng hồ đeo tay: đúng bảy giờ mười lăm phút. Cậu bắt đầu nhẩm tính từng công đoạn trong đầu với độ chính xác cao: mười lăm phút dùng cảo tháo rời đùi đĩa và ngâm rửa sạch cặn bẩn trong khay dầu hôi, hai mươi phút lắp cụm rế bi mới, tra mỡ bò kháng mặn và dùng cờ-lê siết lực chén côn, mười lăm phút lắp ráp hoàn chỉnh, bơm bánh xe và đạp thử tải thực tế ngoài sân; cộng thêm thời gian dự phòng mười lăm phút khi cô Mai đến tiệm lúc bảy giờ ba mươi để kiểm tra duyệt lại lực siết lần cuối trước khi giao xe. Cậu dứt khoát không bao giờ hứa ẩu, hứa liều để khách vừa lòng trong chốc lát rồi chuốc lấy cảnh trễ hẹn hay làm dối làm ẩu như bài học xương máu năm xưa với chiếc xe của cô Sương.

— Dạ bác thông cảm giùm cháu, để làm đúng quy trình kỹ thuật và bảo đảm an toàn tuyệt đối cho bác chở hàng nặng thì toàn bộ quá trình tháo lắp, căn chỉnh phải mất khoảng năm mươi phút đồng hồ. Đúng bảy giờ ba mươi cô Mai chủ tiệm sẽ có mặt ở đây để kiểm tra thẩm định lại lực siết của trục xe một lần nữa. Cháu xin phép hẹn bác đúng tám giờ mười lăm phút bác ghé lại tiệm lấy xe. Cháu bảo đảm lúc đó xe sẽ chạy êm ru, nhẹ chân, cả trục giữa lẫn hệ thống phanh đều hoạt động an toàn để bác chở hàng ra công trình đúng giờ. Bác đồng ý phương án này thì ký giùm cháu vào góc phiếu tiếp nhận này, bác cầm một liên biên nhận, còn cháu giữ một liên để theo dõi tiến độ ạ.

Người đàn ông trung niên nhìn người thợ trẻ mặc bộ đồ bảo hộ màu xanh sẫm với ánh mắt đầy vẻ tin cậy và nể phục. Ông gật đầu cái rụp, cầm lấy cây bút bi ký nhanh chữ ký nguệch ngoạc vào ô biên nhận:

— Được! Làm ăn chắc chắn, rõ ràng từng phút từng đồng như vầy là tôi ưng cái bụng lắm. Cứ làm cho cẩn thận, đúng tám giờ mười lăm tôi quay lại lấy xe!

Nói đoạn, người khách thong thả quay lưng rảo bước về phía quán cà phê cóc bình dân ở góc ngã ba đầu ngõ.

Bảo cẩn thận kẹp một liên phiếu tiếp nhận vào sợi dây cáp phanh trước của chiếc xe cào cào, rồi với tay lên giá treo dụng cụ lấy chiếc kìm mở phe chuyên dụng và chiếc cờ-lê mười bốn đã nhẵn bóng.

Tiếng bơm xe đạp vang lên nhịp nhàng trong nắng sớm Hải An, hòa cùng tiếng chào khách điềm đạm của người thợ trẻ đã biết lượng sức mình.