Khách đến không chỉ vì đói

Thư xách chiếc túi vải đựng máy thu âm cũ bước vào tiệm sửa đồ điện tử nhỏ của Sơn trong con ngõ ẩm mùi chì hàn, nghe tiếng còi xe giờ tan tầm dội vào từ mặt phố Khâm Thiên. Con ngõ sâu hun hút, lát thứ gạch chỉ đỏ đã mòn vẹt mép và phủ một lớp rêu xám nhờ nhợt bám quanh những chân tường ẩm mục. Trời chớm đông, cái rét đầu mùa chưa đủ sắc để làm buốt da nhưng đủ khiến những làn khói bếp than tổ ong từ các ô cửa ngách không bốc lên cao nổi, cứ là đà quẩn quanh dưới mái hiên tôn, quyện chặt lấy mùi xăng xe và hơi ẩm bốc ra từ những rãnh thoát nước lộ thiên.

Căn phòng chật chội chưa đầy mười mét vuông của Sơn ngập trong mùi nhựa thông cháy khét và bụi tĩnh điện. Đó là thứ mùi đặc trưng của những góc xưởng điện tử cũ kỹ, nơi sự sống của những món đồ cơ khí chính xác được duy trì bằng từng giọt thiếc nóng chảy và sự kiên nhẫn gần như khổ hạnh. Trên chiếc bàn gỗ ép kê sát mảng tường bong tróc từng mảng vôi lớn, những cuộn dây đồng sáng màu, mỏ hàn xung đầu bọc muội đen, chiếc đồng hồ vạn năng kim chỉ số với hai que đo đỏ đen lòng thòng và từng dãy hộp nhựa chia ngăn đựng tụ điện, điện trở nằm san sát nhau dưới ánh đèn bàn chụp sắt màu xanh rêu. Sơn ngồi gập lưng trên chiếc ghế xoay đã rách nát lớp đệm mút, chiếc kính lúp một mắt gắn gọng thép kẹp chặt bên hốc mắt phải, tay cầm chiếc tuốc nơ vít đầu bốn cạnh nhỏ xíu, khẽ gẩy từng con ốc ren mịn trên vỏ chiếc máy Marantz mà Thư mượn của ông Lộc từ những ngày đầu khởi động dự án.

Tiếng lách tách của lẫy nhựa bật ra rành rọt giữa gian phòng im ắng, chỉ có tiếng kim đồng hồ cơ treo tường gõ nhịp rời rạc. Sơn dùng chiếc nhíp thép mũi cong kẹp nhấc nửa nắp lưng bằng hợp kim nhôm xám ra ngoài, để lộ vỉ mạch màu xanh lá chằng chịt những đường vi mạch mảnh như sợi chỉ, những tụ hóa tí hon xếp hàng thẳng tắp như những cột mốc của một thành phố thu nhỏ. Anh vặn sáng thêm chiếc chiết áp của bóng đèn bàn, kéo chụp sắt chúc xuống sát mặt bàn gỗ, nghiêng đầu soi kính lúp vào cụm giắc cắm canon ba chân ở cạnh trái máy, rồi thở dài một hơi khô khốc.

"Đây này, em nhìn đi," Sơn dùng đầu mũi nhíp chọc nhẹ vào một chân đồng nhỏ xíu nằm lút sâu trong chân đế nhựa của cổng XLR. "Chân tiếp xúc kênh trái không phải chỉ lỏng cơ học đâu. Nó bị gãy gập sát gốc chân hàn trên bo mạch con rồi. Cái lẫy đồng mỏng dính này qua bao nhiêu năm đã mỏi kim loại, đợt va quẹt vừa rồi ở Đà Nẵng là cú dứt điểm. Giờ chân đồng rời hẳn ra, muốn tiếng ăn lại thì phải tháo bung cả cụm giắc, thay nguyên khối chân cắm chuẩn mã của hãng."

Thư khẽ nghiêng người, ghé mắt nhìn theo hướng chỉ của đầu nhíp thép. Dưới luồng sáng gắt vàng vọt của bóng đèn sợi đốt, giữa những mối hàn tròn bóng như hạt mè phủ một lớp nhựa thông ngả màu hổ phách, một mẩu chân đồng bé bằng đầu tăm gãy rời, trơ trọi một vệt xám xịt của kim loại đứt gãy lâu ngày bị oxy hóa. Mẩu kim loại ấy nhỏ bé đến mức nếu không có chiếc kính lúp phóng đại, mắt thường khó lòng nhận ra được sự đứt lìa của nó. Thế nhưng chính vết gãy vô hình ấy đã bẻ đôi toàn bộ trường âm, biến một thiết bị ghi âm tiêu chuẩn phát thanh thành một khối kim loại câm lặng một bên tai.

"Có cách nào hàn đắp một đường chì nối tạm qua mạch không anh?" Thư hỏi, ngón tay bất giác sờ vào mép vải sờn của chiếc túi đeo chéo. "Em chỉ cần nó chạy ổn nốt một buổi thu ngắn ngày mai thôi. Ghi nốt tiếng còi dồn toa với vài câu phỏng vấn ngắn ở bãi hàng là em đóng máy."

"Không đắp bừa được đâu Thư ạ," Sơn tháo chiếc kính lúp khỏi mắt, đặt cạch xuống mặt bàn phủ cao su chống tĩnh điện màu xanh xám. Anh đưa mu bàn tay quệt ngang vệt muội than dính trên sống mũi, đôi mắt thâm quầng vì những đêm thức sửa bo mạch hiện rõ sự dứt khoát của một người thợ hiểu rõ ranh giới của vật liệu. "Khoảng cách giữa ba chân cực này chưa đầy hai milimét. Vỉ mạch này lại là vỉ hai lớp đời cũ, phủ lớp phíp thủy tinh mỏng, chịu nhiệt rất kém. Anh mà dí mỏ hàn cố chấm chì vào chân gãy, nhiệt truyền ngược vào con IC tiền khuếch đại bên cạnh là cháy luôn mạch pre-amp. Lúc ấy không phải chỉ mất kênh trái đâu, mà chiếc máy của bác Lộc thành cục gạch chặn giấy luôn đấy."

Sơn với tay lấy chai cồn isopropyl đặt ở góc giá gỗ và một chiếc tăm bông, chậm rãi chấm nhẹ quanh chân socket để lau sạch lớp muội bẩn và dầu mỡ tích tụ sau nhiều năm lăn lộn trên các cung đường:

"Linh kiện đúng mã của con Marantz này ở chợ Giời với phố Huế không có sẵn đâu. Máy cổ rồi, muốn đồ zin chuẩn chân cắm để không làm nát vỏ máy thì phải đặt thợ lùng trên mạng từ nước ngoài về, nhanh nhất cũng mất tròn một tháng, giá cả ship về tay tròm trèm triệu hai như anh bảo hôm trước. Bây giờ em đang kẹt tiền lẫn kẹt thời gian, anh khuyên thật lòng: đừng cố ép sửa ngay làm gì cho tốn kém."

Thư nhìn vỉ mạch trần trụi nằm im dưới bóng đèn. Tiếng thở dài của cô chìm nghỉm vào tiếng quạt thông gió lạch cạch trên tường tiệm. Một triệu hai trăm nghìn đồng—con số ấy vào thời điểm này chẳng khác nào một gánh nặng quá sức. Sau chuỗi ngày di chuyển dọc các ga miền Trung, tiền nhuận bút tạm ứng đã cạn kiệt, tài khoản chỉ còn lại những con số lẻ loi vừa đủ cho vài bữa cơm đạm bạc và tiền thuê nhà sắp đến hạn. Chiếc máy của ông Lộc vốn là một báu vật gia đình, ông tin tưởng giao cho cô vì nghĩ cô trân trọng nghề nghiệp, trân trọng từng nhịp thở của âm thanh đường sắt. Việc nó nằm bất động trên bàn thợ lúc này giống như một lời nhắc nhở cay đắng về sự hữu hạn của phương tiện trước những tham vọng quá lớn của bản thân.

"Nhưng em còn buổi thu tổng kết cuối cùng vào sáng mai..." Giọng Thư nhỏ dần, chùng xuống theo ánh nhìn dán chặt vào khối vỏ hợp kim nhôm xám mờ.

"Thì dùng tạm điện thoại đi," Sơn quay sang, chỉ ngón tay dính vết dầu máy vào chiếc điện thoại màn hình trầy xước của Thư đang đặt trên bàn. "Điện thoại của em cổng thu âm vẫn tốt. Bỏ ra hơn trăm nghìn mua một cái micro cài áo loại gắn dây chân 3.5 li kèm đầu chuyển, kẹp vào cổ áo rồi đứng chắn gió khéo một tí là bắt tiếng nói chuyện rõ mồn một. Nó không có độ dày, độ ấm hay trường âm sân khấu như máy chuyên dụng của bác Lộc, nhưng ít nhất nó an toàn, không chập chờn, không làm mất tiếng giữa chừng. Trong lúc chờ gom đủ tiền đặt linh kiện trả máy cho bác Lộc, em cứ dùng điện thoại mà hoàn thành nốt việc của tòa soạn. Đừng cố đâm đầu vào phương án đắt đỏ nhất khi túi đang rỗng."

Lời khuyên tỉnh queo và rành mạch của Sơn dập tắt hoàn toàn ảo tưởng cố níu giữ chiếc máy thu âm bằng một giải pháp chắp vá tức thời. Thư đứng lặng một thoáng, rồi khẽ gật đầu. Cô hiểu Sơn nói đúng. Sự ngoan cố muốn dùng đồ nghề chuyên nghiệp trong khi bản thân không đủ ngân sách chỉ là một dạng sĩ diện ngầm của người làm nghề—thứ sĩ diện phù phiếm chỉ khiến người ta thêm luẩn quẩn và đưa ra những quyết định tồi tệ. Thiết bị suy cho cùng cũng chỉ là công cụ truyền tải; khi công cụ đứt gãy, điều cốt lõi vẫn là việc mình có mặt ở đó, lắng nghe và ghi chép lại hiện thực bằng tất cả sự chân thành và tỉnh táo.

"Vâng, em nghe anh," Thư nói, buông một hơi thở nhẹ nhõm hơn đôi chút. "Anh lắp lại nắp giúp em, để nguyên hiện trạng thế này, lúc nào em gom đủ tiền đặt linh kiện em sẽ mang sang nhờ anh thay sau."

Sơn gật đầu, không nói thêm lời thừa thãi nào. Đôi tay gầy guộc nhưng khéo léo của anh thoăn thoắt xếp lại từng nếp dây bẹ, đặt nắp lưng bằng nhôm xám khớp khít vào các gờ nhựa, rồi vặn lại bốn con ốc ren mịn theo đường chéo để lực siết phân bổ đều. Anh lấy một miếng giẻ khô lau nhẹ lớp bụi bám trên màn hình tinh thể lỏng của máy, cẩn thận đặt chiếc Marantz ngay ngắn vào lại túi vải lót mút cho cô.

Thư mở chiếc ví da đã sờn rách ở các góc mép, rút ra tờ năm mươi nghìn đồng phẳng phiu đặt lên mặt bàn làm việc theo đúng quy ước kiểm tra đồ:

"Tiền công anh tháo kiểm tra máy trưa nay ạ."

Sơn liếc nhìn tờ tiền, không từ chối, cũng không làm bộ khách sáo xua tay. Trong thế giới của những người thợ ngõ nhỏ, sự sòng phẳng trong từng đồng công xá chính là sự tôn trọng cao nhất dành cho sức lao động của nhau. Anh gật đầu, kéo ngăn kéo bàn gỗ kêu ken két, nhét tờ tiền vào cùng xấp hóa đơn linh kiện và những mẩu dây chì vụn:

"Xong xuôi thì về phòng sớm đi. Con Vy nó đợi mày từ trưa đấy. Nó bảo có chuyện cần nói rõ ràng."

***

Rời khỏi tiệm sửa chữa của Sơn ở ngõ Khâm Thiên, Thư rảo bước đi bộ về phía ngõ ga Hà Nội. Nắng trưa đầu đông hanh hao dát một lớp vàng mỏng, lạnh lẽo lên những bức tường gạch cũ kỹ và mái tôn xỉn màu của xóm thợ. Gió bấc thổi luồn qua các ngách nhỏ mang theo mùi lá bàng khô rụng và mùi than củi nồng nặc. Bụng cô cồn cào sau chặng tàu đêm từ miền Trung trở ra; những cơn lắc lư trên toa xe ghế cứng dường như vẫn còn đọng lại trong từng khớp xương ê ẩm. Trong túi Thư lúc này chỉ còn vỏn vẹn vài chục nghìn lẻ sau khi đã trả tiền công kiểm tra máy móc cho Sơn. Điểm đến duy nhất cô nghĩ tới để ăn một bữa trưa tử tế mà không sợ thiếu tiền chính là quán cơm Đèn Hiên của bà Hiên và chị Mai. Đó là nơi duy nhất giữa lòng thành phố này mà một bát cơm nóng, một đĩa rau muống luộc hay một miếng đậu phụ rán không bao giờ bị đong đếm bằng sự phán xét hay những cái nhìn dò xét về túi tiền của thực khách.

Thế nhưng, khi vừa rẽ vào khúc quanh dẫn tới cổng quán, Thư bỗng khựng lại.

Không khí quen thuộc của quán cơm xóm ga mọi ngày—tiếng muôi xới cơm lách cách trên miệng nồi gang năm mươi lít, tiếng xèo xèo của chảo mỡ phi hành thơm nức, tiếng gọi dĩa rau muống xào tỏi át tiếng máy dồn toa rầm rập ngoài bãi hàng—hôm nay bị xé toạc bởi sự ồn ào hỗn độn khác thường.

Trước quầy thức ăn kê sát lối đi hẹp, hai bạn trẻ—một nam một nữ chừng ngoài đôi mươi, mặc áo khoác phao thời trang dày cộp, cổ quàng khăn len kẻ carô—đang cầm chiếc điện thoại gắn trên thanh cân bằng chống rung dài ngoẵng, liên tục chĩa thẳng ống kính máy quay vào từng khay thức ăn bốc khói mỏng manh.

"Các bạn nhìn xem này!" Cậu thanh niên tóc nhuộm vàng hoe nói lớn vào chiếc micro thu âm không dây kẹp trên ve áo khoác, giọng oang oang át cả tiếng người xung quanh, ngữ điệu nhấn nhá đầy kịch tính theo lối dẫn dắt của những video ngắn trên mạng xã hội. "Đây chính là quán cơm bình dân xóm ga nổi tiếng trong bài viết tuần trước! Món cá nục kho nghệ huyền thoại ba ngày trước được tác giả ca ngợi là 'hương vị giữ chân khách đường ray' đâu rồi ạ? Cho chúng cháu gọi hai suất cá nục kho nghệ đúng như bài báo viết đi bác ơi!"

Cô gái đi cùng cầm thêm một chiếc điện thoại phụ gắn đèn led trợ sáng hình tròn, dí sát màn hình vào sát mặt bà Hiên đang đứng sau tủ kính, ngón tay liên tục lia góc quay từ đôi bàn tay nhăn nheo, gân guốc của bà lão lên tới tấm biển bạt cũ kỹ treo trên góc tường bạc màu mưa nắng.

Bà Hiên đứng sững bên chiếc nồi cơm gang năm mươi lít, chiếc khăn lau bàn nhàu nhĩ cầm lỏng lẻo trên tay phải. Khuôn mặt già nua của bà hằn rõ vẻ mệt mỏi, hai quầng mắt thâm quầng sau những đêm thức sớm nhóm than từ bốn giờ sáng. Đôi lông mày bạc thếch của bà khẽ nhíu lại, giọng khàn đặc vì hụt hơi và khói than:

"Tôi đã bảo từ nãy rồi, quán tôi không có món cá ấy hôm nay. Tôi bán cơm bình dân cho người lao động quanh ga, chợ sớm có cá nục tươi thì tôi mua kho, hôm nào chợ không có cá ngon thì tôi đổi sang thịt kho tàu với đậu sốt. Ba ngày trước bán hết mẻ cá ấy rồi, hôm nay chỉ có chả lá lốt với thịt rang cháy cạnh thôi. Các cô các cậu cất cái máy quay đi cho tôi nhờ, chắn hết cả lối người ta vào ăn trưa."

"Ơ, sao lại thế được ạ?" Cô gái trẻ bĩu môi, máy quay trên tay vẫn không hề hạ xuống, ánh đèn flash trợ sáng trắng lóa hắt thẳng vào trán bà lão, làm lộ rõ từng nếp nhăn sâu hoắm và những giọt mồ hôi lấm tấm bên thái dương. "Bọn cháu đọc bài thấy bảo quán mở liên tục từ sáng sớm tới trưa, lúc nào cũng có cá kho nghệ đặc sản chuẩn vị ga Hàng Cỏ mà. Bọn cháu lặn lội từ bên Cầu Giấy sang đây quay clip trải nghiệm, bác xem nấu riêng cho bọn cháu hai khúc cá như bài báo viết được không? Thêm tiền bọn cháu cũng trả mà!"

"Đã bảo không có là không có!" Tiếng quát sắc lẹm vang lên từ góc bếp tối tăm phía sau.

Mai từ trong gian rửa bát bước xộc ra, hai tay còn dính đầy bọt xà phòng chưa kịp tráng nước lã. Khuôn mặt cô gái trẻ căng thẳng tột độ, đôi mắt rực lửa giận dữ. Mai bước thẳng tới chắn ngang giữa ống kính điện thoại và mẹ mình, bàn tay ướt nước vung lên chỉ thẳng vào mặt cậu thanh niên tóc vàng:

"Tôi nhắc lại lần cuối: tắt máy quay ngay lập tức! Các người có biết chữ không? Quán cơm gia đình phục vụ thợ dồn toa, phu xe ca trưa, không phải phim trường cho các người đến làm trò câu view! Khách quen người ta làm việc mười hai tiếng từ đêm qua đến giờ, chỉ có đúng hai mươi phút ngồi ăn bát cơm rồi về ngủ lấy sức. Các người đứng chắn giữa cửa, dí đèn flash vào mặt người ta, ai người ta nuốt nổi cơm?"

Thư nhìn lướt qua ba chiếc bàn nhôm xếp dọc mép tường ẩm ướt. Quả đúng như lời Mai nói, bốn người thợ mặc áo phản quang bám bụi than đen nhẻm, đầu còn đội mũ bảo hộ lao động, đang ngồi thu lu ở góc bàn trong cùng. Họ cầm đôi đũa tre trên tay, ngập ngừng không dám và cơm vào miệng, ánh mắt đầy khó chịu lẫn e dè trước chiếc ống kính máy quay cứ liên tục lia qua lia lại trên đầu họ. Chiếc ghế nhựa đầu bàn—chiếc ghế quen thuộc mà những người thợ ca đêm thường ngồi ngả lưng hút điếu thuốc lào sau bữa ăn—bị chiếc balô máy ảnh to sụ và chân máy ba càng của hai bạn trẻ chiếm trọn. Một chú thợ luống tuổi khẽ đặt bát cơm xuống mặt bàn nhôm, thở dài một tiếng rồi kéo chiếc khăn lau mồ hôi vắt trên cổ xuống, cúi gục đầu nhìn xuống sàn nhà như muốn trốn tránh ống kính.

Một cảm giác nhói buốt, tê tái xộc thẳng lên ngực Thư.

Đó chính là hậu quả từ bài viết đầu mùa của cô. Dù từng câu từng chữ trong bài du ký ấy cô đều miêu tả chân thực, tôn trọng món cá kho nghệ mộc mạc của bà Hiên và nhịp sống của những người lao động xóm ga, nhưng sự lan tỏa thiếu kiểm soát trên mạng xã hội đã vô tình biến nơi chốn mưu sinh tĩnh lặng này thành một "tọa độ trải nghiệm" giật gân. Người ta đọc bài viết của cô nhưng không hề đọc sự nhọc nhằn ẩn sau đó; họ chỉ nhặt ra những từ ngữ bóng bẩy, những cái mác "đặc sản ẩn giấu" hay "hương vị ký ức" để biến thành nội dung câu khách trên các nền tảng số. Những vị khách hiếu kỳ tìm đến không phải vì đói, không phải để chia sẻ nhịp sống với người làm ca, mà chỉ để thỏa mãn sự tò mò vị kỷ, săn tìm những món ăn ngỡ là "đặc sản cố định", quấy rầy sự bình yên ít ỏi của những con người cần nghỉ ngơi sau những giờ lao động kiệt cùng sức lực.

"Các bạn làm ơn cất máy quay đi," Thư bước nhanh tới, giọng nói trầm và dứt khoát nhưng không giấu nổi sự run rẩy bên dưới lồng ngực. "Đây là quán ăn phục vụ người lao động theo ca, không phải điểm quay video ẩm thực. Bác Hiên đã nói rõ là không phục vụ ngoài thực đơn rồi."

Cậu thanh niên tóc vàng liếc nhìn Thư từ đầu đến chân, thấy bộ dạng lấm lem gió bụi của cô, chiếc túi vải đựng máy móc sờn rách và vẻ mặt nghiêm nghị, lạnh tanh của Mai bên cạnh, bèn hậm hực bấm nút tắt ghi hình trên màn hình điện thoại. Cậu ta với tay giật phắt chiếc balô trên ghế nhựa, lầu bầu trong miệng đủ để mọi người cùng nghe thấy:

"Rõ dở hơi. Người ta đến quay quảng bá miễn phí cho mà còn làm cao. Đồ ăn thì lèo tèo vài món bình dân có gì ghê gớm đâu. Tưởng thế nào, phí cả công lặn lội sang đây."

"Cút ngay!" Mai gằn giọng, bàn tay nắm chặt mép chiếc tạp dề ướt sũng, ngực phập phồng vì cơn giận chưa nguôi.

Hai người trẻ hậm hực khoác lại balô, dắt chiếc xe tay ga bóng loáng phóng vụt ra đầu ngõ ga, để lại một làn khói xe khét lẹt và bầu không khí ngột ngạt, nặng nề bao trùm lên quán nhỏ.

***

Gian quán dần tĩnh lặng trở lại khi tốp thợ ca trưa ăn vội bát cơm rồi lục tục đứng dậy rời đi. Họ chào bà Hiên bằng những cái gật đầu kín đáo, để lại trên bàn những đồng tiền lẻ nhàu nhĩ đã được vuốt phẳng mép. Bà Hiên ngồi thụp xuống chiếc ghế đẩu cạnh quầy gỗ, đưa tay áo quẹt mồ hôi trán, lưng còng rạp xuống như một thân cây khô cạn nhựa sống. Mai lẳng lặng dùng vòi nước xối sạch bọt xà phòng trên tay, gom những chiếc bát đĩa nhựa thừa trên bàn mang vào bồn rửa, từng động tác đặt bát, dọn đũa đều nặng trịch sự ức chế bị dồn nén.

Thư kéo chiếc ghế nhựa nhỏ lại gần góc quầy, cất chiếc túi đựng máy móc xuống sát chân bàn, giọng nghẹn lại:

"Cháu xin lỗi bác Hiên... Em xin lỗi chị Mai. Tại bài viết đợt trước cháu không lường trước được..."

Bà Hiên ngước mắt nhìn Thư, nét mặt già nua giãn ra đôi chút nhưng vẫn không giấu được sự rệu rã của tuổi tác và bệnh tật. Bà xua xua bàn tay chai sần:

"Không phải lỗi tại cháu đâu Thư ạ. Cháu viết bài đàng hoàng, có tâm có đức, bác biết chứ. Nhưng khổ nỗi người đời bây giờ họ xem trên mạng rồi họ cứ tưởng ở đây là nhà hàng lớn, thích gọi món gì là có món nấy. Mấy hôm nay ngày nào cũng có dăm ba đứa xách máy đến dí sát vào mặt bác, hỏi sao không có món này món kia như trên mạng tả. Bác già rồi, sức khỏe ngày một yếu, chân khớp sưng tấy lên mỗi khi trở trời, phục vụ mấy chú thợ tàu quen mặt còn bở hơi tai, lấy đâu ra sức mà chiều người ta. Bác chỉ mong bán hết nồi cơm, đủ tiền đong gạo ngày mai là mừng rồi."

Mai từ trong gian bếp bê ra một đĩa cơm bình dân đạm bạc đặt trước mặt Thư: một góc đậu phụ rán tẩm hành hoa thơm ngậy, dăm miếng thịt lợn rang cháy cạnh rưới nước mắm mặn sánh màu cánh gián và bát canh rau muống luộc dầm sấu mát ruột.

"Ăn đi Thư," Mai ngồi xuống chiếc ghế đối diện, giọng đã dịu bớt vẻ gắt gỏng ban nãy nhưng đôi lông mày lá liễu vẫn nhíu chặt lại. "Chị biết mày có ý tốt muốn giới thiệu quán cho mọi người biết, muốn xóm ga này đỡ hiu hắt. Nhưng cái kiểu khách tò mò đến sai giờ, mang điện thoại quay chụp làm phiền khách quen thế này thì quán chị chịu không nổi. Khách thợ người ta mặc quần áo lao động lem luốc, người ta ngại ống kính máy quay lắm. Mấy hôm nay nhiều chú dạt sang quán nước chè đầu ngõ gặm bánh mì khô khốc chứ không dám vào đây ăn cơm nữa vì sợ bị đưa mặt lên mạng."

Thư nhìn đĩa cơm mộc mạc trước mặt, cầm đôi đũa tre lên nhưng cổ họng đắng ngắt. Miếng cơm dường như nghẹn lại nơi cuống họng. Cô hiểu sâu sắc rằng việc viết lách không bao giờ là một hành vi vô hại; mỗi con chữ phóng ra ngoài xã hội đều mang theo một sức nặng có thể làm biến dạng không gian sống của những con người yếu thế nếu nó thiếu đi sự cẩn trọng và ranh giới rõ ràng. Cô đặt đôi đũa xuống mép đĩa, rút chiếc điện thoại thông minh trong túi áo ra, mở giao diện quản trị của bản đồ ẩm thực số mà cô đang phối hợp xây dựng cùng chuyên mục của tòa soạn.

"Chị Mai, em với chị cùng rà soát lại thông tin ngay bây giờ," Thư nói, ánh mắt nhìn thẳng vào Mai với tất cả sự nghiêm túc. "Em sẽ sửa lại toàn bộ phần mô tả về Đèn Hiên trên bản đồ số và bài viết lưu trữ của hệ thống. Chúng ta phải đặt lại ranh giới rõ ràng."

Mai nhích lại gần, nhìn vào màn hình điện thoại của Thư nơi hiển thị vị trí định vị của quán cơm xóm ga.

Từng dòng chữ hiển thị trên bản đồ số hiện ra rành mạch. Thư dùng ngón tay bấm vào nút chỉnh sửa văn bản, xóa bỏ hoàn toàn cụm từ gợi ý "món cá nục kho nghệ trứ danh" mà cô từng viết đầy cảm xúc ở bài mở màn—thứ mỹ từ đã vô tình dẫn dắt những kẻ hiếu kỳ tìm đến đòi hỏi một thực đơn bất biến. Thay vào đó, cô gõ từng dòng chữ ngắn gọn, thực tế, khô khốc nhưng minh bạch tuyệt đối:

*“Quán cơm gia đình phục vụ bữa ăn ca cố định cho công nhân và người lao động đường sắt. Thực đơn thay đổi hoàn toàn theo từng phiên chợ sớm trong ngày, không phục vụ theo yêu cầu riêng và không có món cố định.”*

"Còn giờ giấc và ngày bán thì sao ạ?" Thư ngẩng lên hỏi bà Hiên, người vẫn đang lặng lẽ xoa bóp khớp gối đau nhức.

Bà Hiên thở dài một hơi dài, nhìn ra khoảng sân ga vắng lặng: "Bác đang tính từ tuần này sẽ nghỉ thêm ngày thứ Hai đầu tuần cháu ạ. Bán sáu ngày là rã rời hết cả xương cốt rồi, ráng thêm ngày thứ Hai nữa khéo bác ngã quỵ ra đấy thì con Mai một mình không gánh nổi việc chợ búa nấu nướng."

"Vâng, vậy em cập nhật luôn," Thư nhanh chóng gõ tiếp vào khung giờ hoạt động trên bản đồ: *“Nghỉ cố định vào thứ Hai hàng tuần để bảo đảm sức khỏe gia đình; giờ bán trưa chỉ mở từ 10 giờ 30 đến 12 giờ 30, ưu tiên không gian nghỉ ngơi yên tĩnh cho thợ làm ca.”*

Cô quay sang nhìn Mai, ngón tay lướt xuống mục quy định dành cho thực khách vãng lai, nhấn mạnh thêm một dòng ghi chú in đậm: *“Yêu cầu khách vãng lai không quay phim, chụp ảnh làm ảnh hưởng đến không gian ăn uống và nghỉ ngơi của người lao động.”*

Mai chăm chú đọc lại từng dòng chữ vừa được cập nhật trên màn hình sáng, khẽ gật đầu một cái thật chậm. Nét căng thẳng trên gương mặt người phụ nữ trẻ rốt cuộc cũng giãn ra, nhường chỗ cho sự thanh thản:

"Được rồi đấy. Cứ rõ ràng, sòng phẳng như thế cho người ta khỏi hiểu lầm. Quán nhỏ mưu sinh thôi, cần khách quen ăn no để làm việc chứ không cần nổi tiếng ảo trên mạng."

Thư bấm nút lưu cập nhật trên hệ thống máy chủ. Vòng xoay tải dữ liệu hiện lên trong tích tắc rồi chuyển sang dấu tích xanh thông báo dữ liệu đã được đồng bộ hóa thành công trên toàn bộ hệ thống bản đồ số. Thư thở phào một hơi nhẹ nhõm, như vừa trút bỏ được một phần tội lỗi vô hình đang đè nặng lên vai. Cô cầm đôi đũa tre lên, và từng miếng cơm vào miệng thật chậm rãi. Vị béo mặn của miếng thịt rang cháy cạnh quyện với vị thanh mát, chua dịu của nước canh rau muống luộc dầm sấu như kéo cô trở về đúng với thực tại trần trụi và lành mạnh của đời sống—nơi ẩm thực không phải là thứ hoa mỹ để trưng trổ hay phô diễn phong cách sống, mà là năng lượng sống cần thiết, tối giản cho những nhịp lao động thầm lặng quanh sân ga.

***

Ăn xong bữa cơm trưa và thanh toán tiền sòng phẳng cho Mai, Thư xách túi máy móc đi bộ về khu nhà trọ gần ga Hà Nội. Gió lạnh đầu đông luồn qua các kẽ ngón tay buốt nhẹ. Con ngõ ga giờ trưa vắng ngắt, chỉ có tiếng lá khô xào xạc bay dọc theo đường ray phụ và tiếng còi tàu xa xăm vọng lại từ phía cầu Long Biên.

Căn phòng trọ cấp bốn ẩm thấp đón cô bằng mùi ẩm mốc quen thuộc của bờ tường vôi tróc lở và mùi xà phòng giặt đồ rẻ tiền. Cánh cửa gỗ ọp ẹp khép hờ. Khi Thư đẩy cửa bước vào, ánh sáng mờ đục từ ô cửa thông gió hắt xuống chiếc bàn trà gỗ ép đặt giữa phòng. Lê Tường Vy đã ngồi đợi sẵn từ bao giờ. Trước mặt Vy là cuốn sổ tay bìa da màu đen mở sẵn những trang giấy kẻ ngang chi chít số liệu, chiếc máy tính cầm tay chạy pin năng lượng mặt trời và hai tập hóa đơn tiền điện nước được xếp ngay ngắn thành từng cọc phẳng phiu.

Thấy Thư bước vào với chiếc túi vải đeo trễ bên vai, Vy không vồ vập hỏi han chuyện chuyến đi Nam Định hay ga Vinh vừa qua, cũng không trách móc chuyện Thư về muộn hơn dự kiến. Cô chỉ khẽ đẩy chiếc ghế đẩu nhựa màu đỏ về phía đối diện bàn trà:

"Ngồi xuống đi Thư. Uống ngụm nước đi rồi tao với mày nói chuyện."

Thư đặt túi máy móc xuống góc giường cá nhân, kéo chiếc ghế ngồi xuống đối diện bạn mình. Nhìn xấp hóa đơn tiền nhà, chiếc bút bi bấm gài trên mép sổ và vẻ mặt nghiêm túc, trầm tĩnh khác thường của cô bạn thân, Thư lờ mờ đoán được điều sắp đến. Giữa họ, sau hai năm chung sống trong căn phòng trọ chật hẹp này, luôn có một sự thấu hiểu ngầm không cần phải diễn giải bằng quá nhiều lời rào đón.

"Mày có chuyện gì quan trọng cần nói đúng không?" Thư hỏi nhỏ, hai bàn tay đan vào nhau đặt trên đầu gối.

Vy ngẩng lên, nhìn thẳng vào mắt Thư. Ánh nhìn của Vy điềm đạm, thẳng thắn nhưng không hề có chút gay gắt hay giận dỗi nào:

"Cuối tháng này tao sẽ dọn ra ở riêng, Thư ạ."

Gian phòng trọ như chùng xuống một nhịp. Tiếng nước nhỏ giọt đều đặn từ chiếc vòi nước hỏng ngoài góc sân sau dội vào rành rọt. Thư lặng người đi trong vài giây, ngón tay vô thức mân mê mép áo khoác còn vương mùi khói tàu và bụi đường. Dù đã được báo trước phần nào qua những tin nhắn ngắn ngủi dọc đường đi, cảm giác đối diện trực tiếp với sự đổi thay này vẫn khiến lồng ngực cô thoáng thắt lại một nhịp đau nhói mơ hồ. Sự chia tách này không chỉ là việc một người bạn cùng phòng dọn đi, mà nó đánh dấu sự kết thúc của một giai đoạn tuổi trẻ đầy chắp vá, nơi họ từng nương tựa vào nhau để chia sẻ từng đồng tiền nhà và những bữa mì tôm cuối tháng.

"Mày chuyển về ở chung với anh Sơn à?" Thư hỏi khẽ.

"Không hẳn," Vy lắc đầu, ngón tay gõ nhẹ lên mặt bàn gỗ ép. "Tao tìm được một căn phòng trọ nhỏ hơn ở mạn Cầu Giấy, cách cơ quan tao chưa đầy một cây số. Mấy tháng nay tao làm quyết toán thuế cho công ty, ngày nào cũng tăng ca đến chín, mười giờ đêm mới được về. Đi đi về về giữa ngõ ga này với cơ quan mất cả tiếng đồng hồ ngoài đường lúc đêm hôm, người tao mệt lả ra, sức khỏe tụt dốc không phanh. Với lại... đợt tới anh Sơn cũng tính chuyển địa điểm xưởng sửa chữa đồ điện tử về mạn mạn đấy để tiện gom khách công trình bên khu đô thị mới, bọn tao tính ở gần nhau cho tiện sinh hoạt và đỡ tiền xăng xe đi lại."

Vy dừng lại một chút, nhìn nét mặt trầm mặc của Thư, rồi nói tiếp bằng giọng chân thành, ấm áp:

"Tao nói thẳng để mày hiểu, tao chuyển đi không phải vì tao giận mày hay vì mày đi công tác liên miên bỏ mặc việc nhà. Nhưng cuộc sống của tao cũng cần phải bước sang một giai đoạn khác, ổn định hơn và gần chỗ làm hơn để tao tập trung cho sự nghiệp kế toán của tao. Mày với tao vẫn là bạn thân, chuyện đấy không bao giờ thay đổi."

Một tảng đá vô hình đè nặng trong lòng Thư suốt những ngày qua dường như được gỡ bỏ hoàn toàn. Cô không còn cảm giác mình là kẻ có lỗi vì đã để bạn phải gánh vác việc nhà hay chịu đựng sự thất thường của một phóng viên thực địa. Cô khẽ mỉm cười, một nụ cười nhẹ nhõm thực sự từ đáy lòng:

"Tao hiểu mà Vy. Mày ở đây với tao suốt hai năm qua, chịu đựng cái giờ giấc thất thường của tao, đêm hôm tao lọ mọ dựng bài thu âm là quá nhiều rồi. Mày chuyển ra gần chỗ làm là đúng đấy, đỡ phải đi sớm về khuya nguy hiểm, lại có anh Sơn ở gần đỡ đần khi ốm đau."

"Ừ, hiểu cho tao là tốt rồi," Vy kéo cuốn sổ tay lại gần, cầm chiếc bút bi lên rồi bấm lách cách trên chiếc máy tính cầm tay. "Bây giờ việc nào ra việc nấy, tính tiền nong cho sòng phẳng để tao với mày cùng dễ thở, không dây dưa nợ nần gì nhau."

Vy đẩy tập hóa đơn và bảng kê viết tay sang phía Thư, đầu bút chỉ vào từng con số rành mạch, rõ ràng:

"Tiền nhà tháng này là ba triệu, chia đôi mỗi đứa một triệu rưỡi. Tiền điện hết hai trăm bốn mươi nghìn, tiền nước sáu mươi nghìn, tiền mạng internet một trăm tám mươi nghìn. Tổng các khoản dịch vụ chung là bốn trăm tám mươi nghìn, chia đôi là hai trăm bốn mươi nghìn mỗi đứa. Cộng với tiền nhà, tháng này phần của mày là một triệu bảy trăm bốn mươi nghìn. Đợt mày đi vắng, tao đã ứng trước tiền mạng với tiền rác cho chủ nhà rồi. Cuối tháng tao trả phòng, tiền cọc một tháng nhà tao với mày chia đôi lấy lại, tao sẽ nhận thẳng từ chủ nhà sau khi bàn giao chìa khóa rồi gửi khoản cọc của mày qua tài khoản sau."

Thư mở ứng dụng ngân hàng trên điện thoại, kiểm tra số dư còn lại sau khi trừ đi các khoản chi phí thực địa và tiền công sửa máy trưa nay. Con số trong tài khoản vừa khít số tiền cần trả, chỉ dư ra vài chục nghìn lẻ. Không một chút do dự, cô lập tức thao tác chuyển khoản chính xác một triệu bảy trăm bốn mươi nghìn đồng sang tài khoản của Vy.

Tiếng chuông điện thoại của Vy reo lên một tiếng "ting" rảnh rang báo nhận tiền thành công. Vy nhìn màn hình, khẽ mỉm cười rồi gấp cuốn sổ tay da đen lại, cài chiếc bút bi vào gáy sổ:

"Xong nhé. Sòng phẳng, không ai nợ ai một đồng nào. Từ giờ đến cuối tháng tao sẽ thu dọn đồ đạc dần dần, lúc nào chuyển hẳn tao sẽ báo. Mày ở lại đây một mình thì ráng mà giữ cửa nẻo cẩn thận, tối nhớ khóa hai lần chốt, đừng có mải mê ôm máy móc thâu đêm suốt sáng rồi quên ăn uống nữa đấy."

Hai người nhìn nhau giữa gian phòng trọ tĩnh lặng. Không có những giọt nước mắt ủy mị, không có những lời trách móc hay cảm giác bị bỏ rơi hụt hẫng. Đó là sự sòng phẳng cần thiết và nhân văn của những người trưởng thành—biết tôn trọng hành trình riêng của nhau mà vẫn giữ trọn vẹn tình bạn nguyên vẹn, không để những tính toán tiền bạc hay sự nhập nhằng trách nhiệm làm sứt mẻ ân tình.

***

Buổi tối, sương lạnh bắt đầu buông dày đặc trên các mái ngói rêu phong của Hà Nội. Rời khỏi phòng trọ sau khi tắm giặt và thu dọn qua đồ đạc, Thư bắt một chuyến xe buýt ngắn từ ngõ ga xuôi về căn nhà nhỏ của mẹ nằm sâu trong con ngõ ngoằn ngoèo ven đê sông Hồng. Gió từ mặt sông thổi thốc qua bãi bồi mang theo hơi ẩm nồng nặc của phù sa và mùi ngô nướng ven đường.

Từ ngoài chiếc cổng sắt gỉ sét phủ đầy dây leo khô héo, tiếng máy khâu đạp chân đã vang lên đều đặn, nhịp nhàng giữa màn đêm tĩnh mịch: *lạch cạch... lạch cạch... lạch cạch...*

Thư khẽ đẩy cánh cửa gỗ khép hờ bước vào. Trong gian nhà cấp bốn lờ mờ ánh đèn tuýp vàng vọt, bà Liên đang ngồi còng lưng bên chiếc máy may con bướm đời cũ sơn đen đã tróc sơn ở các góc mép. Dưới chân bà, những cuộn chỉ dù cỡ lớn màu trắng ngà, chiếc kéo cắt vải bằng thép rèn nặng trịch và từng đống vải bạt công trình màu xanh thẫm nằm ngổn ngang chiếm trọn một góc nền xi măng.

Bà Liên đeo chiếc kính lão trễ xuống tận sống mũi, hai bàn tay gầy guộc nổi đầy gân xanh đang cố sức ghì chặt một mép bạt dày cộp qua chân vịt máy may. Ánh mắt Thư dừng lại ở cổ tay phải của mẹ: cổ tay bà sưng đỏ một vệt dài, nổi cộm lên dưới lớp cao dán giảm đau Salonpas đã bong tróc một góc mép vì mồ hôi. Mỗi lần chiếc kim máy may cỡ lớn dập mạnh qua lớp vải bạt dày thô ráp, bà lại khẽ rụt vai, bờ môi mỏng mím chặt lại để nén lại một cơn đau buốt truyền ngược từ cổ tay dọc lên tận khớp vai.

"Mẹ," Thư cất tiếng gọi khẽ, giọng chùng xuống giữa gian phòng nhỏ.

Bà Liên giật mình, chiếc chân đang nhịp trên bàn đạp gang vội dừng lại. Bà ngẩng đầu lên, vội vàng tháo chiếc kính lão xuống cầm trên tay, gương mặt nhăn nheo, sạm đen bừng lên một nét rạng rỡ đầy mừng rỡ:

"Thư đấy à con? Về lúc nào thế? Ăn uống gì chưa con gái? Để mẹ xuống bếp hâm lại bát canh cho nhé?"

"Con ăn cơm từ trưa rồi mẹ ạ," Thư bước nhanh tới, ngồi thụp xuống chiếc đẩu gỗ bên cạnh chiếc máy khâu, nắm lấy bàn tay phải đang run rẩy của mẹ.

Bàn tay mẹ thô ráp, chai sần như vỏ cây, những đầu ngón tay đầy những vết kim châm li ti đã chai cứng lại, và khớp cổ tay thì nóng rực lên vì viêm bao hoạt dịch. Thư xót xa miết nhẹ ngón tay quanh vệt sưng tấy bên dưới mép cao dán:

"Tay mẹ đau thế này mà mẹ vẫn cố đạp máy may bạt làm gì? Bạt công trình này dày lắm, bốn năm lớp chập vào nhau, máy may công nghiệp người ta may còn mệt mỏi, máy đạp chân cũ này của mẹ làm sao chịu nổi lực."

"À... mẹ nhận sửa nốt mấy tấm bạt che xe tải cho người ta dở dang từ tuần trước," bà Liên cười gượng gạo, khẽ rút bàn tay đau lại giấu sau vạt áo bà ba sờn màu, như sợ con gái nhìn thấy sự yếu đuối và cơ cực của mình. "Mẹ dán cao rồi, cũng đỡ buốt nhiều rồi con. Nhận tiền cọc của người ta rồi thì phải làm cho xong đúng hẹn, mình giữ chữ tín thì người ta mới tin tưởng đem đồ đến sửa tiếp chứ."

Thư nhìn đống vải bạt nặng nề và những dải chỉ dù thừa vương vãi dưới nền nhà, rồi kéo chiếc ghế đẩu lại gần hơn:

"Mẹ nghỉ chân đi, để đấy con phụ mẹ gấp gọn đống bạt này lại. May nốt tấm này rồi thôi mẹ nhé, đừng nhận thêm đơn bạt xe tải nặng này nữa. Bác sĩ ở trạm xá đã bảo khớp tay của mẹ bị thoái hóa nặng rồi, cứ gắng gượng thế này có ngày liệt cả cánh tay, lúc đấy tiền thuốc men còn tốn gấp mấy lần tiền công may bạt."

Bà Liên ngồi im trên chiếc ghế tựa gỗ, nhìn con gái thoăn thoắt cúi xuống nhặt từng dải chỉ vụn, gấp vuông vắn từng tấm bạt dơ dày cộp đã may xong mép rồi xếp gọn gàng vào góc tường sát tủ thờ. Ánh mắt người mẹ nhìn theo từng cử chỉ của Thư vừa ấm áp vừa phảng phất nỗi âu lo kín đáo của một đời lo toan:

"Dạo này... công việc đi tàu đi xe của con thế nào rồi? Đợt trước nghe con bảo đi tận miền Trung, mẹ ở nhà cứ thấp thỏm không yên. Mấy hôm trời mưa bão trong ấy, nghe đài báo sạt lở đường ray, mẹ gọi điện cho con mấy lần toàn thấy tổng đài báo thuê bao không liên lạc được, mẹ mất ngủ cả đêm, cứ ngồi nhìn ra ngõ."

Động tác gấp mép bạt của Thư khẽ chững lại. Lòng cô thắt lại một nỗi ân hận xót xa. Cô nhớ lại những đêm kẹt tàu ở ga Vinh, những cuộc tranh cãi gay gắt qua điện thoại với ban biên tập tòa soạn, những lúc điện thoại cạn sạch pin hay chính cô chủ động tắt máy để trốn tránh áp lực dư luận và những chỉ trích nghề nghiệp. Cô đã quá mải mê với những hạn chót nộp bài, với những danh vọng nghề nghiệp hão huyền và những cuộc đua lượt xem vô nghĩa trên mạng xã hội, mà quên mất rằng ở một góc nhà tĩnh lặng ven đê này, có một người mẹ già luôn thảng thốt giật mình mỗi khi nghe tiếng còi tàu đêm vọng lại từ phía xa hay tiếng mưa rào quất vào mái ngói.

Thư dọn xong đống bạt, ngồi xuống chiếc chiếu cói trải cạnh chân máy khâu của mẹ, ngước nhìn khuôn mặt gầy guộc đã hằn sâu những nếp nhăn thời gian và mái tóc đã hoa râm quá nửa của bà:

"Mẹ đừng lo nữa. Chuyến đi đường dài của con xong rồi, từ giờ con chỉ làm việc ở Hà Nội thôi. Con với mẹ thống nhất thế này nhé: từ tuần này, cứ đúng tám giờ tối thứ Bảy hàng tuần, con sẽ gọi điện về cho mẹ. Dù con có đi đâu, làm gì, đúng giờ đấy con cũng sẽ gọi để mẹ yên tâm. Nếu hôm nào con bận việc đột xuất không gọi được, con sẽ nhắn tin báo trước cho mẹ từ buổi trưa. Mẹ đừng thấp thỏm ngồi canh điện thoại cả ngày nữa, hại mắt mà lại thêm lo lắng sinh bệnh ra."

Bà Liên nhìn sâu vào mắt con gái, đôi mắt mờ đục sau lớp kính lão ánh lên sự an lòng thực sự. Bà đưa bàn tay trái không đau lên, khẽ khàng xoa nhẹ mái tóc rối của Thư như ngày cô còn thơ bé:

"Ừ... thống nhất thế đi con. Cứ biết con bình an, có giờ giấc rõ ràng là mẹ mừng rồi. Làm nghề gì thì làm, đi đâu thì đi, cũng phải giữ lấy cái sức khỏe với cái tâm cho thanh thản, con ạ. Đừng ham hố quá những thứ xa xôi ngoài xã hội mà khổ thân."

Đêm càng về khuya, tiếng gió mùa đông bắc rít từng cơn qua khe cửa sổ gỗ đã lỏng chốt. Hai mẹ con ngồi bên nhau giữa gian nhà nhỏ ấm cúng, đống vải vụn đã được dọn sạch sẽ, chỉ còn lại tiếng ấm nước chè xanh sôi reo tí tách trên bếp than nhỏ sau nhà. Không còn sự hối hả của những chuyến tàu vội vã, không còn sự ngột ngạt của những phòng trọ chật chội hay áp lực của những file ghi âm dang dở bị lỗi chân giắc, chỉ còn lại sự ấm áp bình dị của gia đình—nơi neo giữ cuối cùng giúp Thư tìm lại sự thăng bằng sau những va đập chát chúa của cuộc đời.

***

Bình minh lên trên ngõ ga Hà Nội, Thư bước vào Đèn Hiên cho bữa cơm cuối cùng của mùa dự án, nhìn thấy chiếc ghế quen thuộc bên góc bàn.