Phản hồi 360 độ

Khảo sát đánh giá 360 độ là một trong những phát minh tinh vi nhất từng được tạo ra nơi chốn công sở, nhằm mục đích duy nhất: kiểm tra xem liệu một con người bằng xương bằng thịt có thể vừa giữ nguyên nụ cười thảo mai chuyên nghiệp với đồng nghiệp ngồi đối diện, vừa âm thầm và lạnh lùng tích vào ô ba sao trên thang điểm năm trong biểu mẫu đánh giá hay không.

Sáng thứ Ba, bầu không khí tại văn phòng Công ty Cổ phần Công nghệ Sao Chổi đặc quánh một vẻ ngột ngạt bất thường. Đúng tám giờ ba mươi phút, toàn bộ hòm thư điện tử của nhân viên đồng loạt nhảy chấm đỏ rực rỡ với thông báo khẩn từ phòng Hành chính – Nhân sự. Biểu mẫu khảo sát ẩn danh giữa năm chính thức được kích hoạt trên hệ thống nội bộ. Mục tiêu ghi trên văn bản là vô cùng cao đẹp: đo lường tác phong làm việc, văn hóa ứng xử và kỹ năng phối hợp liên phòng ban. Nhưng đối với những kẻ đi làm thuê sành sỏi, ai cũng hiểu rõ bản chất thực sự đằng sau những câu hỏi trắc nghiệm rập khuôn ấy. Theo quy chế thi đua mới sửa đổi, điểm số từ đợt khảo sát chéo này chiếm tới hai mươi lăm phần trăm tổng trọng số xét duyệt danh hiệu Nhân viên xuất sắc cuối năm.

Và danh hiệu ấy thì gắn liền trực tiếp với một thứ thực tế hơn rất nhiều: khoản tiền thưởng tương đương ba tháng lương cứng.

Đó là số tiền mà tôi đang khao khát đến cháy bỏng ruột gan. Tuần trước, mẹ tôi gọi điện từ quê lên, giọng nghẹn lại giữa tiếng gió rít qua những khe nứt trên vách đất. Mấy đợt mưa rào trái mùa vừa qua đã làm sập thêm một mảng mái ngói phía sau gian bếp. Mỗi lần trời đổ mưa to, mẹ lại phải lục đục nửa đêm mang hết xoong, nồi, chậu nhựa ra xếp la liệt khắp nền nhà để hứng từng giọt nước dột đùng đục rỉ xuống từ xà gồ mục nát. Tôi cần khoản tiền thưởng ấy để lợp lại toàn bộ mái nhà trước khi mùa bão lũ tràn về miền Trung.

Thế nhưng, con đường chạm tay vào ba tháng lương thưởng của tôi đang đứng trước nguy cơ gãy gánh giữa đường. Tất cả bắt nguồn từ thảm họa xảy ra vào thứ Sáu tuần trước. Bức ảnh chụp lại khoảnh khắc tôi kiệt sức ngủ gục, hai mắt nhắm nghiền, miệng há hốc, hai tay ôm chặt lấy tấm bìa các-tông lót chuột dưới gầm bàn đã bị sếp Dũng cho in màu khổ A3, đóng khung nhựa bóng loáng rồi dán chình ình ngay lối đi trung tâm dẫn vào khu vệ sinh và phòng ăn. Chỉ số uy tín, sự đàng hoàng và hình tượng nhân sự cốt cán mà tôi nhọc công gầy dựng suốt hai năm trời bỗng chốc bốc hơi không còn một dấu vết.

Muốn cứu vãn tình thế, tôi không thể ngồi yên chờ chết. Muốn sống sót qua kỳ khảo sát 360 độ tàn khốc này, tôi buộc phải lội ngược dòng bằng mọi giá. Một kế hoạch tác chiến khẩn cấp lập tức được vạch ra trong tâm trí: hôm nay, tôi sẽ rũ bỏ hình ảnh một kẻ kiệt quệ đáng thương để hóa thân thành “đồng nghiệp kiểu mẫu” đỉnh cao của toàn thể nhân loại. Một phiên bản hoàn hảo không tì vết, tràn trề năng lượng tích cực và luôn sẵn sàng xả thân vì tập thể.

Tôi bắt đầu màn trình diễn bằng việc hít một hơi thật sâu, đứng phắt dậy khỏi ghế xoay, ưỡn thẳng lồng ngực và nắn nót cơ mặt để tạo nên một nụ cười tiêu chuẩn tiếp viên hàng không — khóe môi nhếch lên vừa đủ mười lăm độ, ánh mắt long lanh đầy vẻ ân cần vị tha. Chỉnh lại cổ áo sơ mi, tôi rảo bước thật êm về phía góc pantry của công ty.

Vừa bước qua ngách hành lang, tôi bắt gặp bóng lưng của chị Hạnh bên phòng Kế toán. Chị đang đứng tựa vào kệ bếp, hai hàng lông mày nhíu chặt lại thành một đường rãnh sâu hoắm, tay cầm chiếc cốc sứ đã sứt một miếng nhỏ ở quai, kiên nhẫn chờ nước sôi từ chiếc ấm siêu tốc cũ kỹ kêu rè rè. Đây chính là mục tiêu hoàn hảo đầu tiên. Tôi nhanh nhảu lướt tới, bước chân nhẹ nhàng như mèo rừng, rồi nhẹ nhàng đưa hai tay đón lấy chiếc cốc từ tay chị:

“Chị Hạnh để đấy em! Cứ để em chăm sóc cho chị nhé! Ấm nước này vừa đạt mốc tám mươi lăm độ C — độ ấm chuẩn xác tuyệt đối để đánh thức hương vị của trà atiso túi lọc, vừa giúp thanh nhiệt giải độc gan, vừa xua tan áp lực chứng từ sổ sách dồn ứ đầu tuần đấy chị ạ!”

Tôi vừa nói vừa đon đả rót dòng nước ấm bốc khói nghi ngút vào lòng cốc sứ, động tác điệu nghệ và trau chuốt chẳng khác nào một nghệ nhân pha trà đạo. Thế nhưng, đáp lại sự nhiệt tình đột xuất ấy, chị Hạnh không hề để lộ ra dù chỉ nửa nét xúc động. Ngược lại, chị giật mình lùi phắt lại ba bước, lưng áp sát vào cánh tủ lạnh. Đôi mắt sắc lẹm sau cặp kính gọng kim loại lập tức quét dọc từ đỉnh đầu, rà qua nụ cười gượng gạo, rồi dừng lại ở gót đôi giày tây sờn mép của tôi, với sự cảnh giác tột độ giống hệt như cách chị săm soi một tờ hóa đơn VAT nghi ngờ bị làm giả con dấu công ty.

“Cậu lại làm mất hóa đơn đỏ nào đúng không Hoàng?” Giọng chị đanh lại, lạnh ngắt như thể phòng pantry vừa bị hạ nhiệt độ xuống mức âm. “Hay là cái bữa cơm tiếp khách nhậu nhẹt tuần trước vượt trần định mức năm trăm ngàn mà không có chữ ký duyệt trước của giám đốc tài chính?”

“Ơ kìa, oan cho em quá chị Hạnh ơi!” Nụ cười trên môi tôi bắt đầu co giật nhẹ vì các nhóm cơ mặt phải gồng quá lâu. “Em quan tâm đến sức khỏe chị thật lòng mà! Thấy chị thức khuya chốt báo cáo thuế vất vả, em xót ruột thay cho chị thôi.”

“Kỳ quặc. Vô cùng kỳ quặc.” Chị Hạnh dứt khoát giật phắt chiếc cốc sứ lại từ tay tôi, dằn mạnh xuống mặt bàn đá hoa cương phát ra một tiếng ‘cạch’ khô khốc. “Tôi làm việc ở cái công ty Sao Chổi này tròn ba năm, chưa từng thấy cậu Hoàng phòng Nội dung chủ động bước vào đây rót nước cho ai mà không đính kèm một xấp phiếu đề nghị thanh toán tạm ứng. Tốt nhất là cậu đừng có giở mấy trò ma mãnh này ra với tôi. Giữ khoảng cách tối thiểu một mét giùm cái.”

Nói đoạn, chị Hạnh bê cốc nước quay lưng bước vội về phòng kế toán, tiếng gót giày gõ xuống sàn nhà nghe dồn dập như tiếng trống trận, thỉnh thoảng chị còn ngoái đầu lại nhìn tôi như thể sợ tôi lén bám theo đánh thuốc mê vào hồ sơ chứng từ.

Gáo nước lạnh buốt đầu tiên không làm ngọn lửa quyết tâm trong tôi lụi tàn. Tôi tự nhủ kế toán vốn dĩ là giống loài đa nghi bẩm sinh, không thể trách họ được. Mục tiêu tiếp theo phải là những khu vực công cộng, nơi lòng tốt của tôi có thể được nhiều nhân chứng trông thấy nhất.

Nghĩ là làm, tôi lượn ngay qua khu vực đặt máy in văn phòng dùng chung nằm ở giao điểm giữa khối Vận hành và khối Sáng tạo. Hiện trường đập vào mắt tôi vô cùng lý tưởng: khay nạp giấy chính đang mở toang hoác và trống rỗng, vài tờ giấy in hỏng vò nát vương vãi dưới gầm bàn, kèm theo đó là vô số chiếc ghim bấm gỉ sét rụng lả tả quanh chân máy. Tôi lập tức xắn cao tay áo sơ mi, khom lưng nhặt từng chiếc ghim nhọn hoắt cho vào sọt rác, rồi cúi người bưng nguyên cả thùng giấy mới nặng trịch. Tôi cẩn thận xé từng ream giấy A4, xếp thành từng xấp vuông vức, thẳng thớm và ngay ngắn như những viên gạch xây tường trong khay nạp. Chưa dừng lại ở đó, tôi rút khăn giấy ướt ra, tỉ mỉ lau sạch từng vệt bụi mờ bám trên mặt kính quét tài liệu và nắp nhựa của chiếc máy in.

Đúng lúc ấy, Lê Thảo Vy ôm một tập tài liệu dày cộp đi ngang qua. Con bé đứng sững lại chừng năm giây, đôi mắt mở to hết cỡ, chiếc cằm như muốn rớt xuống sàn nhà. Vẻ mặt của Vy lúc bấy giờ trông bàng hoàng y như một nhà thiên văn học nghiệp dư vừa tận mắt chứng kiến người ngoài hành tinh hạ cánh xuống bãi đỗ xe công ty.

“Hoàng? Cậu bị sốt xuất huyết biến chứng lên não à?” Vy hạ thấp tập tài liệu, thò đầu sang dò xét. “Hay là sáng nay vội đi làm quá nên cậu uống nhầm thuốc an thần của ai rồi?”

“Tôi hoàn toàn tỉnh táo và khỏe mạnh,” tôi vẫn duy trì tư thế lau chùi thuần thục, giọng nói cất lên đầy vẻ cao thượng và đĩnh đạc. “Tôi nhận thấy môi trường làm việc chung cần được chăm sóc. Tôi đang chủ động lan tỏa nguồn năng lượng tích cực và xây dựng văn hóa công sở văn minh, sạch đẹp từ những hành động nhỏ nhất.”

Vy nhìn tôi bằng ánh mắt không thể nào tin nổi. Con bé đảo mắt nhìn quanh một vòng xem có máy quay giấu kín nào không, rồi bước nhanh tới ghé sát vào tai tôi, thì thầm với âm lượng chỉ đủ hai đứa nghe:

“Bớt diễn kịch đi ba nội ơi. Cậu có biết mấy phút vừa rồi trông cậu tởm lợm lắm không? Bọn bàn bên kinh doanh đang bắt đầu lập kèo cá cược xem cậu vừa gây ra tội tày đình gì đấy. Có đứa đoán cậu làm mất hợp đồng của khách vip, có đứa bảo cậu bấm nhầm gửi email chửi sếp cho toàn công ty. Thậm chí thằng Nam bên đội IT còn đang chuẩn bị mở phần mềm quét mạng nội bộ để rà soát xem cậu có lén cài mã độc tống tiền nhằm làm tê liệt máy chủ Sao Chổi hay không rồi kìa!”

Nói xong, chẳng đợi tôi kịp mở miệng thanh minh, Vy lắc đầu ngán ngẩm rồi ôm xấp tài liệu chạy thục mạng về bàn làm việc, như thể đứng gần tôi thêm một giây nào nữa thì vận xui sẽ lây lan sang cả đời con bé.

Cả buổi sáng hôm đó diễn ra như một cơn ác mộng của sự gượng gạo. Mọi nỗ lực đon đả, gật đầu chào hỏi cung kính của tôi — từ bác bảo vệ già dưới tầng hầm cho đến cô tạp vụ đang lom khom lau sàn — đều chỉ đổi lại những ánh nhìn ái ngại, e dè và đầy vẻ phòng thủ. Người ta lảng tránh ánh mắt tôi. Người ta thì thầm to nhỏ mỗi khi tôi bước qua các vách ngăn làm việc. Càng cố tỏ ra tử tế một cách đột xuất, tôi lại càng biến mình thành một kẻ tình nghi nguy hiểm đang lén lút tìm cách tiêu hủy hiện trường sau một vụ án mạng kinh hoàng.

Trái ngược hoàn toàn với sự vụng về, thô thiển và tuyệt vọng của tôi, Phạm Quốc Khải lại trình diễn một đẳng cấp ngoại giao công sở thượng thừa, mượt mà đến mức khiến người ta phải rùng mình thán phục.

Ngay từ lúc chín giờ sáng, cánh cửa kính tự động mở ra, Khải bước vào với phong thái của một quý ông thành đạt bước ra từ trang bìa tạp chí kinh doanh. Tóc gã vuốt sáp bóng bẩy, nếp áo sơ mi phẳng phiu không một vết nhăn, và trên hai tay gã là hai chiếc túi giấy sang trọng in logo của một thương hiệu cà phê specialty đắt đỏ bậc nhất trung tâm thành phố. Mùi hương ngào ngạt của bơ sữa, hạt phỉ nướng và cà phê rang xay thượng hạng lập tức khuấy đảo bầu không khí văn phòng, đè bẹp hoàn toàn mùi nước tẩy rửa và mồ hôi gượng gạo mà tôi đã dày công tạo ra sáng nay.

Khải không đi rót nước dạo cho kế toán. Khải càng không dại dột đi cọ máy in hay nhặt ghim giấy vụn như tôi. Chiến lược của gã tinh vi và nhắm thẳng vào các mắt xích quyền lực: những người nắm giữ tiếng nói quan trọng bên khối Kinh doanh, Chăm sóc khách hàng và đội ngũ Quản lý dự án.

“Cà phê sữa hạt hạnh nhân, không đường, đá riêng cho Ngọc bên Vận hành nhé,” Khải khẽ khom người, đặt ly nước mát lạnh xuống bàn làm việc của cô nàng trưởng nhóm với nụ cười tỏa nắng chuẩn diễn viên truyền hình. “Hôm qua xử lý xong đống đơn hàng phát sinh đột xuất của chuỗi siêu thị mệt mỏi lắm đúng không em? Nhóm kinh doanh tụi anh dù có lăn lộn ngoài thị trường giỏi đến mấy mà không có hậu phương vững chắc như đội vận hành của các em hỗ trợ kiểm hàng thần tốc thì chắc toang từ lâu rồi.”

Mặt Ngọc đỏ ửng lên sau lời khen ngợi ngọt như mật. Cô nàng vén lọn tóc mai ra sau tai, ngượng ngùng mỉm cười bẽn lẽn:

“Trời ơi, anh Khải chu đáo quá à! Tụi em cũng chỉ làm tròn trách nhiệm thôi mà...”

“Trách nhiệm gì chứ, sự tận tâm của các em anh đều nhìn thấy hết,” Khải nháy mắt một cái đầy duyên dáng, rồi hạ thấp giọng xuống một cách vô cùng tự nhiên, như thể đang chia sẻ một bí mật thân tình giữa những người đồng chí hướng. “À, sáng nay phòng nhân sự vừa gửi cái khảo sát 360 độ đấy. Mấy tiêu chí kiểu ‘kỹ năng hợp tác phòng ban’ với ‘khả năng truyền cảm hứng’, anh em cứ chấm thẳng tay theo đúng cảm nhận thực tế nhé. Riêng anh thì lúc nào cũng tuyệt đối tin tưởng vào tinh thần đồng đội keo sơn của tụi mình nhất!”

Cứ thế, bằng một chuỗi những động tác tặng quà mượt mà kết hợp với lời khen ngợi có cánh được may đo chuẩn xác cho từng đối tượng, cùng những cú gợi ý ngầm tinh tế không chút gợn sóng, Khải đã biến một ngày đánh giá rủi ro đầy cạm bẫy thành một chiến dịch vận động hành lang hoàn hảo đến từng chi tiết. Nhìn gã ung dung lướt đi giữa các dãy bàn làm việc như một chính trị gia lão luyện đang đi thị sát, tôi chỉ biết ngậm ngùi nuốt từng ngụm nước bọt đắng ngắt. Người ta bán giải pháp, xây dựng quan hệ và truyền cảm hứng; còn tôi thì cắm mặt đi lau bụi máy in và rót nước nóng dạo. Sự chênh lệch về tầm nhìn và tư duy chính trị nơi công sở đôi khi nghiệt ngã đến mức khiến người ta cảm thấy tức tưởi và bất lực.

Đến hai giờ chiều, năng lượng trong tôi hoàn toàn cạn kiệt. Tôi ngồi ủ rũ trước màn hình máy tính, ngón tay gõ một cách vô hồn vào bản kế hoạch nội dung dở dang, lòng nặng trĩu ý nghĩ buông xuôi. Bỗng nhiên, từ phía vách ngăn bên cạnh, Đỗ Anh Tuấn thò đầu sang. Anh ngoắc ngón tay trỏ về phía tôi, nét mặt không biểu lộ chút cảm xúc nào:

“Hoàng, vào phòng họp Mặt Trăng anh bảo chút.”

Căn phòng họp kính nhỏ chỉ vừa đủ bốn người ngồi bỗng nhiên trở nên chật chội và ngột ngạt đến kỳ lạ. Hệ thống điều hòa trung tâm vẫn phả từng luồng gió mát rượi, nhưng dọc sống lưng tôi lại rịn ra một lớp mồ hôi lạnh ngắt. Tôi cẩn thận kéo chiếc ghế xoay, ngồi đối diện với Tuấn. Tâm trí tôi bắt đầu nhảy múa loạn xạ: chẳng lẽ hành động chùi kính máy in sáng nay của tôi đã vô tình làm trầy xước thấu kính và sếp Dũng chuẩn bị quy tôi vào tội phá hoại tài sản công ty? Hay chị Hạnh đã gửi văn bản khiếu nại lên cấp trên vì bị tôi khủng bố tinh thần bằng nước sôi atiso?

Tuấn không nói một lời nào. Anh mở chiếc máy tính bảng cá nhân, ngón tay lướt nhẹ trên màn hình vài giây rồi xoay hẳn thiết bị về phía tôi. Trên đó hiển thị một biểu đồ radar nhiều màu sắc phức tạp, kèm theo bảng tổng hợp điểm số sơ bộ của phòng Nội dung.

“Kết quả khảo sát 360 độ đợt này của phòng mình bên Nhân sự vừa gửi bản preview,” Tuấn khoanh hai tay trước ngực, nhướng mày nhìn tôi với một vẻ mặt pha trộn kỳ lạ giữa sự buồn cười và nỗi bất lực tột cùng. “Anh nói thật cho cậu nghe nhé, mấy cái màn biểu diễn làm người tốt đột xuất sáng nay của cậu bị chấm điểm tệ hại một cách kinh khủng.”

Tim tôi thót lại một nhịp, lồng ngực như bị một khối đá lớn đè nghẹt:

“Dạ? Sao... sao lại tệ ạ?”

“Điểm thái độ giao tiếp thực tế trong ngày hôm nay của cậu rớt thảm hại xuống mức trung bình yếu, ba phẩy hai trên thang điểm năm,” Tuấn bật cười thành tiếng, ngón tay chỉ thẳng vào mấy dòng ghi chú tóm tắt trích xuất tự động từ hệ thống. “Chị Hạnh đánh dấu cậu vào diện ‘đối tượng có biểu hiện bất thường, nghi ngờ đang mưu đồ che giấu sai phạm chứng từ hóa đơn’. Đội Vận hành thì ghi thẳng thừng là ‘thái độ thảo mai gượng ép, đề nghị duy trì khoảng cách an toàn để tránh rủi ro’. Cậu tưởng người trong cái công ty này mù hết cả lũ chắc hả Hoàng? Đang yên đang lành tự nhiên chạy đi đon đả cúi chào rồi lau chùi dọn dẹp, ai nhìn vào mà không thấy giả tạo đến sởn cả gai ốc?”

Tôi thở dài một hơi thườn thượt, toàn bộ cơ thể như bị rút cạn dưỡng khí. Tôi buông xuôi hai tay, gục đầu xuống mặt bàn gỗ láng bóng của phòng họp Mặt Trăng, giọng méo mó nghẹn ngào:

“Em... em chỉ muốn gỡ gạc lại chút hình ảnh sau vụ bức ảnh A3 dán ngoài sảnh của sếp Dũng thôi mà... Cứ tưởng làm thế người ta sẽ thấy mình nhiệt tình, dễ mến. Thế này thì coi như công cốc hết rồi. Tiền thưởng ba tháng lương bay màu thật rồi, mái nhà ở quê của mẹ em mùa này chắc lại phải căng bạt che tạm tiếp thôi...”

“Ai bảo với cậu là công cốc?” Tuấn gõ mạnh ngón tay cồm cộm lên mặt kính cường lực của chiếc máy tính bảng, âm thanh giòn tan kéo tôi ra khỏi vũng lầy tuyệt vọng. “Cậu ngẩng cái mặt lên, mở to mắt ra mà nhìn vào cái cột điểm tổng hợp này xem.”

Tôi ngơ ngác chớp mắt vài cái, chầm chậm ngẩng đầu nhìn theo hướng ngón tay trỏ của anh. Ở góc phải màn hình, cột điểm tổng hợp sáu tháng đầu năm của tôi sừng sững hiện lên một con số màu xanh lục sáng rực: bốn phẩy bảy trên năm. Một số điểm cao chót vót, vượt xa mức trung bình của toàn khối văn phòng, và chỉ kém nhóm dẫn đầu tuyệt đối đúng không phẩy một điểm.

“Cái... cái này là thật hả anh?” Tôi lắp bắp, hai mắt dán chặt vào con số bốn phẩy bảy, ngỡ như mình đang nhìn thấy ảo ảnh do thiếu ngủ.

“Khảo sát 360 độ trên danh nghĩa là ẩn danh, nhưng trí nhớ và sự quan sát của những người đi làm cùng cậu thì không bao giờ ẩn danh cả, Hoàng ạ,” giọng Tuấn chậm rãi và trầm hẳn xuống, rũ bỏ hoàn toàn vẻ cợt nhả thường ngày để nhường chỗ cho sự chân thành hiếm thấy. “Người ta có thể chấm điểm trung bình hoặc thấy buồn cười trước sự vồn vã giả tạo, ngớ ngẩn sáng nay của cậu, nhưng không một ai có thể phủ nhận những gì cậu đã cày cuốc, đổ mồ hôi sôi nước mắt suốt nửa năm trời vừa qua. Con số bốn phẩy bảy này là điểm tích lũy từ những đêm cậu thức trắng cùng đội thiết kế để gọt giũa từng câu chữ cho gói thầu dự án lớn; là những lần chiến dịch chạy quảng cáo gặp sự cố lúc hai giờ sáng mà cậu vẫn lồm cồm bò dậy bật máy tính lên viết lại nội dung chữa cháy; và là cả những lúc cậu dám đứng mũi chịu sào, khóa chặt bản yêu cầu công việc để bảo vệ tiến độ và giảm tải áp lực cho các bộ phận khác. Người làm việc thực chất, người ta nhìn vào hành động trong thời gian dài là biết ngay, không cần phải diễn trò.”

Cổ họng tôi bất giác nghẹn ứ lại. Một cảm giác nhẹ nhõm vô bờ bến lan tỏa khắp lồng ngực, quét sạch mọi nỗi tự ti, hoang mang và cay đắng đã đè nặng lên tâm trí tôi suốt cả buổi sáng. Hóa ra họ đều thấy. Hóa ra những đêm thức trắng với màn hình xanh lét không hề vô nghĩa. Tôi tò mò, ngập ngừng rướn người về phía trước:

“Em... em có thể xem trích lược mấy dòng nhận xét ẩn danh được không anh?”

“Được chứ, đọc đi để biết người ta thực sự nghĩ gì về mình, rồi từ nay về sau bớt cái thói diễn kịch ngớ ngẩn đi,” Tuấn mỉm cười, đẩy hẳn chiếc máy tính bảng về phía tôi.

Tôi run run kéo màn hình xuống phần phản hồi định tính đã được hệ thống tự động ẩn danh tính người gửi.

Dòng nhận xét đầu tiên hiện ra với văn phong đanh thép, gãy gọn và thực tế đến mức không lẫn đi đâu được của phòng Kế toán: *“Nhiều lần nộp hồ sơ quyết toán sát giờ gây ức chế hệ thống kiểm duyệt, nhưng khi xảy ra sai sót luôn chủ động nhận trách nhiệm, chịu khó chạy ngược chạy xuôi khắc phục hậu quả chứ không đùn đẩy hay đổ lỗi cho người khác. Tác phong công việc: Chấp nhận được.”*

Đọc đến chữ “Chấp nhận được”, tôi suýt bật cười thành tiếng. Đối với một người sắt đá, nguyên tắc và khét tiếng khó tính như chị Hạnh, ba chữ ấy có lẽ đã có giá trị tương đương với một tấm huân chương lao động hạng nhất trao tặng cho sự nỗ lực của tôi.

Dòng nhận xét tiếp theo đến từ đội ngũ Nội dung, mang đậm phong cách tưng tửng và sắc bén không ai khác ngoài Lê Thảo Vy: *“Thần giữ cửa của các deadline lúc 17:58. Chuyên gia thức đêm gánh team mỗi khi dự án lâm vào ngõ cụt. Dù tính tình đôi khi hơi nhát, hay cả nể và tự làm khổ bản thân nhưng là một đồng đội cực kỳ có tâm, xứng đáng được chia thêm cơm gà.”*

Tôi mỉm cười, một cảm giác ấm áp và bình yên kỳ lạ dâng lên trong lòng. Nơi chốn công sở nhiều thị phi này, giữa những bảng chỉ tiêu KPI lạnh lùng, những cuộc đua ngầm nghẹt thở và những toan tính thiệt hơn mỗi ngày, hóa ra sự kiên trì, chân thành và thầm lặng cống hiến vẫn luôn để lại những dấu vết không thể xóa nhòa trong mắt những người đồng hành.

Thế nhưng, khi ngón tay tôi vô thức vuốt màn hình xuống dòng nhận xét cuối cùng — một phản hồi trích xuất từ phòng Thiết kế đồ họa — toàn bộ cơ thể tôi bỗng khựng lại.

Đoạn văn bản ngắn ngủi ấy được hiển thị bằng một font chữ không chân quen thuộc đến nhức nhối: font Inter nét mảnh, thẳng tắp, gãy gọn và cực kỳ sắc sảo. Đó là thứ phông chữ mặc định mà Linh luôn kiên quyết cài đặt trên mọi thiết bị cá nhân, mọi bản thiết kế mẫu và mọi tài liệu mà bàn tay cô chạm vào.

Dòng chữ ấy vỏn vẹn mười lăm từ:

*“Đáng tin khi có sự cố; cần học cách lên tiếng trước khi sự cố xảy ra.”*

Tôi ngồi chết lặng giữa căn phòng họp Mặt Trăng tĩnh mịch. Bốn bức tường kính trong suốt dường như đang thu hẹp lại. Từng con chữ trên màn hình sáng lóa như những mũi kim đâm thẳng vào mắt tôi, rành rọt, chính xác và sắc lạnh đến mức khiến toàn thân tôi gai người.

Một câu nói ngắn gọn, không một từ ngữ hoa mỹ, không một lời tán dương sáo rỗng, nhưng lại lột trần toàn bộ bản chất con người tôi suốt ngần ấy năm lăn lộn ở Sao Chổi. Linh nhìn thấu tôi. Cô ấy nhìn thấu sự tận tụy, chịu thương chịu khó của tôi, nhưng đồng thời cũng vạch trần điểm yếu chí mạng nhất mà tôi luôn tìm mọi cách để che đậy: sự né tránh xung đột một cách hèn nhát và cam chịu.

Tôi nhận ra mình bấy lâu nay luôn tự biến bản thân thành một “người hùng sau cánh gà” đầy bi kịch. Tôi là kẻ luôn thức thâu đêm để dọn dẹp đống rác bừa bãi do người khác bày ra, cắn răng bấm bụng chấp nhận những đòi hỏi thay đổi vô lý lúc 17:58 của sếp Dũng, im lặng chịu trận nhìn Khải ngang nhiên cướp trắng công lao trong các buổi thuyết trình dự án lớn, rồi sau đó tự vỗ về mình bằng cái triết lý ngây thơ rằng bản thân đang “hy sinh vì đại cục”. Tôi giỏi chữa cháy, thậm chí là một tay lính cứu hỏa xuất sắc. Nhưng tôi chưa từng có đủ dũng khí để đối diện, để cất lên tiếng nói nhằm dập tắt mồi lửa sai trái ngay từ khoảnh khắc nó vừa mới nhen nhóm. Sự câm lặng của tôi không phải là cao thượng; đó là sự thỏa hiệp yếu hèn mang vỏ bọc của lòng tốt.

“Sao thế? Đọc trúng tim đen rồi nên đứng hình luôn à?” Tuấn nhìn sâu vào biểu cảm sững sờ của tôi, khóe môi anh khẽ nhếch lên một nụ cười đầy ẩn ý thấu hiểu. “Người viết câu đó hiểu điểm mạnh và điểm yếu của cậu còn rõ hơn cả chính bản thân cậu đấy. Đừng chỉ biết cắm đầu làm việc như một con trâu nữa. Nghĩ thật kỹ về câu nói đó đi.”

Tuấn vỗ mạnh lên vai tôi một cái thật dứt khoát rồi thu lại chiếc máy tính bảng, đẩy ghế đứng dậy bước ra khỏi phòng họp. Cánh cửa kính khẽ khép lại với một tiếng ‘tách’ nhẹ tênh, để lại tôi ngồi trơ trọi một mình trong không gian cách âm hoàn toàn. Lời nhận xét của Linh như một hồi chuông báo động đinh tai nhức óc không ngừng vang vọng trong tâm trí tôi. Muốn bảo vệ mái nhà của mẹ trước mùa mưa bão, muốn đường hoàng bước ra ánh sáng để cạnh tranh sòng phẳng với sự lọc lõi của Khải, và trên hết, muốn xứng đáng với sự tôn trọng sâu sắc của Linh, tôi không thể tiếp tục làm một kẻ chữa cháy câm lặng trong bóng tối. Tôi phải học cách đứng thẳng lưng. Tôi phải học cách lên tiếng.

Tôi hít một hơi thật sâu, nén chặt luồng không khí mát lạnh vào lồng ngực rồi đứng dậy, đẩy cửa bước ra khỏi phòng họp Mặt Trăng với một tâm thế hoàn toàn khác. Không còn nụ cười thảo mai gượng gạo, không còn những bước chân rón rén sợ sệt. Nhưng vừa đặt chân về đến cụm bàn làm việc của phòng Nội dung, chưa kịp chạm tay vào con chuột để tắt màn hình máy tính thì một chuỗi âm thanh báo động đinh tai bỗng rộ lên.

Chiếc loa máy tính cùng chiếc điện thoại đặt trên bàn làm việc của tôi đồng loạt rung lên bần bật. Chuông thông báo từ hệ thống lưu trữ đám mây nội bộ công ty bắt đầu reo vang liên hồi như còi báo cháy khẩn cấp giữa đêm khuya.

Thư mục dùng chung trên đám mây bất ngờ xuất hiện cả chục phiên bản tài liệu pitching với những cái tên kỳ quặc.