Trợ giảng mang tên trò chơi điện tử

Cánh cửa phòng ngủ của Nam đóng sầm lại kèm tiếng then cài khô khốc, làm chấn động cả mảng tường thạch cao ngăn giữa gian phòng riêng và lối đi hành lang. Âm thanh ấy dội ngược ra khoảng không tĩnh mịch của phòng khách, để lại phía sau cơn giận bừng bừng chưa kịp nguôi của Hạnh cùng chiếc máy tính bảng vừa bị tịch thu vì bài kiểm tra một tiết dưới điểm trung bình.

Trên mặt bàn ăn bằng gỗ tràm ghép miếng, bài kiểm tra một tiết môn Ngữ văn với con số 3,5 đỏ chói nằm trơ trọi cạnh cục phát wifi vừa bị giật phích cắm khỏi ổ điện. Những nét bút phê xiêu vẹo của cô giáo bộ môn in hằn sang cả mặt sau của trang giấy thếp: *“Bài viết quá sơ sài, cảm nhận hời hợt, không nắm được diễn biến tâm lý nhân vật, lạc đề sang kể lể lan man.”* Hạnh đứng tựa lưng vào mép tủ bếp, hai bả vai nhô cao theo từng nhịp thở dồn dập, lồng ngực phập phồng sau cơn thịnh nộ. Bàn tay gầy guộc nổi rõ những đường gân xanh của chị vẫn còn siết chặt lấy chiếc dây nguồn màu đen cuộn tròn vội vã, các đầu giắc cắm va vào nhau lách cách từng chập.

“Từ hôm nay trở đi cắt hết mạng! Không máy tính bảng, không điện thoại gì hết! Cả thằng Quân bên tầng mười một nữa, cấm tiệt không có tụ tập rủ rê chơi bời gì ráo cho đến khi nào tự tay gỡ được cái điểm Văn này lên mức khá!” Hạnh nói với vào cánh cửa gỗ công nghiệp đang đóng chặt, âm lượng không quá gắt gao nhưng từng âm sắc đều đanh lại, dứt khoát và không khoan nhượng. “Ba điểm rưỡi mà tối hôm qua dám nhìn thẳng vào mắt mẹ, trâng tráo bảo là con thức khuya để ôn bài phân tích văn học? Dối trá riết rồi quen thân, không uốn nắn từ bây giờ thì sau này ra đời còn coi ai ra gì nữa!”

Bên trong căn phòng nhỏ, đáp lại lời chị chỉ là một sự câm lặng đầy thách thức. Một giây sau, tiếng ném chiếc cặp sách da uỳnh một cái nặng trịch xuống nền gạch men vang lên, tiếp nối bằng tiếng lò xo đệm mút cọt kẹt rên xiết khi thằng bé mười bốn tuổi thả mình nằm vật ra giường, quay mặt vào vách tường xám xịt.

Mười hai giờ trưa, khi mâm cơm được dọn ra trên chiếc bàn tròn quen thuộc, không khí ngột ngạt vẫn đè nặng lên từng góc nhỏ của căn hộ chung cư 12B08. Hơi nước bốc lên nghi ngút từ ơ cá ba sa kho tộ thơm lừng mùi tiêu đen ngào ngạt quyện cùng đĩa rau muống luộc xanh mướt, nhưng chiếc ghế nhựa màu xanh của Nam vẫn để trống trơn. Bát cơm xới sẵn đặt trước mặt thằng bé dần nguội ngắt, bề mặt se lại thành một lớp màng mỏng. Minh khẽ thở dài thườn thượt, buông chiếc thìa canh xuống mép bát, toan đứng dậy bước về phía cánh cửa phòng ngủ thì Hạnh đã lập tức dằn mạnh đôi đũa tre xuống mâm kêu cái cạch:

“Anh để yên cho nó nhịn! Cứ hễ hở ra bị cha mẹ mắng một hai câu là lại giở cái thói vùng vằng, nhăn nhó rồi bỏ bữa để ra vẻ nạn nhân. Lần này phải làm cho ra môn ra khoai, không thể cứ dung dưỡng rồi để nó trượt dài theo mấy cái trò chơi điện tử đánh đấm vô bổ trên mạng mãi được.”

Minh đưa mắt nhìn sang ba mình, ánh nhìn cầu cứu vừa ngượng ngùng lại vừa ái ngại. Ông Tư Nguyễn vẫn lặng lẽ ngồi ở đầu mâm, tay cầm chén cơm sành đã sứt một mảnh nhỏ ở vành. Ông đưa đũa gắp một cọng rau muống, chấm nhẹ vào chén nước mắm dầm ớt rồi thong thả và một miếng cơm vào miệng, nhai thật chậm rãi như thể mọi sóng gió trong căn nhà đều lướt qua bên ngoài vạt áo bà ba của mình. Nhưng đôi mắt kèm nhèm sau cặp kính lão dày cộp của người cựu giáo viên dạy văn có hơn bốn mươi năm đứng trên bục giảng miệt Bến Tre thì không hề vô tình. Thỉnh thoảng, ánh mắt ấy lại khẽ liếc về phía khe cửa phòng ngủ khép kín, nơi một vệt bóng tối im lìm hắt ra sàn gạch.

Ông Tư hiểu cái tính nết của thằng cháu nội đang tuổi dậy thì này quá rõ. Ở cái lứa tuổi ẩm ương mười bốn mười lăm, lòng tự ái của tụi nhỏ được dựng đứng lên cao hơn cả ngọn núi, càng dùng quyền làm cha làm mẹ để nén chặt thì cái lò xo uất ức bên trong lại càng bật mạnh; càng cấm đoán, xua đuổi thì nó lại càng tìm mọi cách đào sâu một cái hầm trú ẩn để rút lui vào thế giới riêng đầy gai góc của nó. Dạy văn hay dạy người, cốt lõi chưa bao giờ nằm ở những trận lôi đình thịnh nộ.

Đầu giờ chiều, căn hộ 12B08 chìm vào giấc ngủ trưa yên ắng lạ thường. Những thanh âm ồn ào của nhịp sống đô thị bên ngoài dường như bị cản lại sau lớp cửa kính ban công phủ đầy bụi mờ. Hạnh sau một buổi sáng căng thẳng đã mệt mỏi vào phòng trong chợp mắt, nét âu lo vẫn còn hằn sâu giữa hai đầu chân mày. Minh cũng tranh thủ đội chiếc mũ bảo hộ lao động màu vàng, cầm theo tập hồ sơ kỹ thuật bước vội sang phòng điều hành chung cư ở tầng kỹ thuật để kiểm tra lại hệ thống van áp lực của máy bơm nước sinh hoạt vừa báo lỗi lúc sáng.

Trong không gian lặng ngắt chỉ còn tiếng tích tắc đều đặn của chiếc đồng hồ treo tường, dưới gian bếp nhỏ, tiếng mỡ lợn xèo xèo bỗng reo vui êm ái trên mặt chảo gang đen bóng. Ông Tư Nguyễn đứng bên bếp từ, một tay cầm chiếc sạn nhôm mòn vẹt, tay kia khéo léo nghiêng chảo để lớp bột gạo pha nước cốt dừa láng đều một vòng tròn mỏng tang, vàng rộm. Mùi thơm ngậy béo của dừa Bến Tre, quyện lẫn vị ngọt lành của mớ tép bạc đất xào chung với giá sống và chút hành hoa phi mỡ bốc lên ngào ngạt, len lỏi qua từng ngóc ngách của căn nhà, đánh thức những tế bào khứu giác đang co cụm lại vì bức bối.

Ông Tư khéo léo dùng sạn gập đôi chiếc bánh xèo lại, tạo thành một hình bán nguyệt giòn tan, viền bánh giòn rụm màu cánh gián. Ông trút chiếc bánh nóng hổi ra một chiếc đĩa sứ trắng men lam, cẩn thận gắp thêm vài nhánh cải bẹ xanh non mướt còn đọng những hạt nước li ti, mấy ngọn rau thơm cùng một chén nước mắm chua ngọt sóng sánh những vụn ớt băm và cà rốt tỉa hoa nhỏ li ti. Đặt tất cả lên chiếc khay gỗ nhỏ, người cựu giáo viên già bước từng bước êm ái, vững chãi đến trước cánh cửa phòng ngủ của cháu trai, ngón trỏ khẽ gõ ba tiếng cộc cộc đều đặn, khoan thai.

“Nam nè con. Nội đem cho cái bánh xèo giòn rụm mới ra lò nè, ăn một chút cho ấm bụng rồi chuyện đâu còn có đó, nghe con.”

Bên trong gian phòng vẫn chìm trong im lìm chừng nửa phút. Rồi một tiếng thở dài khe khẽ vang lên, kéo theo tiếng dép lê quẹt trên sàn nhà và tiếng then cài lách cách mở ra. Cánh cửa hé mở một khoảng chừng hai gang tay. Nam đứng nép sau mép cửa, gương mặt sưng sỉa, hai mí mắt sưng mọng và khóe mi vẫn còn hoe đỏ vì những giọt nước mắt uất ức bị dồn ứ lúc ban trưa. Thằng bé liếc nhìn đĩa bánh xèo bốc khói nghi ngút và nụ cười hiền hậu với vô số nếp nhăn bao dung nơi khóe mắt của ông nội, cơ mặt đang gồng cứng khẽ giãn ra đôi chút. Nhưng cái tôi của một đứa con trai mới lớn vẫn khiến nó lí nhí bằng giọng khàn đặc:

“Con... con không đói đâu nội... Mẹ bảo để con nhịn mà...”

“Bậy nè, mẹ con giận thì nói lẫy vậy thôi, chứ có người mẹ nào muốn con mình ôm cái bụng đói meo đi ngủ bao giờ,” ông Tư cười xòa, bàn tay gầy gò đặt lên vai cháu vỗ nhẹ, mượn đà đẩy khẽ cánh cửa rồi lách người bước vào bên trong. “Hổng đói thì cũng ráng ăn giùm nội nửa cái bánh, chớ đồ ăn làm ra mà để nguội ngắt thì nó èo uột, dai nhách, dở ẹc à con ơi.”

Căn phòng của Nam khá bừa bộn, nồng mùi mồ hôi thiếu niên quyện với không khí bí bách của gian phòng đóng kín máy lạnh suốt nhiều giờ. Thay vì cất giọng răn dạy đạo lý làm con, thay vì bắt đầu bằng cái điệp khúc muôn thuở “hồi xưa bằng tuổi cháu, ông phải lội bộ mười cây số đi học”, ông Tư chỉ lẳng lặng kéo chiếc ghế xoay bọc nỉ lại gần mép bàn học, đặt đĩa bánh xèo xuống một góc gọn gàng, tránh xa mấy cuốn tập vở đang vứt ngổn ngang.

Trên mặt bàn, chiếc điện thoại thông minh cũ kỹ của Nam — chiếc máy được Minh sang lại sau khi nâng cấp máy mới — đang cắm một bên tai nghe, màn hình sáng đèn mờ ảo nhờ chút dung lượng dữ liệu di động 4G còi cọc còn sót lại trong tài khoản trả trước. Màn hình cảm ứng đang dừng lại ở một khung cảnh đồ họa 3D lộng lẫy nhưng u tối của một tựa game nhập vai phiêu lưu kỳ ảo. Đó là ván chơi dở dang mà thằng bé đang dán mắt vào trước khi Hạnh xông vào phòng tịch thu chiếc máy tính bảng và rút phích cắm wifi.

Thấy ông nội nhìn vào góc bàn, Nam giật bắn người, chột dạ thót tim. Thằng bé vội vàng vươn tay ra định chộp lấy chiếc điện thoại để úp màn hình xuống mặt bàn kính, trong đầu đã chuẩn bị sẵn tâm lý đón nhận thêm một bài ca cằn nhằn về tội nghiện ngập game online từ người lớn. Nhưng bàn tay khẳng khiu của ông Tư đã nhẹ nhàng giữ cổ tay nó lại, ngón tay ông chỉ về phía luồng sáng xanh biếc trên màn hình, cặp mắt nheo lại đầy vẻ tò mò thực thụ đằng sau gọng kính lão đồi mồi:

“Ủa, cái thằng mặc giáp sắt sáng choang, tay cầm chiếc khiên bự chảng như cái cánh phản này là ai đây con? Sao tự dưng nó đứng trơ trơ lóng ngóng ngay giữa cái ngã ba đường đá sỏi này vậy cà?”

Nam sững sờ, bàn tay dừng lại lơ lửng giữa không trung. Cậu bé ngước mắt nhìn thẳng vào gương mặt ông nội, cố tìm kiếm một nét mỉa mai hay một cái bẫy tâm lý thường thấy của người lớn, nhưng chẳng có gì ngoài sự hào hứng chân thành toát ra từ đôi mắt già nua. Cổ họng thằng bé khẽ giật một cái, nó hắng giọng ngập ngừng, rụt rè kéo ghế ngồi xuống bên cạnh:

“Dạ... đây là hiệp sĩ Roland. Nhân vật chính của con trong trò ‘Biên niên sử Hiệp sĩ’ đó nội.”

“Hiệp sĩ hả? Trông oai phong lẫm liệt dữ dội hén,” ông Tư ghé sát mặt lại gần màn hình, ngón tay trỏ khẽ gõ nhịp trên cạnh bàn. “Rồi sao nó hổng chịu vung gươm xông lên phía trước mà cứ đứng ngó trời ngó đất, thở ra từng luồng khói trắng vậy? Đang kẹt đường hay hết xăng?”

Được gãi trúng chỗ ngứa sâu kín nhất trong lòng, nỗi ấm ức và cảm giác bị dồn nén suốt cả buổi sáng bỗng chốc nhường chỗ cho niềm say mê tự nhiên của một game thủ kỳ cựu. Nam kéo đĩa bánh xèo lại gần theo phản xạ vô thức, dùng tay bẻ một góc bánh giòn rụm chấm đẫm vào chén nước mắm chua ngọt, bỏ vào miệng nhai rôm rốp. Vừa nuốt vội miếng bánh ấm nóng, hai mắt thằng bé vừa bắt đầu sáng rực lên, đôi tay hoa chân múa tay trước màn hình:

“Tại vì tới đoạn cốt truyện này nó khó chọn dã man luôn đó nội! Game nó cài một cái bẫy tình huống cực kỳ hiểm ác. Con vừa hoàn thành chuỗi nhiệm vụ cấp cao, chuẩn bị đi lấy Thanh kiếm Ánh sáng cất giấu sâu trong hang động rồng lửa ở nhánh đường bên phải. Nếu con quẹo phải, con sẽ mở được cái rương kho báu thần thoại, nhân vật của con sẽ nhảy vọt lên mười cấp, có đủ bộ trang bị rồng đỏ để đứng đầu bảng xếp hạng toàn server. Nhưng mà... xui một cái là ngay lúc này, hệ thống game nó lại nhảy ra một nhiệm vụ phụ khẩn cấp!”

“Nhiệm vụ phụ là sao con?” Ông Tư chăm chú lắng nghe, hai hàng lông mày bạc khẽ nhướng lên.

“Dạ, tức là bên nhánh đường bên trái, có một đạo quân quái vật bóng đêm đang kéo tới đốt phá cái ngôi làng nông dân nghèo dưới thung lũng. Dân làng trong đó toàn là người già với con nít không có khả năng chiến đấu. Hệ thống nó bắt hiệp sĩ phải ra quyết định ngay lập tức trong vòng mười phút: hoặc là quay đầu lại hẻm núi để ứng cứu dân làng, hoặc là mặc kệ họ để tiếp tục xông vào hang rồng đoạt bảo kiếm.”

“Chà chà,” ông Tư vuốt chòm râu cằm lưa thưa, gật gù ra chiều nghĩ ngợi sâu xa lắm. “Ủa, vậy sao con hổng quẹo đại qua bên phải lượm thanh kiếm cho mau lẹ rồi quay lại cứu người sau? Game thì cứ cái gì mạnh nhất mình gom về trước chớ?”

“Đâu có dễ ăn của nó vậy nội!” Nam thở dài một hơi sườn sượt, ngón tay cái miết mạnh lên cạnh viền điện thoại, nơi nhân vật hiệp sĩ Roland đang đứng bất động trước hai ngã rẽ bảng lảng sương mù kỹ thuật số. “Nếu con bỏ mặc dân làng để đi lấy kiếm, hệ thống nó sẽ tự động kích hoạt một cái chỉ số ẩn gọi là ‘Lời nguyền của kẻ bội tín’. Thanh kiếm Ánh sáng khi rơi vào tay một hiệp sĩ bỏ rơi kẻ yếu sẽ mất đi vầng hào quang thần thánh, sau này đi đánh con trùm cuối sẽ không bao giờ mở khóa được chiêu thức tối thượng. Còn nếu... nếu con quay đầu sang trái để bảo vệ cái làng vô danh đó...”

Cậu bé ngừng lại, cắn môi, ánh mắt lộ rõ sự giằng xé cay đắng:

“Nếu quay lại cứu họ, hiệp sĩ của con sẽ phải một mình chọi với cả bầy quái vật đông như kiến. Con sẽ phải cắn sạch toàn bộ số bình máu và bình hồi năng lượng mà con đã tích cóp ròng rã suốt hai tháng trời. Đánh xong trận đó, cửa hang rồng bên phải sẽ tự động đóng vĩnh viễn vì hết thời gian giới hạn của sự kiện. Roland sẽ bị thương nặng, rớt cấp, tụt lại phía sau bảng xếp hạng. Bao nhiêu công sức cả tuần nay con cày cuốc thâu đêm để đua top, tính vượt mặt cái acc của thằng Quân bên lớp 8A coi như đổ sông đổ biển hết trơn! Đứng ngay cái ngã ba đường này, con thấy ức chế ghê gớm nội ơi. Chọn đường nào trong lòng cũng thấy nghẹn ứ lại, không cam tâm chút nào!”

Nghe đến đó, cựu giáo viên dạy văn già khẽ nhếch khóe môi thành một nụ cười kín đáo. Đôi mắt sau tròng kính lão ánh lên một nét tinh anh quen thuộc của người cả đời đứng trên bục giảng, chuyên bóc tách những tầng sâu kín nhất của tâm hồn con người. Trong tâm trí ông, cấu trúc kịch tính, sự xung đột gay gắt giữa danh lợi và đạo đức, nỗi giằng xé nội tâm đến nghẹt thở của nhân vật ảo trên cái màn hình điện thoại bé xíu này bỗng nhiên trùng khớp một cách kỳ diệu với những trang văn hiện thực phê phán kinh điển mà ông từng say mê truyền thụ suốt mấy mươi năm bên dòng sông Tiền.

“Nội hiểu cái nỗi lòng của con rồi,” ông Tư chậm rãi vỗ nhịp lên mu bàn tay của đứa cháu trai, giọng trầm bổng, ấm áp lạ kỳ. “Cái thằng hiệp sĩ Roland của con, nó đang đứng trước một tình thế mà trong văn học người ta gọi là ‘tình huống tiến thoái lưỡng nan’. Con ngó kỹ lại mà coi: một bên là quyền lợi thiết thân của cá nhân nó, là danh vọng, là sức mạnh, là đỉnh cao mà một người cầm kiếm luôn khao khát vươn tới; còn một bên kia lại là trách nhiệm, là đạo nghĩa, là lương tri của một con người khi chứng kiến những sinh linh vô tội yếu thế bị đe dọa. Chọn bên nào thì nó cũng phải trả một cái giá đắt như cắt da cắt thịt. Đi đường nào thì trong lồng ngực nó cũng có một vết thương rỉ máu, đúng hôn con?”

“Dạ đúng rồi đó nội! Con ngồi ôm cái máy từ tối qua tới giờ chỉ vì cái lựa chọn mắc dịch này đó!” Nam bực dọc thốt lên, nhưng ánh mắt đã hướng trọn vẹn về phía ông nội.

“Vậy con có thấy cái tình cảnh trớ trêu, dằn vặt này... nó quen quen hổng?”

Ông Tư khẽ nghiêng người, với tay nhấc cuốn sách giáo khoa Ngữ văn lớp 8 tập một đang nằm chỏng chơ dưới chân đèn bàn học. Bìa sách đã hơi quăn góc vì bị nhét vội vào cặp. Bằng một phản xạ điêu luyện của người đã lật giũa những trang sách này hàng ngàn lần trong đời, những ngón tay gầy guộc của ông mở ngay tắp lự đến bài truyện ngắn *Lão Hạc* của nhà văn Nam Cao. Ông đặt cuốn sách mở rộng bên cạnh chiếc điện thoại đang sáng đèn, một bên là trang giấy in chữ đen mộc mạc thời bao cấp, một bên là thế giới đồ họa màu sắc lung linh của thế kỷ hai mươi mốt.

“Cái ông lão nông dân nghèo rớt mồng tơi này nè con,” ngón tay khẳng khiu của ông Tư trỏ vào bức tranh minh họa một ông già gầy guộc quấn khăn nâu, ngồi bên chú chó vàng. “Ổng cũng đã từng phải đứng chết trân ngay một cái ngã ba đường cay đắng và tàn nhẫn y chang như cái thằng hiệp sĩ Roland của con vậy đó.”

Nam tròn xoe mắt, nhìn chăm chú vào dòng chữ *Lão Hạc - Nam Cao*, rồi lại ngước nhìn nhân vật hiệp sĩ giáp sắt trên màn hình:

“Ủa, làm sao mà giống nhau được nội? Lão Hạc là chuyện người nông dân thời phong kiến đói khổ hồi xưa xửa xừa xưa, còn cái này của con là game chiến thuật thần thoại châu Âu mà! Hai cái nó đâu có dính dáng gì tới nhau đâu?”

“Khác là khác cái bộ quần áo mặc bên ngoài thôi con ơi, chứ cái bụng dạ, cái lương tâm và sự giằng xé của con người thì ngàn năm trước hay ngàn năm sau nó vẫn y nguyên một khuôn vậy hà,” ông Tư ôn tồn nói, chất giọng Bến Tre ngọt ngào và trầm lắng của ông như mang một sức mạnh dẫn dắt kỳ lạ, xóa nhòa đi khoảng cách thế hệ. “Con ngó coi, Lão Hạc thương con Vàng như thương một đứa con ruột thịt vậy đó. Lão gọi nó là ‘cậu Vàng’ như bà hiếm hoi gọi đứa con cầu tự, có miếng gì ngon lão cũng chia cho nó ăn chung trong cái bát sứ, lão tắm rửa, bắt rận cho nó, trò chuyện với nó mỗi khi chiều buông. Nhưng Lão Hạc trên đời này còn có một đứa con trai duy nhất. Thằng con vì nghèo quá không có tiền cưới vợ, phẫn chí bỏ đi phu đồn điền cao su biền biệt mấy năm trời chưa có tin tức, chỉ để lại cho lão một mảnh vườn con con làm vốn liếng.”

Nam bất giác ngừng nhai miếng bánh xèo, chăm chú lắng nghe từng lời của ông.

“Rồi tai họa ập xuống đầu người nghèo: làng mất mùa, bão lũ triền miên quét sạch hoa màu, gạo đội giá lên từng ngày. Lão Hạc lại ốm một trận thập tử nhất sinh suốt hai tháng ròng rã, sức lực kiệt quệ, không ai thuê làm mướn nữa. Bây giờ, lão đứng trước hai nhánh rẽ nghiệt ngã: Nếu lão chọn giữ lại con chó Vàng để ấp ủ tình cảm riêng tư của một ông già cô độc, lão sẽ phải bán dần hoa lợi trong vườn, thậm chí phải bán lấn sang cả đất vườn để mua gạo nuôi sống lão và nuôi cả con chó. Để rồi đến ngày thằng con trai tội nghiệp của lão trở về, nó sẽ chẳng còn cục đất chọi chim để mà cắm dùi sinh sống. Còn nếu lão muốn giữ trọn vẹn từng tấc đất thiêng liêng làm tương lai cho con trai, lão buộc lòng phải làm một việc trái với đạo lý làm người, một việc mà lão tự thấy bỉ ổi vô cùng: lừa bán đi người bạn bốn chân trung thành tuyệt đối với mình vào lò mổ.”

Căn phòng rơi vào một khoảng lặng sâu hoắm. Nam ngồi sững sờ. Đôi mắt thằng bé dao động liên tục giữa những dòng chữ văn xuôi đen nhánh trên trang giấy và hình ảnh hiệp sĩ Roland đang đứng chơ vơ giữa giông gió ảo ảnh.

“Con thấy đó,” ông Tư tiếp tục nói, giọng ông chùng hẳn xuống, đượm một nỗi niềm trắc ẩn sâu xa. “Lão Hạc đâu có phải đơn thuần là một kẻ bán một con chó để đổi lấy năm đồng bạc phụng phích cho cái dạ dày của mình. Cái khoảnh khắc lão chạy sang nhà ông giáo hàng xóm, lão cố làm ra vẻ vui vẻ nhưng nụ cười cứ méo xẹo như mếu, rồi lão khóc hu hu, nước mắt chảy ròng ròng trên những nếp nhăn nheo cằn cỗi... Lão nghẹn ngào bảo: *‘Khốn nạn... ông giáo ơi! Nó có biết gì đâu! Nó thấy tôi gọi thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng... Tôi già bằng này tuổi đầu rồi còn đi đánh lừa một con chó...’* Con có nghe thấy tiếng thanh kiếm danh dự trong tâm can của một con người lương thiện đang gãy vụn ra không? Lão đã chọn hy sinh niềm an ủi cuối cùng của tuổi già, chấp nhận mang vết nhơ phản bội để bảo toàn tương lai cho đứa con trai. Nhưng chính vì cái lương tâm ấy quá trong sạch, quá cao thượng, lão không thể nào tha thứ nổi cho hành vi lừa gạt của chính mình. Sự cắn rứt ấy dữ dội đến mức, cuối cùng lão phải chọn một cái chết vô cùng đau đớn bằng bả chó — dùng chính cái thứ thuốc độc mà người ta dùng để giết bạn mình — như một sự tự trừng phạt, một sự chuộc lỗi bi tráng nhất của một kiếp người bần cùng.”

Một cơn gió nhẹ từ khe cửa sổ khẽ lùa qua, làm mép trang sách giáo khoa rung rinh lách tách. Tiếng quạt máy trên bàn học thổi vù vù từng luồng gió mát rượi. Nam ngồi đăm đăm nhìn vào từng câu trích dẫn của Nam Cao. Những dòng chữ mà sáng nay khi ngồi trong phòng thi cậu thấy nó khô khốc, mệt mỏi, xa lạ và vô nghĩa như một mớ lý thuyết giáo điều nhét vào đầu cho đủ điểm, giờ đây bỗng nhiên sống dậy, cựa quậy, mang hơi thở nóng hổi và cuồn cuộn những đợt sóng cảm xúc bi thương đến thắt lòng.

“Trời đất ơi...” Nam thốt lên, hai bàn tay đan chặt vào nhau, giọng thằng bé run rẩy đầy vẻ bàng hoàng. “Hóa ra... hóa ra Lão Hạc dằn vặt dữ dội đến mức đó hả nội? Sáng nay cô giáo ra cái đề: *‘Hãy phân tích diễn biến tâm trạng của Lão Hạc sau khi bán cậu Vàng’*... Con hổng hiểu được cái nút thắt đó, con cứ nghĩ đơn giản là ổng tiếc một con thú cưng vì hết cái để chơi cùng, nên con chỉ viết có mấy dòng đại khái là ổng buồn bã, khóc lóc rồi thôi... Thảo nào cô phê con là hời hợt, vô cảm, rồi cho có ba điểm rưỡi!”

“Đó là tại vì con chưa chịu đặt trái tim mình vào lồng ngực của nhân vật đó thôi,” ông Tư mỉm cười đôn hậu, đưa bàn tay ấm áp xoa nhẹ lên mái tóc bờm xờm của cháu trai. “Văn chương đích thực muôn đời chính là cuộc đời thu nhỏ lại trên trang giấy. Mỗi một nhân vật khi được nhà văn dứt ruột sinh ra, cũng y như con đang tỉ mỉ tạo ra một tài khoản hiệp sĩ trên mạng vậy. Họ không phải là những con rối vô tri. Họ cũng phải vật lộn với nghịch cảnh trớ trêu, cũng có những mâu thuẫn nội tâm giằng xé giữa bóng tối và ánh sáng, và họ cũng phải đưa ra những quyết định đau đớn đến thấu trời để giữ trọn lấy cái thiên lương, cái phẩm giá làm người của mình. Một khi con đã thấu suốt được cái nút thắt bi kịch trong lòng họ, thì tự nhiên từng câu từng chữ trong đầu con nó sẽ tự động tuôn trào ra đầu ngọn bút như nước vỡ bờ, việc gì mà phải đi chép mấy cuốn văn mẫu sáo rỗng ngoài nhà sách cho nó mệt xác hả con?”

Ngọn lửa tự ái trẻ con trong mắt Nam hoàn toàn vụt tắt, thay vào đó là một sự háo hức mãnh liệt chưa từng thấy. Thằng bé quáng quàng nuốt nốt miếng bánh xèo cuối cùng, chùi vội tay vào tờ khăn giấy rồi chộp ngay lấy cây bút bi Bến Nghé cùng cuốn vở nháp kẻ ô ly:

“Nội! Nội bày cho con lập lại cái dàn ý bài văn này theo kiểu phân nhánh cây nhiệm vụ game này đi nội! Con hiểu cái mạch ngầm của nó rồi, để con vẽ sơ đồ rồi con viết lại bài phân tích này coi sao!”

Dưới sự dẫn dắt từng bước đầy kiên nhẫn của người cựu giáo viên già — ông tuyệt nhiên không đọc mẫu lấy nửa câu, cũng không áp đặt bất kỳ một khuôn mẫu từ ngữ sáo mòn nào, mà chỉ liên tục đặt ra những câu hỏi gợi mở giàu tính hình tượng kiểu như: *“Nếu là con, lúc con lừa người bạn thân nhất của mình để đổi lấy một điều gì đó thiêng liêng hơn, con sẽ nhìn thẳng vào mắt nó thế nào?”* — Nam say sưa cặm cụi vạch ra từng nhánh luận điểm.

Tờ giấy nháp trắng tinh chẳng mấy chốc đã được phủ kín bởi một sơ đồ tư duy sắc sảo, mạch lạc: từ nguồn cơn dẫn đến bi kịch đói nghèo, đỉnh điểm xung đột tâm lý khi phải chọn giữa con chó và mảnh vườn của con trai, khoảnh khắc bùng nổ của nỗi thống khổ khi nhận ra mình đã trở thành một kẻ lừa gạt, cho đến hành vi ăn bả chó như một đỉnh cao bi tráng của sự tự trọng và lòng tự tôn nhân phẩm. Từng mũi tên kết nối, từng từ khóa cảm xúc được thằng bé ghi chú nắn nót, rõ ràng như một bản đồ chiến thuật hoàn hảo.

Đúng bốn giờ chiều, khi ánh nắng vàng hanh hao của buổi hoàng hôn bắt đầu rọi nghiêng qua khung cửa kính ban công, cánh cửa phòng ngủ bật mở lần thứ hai trong ngày. Nam bước ra ngoài. Không còn là hình ảnh của một đứa trẻ ngỗ ngược, lì lợm và u uất của buổi trưa, cậu bé đứng thẳng lưng, cùng ông nội tự tin sải bước tiến về phía chiếc bàn trà giữa phòng khách.

Hạnh vẫn ngồi đó, trước mặt là cuốn sổ chi tiêu gia đình và xấp hóa đơn sinh hoạt tháng này, gương mặt chị vẫn chưa hết vẻ mệt mỏi, nặng trĩu những nỗi lo toan cơm áo gạo tiền. Nghe tiếng bước chân, chị ngước mắt lên nhìn, ánh mắt vẫn còn giữ nét nghiêm khắc cố hữu của một người mẹ đang thi hành kỷ luật.

“Mẹ...” Nam cất tiếng gọi lí nhí, nhưng ánh mắt thằng bé nhìn thẳng thắn vào mắt mẹ chứ không hề lảng tránh. Cậu chìa tờ giấy nháp kín đặc những sơ đồ phân nhánh và những đoạn văn cảm thụ ngắn ra trước mặt Hạnh. “Con... con đã làm lại toàn bộ dàn ý phân tích nhân vật Lão Hạc rồi ạ. Con cũng viết thử phần mở bài với thân bài rồi. Con xin lỗi mẹ... vì tối qua con đã nói dối mẹ là con thức học bài để lén cày game. Con biết là con sai rồi ạ.”

Hạnh hơi ngẩn người ra trước thái độ chuyển biến bất ngờ của con trai. Chị cầm lấy tờ giấy nháp, kéo cặp kính đọc sách xuống sống mũi rồi lướt qua từng dòng chữ. Từng đầu mục được phân chia rành mạch: *Ngã ba đường nghiệt ngã - Sự giằng xé giữa cái tôi cá nhân và tình phụ tử - Nỗi đau đớn của lương tri - Cái chết như một lời tuyên ngôn về phẩm giá*. Những câu văn phân tích cảm xúc tuy còn mang chút thô mộc của tuổi học trò nhưng chứa chan sự đồng cảm chân thành, sâu sắc, hoàn toàn không phải là thứ ngôn từ chắp vá, cóp nhặt vô hồn từ các trang mạng. Lông mày Hạnh khẽ giãn ra, một tia ngạc nhiên xen lẫn xúc động lấp lánh trong đáy mắt. Chị ngước lên nhìn cha chồng, thấy ông Tư đang đứng tựa vào thành ghế, khẽ mỉm cười gật đầu khích lệ.

“Được rồi,” ông Tư hắng giọng phá tan bầu không khí ngượng ngùng, tay thọc vào túi áo bà ba rút ra một tờ giấy A4 được kẻ đôi ngay ngắn bằng bút mực đỏ, cẩn thận trải lên mặt bàn trà. “Cái này là ‘Hiệp ước học tập’ do hai ông cháu tui vừa mới thảo luận và thống nhất xong xuôi. Chị Hai coi qua một lượt rồi ký duyệt giùm tui.”

Bản hiệp ước được viết bằng nét chữ hoa chân phương, rõ ràng từng điều khoản chi tiết: *Nam cam kết mỗi buổi chiều phải hoàn thành toàn bộ bài tập về nhà của các môn, tự giác đọc trước bài mới và tóm tắt nội dung vào vở trước 20 giờ tối; đổi lại, Nam được phép sử dụng máy tính bảng hoặc điện thoại đúng sáu mươi phút mỗi ngày (từ 20 giờ 30 phút đến 21 giờ 30 phút) để giải trí và chơi game. Nếu có bất kỳ ngày nào vi phạm nội quy hoặc nói dối, toàn bộ thời gian chơi game của ngày hôm sau sẽ tự động bị cắt bỏ không hoàn lại.*

Dưới sự chứng kiến chăm chú của Hạnh, Nam cầm cây bút bi nắn nót ký tên “Nguyễn Hoài Nam” của mình vào góc phải, ngay bên cạnh chữ ký uốn lượn, sắc sảo đầy phong thái thư pháp của ông Tư. Bầu không khí căng thẳng nghẹt thở từng bao trùm căn hộ suốt từ đầu giờ sáng bỗng chốc tan biến đi đâu mất, tựa như một luồng gió mát lành vừa quét sạch đám mây mù u ám. Hạnh khẽ thở phào một hơi dài, đặt bàn tay ấm áp lên mu bàn tay con trai, rồi ngước nhìn cha chồng bằng ánh mắt ngập tràn vẻ nể phục, biết ơn chân thành.

Đúng lúc đó, từ trên mặt bàn học trong phòng ngủ vọng ra tiếng chuông báo tin nhắn Zalo quen thuộc: *Ting!* Nam bước vội vào cầm điện thoại lên xem. Trên màn hình là tin nhắn thoại kèm văn bản nhảy bổ ra từ tài khoản của Đặng Thành Quân:

*“Ê Nam! Vụ lập tài khoản mạng xã hội ẩn danh để viết truyện phiêu lưu mà hôm qua tao rủ mày, mày tính tới đâu rồi? Tao nghe ông nội mày bữa trước ngồi dưới sân chung cư kể chuyện ma rừng với chuyện săn cá hô dưới quê Bến Tre đỉnh chóp luôn á! Hay là tao với mày gom mấy cái tích đó lại, chế biến thành ngoại truyện cho hiệp sĩ Roland đi, bảo đảm quăng lên diễn đàn trường là tụi lớp mình mê tít thò lò cho coi!”*

Nam nhìn chằm chằm vào dòng tin nhắn, khóe môi bất giác nhếch lên thành một nụ cười ranh mãnh. Cậu bé liếc nhìn ra ngoài phòng khách, nơi ông nội đang thong thả ngồi uống chén trà sen thơm ngát, rồi ngón tay thoăn thoắt gõ nhanh trên bàn phím ảo:

*“Từ từ đã mày ơi, tao đang bận viết văn thật sự đây này, viết nghiêm túc luôn á! Tối nay tám rưỡi rảnh tao online rồi bàn tiếp!”*

Cùng lúc đó, phía ngoài góc ban công lộng gió của căn hộ, bé Mít — cô em gái học lớp năm của Nam — đã lụi cụi dựng xong chiếc chân máy điện thoại ba chân bằng nhôm từ lúc nào. Cô bé chăm chú điều chỉnh lại góc quay của chiếc camera sau, hướng thẳng ống kính về phía chậu rau muống nước xanh um tùm vừa được ông nội giâm cành cách đây một tuần, mầm non mơn mởn đang vươn lên đón nắng chiều. Mít cầm trên tay một mảnh giấy nhỏ, miệng lẩm bẩm học thuộc lòng từng câu kịch bản ngắn về kỹ thuật giâm cành nông nghiệp đô thị mà cô bé tự nghĩ ra để chuẩn bị quay một đoạn clip ngắn nộp cho câu lạc bộ Măng non của trường.

Nhưng rồi, một âm thanh chát chúa bất ngờ vang lên từ phía gian bếp.

*Xoảng!*

Chiếc nắp vung nồi bằng inox trượt khỏi kệ bếp, rơi dội xuống mặt sàn đá hoa cương kèm theo tiếng va đập khô khốc. Tiếp ngay sau đó là tiếng cãi cọ gay gắt bất chợt nhen nhóm giữa Minh và Hạnh. Minh vừa từ phòng kỹ thuật trở về, trên tay cầm theo xấp hóa đơn vật tư sửa chữa đường ống nước của căn hộ với những con số đội giá vượt mức dự toán, trong khi Hạnh đang căng thẳng dồn nén bấy lâu vì áp lực chi tiêu cuối tháng lập tức cất giọng chất vấn đầy bực bội. Tiếng chì chiết, tiếng phân bua va vào nhau chan chát, phá tan bầu không khí êm ả vừa mới chớm nở.

Bé Mít giật bắn mình, hoảng hốt quay ngoắt đầu lại nhìn vào khoảng tối của gian bếp, khuôn mặt ngây thơ tái đi vì lo sợ. Trong cơn luống cuống tột độ, ngón tay nhỏ nhắn của cô bé quẹt vội một đường run rẩy trên màn hình cảm ứng để tìm nút hủy thao tác quay video.

Thế nhưng, thay vì bấm vào nút hủy màu xám, đầu ngón tay ẩm mồ hôi của cô bé lại vô tình ấn trúng vào biểu tượng vòng tròn màu xanh bên cạnh. Đèn báo phát sóng trên đỉnh màn hình điện thoại bất ngờ nhấp nháy liên hồi ba nhịp, rồi chuyển hẳn sang màu đỏ rực rỡ kèm theo dòng chữ thông báo nhấp nháy: *“Bạn đang phát trực tiếp.”*

Luồng hình ảnh trực tiếp đầu tiên bắt đầu được truyền đi trên nền tảng mạng xã hội, thu trọn vẹn toàn bộ khung cảnh ban công và những thanh âm tranh luận nảy lửa, cay đắng đang bùng nổ dữ dội phía sau lưng cô bé.