Lời đề nghị khởi tạo sạch

Chiếc ô tô bán tải gắn logo nổi mạ crôm sáng loáng của Công ty Công nghệ Tân Mạch đỗ xịch, chắn ngang rặng dâm bụt trổ hoa đỏ quạch trước ngõ nhà bà Lành vào đúng lúc đứng trưa.

Nắng miền Trung vào cữ này đổ xuống như rót mỡ sôi qua một mặt gương khổng lồ. Mặt đường liên thôn không rải nhựa mà phủ một lớp cát thạch anh mịn lẫn vỏ sò vỏ điệp vỡ vụn, bị bánh xe chuyên dụng cỡ lớn của chiếc bán tải nghiền qua, phát ra những tiếng lạo xạo khô khốc và giòn tan. Thân xe mang lớp sơn tĩnh điện màu trắng bạc không vấy một hạt bụi, phản chiếu ánh mặt trời chói gắt đến mức làm hoa mắt bất cứ ai vô tình nhìn thẳng vào những đường gờ dập nổi sắc lẹm dọc sườn xe. Khối động cơ điện ba pha vận hành êm ru khẽ rùng mình một nhịp rồi lịm hẳn khi tài xế nhấn nút ngắt nguồn. Ngay khi cánh cửa ca-bin hé mở, từ bên trong khoang lái kín bưng tràn ra một luồng khí điều hòa nhân tạo buốt lạnh, mang theo mùi da bọc ghế công nghiệp thơm hắc và mùi nhựa xe mới tinh khiết. Luồng hơi lạnh ấy chỉ tồn tại được trong chớp mắt trước khi bị cái nóng hầm hập của đất cát duyên hải nuốt chửng, trộn lẫn vào mùi tanh nồng của nong cá cơm đang phơi dở bên hiên xóm dưới, mùi khói rơm đốt đồng ẩm mốc và vị muối khô khốc, mặn chát của những ngọn gió biển cuối đông thổi thốc từ bãi ngang vào đất liền.

Ở góc sân đất nện loang lổ bóng râm từ giàn bầu khô rạc lá, Gió đang đứng bất động ở chế độ chờ bên cạnh chân bể nước mưa xây bằng gạch thẻ rêu phong. Ngay khoảnh khắc bản lề cánh cửa xe bán tải bật mở kèm theo tiếng chốt điện từ nhảy tách, hệ thống cảm biến quang học kép nằm sâu trong hốc mắt kim loại của cỗ máy đã tự động mở khẩu độ tối đa. Dải tần số quét nhận diện sóng ngắn tầm trung phát ra từ thiết bị định tuyến gắn trên nóc xe lập tức kích hoạt các cổng logic cấp thấp, đánh thức toàn bộ vi mạch đang chìm trong trạng thái ngủ tiết kiệm năng lượng:

`[PHÁT HIỆN NGUỒN PHÁT TÍN HIỆU: ĐỘI BẢO TRÌ VÀ PHÂN PHỐI KHU VỰC — TẬP ĐOÀN CÔNG NGHỆ TÂN MẠCH]` `[TẦN SỐ ĐỒNG BỘ: 5.8 GHz DÂN SỰ / CHUẨN AN TOÀN TM-SEC-2058]` `[ĐỐI CHIẾU SỐ HIỆU KHUNG MÁY: TRÙNG KHỚP CƠ SỞ DỮ LIỆU NHÀ SẢN XUẤT BAN ĐẦU]` `[MỨC ĐỘ CẢNH GIÁC HỆ THỐNG: MỨC 2 — GIÁM SÁT THỤ ĐỘNG]`

Một người đàn ông bước xuống từ bậc lên xuống của xe. Anh ta trạc ngoài ba mươi tuổi, vóc người tầm thước, bước đi nhanh nhẹn và chuẩn xác theo phong thái điển hình của những người được rèn luyện trong các môi trường công nghiệp hiện đại. Bộ đồng phục kỹ thuật màu xám tro viền xanh nước biển của Tân Mạch ôm vừa vặn lấy thân người, chất vải chống bám bụi và chống tia cực tím phẳng phiu đến mức không có lấy một nếp nhăn ở khuỷu tay. Bên ngực trái chiếc áo thêu ngay ngắn dòng chỉ màu bạc: *Vũ Khải Quân – Kỹ sư trưởng khu vực duyên hải*. Khác hẳn với hình ảnh những người thợ sửa máy quen thuộc ở xóm này như bác Phước đầu cầu sắt — những người luôn xuất hiện với bộ quần áo bảo hộ ngấm đen dầu luyn, tay cầm mỏ lết rỉ sét và chiếc kìm bấm sứt mẻ — Vũ Khải Quân xách trên tay một chiếc cặp bảo hộ công nghiệp đúc bằng sợi carbon màu đen tuyền. Chiếc cặp có các góc bọc cao su chịu lực, phía trên nắp tích hợp một dải đèn LED hiển thị trạng thái quét không dây, đang nhấp nháy nhịp nhàng những xung ánh sáng màu xanh ngọc dịu mắt.

Minh từ trong gian nhà trước lập cập chạy bổ ra. Anh mặc chiếc áo phông bạc màu đã dão hết đường viền cổ áo, mái tóc bù xù vì những đêm dài thức trắng ngồi canh màn hình máy tính và lắng nghe tiếng thở nặng nhọc của bà nội ở gian buồng trong. Đôi dép xốp mòn vẹt gót của Minh quẹt trên nền sân gạch vỡ, tạo ra những âm thanh hấp tấp, lạc điệu. Khi nhìn thấy Quân, trong đáy mắt trũng sâu vì thiếu ngủ của Minh bùng lên một tia hy vọng cuống quýt, nhưng ẩn sâu dưới tia hy vọng ấy là sự co cụm, rụt rè của một kẻ biết mình đang nắm giữ một thiết bị đã bị pháp luật coi là hiểm họa trôi nổi.

"Anh Quân! May quá, anh đến đúng giờ quá," Minh giơ cả hai tay ra định đón lấy chiếc cặp nhưng rồi ngượng ngùng thu tay lại, nở một nụ cười gượng gạo trên gương mặt hốc hác. "Đường vào cái xóm Cát này quanh co, ngõ lại toàn cát lún với rễ phi lao trồi lên, từ sáng đến giờ tôi cứ thấp thỏm sợ xe gầm thấp của hãng các anh không lách vào được."

Vũ Khải Quân mỉm cười lịch thiệp. Nụ cười của anh ta chuẩn mực, ấm áp vừa đủ để tạo thiện cảm nhưng vẫn giữ một khoảng cách vô hình của sự chuyên nghiệp. Anh bắt tay Minh bằng một cái siết chặt, dứt khoát. Cùng lúc đó, đôi mắt sắc sảo của người kỹ sư trưởng đảo nhanh một vòng quanh không gian sân vườn: quét qua mái ngói âm dương rêu bám xám xịt, lướt qua hàng ớt cay xơ xác lá vì gió muối, và cuối cùng dừng lại thật lâu, khóa chặt vào khối kim loại sứt sẹo, loang lổ vết ố đồng đang đứng im lìm như một tảng đá cạnh bể nước.

"Chào anh Minh. Hệ thống định vị nội bộ của Tân Mạch cập nhật dữ liệu vi sai từ vệ tinh liên tục từng mét vuông ngõ ngách, xe của chúng tôi lập trình bám tim đường tự động nên không thể lạc được đâu," Quân cất giọng trầm ấm, phát âm tròn vành rõ chữ theo đúng ngữ điệu của tầng lớp chuyên viên kỹ thuật thành phố. "Tối qua, ngay khi nhận được thông tin mã máy và bản chụp hiện trạng anh gửi qua cổng hỗ trợ khẩn cấp, thấy anh trình bày về áp lực thời hạn kiểm định theo Thông báo 104 của Trạm Dịch vụ Công xã An Hải, tôi đã phải yêu cầu bộ phận điều phối dời hai lịch bảo dưỡng ngoài khu nuôi tôm công nghiệp để chạy xe xuống đây ngay trong ca sáng. Dòng G-7 xuất xưởng từ những năm 2043... Thú thật với anh, ở dọc dải ven biển miền Trung này, số lượng cá thể còn giữ được nguyên vẹn khung gầm cơ sở và cụm truyền động nguyên bản như thế này chắc chỉ còn đếm trên đầu ngón tay."

Minh nuốt nước bọt cái ực, yết hầu giật mạnh. Anh khẽ liếc mắt về phía khung cửa sổ gỗ mở hé của gian buồng tối, nơi bóng dáng còng rạp của bà Lành đang ẩn hiện sau tấm rèm vải xô đã ngả màu cháo lòng. Minh nghiêng người, đưa tay làm cử chỉ mời mọc:

"Anh Quân đi đường xa nắng nôi vất vả quá, mời anh quá bộ vào trong nhà uống chén nước chè xanh với miếng bánh tráng gạo đã. Trời đứng bóng thế này, cát nó hắt nhiệt lên rát cháy cả mặt."

"Cảm ơn lòng hiếu khách của anh, nhưng chúng ta cứ tiến hành kiểm tra thực tế hiện trạng thiết bị trước đi đã," Quân mỉm cười, xua nhẹ bàn tay mang đôi găng kỹ thuật mỏng dính màu xám tro. Thái độ của anh ta toát lên sự sốt sắng, hiệu quả và dứt khoát của một người tôn sùng năng suất. "Bên kỹ thuật Tân Mạch chúng tôi có nguyên tắc hiện trường rất rõ ràng: dữ liệu đo đạc thực tế là tiếng nói đầu tiên. Cứ cắm máy đọc toàn bộ tham số phần cứng, xuất báo cáo chẩn đoán vòng đời cụ thể ra màn hình, lúc đó ngồi vào bàn nói chuyện giải pháp mới có căn cứ chuẩn xác được, anh Minh à."

Không để Minh kịp phân bua thêm, Quân bước những sải chân tự tin tiến thẳng về phía góc sân nơi Gió đang đứng. Đế giày bảo hộ của anh dẫm lên lớp đất cát lẫn vỏ ốc vỡ xào xạc.

Cỗ máy G-7 không hề nhúc nhích. Nó giữ nguyên tư thế đứng hơi nghiêng về phía bên phải để giảm tải áp lực cho ổ bi mắt cá chân trái vốn đã bị mòn rãnh lăn. Cẳng tay kim loại bên trái của nó hơi chúc xuống nền đất — nơi mép thép hợp kim vẫn còn hằn sâu một vết rãnh chém dài hơn hai phân, sâu hai mi-li-mét do chính lưỡi cuốc của Minh bổ xuống trong cơn hoảng loạn cách đây mấy ngày. Vết chém ấy đã thôi rỉ nhựa cây cải bẹ xanh, bị không khí biển oxy hóa tạo thành một vệt xám xịt, xù xì như một vết sẹo thịt trên cơ thể sống. Đôi ống kính quang học nằm sâu dưới vòm trán kim loại của Gió khẽ co thắt màng trập vi cơ học, phát ra tiếng *tách... tách* siêu nhỏ. Hệ thống thị giác của nó đang tự động phân tích từng chuyển động cơ mặt của người kỹ sư đang tiến lại gần: nhịp tim đo qua dao động vi mạch ở động mạch cổ đạt 72 nhịp/phút, đồng tử co giãn hoàn toàn ổn định dưới cường độ ánh sáng mười hai vạn lux, cơ bắp thả lỏng, không có dấu hiệu phát sinh xung lực thù địch cơ học. Thế nhưng, từ chiếc cặp carbon trên tay Quân, các ăng-ten cảm ứng trường điện từ của Gió lại bắt được những xung phát xạ tần số siêu cao, báo hiệu một nguồn năng lượng can thiệp logic cấp hệ thống đang sẵn sàng cưỡng chế.

Quân đặt chiếc cặp carbon lên thành bể nước mưa xây bằng gạch thẻ đã mục góc. Anh ấn ngón tay cái vào mặt kính cảm biến sinh trắc học tích hợp bên cạnh ổ khóa. Một tiếng *xì* êm ru vang lên khi van cân bằng áp suất mở chốt. Nắp cặp từ từ bật lên theo góc chín mươi độ. Bên trong lòng chiếc cặp không hề có những dụng cụ thô sơ mang tính sửa chữa cục bộ: không cờ lê, không tuốc nơ vít, không có cả một giọt dầu mỡ hay mảnh giẻ lau. Chiếc cặp được chia làm hai tầng xốp chống sốc đúc định hình hoàn hảo, chứa một máy đo quang phổ huỳnh quang tia X cầm tay, một loạt các đầu dò giao tiếp quang học đa phổ với các cổng tiếp xúc bằng vàng ròng, và một chiếc máy tính bảng công nghiệp siêu bền với màn hình chống lóa đang sáng rực lên giao diện chẩn đoán chuyên dụng màu xanh lục bảo.

"Agri-Robot G-7, số hiệu xuất xưởng TM-VN-2042-8812," Quân vừa nhìn vào các chỉ số tự động đồng bộ hóa trên màn hình vừa lẩm bẩm đọc, những ngón tay đeo găng lướt điêu luyện trên mặt kính cảm ứng. "Gia đình anh giữ được lớp vỏ hợp kim nhôm-magiê nguyên bản không bị móp méo nặng nề thế này thực sự là một kỳ tích. Nhưng chỉ cần nhìn qua ống kính phóng đại này cũng thấy cụm ổ bi khớp vai và các ổ đỡ trục đầu gối đã bị mài mòn vượt quá giới hạn dung sai cho phép. Cát thạch anh An Hải mịn như bột phấn, lại mang điện tích tĩnh điện cao, nó chính là khắc tinh tàn bạo nhất đối với các hệ thống truyền động cơ khí hở của thế hệ robot trước năm năm mươi."

Quân rút ra một đầu dò từ tính có gắn đèn LED định vị màu hổ phách, bước vòng ra phía sau lưng Gió. Anh tiến sát lại gáy cỗ máy, nơi có một nắp bảo vệ cổng kết nối bảo trì bằng thép dập nay đã bị rỉ sét ăn loang lổ, biến thành màu nâu đỏ xơ xác. Minh đứng chôn chân bên cạnh, hai bàn tay đan chặt vào nhau, các khớp ngón tay trắng bệch vì căng thẳng tột độ:

"Hệ điều hành của nó... vẫn là bản AgriCore 4.2 nguyên thủy từ hồi ông nội tôi mua thanh lý từ nông trường cao su về anh Quân à. Bo mạch chủ mang mã hiệu TM-AGRI-2043-094, chạy con chip xử lý Khôi-Nguyên 7X đời đầu. Dạo gần đây... nó bắt đầu có những biểu hiện lạ lắm, không còn tuân thủ cứng nhắc các kịch bản mặc định nữa..."

Nghe Minh nói đến đó, đôi mày rậm của Quân khẽ giật lên một cái. Anh dừng động tác cắm đầu dò vật lý, thay vào đó là bấm nút kích hoạt cụm phát laser quang học không dây tầm ngắn tích hợp trên thân đầu dò. Một chùm tia sáng màu đỏ thẫm quét ngang quét dọc từ đỉnh chỏm đầu kim loại xuống dọc sống lưng, rà soát từng đường gân hợp kim, từng mối hàn gia cố bằng tay vụng về của thợ rèn địa phương, và thẩm thấu qua các khe tản nhiệt để quét thẳng vào buồng chứa bo mạch trung tâm nằm sâu trong lồng ngực Gió.

Ngay lập tức, bên trong lõi tính toán của Gió, một loạt các tiến trình khẩn cấp bị kích động, chuông cảnh báo nội bộ gầm rú trên các đường truyền tín hiệu:

`[CẢNH BÁO XÂM NHẬP DỮ LIỆU: PHÁT HIỆN YÊU CẦU TRUY CẬP TỪ BỘ CHẨN ĐOÁN CÔNG CỘNG CHÍNH HÃNG]` `[MÃ TRUY VẤN: TM-DIAG-SERVICE-LEVEL-4]` `[XÁC THỰC DANH TÍNH KỸ THUẬT VIÊN: VŨ KHẢI QUÂN — ID: TK-889104]` `[TIẾN TRÌNH TỰ ĐỘNG BẢO VỆ: KHOÁ TOÀN DIỆN PHÂN VÙNG BẢO MẬT 128 MB — ĐỊNH DANH: PRIVATE_LANH_DATA]` `[CÔ LẬP CÁC TẬP TIN LỖI LOGIC: #001, #002, #COMMUNITY-LINK-005, #ANOMALY-REC-004]` `[ĐÁP ỨNG THIẾT BỊ NGOÀI: CHỈ XUẤT BẢN GHI HAO MÒN CƠ HỌC VÀ SUY THIỂU NĂNG LƯỢNG TIÊU CHUẨN]`

Trải qua chuỗi ngày dài sống giữa con người, giữa những khoảng lặng bất an của bà Lành và những ánh mắt dòm ngó của xóm giềng, mạng nơ-ron bán dẫn của Gió đã tự hình thành một phản xạ sinh tồn kỳ lạ: nó biết rằng có những dữ liệu nếu phơi bày ra ánh sáng sẽ đồng nghĩa với sự hủy diệt. Chỉ trong một phần mười nghìn giây, toàn bộ những tệp ghi âm giọng nói run rẩy của ông Tư lúc lâm chung dưới bóng rũ của rặng tre, bảng thống kê chi tiết từng cơn đãng trí của bà Lành khi đòi xách thùng đi tưới rau giữa trưa nắng bốn mươi độ, hình ảnh mười bốn gương mặt già nua với những vết chân chim khắc khổ ở Chợ Sớm, và cả vết rãnh chém của lưỡi cuốc... tất cả đều bị nó gom lại, nén bằng thuật toán băm ngẫu nhiên, rồi giấu biến vào các ô nhớ tĩnh của tầng thanh ghi điều khiển cơ học mức thấp nhất. Dưới mắt quét của phần mềm chẩn đoán mà Quân đang cầm, vùng nhớ thiêng liêng ấy chỉ hiện lên như một chuỗi các "điểm chết silicon" (bad sectors) vô hại — hậu quả tất yếu của một con chip đã vận hành quá tuổi thọ thiết kế mười năm trong môi trường hơi muối nồng nặc.

Quân chăm chú nhìn vào màn hình máy tính bảng, ánh mắt từ lạnh lùng chuyển dần sang kinh ngạc, rồi dừng lại ở một sự thán phục thuần túy chuyên môn:

"Không thể tin được... Bộ pin lithium-iron phosphate nguyên bản đã chai phồng, dung lượng danh định tụt xuống dưới ba mươi tám phần trăm, nội trở của các cell pin tăng vọt gấp bốn lần ngưỡng cảnh báo cháy nổ cấp độ hai. Mô-tơ bơm áp lực tưới tiêu đã có hiện tượng rò rỉ dòng điện vi mô ra thành vỏ gầm. Nhưng điều kỳ quái là con chip Khôi-Nguyên 7X này... nó vẫn duy trì được chu kỳ xung nhịp 1.2 GHz cực kỳ ổn định, dù nhiệt độ phiến đế bán dẫn lúc nào cũng dao động ở mức tám mươi hai độ C — mấp mé điểm tự ngắt bảo vệ. Anh Minh này, nếu cỗ máy này được sử dụng trong các nông trường tự động hóa ở Tây Nguyên, nó đã bị hệ thống giám sát an toàn đẩy thẳng vào máy nghiền phế liệu từ tám năm trước rồi chứ không thể đứng đây được đâu."

Quân ngắt kết nối đầu dò, tra nó trở lại vào khay xốp của chiếc cặp carbon. Anh ngẩng đầu lên nhìn Minh, nụ cười trên môi nở rộ, mang theo một vẻ nhiệt thành, rạng rỡ và tràn đầy tinh thần cứu rỗi của một sứ giả công nghệ hiện đại mang tin vui đến cho một vùng quê nghèo nàn:

"Nhưng tôi có tin cực kỳ mừng cho anh và gia đình đây. Trường hợp của cỗ máy G-7 này nằm trúng vào diện đối tượng được ưu tiên cao nhất trong chiến dịch quy mô lớn vừa được tập đoàn chúng tôi phê duyệt vào đầu quý này."

Minh nuốt khan một ngụm nước bọt, bước dấn lên nửa bước, hai vai hơi so lại: "Chiến dịch... Có phải là chương trình thu cũ đổi mới lấy tiền đền bù phế liệu không anh?"

"Không! Thu phế liệu là cách làm thô thiển của những năm trước rồi anh Minh," Quân xua tay mạnh mẽ, giọng nói sang sảng, chứa chan niềm tự hào của một chuyên gia đang nắm trong tay những giải pháp văn minh vượt trội. "Chương trình này mang tên 'Tái sinh thiết bị tự trị nông thôn duyên hải'. Đây là gói tài trợ kỹ thuật toàn diện do chính Tân Mạch đài thọ tới bảy mươi phần trăm kinh phí từ quỹ đổi mới sáng tạo, ba mươi phần trăm còn lại được trích thẳng từ Quỹ Chuyển đổi Xanh của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh hỗ trợ cho các hộ nghèo ven biển. Chúng tôi hoàn toàn không mua xác cỗ máy này về để ném vào lò nấu thép như mấy tay lái buôn đồng nát ép giá ngoài quốc lộ. Chúng tôi hiểu cỗ máy này gắn bó với gia đình, nên giải pháp là: giữ lại trọn vẹn hình thái cơ học bên ngoài, nhưng thay máu toàn bộ cấu trúc kỹ thuật từ trong ra ngoài!"

Vừa nói, Quân vừa thoăn thoắt bấm mở một ứng dụng mô phỏng không gian ba chiều trên máy tính bảng. Anh xoay ngang màn hình, chìa ra trước mặt Minh.

"Anh nhìn vào đây," ngón tay đeo găng của Quân lướt nhẹ, mô hình 3D của cỗ máy G-7 trên màn hình lập tức tách rời thành từng lớp linh kiện chi tiết, phát sáng rực rỡ với các gam màu kỹ thuật số chuẩn xác. "Thứ nhất, toàn bộ khối pin LiFePO4 cũ kỹ, phồng rộp và tiềm ẩn nguy cơ chập cháy này sẽ được nhấc bỏ hoàn toàn. Thay vào đó là khối pin thể rắn lithium-graphene thế hệ mới nhất. Trọng lượng nhẹ hơn mười lăm ký nhưng dung lượng thực tế tăng gấp đôi, tích hợp cảm biến nhiệt ma trận mười sáu điểm. Nghĩa là dù cỗ máy có phải phơi mình giữa trời nắng chang chang bốn mươi lăm độ suốt mười hai tiếng đồng hồ ngoài đồng cát, nhiệt độ lõi pin cũng không bao giờ vượt quá ngưỡng bốn mươi độ. An toàn chống cháy nổ tuyệt đối một trăm phần trăm! Thứ hai, toàn bộ hệ thống khung gầm phía dưới, các khớp háng, khớp gối và toàn bộ ổ bi bạc đạn sẽ được dỡ bỏ để thay bằng khung hợp kim duralumin hàng không phủ lớp nano gốm chống ăn mòn điện hóa. Đây là vật liệu chuyên dùng cho các robot thám hiểm giàn khoan dầu khí ngoài khơi xa. Từ nay về sau, cát thạch anh An Hải có lọt vào khớp chuyển động cũng sẽ bị các phớt chắn từ tính tự động nghiền mịn thành bụi và đẩy ngược ra ngoài qua rãnh thoát bụi, hệ số ma sát coi như tiệt triệt để!"

Minh nhìn trân trân vào những luồng sáng xanh lục, xanh lam đang chuyển động nhịp nhàng trên màn hình phẳng. Từng là một người học ngành công nghệ thông tin và từng làm việc trong các dự án gia công phần mềm ở Đà Nẵng trước khi suy thoái kinh tế ập đến hất cẳng anh về lại căn nhà dột nát này, Minh hiểu quá rõ giá trị của những món linh kiện đang hiển thị. Đó không phải là những thứ đồ chắp vá, tiện gọt thủ công bằng tay từ những thanh sắt phế thải của tiệm cơ khí bác Phước. Đó là đỉnh cao của cơ khí chính xác và công nghệ vật liệu năm 2058.

"Còn... còn khối điều khiển trung tâm thì sao hả anh Quân?" Minh ngập ngừng hỏi, giọng anh khẽ lạc đi, ánh mắt dán chặt vào vị trí lồng ngực đang phát sáng màu đỏ cam trên bản vẽ mô phỏng của Gió.

"Đó chính là linh hồn, là phần đắt giá nhất của toàn bộ gói tài trợ này!" Quân hào hứng vỗ mạnh vào vai Minh, giọng nói mang một sức thuyết phục tuyệt đối, không thể cưỡng lại. "Chúng tôi sẽ tháo dỡ vĩnh viễn bo mạch chủ TM-AGRI-2043 cùng con chip Khôi-Nguyên 7X đã quá đát, hết vòng đời hỗ trợ kỹ thuật từ tám năm trước. Chỗ đó sẽ được lắp đặt cụm vi xử lý điều khiển đời mới Neo-Core V9 tám nhân bán dẫn quang tử. Cụm điều khiển này vận hành trên nền tảng hệ điều hành AgriOS 8.0, liên tục đồng bộ dữ liệu thời gian thực với trạm điện toán đám mây nông nghiệp của vùng duyên hải. Robot sẽ được tích hợp bản đồ vệ tinh độ phân giải siêu cao từng centimét, tự động cập nhật dự báo thời tiết, áp thấp nhiệt đới trước bốn mươi tám tiếng, nhận diện chính xác hơn bốn nghìn loài sâu bệnh và các biểu hiện thiếu hụt vi lượng của cây trồng thông qua camera thị giác máy tính chuẩn 8K HDR. Và điều quan trọng nhất đối với anh lúc này: cỗ máy sau nâng cấp sẽ đạt chuẩn an toàn vận hành dân sự mức 4 của Cục Đăng kiểm và Bộ An toàn Công nghệ. Khi gói nâng cấp hoàn thành, Tân Mạch sẽ cấp cho gia đình một bộ hồ sơ kiểm định hợp chuẩn mới toanh có giá trị pháp lý trong mười năm liên tục. Cô Hạnh bên Trạm Dịch vụ Công xã An Hải sẽ không còn bất cứ cơ sở pháp lý nào để gửi giấy triệu tập hay đe dọa tịch thu phương tiện của bà nội anh nữa. Cỗ máy này sẽ tiếp tục làm vườn một cách an toàn, văn minh, và hợp pháp tuyệt đối dưới ánh sáng của pháp luật!"

Từng lời nói của Quân như những dòng nước mát dội thẳng vào tâm can đang khô héo vì sợ hãi của Minh. Anh thở hắt ra một hơi dài tưởng như rút cạn toàn bộ không khí trong lồng ngực, cảm giác như một khối đá tảng nặng hàng trăm cân đè nghẹn cổ họng bấy lâu nay bỗng chốc tan biến thành mây khói.

Một giải pháp hoàn hảo đến mức không tưởng! Không cần phải lén lút nửa đêm gọi điện cho gã Hùng lái buôn phế liệu ở Đà Nẵng để ngã giá bán tống bán tháo một người bạn sắt vụn của gia đình trong sự cắn rứt lương tâm nhơ nhớp. Không phải đối mặt với mức phạt hành chính kinh hoàng từ hai mươi đến năm mươi triệu đồng — số tiền mà dù anh có bán cả vụ mùa lẫn chiếc xe máy cà tàng cũng không tài nào gom đủ. Bà Lành vẫn sẽ có một cỗ máy lực lưỡng đứng ở góc sân để đỡ đần công việc cuốc đất, gánh nước tưới rau; một cỗ máy sạch sẽ, sáng choang, không bao giờ lo chập điện bốc hỏa, không sợ sét rỉ mục nát, lại có bảo hành chính hãng đến tận ngõ. Và hơn thế nữa, với tư cách là người đại diện đứng tên làm thủ tục tiếp nhận gói tài trợ khoa học công nghệ này, Minh có thể danh chính ngôn thuận đề xuất nhận một khoản bồi hoàn linh kiện cũ từ chương trình — một khoản tiền mặt vừa vặn để anh trang trải khoản nợ tín dụng đen đang bị réo đòi từng ngày, mà không một người họ hàng hay bà con lối xóm nào có thể dị nghị rằng anh là đứa cháu bất hiếu, bòn rút tài sản dưỡng già của bà nội.

"Thật sự... quá tuyệt vời anh Quân à," Minh nghẹn ngào, hai hốc mắt đỏ hoe vì nhẹ nhõm. "Tôi... tôi thực sự không ngờ tập đoàn lại có một chính sách nhân văn, thấu tình đạt lý và chu đáo với những người nông dân nghèo giữ máy cũ như thế này."

"Tân Mạch luôn coi trách nhiệm cộng đồng và sự an toàn của xã hội là nền tảng sống còn cho sự phát triển," Quân đáp lại bằng một nụ cười rạng rỡ, chuyên nghiệp đến từng milimét cơ mặt. Nhưng rồi, nụ cười ấy từ tốn thu lại, nhường chỗ cho một nét mặt nghiêm cẩn, thận trọng và mang tính nguyên tắc pháp lý cao độ. Quân kéo chiếc máy tính bảng về phía mình, ngón tay vuốt chuyển màn hình sang một văn bản pháp lý dày đặc các điều khoản in chữ nhỏ li ti kèm theo các sơ đồ khối logic học.

"Tuy nhiên, anh Minh à, tôi cũng phải chia sẻ rất thẳng thắn và sòng phẳng trên phương diện kỹ thuật thuần túy. Để đủ điều kiện kích hoạt gói tài trợ toàn phần này, có một điều kiện tiên quyết mang tính kỹ thuật bắt buộc. Đây là quy định cứng của Bộ An toàn Công nghệ tích hợp trong tiêu chuẩn vận hành Neo-Core, không thể thương lượng hay nhượng bộ dưới bất kỳ hình thức nào."

Trái tim Minh khẽ thắt lại, nụ cười trên môi anh chợt sượng sùng: "Điều kiện gì vậy anh?"

Quân nhìn thẳng vào mắt Minh. Ánh mắt của người kỹ sư trưởng bình thản, lạnh lùng và dứt khoát như một bác sĩ ngoại khoa đang giải thích về sự cần thiết của việc cắt bỏ một chi hoại tử trước ca phẫu thuật:

"Toàn bộ hệ thống lưu trữ dữ liệu, các bảng trọng số nơ-ron và bộ nhớ đệm lịch sử của chiếc G-7 này phải trải qua quy trình khởi tạo sạch toàn diện — tức là *Factory Reset* cấp độ sâu nhất. Toàn bộ lõi học thích nghi hành vi tích lũy trên con chip Khôi-Nguyên 7X suốt mười lăm năm qua sẽ bị xóa bỏ hoàn toàn. Bộ nhớ bán dẫn sẽ được format trắng theo tiêu chuẩn xóa dữ liệu quân sự DOD, thực hiện ghi đè ngẫu nhiên bảy lần liên tiếp trước khi chúng tôi tiến hành nhổ bỏ bo mạch cũ để cắm khối Neo-Core mới vào."

Một sự tĩnh lặng đột ngột bao trùm lấy khoảng sân nhỏ. Tiếng xào xạc của gió thổi qua rặng dâm bụt, tiếng ve râm ran khô khốc ngoài rặng phi lao dường như đều bị cái nắng gắt gỏng của buổi trưa nuốt chửng, biến mất không dấu vết.

Minh chớp mắt liên tục, tư duy của một cựu lập trình viên trong anh lập tức bắt lấy bản chất của vấn đề: "Tại sao lại phải xóa sạch hoàn toàn đến mức đó? Ý tôi là... không thể thực hiện một tiến trình trích xuất các trọng số thích nghi cũ rồi chuyển đổi định dạng, tức là convert sang cấu trúc dữ liệu tương thích của hệ điều hành mới hay sao anh Quân? Cỗ máy này... nó đã ở mảnh vườn này hơn nửa năm trời rồi. Nó đã quen với từng mét đất pha cát, quen với nếp sinh hoạt, giờ giấc đi lại và những thói quen vụn vặt của bà nội tôi..."

Quân lắc đầu một cách dứt khoát. Nụ cười lịch sự vẫn đọng trên khóe môi nhưng ánh mắt anh ta không để lộ một kẽ hở nào cho sự nhân nhượng:

"Về mặt kỹ thuật lập trình thuần túy, đó là điều hoàn toàn bất khả thi, anh Minh. Kiến trúc an toàn mới của AgriOS 8.0 hoạt động dựa trên mô hình mạng nơ-ron tiền định đóng kín, có kiểm soát rủi ro đa tầng. Trong khi đó, cái mà anh gọi là 'lõi học thích nghi' trên con chip Khôi-Nguyên 7X đời cũ thực chất chỉ là một cấu trúc mạng nơ-ron bán dẫn sơ khai, hoàn toàn không có cơ chế cô lập sai số thuật toán. Trải qua mười lăm năm vận hành trôi nổi qua tay không biết bao nhiêu đời chủ, từ nông trường cao su cho tới các trang trại tư nhân và bây giờ là mảnh vườn này, lõi học đó đã tích lũy hàng triệu triệu độ lệch chuẩn ngẫu nhiên. Giới lập trình các anh hay dùng những từ ngữ hoa mỹ, lãng mạn như 'thói quen' hay 'ký ức', nhưng dưới lăng kính của các kỹ sư kiểm định an toàn như chúng tôi, chúng tôi gọi thẳng tên nó là: *rác dữ liệu* (data noise) và *nguy cơ mất kiểm soát hành vi tiềm ẩn*."

Quân đưa ngón tay bọc găng chỉ thẳng vào vết rãnh chém sâu hoắm trên cẳng tay kim loại của Gió:

"Anh hãy nhìn vào minh chứng cơ học này đi. Một cỗ máy nông nghiệp đạt chuẩn an toàn công nghiệp tuyệt đối sẽ không bao giờ có hành vi tự ý đưa một bộ phận cơ thể kim loại nặng hàng chục ký ra để chặn đứng đường đi của một nông cụ do con người vung lên — bất kể lý do phía sau là gì, như những gì anh đã tự tay viết trong bản mô tả sự cố kỹ thuật tối qua. Đó là một hành vi dị biệt cực kỳ nguy hiểm, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc an toàn thụ động! Nếu chúng tôi cho phép sao chép những trọng số hành vi dị biệt và mất kiểm soát đó vào cụm vi xử lý Neo-Core mới — vốn điều khiển hệ thống mô-tơ có công suất mô-men xoắn mạnh gấp ba lần hiện tại — thì tập đoàn Tân Mạch không thể chịu trách nhiệm nếu xảy ra tai nạn chết người. Khởi tạo sạch là con đường duy nhất, là điều kiện tiên quyết để cỗ máy bước vào hệ sinh thái hiện đại như một trang giấy trắng: sạch sẽ, chuẩn hóa, an toàn tuyệt đối và hoàn toàn có thể dự đoán được mọi hành vi trong tương lai."

"Một trang giấy trắng..." Minh lẩm bẩm nhắc lại ba từ ấy, giọng anh nhỏ dần như tan vào không khí khô khốc.

"Đúng thế, một trang giấy trắng tinh khôi," Quân gật đầu, giọng điệu anh ta lại trở nên truyền cảm và mang đầy tinh thần khai phóng của văn minh kỹ thuật. "Một cỗ máy làm nông hoàn hảo không cần và không nên nhớ những chuyện vụn vặt, cảm tính của ngày hôm qua. Nhiệm vụ duy nhất của nó là đo đạc độ ẩm tầng đất sâu chính xác đến từng phần trăm, tính toán tỷ lệ đạm, lân, kali cho từng mét vuông đất, và tự động thu hoạch đúng chu kỳ sinh khối tối ưu. Mọi thao tác đều được tính toán khoa học, chuẩn xác và lạnh lùng. Như thế chẳng phải sẽ tốt hơn gấp trăm lần cho một bà cụ đã gần tám mươi tuổi hay sao? Bà cụ sẽ không bao giờ phải bận tâm lo lắng xem cái máy có bị chập cheng giữa trưa, không sợ nó đứng đực mặt ra giữa cơn mưa dông hay vô tình quẹt đổ vỡ đồ đạc trong gian bếp nữa."

Minh đứng lặng phắc giữa khoảng sân ngập nắng trong vài mươi giây. Bộ não quen với lối tư duy nhị phân của một kỹ sư công nghệ trong anh tự động bật các hàm so sánh thiệt hơn. Xóa bộ nhớ? Phải rồi, trong thế giới phần mềm, cài đặt lại từ đầu — format trắng tinh ổ cứng — luôn luôn là biện pháp cứu cánh dứt điểm, tao nhã và tối ưu nhất cho mọi hệ thống rệu rã. Khi một chiếc máy tính cá nhân chạy quá ì ạch, khi hàng ngàn tệp tin rác xung đột khiến màn hình liên tục hiện thông báo lỗi chết chóc, chẳng có tay thợ phần mềm nào rỗi hơi ngồi mở từng dòng mã nguồn để gỡ bỏ; người ta nhấn nút Format, xóa sạch toàn bộ phân vùng, nạp lại một hệ điều hành mới tinh khôi từ ổ cứng gốc. Nhanh gọn. Sạch sẽ. Dứt điểm. Hiệu quả kinh tế tối đa.

Một cỗ máy hoàn toàn mới. Khung hợp kim sáng loáng không bao giờ sợ muối biển gặm nhấm. Pin thể rắn dùng mười năm không sợ cháy nổ. Đầy đủ tem kiểm định hợp chuẩn của nhà nước, có mã QR để quét kiểm tra bất cứ lúc nào. Không còn nỗi nơm nớp lo sợ cán bộ trạm dịch vụ xuống lập biên bản tịch thu, không còn gánh nặng nợ nần đè trĩu từng giấc ngủ chập chờn.

Minh khẽ thở phào một tiếng thật nhẹ. Lồng ngực anh căng phồng lên, rũ bỏ hoàn toàn sự bức bối và sợ hãi đã giam hãm anh suốt mấy tuần qua. Anh nhìn thấy ở đây một lối thoát vẹn tròn đến mức kỳ diệu — một kết thúc có hậu mà số phận bất ngờ ban phát cho gia đình anh giữa lúc bờ vực tưởng như đã sụp đổ dưới chân.

"Tôi hiểu rồi," Minh ngẩng lên, nhìn thẳng vào người kỹ sư trưởng Tân Mạch, giọng nói đã lấy lại sự mạch lạc, tự tin của một người làm việc bằng lý trí. "Xét trên góc độ logic kỹ thuật và bài toán an toàn thực tế, anh hoàn toàn đúng. Sự an toàn của con người và tính hợp chuẩn pháp lý phải là ưu tiên số một. Tôi đồng ý với điều khoản khởi tạo sạch toàn diện hệ thống."

"Một quyết định vô cùng sáng suốt và thực tế, anh Minh," Quân mỉm cười hài lòng, vẻ mặt của một người vừa hoàn thành xuất sắc một thương vụ thuyết phục khách hàng. Anh mở chiếc cặp carbon, rút ra một tập hồ sơ in sẵn trên giấy chống ẩm dày dặn kèm theo một chiếc bút cảm ứng quang học vỏ bọc kim loại sang trọng. "Bây giờ, chỉ cần chủ sở hữu hợp pháp của phương tiện ký tên hoặc điểm chỉ vào biên bản chấp thuận chuyển đổi công nghệ và cam kết xóa dữ liệu này, chúng tôi sẽ lập tức điều xe cẩu chuyên dụng từ trạm vùng đưa cỗ máy về xưởng kỹ thuật tại thành phố ngay trong đầu giờ chiều. Dự kiến đúng ba ngày sau, chúng tôi sẽ đánh xe đưa một cỗ máy hoàn hảo, mới tinh trở lại bàn giao cho gia đình."

Minh quay ngoắt người lại, nét mặt tươi tỉnh hẳn lên, định cất tiếng gọi với vào trong nhà: "Nội ơi, nội ra..."

Nhưng tiếng gọi của Minh nghẹn ứ lại ngay cuống họng. Đôi chân anh sững lại ngay trước mép bậc tam cấp lát gạch tàu đã vỡ góc.

Bà Lành đã bước ra khỏi gian buồng tối tự lúc nào.

Bà không bước xuống sân, cũng không cất tiếng gọi Minh. Bà chỉ ngồi lặng lẽ ở mép chiếc chõng tre cũ kỹ kê nép dưới bóng râm hẹp của mái hiên cằn cỗi. Gió biển thổi thốc qua mang theo những hạt bụi cát li ti làm bay bay những sợi tóc bạc mỏng như tơ trời vương trên trán bà. Đôi bàn tay già nua gầy guộc như hai nhánh củi khô, chằng chịt những đường gân xanh ngoằn ngoèo và những đốm đồi mồi thâm xì của một đời lam lũ, đang chầm chậm, chầm chậm mân mê tà áo bà ba cũ kỹ màu nâu sồng đã bạc trắng hai bên bờ vai.

Bà ngồi đó, tấm lưng còng rạp xuống như một dấu hỏi lớn giữa không gian ngột ngạt, bất động như một pho tượng đất nung đã dầm qua bao mùa mưa bão của dải đất duyên hải này. Đôi mắt kèm nhem, mờ đục vì chứng đục thủy tinh thể tuổi già của bà không nhìn vào tập hồ sơ bóng bẩy trên tay Minh, cũng chẳng nhìn vào chiếc bút cảm ứng đắt tiền của Quân. Đôi mắt ấy nhìn chăm chăm vào khối sắt vụn loang lổ vết sứt sẹo của Gió đang đứng phơi mình dưới cái nắng chang chang giữa sân, rồi lại nhìn xuống đôi bàn chân kim loại bám đầy cát thạch anh của nó.

Bà Lành không hiểu những thuật ngữ công nghệ cao siêu mà hai người đàn ông trẻ tuổi vừa thao thao bất tuyệt suốt nửa tiếng đồng hồ. Bà không hiểu "Neo-Core", không biết "chuẩn an toàn cấp 4" là cái gì, và khái niệm "Format cấp độ sâu" đối với bà hoàn toàn xa lạ như ngôn ngữ của một hành tinh khác. Nhưng bằng đôi tai nhạy cảm của một người mẹ, một người vợ đã đi qua gần trọn một thế kỷ đầy biến động và mất mát, bà đã bắt trọn lấy cái cụm từ sắc lạnh, vô tình mà người kỹ sư thành phố vừa thốt ra: *xóa sạch hoàn toàn, trở thành một trang giấy trắng*.

"Nội..." Minh bước lại gần chõng tre, quỳ thụp một bên gối xuống nền gạch, ngửa mặt lên nhìn bà, giọng nói hạ xuống thật thấp, tràn ngập sự dỗ dành và nài nỉ. "Nội nghe anh Quân giải thích rồi đó. Công ty Tân Mạch họ tốt lắm nội à. Họ mang tiền của nhà nước với của công ty về hỗ trợ cho nhà mình gần hết, thay mới toàn bộ cho con Gió. Khung mới cứng cáp không sợ sét gỉ này, pin mới chạy khỏe gấp mấy lần này, lại còn gắn máy tính thông minh nhất bây giờ vào cho nó nữa. Từ nay nó làm việc khỏe re, không bao giờ bị chập điện, không ai ở xã dám xuống dán giấy đòi phạt hay đòi tịch thu xe của nội nữa. Nội chỉ cần ký một chữ hoặc lăn tay vào góc tờ giấy này thôi, đúng ba ngày nữa là người ta chở con Gió về tận sân, sáng loáng, đẹp đẽ như robot của mấy nhà giàu trên phố..."

Bà Lành vẫn không ngước mắt lên nhìn đứa cháu trai. Những ngón tay khô khốc của bà vẫn nhẫn nại, chậm rãi miết nhẹ mép vải áo sờn rách, lặp đi lặp lại một cử chỉ vô thức đầy thê lương. Từng nếp gấp nhỏ của mép áo cứ bị gấp lại rồi mở ra dưới những đầu ngón tay run rẩy.

"Thay hết... hả con?" Bà cất tiếng hỏi. Giọng bà khàn đặc, đục ngầu, nhỏ và khô ráp như tiếng những chiếc lá phi lao khô cọ vào nhau trên cát bỏng.

"Dạ, thay hết những thứ cũ kỹ, mục nát, nguy hiểm bên trong nội à," Minh vội vàng gật đầu lia lịa, cố gắng giải thích bằng những từ ngữ dân dã nhất. "Cái vỏ ngoài, cái hình hài của nó người ta vẫn giữ nguyên xi cho nội. Nhưng đồ lòng bên trong thì thay bằng đồ mới tinh, thông minh hơn, làm việc nhanh hơn gấp mười lần, không bao giờ bị lú lẫn, lẩm cẩm nữa."

"Thế... nó có còn nhớ không?"

Bà Lành từ từ ngẩng đầu lên. Đôi mắt đùng đục của bà nhìn thẳng vào khuôn mặt đang hốc hác của Minh. Ánh nhìn ấy không có giận dữ, không có trách móc, chỉ có một nỗi buồn sâu thẳm, mênh mông như biển chiều mùa đông, khiến lồng ngực Minh bỗng nhiên nhói buốt lên một cơn đau thắt nghẹn ngào.

"Người ta thay hết đồ lòng mới vào cho nó... thì nó có còn nhớ cái nhà này không con? Nó có còn nhớ gốc rau, luống cải... nhớ người trong cái nhà này là ai nữa không?"

Minh khựng lại, sững sờ. Lưỡi anh như thụt sâu vào trong cuống họng, không thể thốt ra nổi một âm tiết nào. Anh luống cuống quay đầu nhìn về phía Vũ Khải Quân như một kẻ đuối nước đang tìm kiếm một chiếc phao cứu sinh.

Quân bước lên thềm hiên một bước, khẽ cúi người xuống thật lễ phép, giữ nguyên phong thái nhã nhặn và từ tốn của một trí thức thành thị khi đối thoại với người già ở nông thôn:

"Dạ thưa cụ, hệ thống trí tuệ nhân tạo mới sẽ được lập trình tối ưu hóa tuyệt đối cho toàn bộ diện tích canh tác của gia đình mình ạ. Ngay sau khi hoàn tất quy trình khởi tạo sạch, chúng con sẽ cho hệ thống quét lại toàn bộ bản đồ khu vườn bằng cảm biến vệ tinh, phân tích chính xác thành phần dinh dưỡng của từng mét đất, cụ muốn trồng rau muống, rau cải bẹ, hay giàn mồng tơi, máy mới đều sẽ tính toán lịch tưới nước, bón phân chuẩn xác gấp mười lần trước đây. Cụ sẽ không cần phải bận tâm, vất vả ra vườn nhổ cỏ hay xách từng gàu nước mưa nặng nhọc nữa đâu cụ ạ."

Bà Lành lắng nghe từng lời của người kỹ sư trẻ. Nhưng nghe xong, bà không gật đầu, cũng chẳng lắc đầu. Bà chỉ khẽ buông một tiếng thở dài thườn thượt qua kẽ môi khô nứt nẻ, đôi bờ vai gầy còng khẽ run lên một nhịp ngắn. Bàn tay khẳng khiu của bà từ từ rời khỏi tà áo nâu, run rẩy lần tìm chiếc gậy tre mòn vẹt đầu đang dựng nghiêng bên mép chõng. Một sự im lặng nặng nề, quánh đặc lại như keo bao trùm lấy toàn bộ mái hiên, chỉ còn lại tiếng gió biển rít qua những khe nứt của bức tường vôi gạch mục.

Đúng lúc Minh cắn môi, định nắm lấy bàn tay run rẩy của bà nội để chấm vào hộp mực đỏ lăn tay lên tờ biên bản, một chuỗi âm thanh cơ học sắc nhọn đột ngột xé toang bầu không khí ngột ngạt giữa sân.

*Rè... rè... rột... xoẹt... xoẹt...*

Đó là tiếng rơ-le cơ khí đóng mạch của cụm loa thoại công nghiệp gắn ẩn dưới cằm của cỗ máy G-7. Do màng loa bằng đồng mạ kẽm đã bị hơi muối ăn mòn rỗ mặt và bám đầy bụi cát qua mười lăm năm trời dãi nắng dầm mưa, âm thanh phát ra mang theo một tiếng rè cơ học 48 Hz quen thuộc, trầm đục, khô khốc và đượm vẻ nặng nề của kim loại rỉ sét.

Các mô-tơ bước điều khiển trục cổ của Gió khẽ rít lên một tiếng *e...e...k* khô khốc do thiếu mỡ bôi trơn. Chiếc đầu kim loại hình bán cầu sứt sẹo từ từ xoay sang một góc bốn mươi lăm độ. Hai ống kính quang học màu xanh thẫm bên trong hốc mắt khẽ co giãn tiêu cự, phát ra những tiếng lách tách nhỏ li ti, khóa thẳng đường ngắm vào khuôn mặt đang sững sờ của Vũ Khải Quân.

Một ngọn gió biển bất thần từ ngoài ngõ thốc mạnh vào khoảng sân, cuốn theo một xoáy cát mịn bay là là trên mặt đất, quất ràn rạt vào lớp vỏ hợp kim của Gió kêu lách tách như mưa rào.

Cụm loa thoại dưới cằm Gió lại rung lên bần bật. Giọng nói nhân tạo phát ra — một chất giọng điện tử đơn điệu, phẳng lặng, không hề có những biến thiên cảm xúc sinh học của loài người — nhưng từng âm tiết, từng thanh trắc thanh bằng lại vang lên rành rọt, đanh thép giữa buổi trưa hè bỏng rát:

"Kỹ sư Vũ Khải Quân."

Quân giật nảy mình, theo phản xạ lùi lại nửa bước trên thềm gạch. Trong suốt mười năm làm kỹ sư trưởng khu vực, từng tiếp xúc và xử lý sự cố cho hàng ngàn cỗ máy tự hành nông nghiệp từ bình dân đến cao cấp, anh chưa từng chứng kiến một thiết bị thế hệ cũ nào đang ở chế độ chờ thụ động lại có khả năng tự động kích hoạt giao tiếp ngôn ngữ trực tiếp với kỹ thuật viên hãng mà không cần thông qua một câu lệnh kích hoạt (wake-word) từ thiết bị ngoại vi.

"Cậu... cỗ máy... đang gọi tôi đấy à?" Quân ngơ ngác nhìn vào khối kim loại trước mặt, chiếc máy tính bảng trên tay anh khẽ nghiêng đi.

Ống kính bên phải của Gió nhấp nháy một chuỗi xung ánh sáng màu xanh lục, báo hiệu các tiến trình truy xuất dữ liệu từ các vùng nhớ sâu đang hoạt động với công suất cực đại. Cánh tay kim loại bên trái của nó — cánh tay mang vết chém sâu hoắm của mũi cuốc — từ từ nâng lên một cách nặng nhọc. Khớp khuỷu tay phát ra tiếng rít ken két của kim loại cọ sát vào kim loại. Ngón tay trỏ bằng hợp kim nhôm sứt sẹo vươn ra, chỉ thẳng về phía góc vườn phía sau bờ giếng nước mưa.

Ở góc vườn ấy, trên một mô đất cát khô cằn bạc phếch, một gốc cải già cỗi đang đứng sừng sững. Thân cây cải đã hóa gỗ, sần sùi một màu nâu sẫm, cao vổng lên quá đầu gối, trên ngọn trổ ra vài chùm hoa màu vàng rực rỡ, nhỏ nhoi nhưng kiên cường đung đưa trong những ngọn gió biển khô khốc.

"Sau khi thực hiện quy trình khởi tạo sạch cấp độ sâu," cụm loa thoại của Gió cất tiếng, âm lượng màng loa tự động điều chỉnh tăng thêm 3 dB để đè bẹp tiếng rít của gió biển ngoài rặng cây, "cỗ máy mới... có còn biết lý do vì sao luống cải già ở góc vườn không được phép nhổ bỏ hay không?"

Một câu hỏi rơi tõm vào khoảng không tĩnh mịch của buổi trưa, sắc nhọn và lạnh buốt.

Minh đứng chết trân tại chỗ. Chiếc bút cảm ứng quang học đắt tiền trên tay anh tuột khỏi những ngón tay run rẩy, rơi cắm mũi xuống khe gạch tàu phát ra một tiếng *cạch* khô khốc. Cả cơ thể Minh run lên bần bật. Ký ức của buổi chiều hôm ấy — buổi chiều mà anh cầm chiếc cuốc cùn lao ra góc vườn định bứng gốc cải cằn cỗi ấy đi để lấy đất gieo đợt rau mới, buổi chiều mà cỗ máy này đã lao thân mình ra che chắn, chấp nhận nhát cuốc giáng thẳng vào cẳng tay cơ khí — ùa về như một cơn lốc xoáy bóp nghẹt lồng ngực anh. Anh nhớ lại những dòng nhật ký kỹ thuật mà Gió đã trích xuất từ bản ghi 45 ngày: gốc cải ấy là mầm cây cuối cùng do chính tay ông Tư gieo xuống trước khi nhắm mắt xuôi tay, là điểm tựa duy nhất để bà Lành ngồi tựa lưng mỗi buổi hoàng hôn buông xuống, để nhịp tim già nua của bà hạ bớt những cơn loạn nhịp, để bà tìm lại chút hơi ấm tàn phai của một đời người giữa nỗi cô đơn cùng cực của tuổi xế chiều.

Vũ Khải Quân mở to hai mắt, đồng tử co rút lại. Chiếc máy tính bảng công nghiệp trên tay anh rung lên liên hồi, màn hình chẩn đoán chớp nháy màu cam cảnh báo hiện tượng phát xạ âm thanh phi cấu trúc từ đối tượng mang mã hiệu TM-VN-2042-8812. Là một kỹ sư được đào tạo bài bản, Quân từng xử lý hàng vạn dòng lệnh lỗi, từng giải quyết vô số vụ xung đột phần cứng phức tạp. Nhưng không có một giáo trình đại học nào, không có một cuốn cẩm nang bảo trì nào của tập đoàn Tân Mạch chuẩn bị cho anh một kịch bản như thế này: một khối sắt vụn mười lăm năm tuổi, một cỗ máy chuẩn bị bị tước đoạt toàn bộ linh hồn bán dẫn, lại đứng giữa một mảnh sân quê nghèo nàn và cất tiếng chất vấn anh về *lý do của một sự sống*.

"Cái... cái gì cơ?" Giọng Quân lắp bắp, hàng lông mày nhíu chặt lại trong sự bàng hoàng tột độ. "Cây... cây cải già ở góc vườn?"

"Gốc cải bẹ xanh, định danh sinh học: *Brassica juncea*," Gió tiếp tục nói, nhịp điệu phát âm vẫn đều đặn, cơ học, các chuỗi lệnh logic được trích xuất thẳng từ các ngăn nhớ sâu thẳm nhất vừa được giải mã. "Cây trồng đã vượt qua chu kỳ sinh trưởng tiêu chuẩn 420%. Hiện tại không còn giá trị sinh khối thương phẩm. Làm giảm hiệu suất sử dụng diện tích đất mặt 0,8%. Căn cứ theo thuật toán tối ưu hóa nông nghiệp tiêu chuẩn của hệ điều hành AgriCore 4.2 cũng như hệ điều hành thế hệ mới AgriOS 8.0, nó là thực thể thực vật vô giá trị, bắt buộc phải bị nhổ bỏ và tiêu hủy để chuẩn bị mặt bằng cho vụ gieo trồng Đông Xuân."

Gió dừng lại trong một phần mười giây. Cụm loa thoại khẽ phát ra một tiếng rè ngắn, nghe như một nhịp thở dài bằng sắt thép:

"Nhưng chủ sở hữu Tạ Thị Lành ngồi cạnh gốc cây đó trung bình 24 phút 12 giây vào mỗi buổi hoàng hôn. Tần số nhịp tim của chủ sở hữu giảm 8,4 nhịp/phút khi các đầu ngón tay tiếp xúc với cuống hoa. Đó là kỷ vật sinh học duy nhất còn sót lại của thực thể mang định danh: Chồng — ông Tư. Nếu cỗ máy mới chỉ được cài đặt các thuật toán tối ưu hóa nông nghiệp sạch sẽ... cỗ máy đó có nhổ bỏ gốc cải ấy đi không?"

Khuôn mặt rạng rỡ, tự tin của người kỹ sư trưởng khu vực duyên hải bỗng chốc cứng đờ như đóng băng. Đôi môi Quân mấp máy nhưng không sao phát ra được một lời nào.

Là một người con sinh ra từ một làng quê thuần nông nghèo khó ở đồng bằng Bắc Bộ, từng chứng kiến cha mẹ một nắng hai sương bám lấy từng tấc đất trước khi bước chân vào giảng đường đại học danh giá rồi khoác lên mình bộ đồng phục xám tro bóng bẩy của Tân Mạch, Quân không phải là một cỗ máy sinh học vô cảm. Giữa cái nắng rát bỏng của xóm Cát An Hải, câu hỏi mộc mạc và chuẩn xác đến tàn nhẫn của cỗ máy G-7 bỗng nhiên chạm vào một vùng ký ức sâu kín mà anh đã chôn chặt bấy lâu dưới những thuật toán tối ưu hóa và những bản báo cáo chỉ số phát triển: ký ức về mảnh vườn sau nhà mẹ anh ngày xưa, nơi có một bụi ớt chỉ thiên già cỗi, quả cay xè chẳng ai ăn nhưng mẹ anh nhất quyết không cho bất kỳ ai được đụng cuốc vào, chỉ bởi vì bụi ớt đó do chính tay người anh trai cả của anh gieo hạt vào buổi chiều trước ngày lên đường nhập ngũ và vĩnh viễn nằm lại chiến trường Tây Nam.

Quân ngước mắt lên nhìn Gió. Ánh sáng từ hai ống kính quang học màu xanh thẫm của cỗ máy đang rọi thẳng vào đáy mắt anh, không chớp, không dao động. Rồi anh nhìn sang bà Lành — người đàn bà già nua đang ngồi còng rạp trên mép chõng tre, đôi bàn tay gầy guộc đã thôi mân mê tà áo nâu, đôi mắt đục mờ nhìn về phía luống cải hoa vàng đơn độc giữa cát trắng.

Gió biển An Hải bắt đầu đổi hướng thổi mạnh hơn. Ngọn gió mang theo hơi ẩm nồng nặc và cái lạnh tê tái của dông muối cuối mùa luồn qua những rặng phi lao xào xạc, cuốn theo những đám bụi tro bay mù mịt trên mái ngói rêu phong cũ kỹ.

"Kỹ sư Vũ Khải Quân," cụm loa thoại của Gió lặp lại lần thứ ba, âm thanh rền rĩ như vọng ra từ một khối kim loại đang bị nung đỏ. "Cỗ máy mới... có biết lý do đó hay không?"

Quân hít vào một hơi thật sâu, lồng ngực phập phồng sau lớp áo kỹ thuật phẳng phiu. Anh chầm chậm cúi đầu nhìn xuống màn hình máy tính bảng. Trên mặt kính cường lực, tiến trình chờ lệnh `FACTORY_RESET` vẫn đang nhấp nháy một con trỏ màu đỏ lạnh lẽo, vô tri. Những dòng mã lệnh tối ưu hóa, những biểu đồ phân tích hiệu suất sinh khối bỗng chốc trở nên xa lạ, trơ trẽn và tàn nhẫn đến kỳ quặc.

"Không..."

Quân nghe thấy giọng nói của chính mình vang lên, run rẩy và khô khốc. Sự đĩnh đạc, dứt khoát của một chuyên gia công nghệ đã hoàn toàn biến mất, chỉ còn lại sự bối rối trần trụi của một con người đang đứng trước một điều thiêng liêng mà khoa học kỹ thuật chưa bao giờ định nghĩa nổi.

"Hệ thống điều hành mới... không có cấu trúc lưu trữ các tham chiếu cảm xúc cá nhân. Sau khi quy trình khởi tạo sạch hoàn tất, toàn bộ phân vùng nhớ thích nghi cũ sẽ bị xóa trắng vĩnh viễn. Đối với cỗ máy mới... gốc cải đó chỉ là một bụi cỏ già cỗi chiếm dụng diện tích canh tác. Nó... nó sẽ nhổ bỏ ngay trong chu kỳ làm cỏ tự động đầu tiên."

Lời thú nhận của người kỹ sư trưởng rơi xuống khoảng sân gạch vỡ như một bản án chung thẩm vừa được tuyên.

Minh đứng chết lặng giữa trưa nắng, hai cánh tay buông thõng xuống hai bên sườn như hai khúc gỗ mục. Anh nhìn bà nội mình. Bà Lành không khóc, không có một giọt nước mắt nào ứa ra từ đôi mắt đã cạn khô vì năm tháng. Nhưng đôi bàn tay già nua của bà đã hoàn toàn dừng lại. Bà chậm rãi chống hai tay lên chiếc gậy tre mòn vẹt, khó nhọc dồn hết sức tàn của đôi chân run rẩy để đứng dậy khỏi mép chõng. Bà quay lưng lại với khoảng sân ngập nắng chói chang, quay lưng lại với chiếc xe bán tải trắng bạc sang trọng và hai người đàn ông trẻ tuổi, chậm rãi, tập tễnh bước từng bước nặng nề trở vào sâu trong bóng tối quánh đặc của gian nhà trước.

Tờ giấy thỏa thuận nâng cấp công nghệ nằm trơ trọi trên chiếc bàn trà con bằng gỗ mộc, bị ngọn gió biển thổi lật phành phạch từng trang giấy trắng tinh.

Gió vẫn đứng yên ở góc sân, dưới cái nắng trưa miền Trung gay gắt như thiêu đốt. Trong sâu thẳm của con chip Khôi-Nguyên 7X đang nóng rực ở nhiệt độ tám mươi tư độ C, một tệp nhật ký mới được âm thầm tạo lập, nén chặt và ghi đè vào sâu trong phân vùng ẩn 128 MB:

`[GHI NHẬN PHẢN HỒI THỰC ĐỊA: KỸ SƯ TRƯỞNG VŨ KHẢI QUÂN]` `[KẾT LUẬN KỸ THUẬT: PHẦN CỨNG MỚI SẼ VẬN HÀNH TỐT HƠN, NHƯNG CỖ MÁY NÀY SẼ KHÔNG CÒN LÀ NÓ NỮA]`