Cuộc tham vấn giữa mùa hè

Hội trường Trạm Dịch vụ Công An Hải chật kín người dân từ sáng sớm, tiếng quạt trần quay vù vù hòa lẫn không khí oi ả và những tiếng bàn tán xôn xao.

Gió đứng ở góc phòng, lưng áp sát mảng tường vôi đã tróc lở từng mảng lớn hình vảy cá. Hệ thống thị giác quang học kép của nó khẽ đảo trục ngang, quét một lượt khắp gian phòng rộng chừng tám mươi mét vuông. Trên những hàng ghế gỗ dài bóng nước sơn nâu gụ vốn được tận dụng từ trụ sở ủy ban cũ, hơn sáu mươi cư dân của thị trấn An Hải đang chen chúc ngồi kề nhau. Hơi nóng mùa hè phả qua những ô cửa sổ chớp mở toang hết cỡ, mang theo mùi muối mặn nồng từ bến cá Chợ Sớm, mùi ngải cứu khô thoang thoảng bốc ra từ những chiếc túi xách đan bằng cói của các cụ bà, và cả mùi dầu hỏa ngai ngái phát ra từ chiếc quạt điện phong lan cánh sắt cũ kỹ đặt sát mép bục phát biểu. Mỗi khi cánh quạt chao đảo sang mạn trái, luồng gió nóng ran lại cuộn theo một lớp bụi vôi mịn màng lơ lửng giữa những vệt nắng xiên khoai.

Bộ xử lý Khôi-Nguyên 7X nằm sâu bên trong lồng ngực bằng thép dập của Gió đang nhấp nháy chu kỳ xung nhịp ở mức tối thiểu 400 MHz. Đây là trạng thái ghìm xung cưỡng bức mà Minh đã thiết lập nhằm hạn chế tối đa lượng nhiệt sinh ra trong không gian kín. Sau sự cố quá nhiệt ở bãi đất mặn tuần trước, khối pin lithium-iron phosphate của nó vẫn đang trong chế độ sạc bù nhỏ giọt; từng cell pin được Minh giám sát chặt chẽ thông qua một sợi cáp bọc dù nối thẳng từ cổng chẩn đoán bên hông cỗ máy sang chiếc máy tính bảng màn hình nứt nẻ đặt trên đầu gối anh.

Minh ngồi ở chiếc ghế đầu mối, chiếc áo sơ mi cộc tay màu xanh xám đã sờn rách ở mép cổ áo ướt đẫm mồ hôi sau lưng. Các ngón tay anh đan chặt vào nhau đặt trên mặt bàn gỗ, mười đầu ngón tay trắng bệch vì ghì mạnh. Đôi mắt thâm quầng sau những đêm thức trắng ở xưởng cơ khí đảo liên tục giữa các thông số điện áp dao động từng mili-vôn và từng cử động nhỏ của những người đang ngồi xung quanh.

Phía sau anh đúng một hàng ghế, bà Lành ngồi ngay ngắn. Bà mặc bộ bà ba lụa màu tro đã giặt đến bạc trắng mép vải, hai bàn tay gầy gò nổi rõ từng đường gân xanh xao nhăn nheo đặt chồng lên đầu chiếc gậy tre nhẵn bóng. Đôi mắt đục mờ của bà không nhìn xuống đất, cũng không nhìn vào chiếc màn hình chẩn đoán chớp nháy của Minh, mà hướng thẳng về phía bàn chủ tọa với một vẻ điềm tĩnh lạ lùng—sự điềm tĩnh của một người đã đi qua trọn vẹn những thăng trầm giông bão của dải đất ven biển này.

Ở chiếc bàn dài bọc nỉ đỏ phía trên bục, Cán bộ Đỗ Mai Hạnh đang cúi đầu sắp xếp lại tập hồ sơ dày cộp được kẹp bằng chiếc nẹp sắt sáng loáng. Những tờ biểu mẫu in sẵn, những bản trích lục bản đồ địa chính và danh sách kiến nghị của xóm làng được cô xếp thẳng tắp mép giấy. Cạnh cô là Kỹ sư trưởng Phạm Quốc Duy, đại diện Tổ Kiểm định Thiết bị Tự trị tỉnh. Duy mặc bộ âu phục công vụ màu ghi xám phẳng phiu, hoàn toàn tương phản với vẻ nhếch nhác thường thấy của một thị trấn bán đảo. Chiếc cặp táp da đen cứng cáp đặt đứng bên chân bàn, ngón trỏ tay phải của anh gõ nhịp đều đặn, không nhanh một phần mười giây, cũng không chậm một phần mười giây, trên mặt kính cường lực của chiếc máy tính bảng kiểm định chuyên dụng. Khuôn mặt người kỹ sư kiểm định tỉnh giữ nguyên vẻ nghiêm nghị lạnh lùng, tựa như một bức tượng thạch cao không bị chi phối bởi bất kỳ làn sóng dao động cảm xúc nào đang cuộn trào trong hội trường.

Và ở tít hàng ghế cuối cùng, nép mình dưới bóng râm hắt ra từ chiếc tủ tài liệu gỗ ép ba tầng, Gió nhận diện được một khuôn mặt quen thuộc: Vũ Khải Quân.

Đại diện kỹ thuật của Tập đoàn Công nghệ Tân Mạch ngồi lặng lẽ trong chiếc áo sơ mi ngắn tay thẳng thớm màu xám tro. Quân không mang theo bất kỳ thiết bị đo đạc cồng kềnh hay vali phân tích tín hiệu chuyên dụng nào như hồi đầu tuần. Anh chỉ cầm một cuốn sổ tay bọc da nhỏ màu xanh lục và một chiếc bút bi vỏ kim loại gài hờ bên miệng túi áo. Quân không đăng ký tên trong danh sách phát biểu, cũng không lên tiếng chào hỏi bất kỳ cán bộ địa phương nào khi bước qua cánh cửa gỗ lim; anh ngồi đó như một quan sát viên vô hình, mắt dõi theo cỗ máy đời cũ bằng một ánh nhìn chăm chú, sắc lạnh nhưng ẩn chứa những tính toán khó đoán định.

Chiếc micro cổ ngỗng đặt trên bàn chủ tọa bỗng phát ra một tiếng rít chói tai khi Đỗ Mai Hạnh với tay điều chỉnh lại cần kim loại uốn cong. Tiếng thì thầm bàn tán rì rầm dưới hội trường lập tức lắng xuống. Những chiếc quạt nan đan bằng lá buông trên tay các cụ bà ngừng phe phẩy trong thoáng chốc, tạo ra một khoảng lặng đặc quánh, chỉ còn nghe thấy tiếng vo ve của đàn ong ruồi làm tổ trên xà nhà và tiếng sóng biển Bãi Sau dội về từ phía chân trời xa.

Hạnh hắng giọng, hai bàn tay đặt phẳng phiu lên mép bản quy chế, ánh mắt cô nhìn thẳng vào đám đông cư dân trước mặt:

"Kính thưa toàn thể bà con nhân dân xóm Cát, xóm Mũi, đại diện Hội Người cao tuổi, đại diện Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Hải Bình và các đơn vị, cá nhân liên quan. Hôm nay, Trạm Dịch vụ Công An Hải tổ chức buổi tham vấn cộng đồng chính thức theo quy định tại Điều 14, Quyết định số 42 của Ủy ban Nhân dân tỉnh về cơ chế thí điểm vận hành thiết bị tự trị đặc thù tại các xã bãi ngang ven biển. Nội dung cuộc họp nhằm lấy ý kiến trực tiếp, công khai của toàn thể cư dân về đề xuất xin cấp phép hoạt động có điều kiện cho robot nông nghiệp mang số hiệu TM-VN-2042-8812, thường gọi là robot Gió, hiện thuộc quyền sở hữu hợp pháp của hộ gia đình bà Tạ Thị Lành."

Hạnh dừng lại một nhịp, lật giở một trang văn bản nẹp sắt, ngón tay miết nhẹ dọc theo con dấu đỏ chìm của Sở Giao thông và Hạ tầng Kỹ thuật số:

"Trước sự hiện diện của Kỹ sư trưởng Phạm Quốc Duy đại diện cho Tổ Kiểm định Thiết bị Tự trị tỉnh, tôi xin nói rõ ràng và minh bạch quan điểm quản lý nhà nước: cỗ máy này hiện đã quá niên hạn kiểm định an toàn kỹ thuật tám năm, thuộc diện áp dụng Thông báo cưỡng chế thu hồi số 104/TB-ATTT được niêm yết công khai đầu tháng này. Về mặt nguyên tắc kỹ thuật đô thị thông thường, một thiết bị có độ lệch chuẩn cảm biến và lão hóa khung gầm như Gió buộc phải bị niêm phong, đưa vào bãi tập kết vật tư chờ phân loại hủy bỏ. Tuy nhiên, theo quy chế thí điểm vùng bãi ngang, pháp luật không đóng chặt cửa đối với các thiết bị phục vụ lợi ích dân sinh nếu đáp ứng đầy đủ ba tiêu chí cốt lõi: thứ nhất là tính thiết thực không thể thay thế đối với đời sống cộng đồng; thứ hai là có phương án kiểm soát an toàn kỹ thuật được kiểm chứng tại chỗ; và thứ ba—quan trọng nhất—là đạt được sự đồng thuận tuyệt đối của cư dân nơi thiết bị vận hành. Buổi tham vấn hôm nay được ghi âm, lập biên bản công khai và sẽ là tài liệu pháp lý bắt buộc gửi kèm hồ sơ trình Hội đồng Thẩm định cấp tỉnh. Mọi ý kiến khen ngợi, chất vấn hay phản đối của bà con đều có giá trị ngang nhau."

Tiếng xì xào lại rộ lên ở các hàng ghế giữa như một làn sóng nước xô bờ. Một vài cụ già quay ngoắt sang nhìn Gió, người thì gật đầu ái ngại xót xa, người lại chau mày lắc đầu đầy lo lắng.

Duy không ngẩng đầu lên, nhưng ngón tay anh đã ngừng gõ nhịp trên mặt kính. Ánh mắt người kỹ sư kiểm định quét qua hội trường, như muốn đo lường sức nặng thực sự của những tiếng thở dài và những cái lắc đầu ấy trước khi bất kỳ một con dấu hành chính nào được đặt xuống mặt giấy.

Từ hàng ghế thứ hai, một bóng người đứng dậy dứt khoát.

Đó là bà Hồ Thị Sương, Chi hội trưởng Hội Người cao tuổi xóm Cát. Bà Sương trạc sáu mươi lăm tuổi, người đậm đà, mặc chiếc áo bà ba màu hoa cà quen thuộc đã ngả màu nắng, chiếc nón lá rách vành đặt tạm lên đùi bà Lành ngồi bên cạnh. Đôi chân bà thoăn thoắt bước ra khoảng trống trước bục chủ tọa. Bà xua tay từ chối khi một nhân viên trạm dịch vụ mang chiếc micro nối dây dài tới. Bà không cần micro. Giọng bà Sương cất lên vang rền, cái giọng sắc sảo, đượm phong sương của một người đàn bà đã dành hơn bốn mươi năm bám trụ nơi chợ cá, gánh từng sọt nục, sọt trích từ mép nước mặn chát vào bờ cát sâu.

"Thưa cô Hạnh, thưa chú kỹ sư tỉnh và thưa toàn thể bà con trong làng ngoài xóm!" Bà Sương chống một tay vào hông, cánh tay còn lại chỉ thẳng ra hướng cửa sổ nhìn về phía bờ đê Bãi Sau. "Tôi là dân buôn bán ở Chợ Sớm, chữ nghĩa đao to búa lớn không nhiều bằng mấy chú kỹ sư thành phố mang máy móc về, nhưng chuyện ở cái đất An Hải này thì từ ngọn phi lao đến hòn sỏi dưới chân tôi đều rành rẽ như chỉ trong lòng bàn tay. Mấy hôm nay nghe người ta kháo nhau cỗ máy của bà Lành sắp bị người ta cẩu lên xe tải chở vào máy nghiền sắt vụn vì hết hạn sử dụng, lòng dạ đám già chúng tôi cồn cào như có ai cầm nắm muối xát vào ruột gan!"

Bà Sương hít một hơi dài, lồng ngực phập phồng dưới lớp áo hoa cà:

"Bà con ở đây có ai mà không biết cái bãi đất mặn Bãi Sau? Suốt mười lăm năm trời kể từ sau trận bão lớn năm bốn mươi ba, nó là bãi tha ma của rác rưởi, xà bần, gạch vụn và bao nilon trôi dạt. Đất thì mặn chát, phèn chua bốc lên thành từng vệt trắng xóa như muối rang, cỏ chỉ bện thành từng tảng dày cộm như nệm mút, cuốc sắt bập xuống một phát chỉ có mẻ lưỡi cong cán. Đám trẻ thanh niên lớn lên chút nào là bỏ xứ vào Nam kiếm sống, thanh niên khỏe mạnh trong làng đếm không đủ mười đầu ngón tay. Đám già tụi tôi ở nhà, sáng ra nhìn bốn bức tường vôi lở, chiều nhìn bóng mình dài thượt ngoài ngõ cát, chân tay mỏi mệt mà lòng thì cô độc đến muốn phát bệnh. Rồi sao? Khi dự án Vườn cộng đồng mở ra, chính cỗ máy Gió này đã cùng chúng tôi lội ra cái bãi đất chết đó!"

Cả hội trường im phăng phắc. Tiếng quạt trần quay lạch cạch trên trần nhà bỗng nghe rõ mồn một từng vòng quay lỏng ốc.

"Gió nó không phải là một cục sắt vô tri vô giác chỉ biết cắm đầu cày xới cho xong diện tích để lấy thành tích báo cáo!" Giọng bà Sương chùng xuống, những nếp nhăn nơi khóe mắt giật giật vì xúc động. "Nó biết tính nết của từng người già chúng tôi. Nó tự nhận gánh những hòn đá tảng nặng ba bốn chục ký nằm chìm dưới cát, tự mình dùng móng thép cào từng cái mương thoát phèn sâu lút đầu gối dọc chân đê biển. Nhưng nó không hề giành hết việc! Nó biết dừng lại, quạt máy trong bụng rù rù nghỉ làm nguội, nhường những luống đất tơi xốp cho tụi tôi rải vôi, nhường mấy cái khay ươm hạt đậu mầm chịu mặn cho lũ trẻ trường cô Vân tập gieo. Mấy chú kỹ sư có bao giờ biết cảm giác của một bà già bảy mươi tuổi, bao năm chỉ biết ngồi ngóng người ta gửi cho dăm ba đồng trợ cấp, bỗng một buổi chiều được tự tay mình gieo từng hạt giống xuống mảnh đất vừa hồi sinh nó quý giá đến mức nào không? Gió nó không biến chúng tôi thành những kẻ đứng xem thừa thãi. Nó cho chúng tôi tìm lại niềm vui lao động, tìm lại cái cảm giác mình vẫn là người có ích, vẫn còn sống ra hồn người cho cái làng biển này!"

Bà Sương đưa mu bàn tay sạm đen lau vội giọt mồ hôi đang rịn trên thái dương, ánh mắt sắc lẹm nhìn thẳng vào Phạm Quốc Duy:

"Một cỗ máy mới toanh của mấy công ty lớn mang về dưới kia, bóng loáng, cảm ứng nhạy bén, có khi chạy ro ro không một tiếng động đấy, nhưng nó có biết né luống rau cải của bà Tám khi bà đang run tay không? Nó có biết dừng lại để lắng nghe tiếng thở dốc của bà Lành khi trời đứng gió trưa hè không? Cái tình của cỗ máy này không phải là thứ vẽ ra trên mấy trang giấy kiểm định của các chú! Chúng tôi cần nó ở lại Bãi Sau, không phải để làm thay con người, mà để kề vai sát cánh cùng con người!"

Tiếng vỗ tay lẹt đẹt vang lên từ phía các cụ già xóm Mũi, rồi nhanh chóng lan ra khắp các dãy bàn gỗ thành một tràng rào rào giòn giã. Cậu bé Bảo ngồi ở góc bàn học sinh cạnh cô giáo Vân hào hứng vỗ hai bàn tay nhỏ xíu vào nhau bôm bốp, hai mắt sáng ngời, cái miệng nhỏ há hốc nhìn về phía Gió như muốn reo hò.

Gió đứng yên bất động, lưng vẫn tựa sát mảng tường vôi tróc lở. Cảm biến âm thanh điện dung gắn bên mang tai cơ khí ghi nhận cường độ âm thanh trong phòng họp tăng vọt từ 52 dB lên mức 78 dB. Bên trong nhân vi xử lý Khôi-Nguyên 7X, dòng thuật toán phân tích ngữ nghĩa tự nhiên đang trích xuất hàng loạt từ khóa mang trọng số cảm xúc cao: *lao động, có ích, không thừa thãi, kề vai sát cánh*. Biến trạng thái liên kết cộng đồng trong bộ nhớ đệm nhấp nháy liên tục ở mức cảnh báo cao độ, làm tăng nhẹ điện áp nuôi mạch logic. Nhưng Gió không hề phát ra bất kỳ tín hiệu đáp ứng nào qua loa ngoài, cũng không lúc lắc đầu cảm biến. Nó ghi nhớ tuyệt đối lời dặn dò của Minh lúc sáng sớm trước khi bước qua cánh cổng sắt trạm dịch vụ: trong một phiên tham vấn hành chính, mọi dao động cơ học không có lệnh điều khiển đều sẽ bị chiếc máy tính bảng của kiểm định viên ghi nhận là biểu hiện của sự mất ổn định hành vi.

Khi tràng pháo tay vừa dứt, một bóng người từ hàng ghế đầu tiên bên cánh phải đứng lên. Bầu không khí ấm áp, xúc động trong phòng họp bỗng chốc chùng xuống một cách rõ rệt.

Đó là Dược sĩ Nguyễn Thúy An.

Thúy An mặc chiếc áo sơ mi trắng bằng vải sợi dệt phẳng phiu cài kín cúc cổ, mái tóc cắt ngắn ngang cằm gọn gàng, làm nổi bật khuôn mặt thanh tú nhưng có phần lạnh lùng, nghiêm nghị. Trên tay cô không cầm quạt nan hay nón lá như các bà, mà là một tập tài liệu mỏng đóng bìa xanh dương kẹp ba bản in vi tính sắc nét. Đôi giày bệt bằng da của cô gõ những tiếng khô khốc, chuẩn xác trên nền gạch bông cũ khi bước thẳng lên bục chất vấn đối diện bàn chủ tọa.

"Kính thưa cán bộ Hạnh, kỹ sư Duy, và thưa toàn thể bà con xóm Cát." Giọng Thúy An cất lên trong trẻo, bình tĩnh, hoàn toàn không có sự run rẩy hay lên gân cảm xúc. "Tôi nghe và thấu hiểu trọn vẹn những lời tâm huyết của bác Sương. Không một ai trong cái thị trấn An Hải này có thể phủ nhận những chuyển biến tích cực tại Bãi Sau suốt một tháng qua. Màu xanh của những luống rau chịu mặn là thật, sự phấn khởi của các bác người cao tuổi là thật. Nhưng với tư cách là một người làm chuyên môn y tế và là đại diện cho nhóm cư dân thận trọng, tôi có trách nhiệm phải nhắc nhở tất cả chúng ta một sự thật lạnh lùng: thiện chí không thể thay thế cho tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, và lòng trắc ẩn không thể làm lá chắn nếu xảy ra tai nạn cơ học."

An quay người lại, ánh mắt sắc như dao lướt qua Minh, rồi dừng lại trên khối kim loại xám xịt chằng chịt vết hàn của Gió:

"Thiết bị G-7 đứng đằng kia nặng gần hai tạ rưỡi. Khung xương bằng thép hợp kim, các khớp truyền động thủy lực và động cơ bước công suất lớn có lực ép đủ để làm gãy nát xương cẳng chân của một người trưởng thành nếu xảy ra xung đột lệnh điều khiển hoặc đứt mạch hồi tiếp. Quan trọng hơn, cỗ máy này được trang bị hệ thống thu phát sóng vô tuyến dải rộng và hệ thống cảm biến quang học quét liên tục ba trăm sáu mươi độ. Cách đây không lâu, chính tôi đã phát hiện cỗ máy này thu nhận và truyền phát toàn bộ hình ảnh, âm thanh sinh hoạt đời tư của người dân xóm Cát qua băng tần mở mà không có bất kỳ cơ chế kiểm soát nào. Mẹ tôi trước khi qua đời từng là nạn nhân của sự rò rỉ dữ liệu y tế cá nhân từ một thiết bị chăm sóc thông minh; tôi hiểu sâu sắc nỗi đau đớn và sự bất an tột cùng khi đời sống riêng tư của mình bị biến thành những gói tin vô chủ trôi nổi trên mạng."

Một vài người dân ở hàng ghế giữa bắt đầu xì xào to nhỏ, vẻ mặt họ thoáng chút ngần ngại và dao động. Bà Lành ngồi phía dưới khẽ nắm chặt lấy đầu gậy tre, đôi môi móm mém mím chặt lại thành một đường chỉ mỏng.

Thúy An giơ tập tài liệu bìa xanh lên cao, hướng về phía bàn chủ tọa và toàn thể hội trường:

"Vì những lý do an toàn cốt tử đó, tôi không đồng ý ký vào bất kỳ lá đơn xin ngoại lệ nào dựa trên cảm tính thương hại. Nhóm cư dân chúng tôi đã ngồi lại cùng kỹ sư Minh, tham vấn các quy chuẩn an toàn đô thị của Cục Đo lường và soạn thảo ra bản văn bản này: *Quy chế vận hành và giám sát thiết bị tự trị tại không gian công cộng thị trấn An Hải*. Chúng tôi chỉ chấp thuận cho robot G-7 được hoạt động thí điểm nếu chủ sở hữu và đơn vị bảo trợ cam kết tuân thủ nghiêm ngặt ba điều khoản bắt buộc sau đây:

Thứ nhất: Áp đặt giới hạn tốc độ tối đa không quá 5 km/h khi di chuyển tại bất kỳ không gian công cộng nào ngoài phạm vi vườn nhà bà Lành. Bất kể địa hình gồ ghề hay tải trọng nặng, tốc độ cơ học phải được khóa cứng, tương đương tốc độ đi bộ chậm rãi của một người cao tuổi.

Thứ hai: Bảo đảm cô lập dữ liệu cá nhân bằng cơ chế vật lý. Cụm micro thu âm môi trường phải được ngắt cứng hoàn toàn bằng công tắc cơ học có thể quan sát bằng mắt thường mỗi khi máy rời khỏi ranh giới đất tư nhân. Toàn bộ nhật ký âm thanh công cộng trước đây phải bị xóa sạch, không một gói tin nào được phép thu phát qua sóng vô tuyến thương mại.

Và thứ ba—điều khoản quan trọng nhất: Quyền kích hoạt dừng khẩn cấp cơ học thuộc về toàn thể cộng đồng. Nút ngắt nguồn khẩn cấp E-Stop gắn nổi màu đỏ trên lưng robot không được phép cài mật mã bảo vệ, không được che chắn bởi bất kỳ rào cản phần mềm nào. Bất kỳ người dân nào có mặt tại hiện trường—dù là một cụ già mắt mờ hay một đứa trẻ tiểu học—nếu phát hiện cỗ máy có biểu hiện lệch quỹ đạo, rung lắc bất thường hoặc áp sát vùng an toàn, đều có toàn quyền đập tay vào nút E-Stop để ngắt điện động lực tức thì mà không cần xin phép ai."

Thúy An hạ tập tài liệu xuống mặt bàn nỉ đỏ của chủ tọa, quay sang nhìn kỹ sư Duy rồi nhìn thẳng vào mắt Minh:

"Nếu cỗ máy này không thể chấp nhận sự giám sát công khai ấy, nếu cỗ máy này cho rằng những ràng buộc kỹ thuật đó là phiền toái cho hoạt động của nó, thì nó không có quyền bước chân ra khỏi cánh cổng gỗ nhà bà Lành. Tôi xin hết."

Cả hội trường chìm vào một sự im lặng căng như dây đàn kéo căng hết mức. Đỗ Mai Hạnh cẩn thận đón lấy bản quy chế từ tay Thúy An, lật từng trang giấy in rõ ràng rồi chuyển sang cho Phạm Quốc Duy. Người kỹ sư kiểm định tỉnh rút cặp kính gọng kim loại từ túi áo ngực đeo lên, chăm chú đọc lướt qua từng điều khoản in đậm, thỉnh thoảng chiếc bút bi trên tay anh lại gõ nhẹ xuống bàn theo một nhịp điệu suy tư.

Duy ngước mắt lên, giọng nói đều đặn, không mang theo sắc thái phán xét vang lên qua hệ thống loa:

"Bản quy chế của dược sĩ An rất sắc sảo, thực tế và bám sát các nguy cơ tiềm ẩn của thiết bị tự trị loại hai. Tổ Kiểm định tỉnh đánh giá cao cách tiếp cận phòng ngừa chủ động này. Tuy nhiên, quy chế trên giấy chỉ có giá trị khi chính thiết bị và người vận hành có năng lực thực thi và chịu trách nhiệm. Tôi muốn nghe câu trả lời trực tiếp từ chính cỗ máy và kỹ sư bảo trợ."

Minh hít sâu một hơi, cơ bắp cánh tay căng cứng, toan đứng dậy bước ra bục phát biểu để trình bày bản thiết kế phần cứng mà anh đã thức thâu đêm để hoàn thiện. Nhưng trước khi anh kịp nhấc chân rời khỏi mép ghế gỗ, một âm thanh kim loại trầm đục khẽ vang lên từ góc tường.

*Cạch.*

Khớp nối cơ khí bằng thép hợp kim Crôm-Molipđen ở đầu gối trái của Gió khẽ chuyển động. Bàn chân bọc lớp cao su lưu hóa dày hai phân bước ra khỏi góc tường vôi tróc lở, nện từng bước chắc nịch, êm ái trên nền gạch bông. Không một tiếng rít của gioăng cao su rách, không một tiếng kẹt rãnh ma sát của cát biển lọt vào ổ bi. Cỗ máy bước đi chậm rãi, sải chân cơ học đều đặn với tốc độ chỉ chừng 2 km/h, tiến thẳng ra khoảng đất trống ngay chính giữa gian phòng, trước sự chứng kiến sững sờ của toàn thể cư dân thị trấn.

Minh khựng lại giữa chừng, ánh mắt dõi theo bờ vai vuông vức loang lổ vết sơn lót của cỗ máy, rồi anh từ từ hạ người ngồi lại vị trí cũ. Anh hiểu rằng trong khoảnh khắc mang tính quyết định số phận này, Gió phải tự đứng trên chính đôi chân cơ khí của mình để đối diện với cộng đồng.

Gió dừng lại cách bàn chủ tọa đúng ba mét—khoảng cách an toàn tiêu chuẩn được lập trình sẵn. Hai thấu kính quang học CMOS màu xanh lục sẫm khẽ xoay nhẹ tiêu cự, phát ra tiếng vo ve cực nhỏ của mô-tơ bước. Ánh nhìn cảm biến của nó quét qua khuôn mặt của Đỗ Mai Hạnh, Phạm Quốc Duy, Thúy An, rồi lướt qua hàng ghế nơi bà Lành đang ngồi tựa cằm vào gậy tre, qua khuôn mặt lo âu của bà Sương và ánh mắt tròn xoe của cậu bé Bảo.

Khối loa thoại gắn trước ngực cỗ máy khẽ rù rì tiếng màng rung điện tử khi dòng điện chạy qua cuộn cảm. Gió không mở đầu bằng những lời chào hỏi xã giao rườm rà hay những lời trần tình sáo rỗng. Nó không nhắc đến việc nó đã kéo bao nhiêu tấn đất mặn ở Bãi Sau, cũng không nhắc đến việc nó đã thức trắng bao nhiêu đêm ngoài trời gió muối để che chắn cho bụi thuốc nam của trạm y tế.

Một thanh ghi dữ liệu nhấp nháy liên tục trên màn hình máy tính bảng của Minh. Gió cất giọng, âm thanh cơ học trầm ấm, đều đặn vang vọng trong không gian tĩnh lặng của trạm dịch vụ:

"Báo cáo nhật ký lỗi hệ thống của thiết bị mang số hiệu TM-VN-2042-8812. Trích xuất từ phân vùng bộ nhớ vận hành không biến động giai đoạn 2057–2058."

Mọi người trong hội trường nín thở. Kỹ sư Duy nhướng mày sau cặp kính kim loại, ngón tay ngừng hẳn trên mặt bàn.

"Trong suốt chu kỳ hoạt động phục vụ dân sinh tại thị trấn An Hải, thiết bị đã ghi nhận tổng cộng 142 cảnh báo bất thường cấp độ phần cứng và phần mềm, trong đó có ba sự cố nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn môi trường sống và tài sản của con người," Gió tiếp tục, giọng nói rành rọt, chuẩn xác đến từng chữ số thập phân, không hề có một chút ngập ngừng hay né tránh. "Sự cố thứ nhất: Quá nhiệt khối pin lithium-iron phosphate đạt đỉnh 67.8°C tại hiện trường Bãi Sau vào trưa ngày 4 tháng Sáu năm 2058 do cố gắng vận hành quá tải trên nền đất sét nén, đe dọa trực tiếp đến nguy cơ cháy nổ hóa chất cục bộ nếu không có sự can thiệp làm nguội kịp thời bằng nước ngọt của cư dân xóm Cát."

Một tiếng thở dài khẽ khàng vang lên từ hàng ghế người cao tuổi.

"Sự cố thứ hai: Phát sóng dữ liệu hình ảnh và âm thanh không mã hóa ở dải tần 2.4 GHz và 5.8 GHz qua mô-đun vô tuyến cũ, vi phạm quyền riêng tư của 14 hộ dân lân cận và học sinh Trường Tiểu học Hải Bình. Lỗi này bắt nguồn từ cấu hình mạng mặc định lỗi thời của chip Khôi-Nguyên 7X, đã được khắc phục tạm thời bằng việc cắt bỏ cáp vật lý và đấu nối công tắc ngắt nguồn thủ công theo chỉ dẫn kỹ thuật của kỹ sư Lê Quang Minh."

Gió khẽ nghiêng đầu kim loại về bên trái một góc mười lăm độ, ánh mắt quang học hạ thấp xuống sàn gạch, hướng thẳng về phía hàng ghế nơi cậu bé Bảo đang ngồi co ro:

"Và sự cố nghiêm trọng nhất: Ngày 12 tháng Năm năm 2058. Do cụm cảm biến độ ẩm màng polymer TH-094 bị đoản mạch bởi dung dịch kiềm trong lúc rửa vệ sinh, bộ xử lý trung tâm nhận định sai lệch độ ẩm đất về mức 0.00%. Thiết bị đã tự ý cưỡng bức kích hoạt giao thức cứu hạn cấp độ 5, bơm cạn kiệt hai mét khối nước ngọt dự trữ sinh hoạt quý giá của hộ gia đình bà Tạ Thị Lành, làm úng ngập và tiêu hủy hoàn toàn 120 cây ớt giống chịu mặn non do cháu Lê Gia Bảo và bà Lành dày công ươm trồng trong suốt hai tháng ròng."

Cậu bé Bảo cắn chặt môi dưới, hai bàn tay nhỏ xíu bấu chặt lấy gấu quần soóc bạc màu, đôi mắt ươn ướt ngước nhìn cỗ máy. Cậu bé nhớ như in buổi sáng định mệnh ấy—buổi sáng mà em đã lén lấy bánh xà phòng thơm của mẹ cọ rửa cánh tay robot để chuẩn bị dẫn nó ra khoe với các bạn trong trường, mà không hề biết rằng xà phòng kiềm đã thấm qua lớp gioăng rách làm hỏng cảm biến.

"Thiết bị nhận thức rõ ràng:" Gió nói tiếp, âm lượng loa thoại hạ thấp xuống một nhịp nhưng từng âm tiết rành rọt đến gai người. "Tôi là một cỗ máy đã suy giảm phẩm cấp cơ điện nghiêm trọng sau mười sáu năm xuất xưởng. Các thuật toán tối ưu hóa của tôi có thể đưa ra quyết định sai lầm gây hậu quả nghiêm trọng khi cảm biến bị tổn hại hoặc điều kiện môi trường vượt ngưỡng dung sai. Sự an toàn của con người không thể và không bao giờ được phép xây dựng trên niềm tin mù quáng vào một cỗ máy cũ kỹ không có khả năng tự nhận biết giới hạn của chính mình."

Cả hội trường lặng đi như tờ. Không một ai cất tiếng xì xào. Những người dân xóm Cát vốn chỉ quen nghe những lời bao biện quanh co, đổ lỗi cho hoàn cảnh hay sự cố khách quan trong những cuộc họp hành chính, bỗng chốc sững sờ trước một bản tự kiểm điểm trần trụi, lạnh lùng và trung thực đến tàn nhẫn được phát ra từ một khối thép rỉ sét.

Gió từ từ nâng cánh tay cơ khí bên phải lên ngang ngực, bàn tay thép khép chặt các ngón, rồi gập phần thân trên bằng kim loại xuống theo một góc bốn mươi lăm độ—tư thế cúi đầu chuẩn mực của một người làm vườn nhận lỗi trước mảnh đất và con người:

"Tôi cam kết chấp thuận vô điều kiện toàn bộ ba điều khoản trong Bản quy chế vận hành do dược sĩ Nguyễn Thúy An đề xuất:

Khóa cứng tốc độ di chuyển tối đa ở mức 5 km/h thông qua hệ thống van tiết lưu thủy lực cơ học độc lập với phần mềm điều khiển.

Cho phép ngắt cứng hoàn toàn cụm micro thu âm bằng cần gạt đồng thau bên ngoài cổ máy mỗi khi bước qua ranh giới công cộng, duy trì sự cách ly dữ liệu cá nhân tuyệt đối.

Và trao quyền kích hoạt nút dừng khẩn cấp E-Stop màu đỏ phía sau lưng máy cho toàn thể cư dân An Hải. Nếu bất kỳ hành vi nào của tôi gây ra sự đe dọa dù là nhỏ nhất đối với sự an toàn của bà con hay các cháu nhỏ, việc nhấn nút ngắt nguồn là quyền hạn tối cao không thể bị ngăn cản."

Gió giữ nguyên tư thế cúi đầu trong ba giây trọn vẹn, tiếng quạt làm mát trong lồng ngực quay nhè nhẹ, rồi nó từ từ nâng thân mình đứng thẳng dậy. Khối kim loại đứng đó, lặng lẽ đón nhận mọi ánh nhìn dò xét của gian phòng.

Minh lúc này mới đứng dậy, bước nhanh ra bục, đứng song song bên cạnh cỗ máy. Anh không nhìn vào đám đông với vẻ rụt rè, e ngại thường ngày của một thợ sửa chữa phần mềm tự do, mà ngẩng cao đầu, ánh mắt kiên định nhìn thẳng vào kỹ sư Phạm Quốc Duy:

"Thưa kỹ sư Duy, thưa cán bộ Hạnh và toàn thể bà con. Với tư cách là một kỹ sư phần mềm sinh ra và lớn lên tại mảnh đất An Hải này, tôi xin đứng ra chịu trách nhiệm kỹ thuật và pháp lý trọn đời cho thiết bị mang số hiệu TM-VN-2042-8812. Bản thiết kế Kiến trúc lai (Hybrid Core) mà tôi và bác Bảy Phước đang gia công sẽ bóc tách toàn bộ quyền điều khiển động lực ra khỏi chip xử lý nhận thức Khôi-Nguyên 7X, giao toàn quyền phanh hãm và an toàn cho một vi điều khiển 32-bit công nghiệp hoàn toàn độc lập. Chúng tôi không xin một sự ưu ái vì hoàn cảnh nghèo khó hay lòng thương hại của chính quyền. Chúng tôi xin một cơ chế thí điểm minh bạch, nơi cỗ máy này được kiểm định bằng những tiêu chuẩn khắt khe nhất, và được giám sát bởi chính những con người mà nó phục vụ hằng ngày."

Ở hàng ghế cuối cùng, nép sau chiếc tủ tài liệu gỗ, Vũ Khải Quân khẽ gập cuốn sổ tay bọc da lại. Cây bút bi trên tay anh xoay tròn một vòng điêu luyện giữa các kẽ ngón tay rồi gài ngay ngắn vào miệng túi áo. Đôi lông mày của viên kỹ sư đại diện Tân Mạch giãn ra, khóe môi anh thoáng hiện một nụ cười kín đáo đến mức không ai xung quanh nhận thấy. Quân lẩm bẩm trong miệng một câu rất khẽ, chỉ vừa đủ cho chính mình nghe thấy: "Kiến trúc lai... dùng con người làm vòng lặp an toàn tối thượng. Khá lắm."

Phạm Quốc Duy tháo cặp kính gọng kim loại xuống, rút chiếc khăn lụa nhỏ trong túi áo ngực lau cẩn thận từng tròng kính rồi đeo lại. Ông nhìn Minh, nhìn sang Gió, rồi nhìn quanh một lượt khắp hội trường ngột ngạt đang chìm trong sự chờ đợi căng thẳng.

"Trong suốt mười lăm năm làm công tác kiểm định an toàn thiết bị tự trị," Duy cất giọng qua micro, phá tan sự tĩnh lặng đặc quánh của căn phòng, "tôi đã chứng kiến hàng trăm chủ sở hữu và đại diện của các hãng công nghệ lớn cố tình che giấu nhật ký lỗi, bóp méo dữ liệu thử nghiệm để đổi lấy những con dấu đạt chuẩn bóng bẩy trên giấy tờ. Nhưng một hệ thống an toàn thực sự không phải là một hệ thống tự xưng là không bao giờ phạm lỗi; mà là một hệ thống biết chính xác mình có thể sai ở đâu, dám công khai thừa nhận sai lầm đó trước cộng đồng và sẵn sàng trao chiếc chìa khóa ngắt nguồn vào tay người dân."

Duy quay sang nhìn Đỗ Mai Hạnh, khẽ gật đầu một cái dứt khoát:

"Tổ Kiểm định tỉnh xác nhận: bản cam kết kỹ thuật của nhóm bảo trợ và thái độ minh bạch nhật ký lỗi của thiết bị TM-VN-2042-8812 hoàn toàn đáp ứng các điều kiện tiên quyết để bước vào giai đoạn sát hạch thực địa theo Quyết định 42. Quyết định cuối cùng thuộc về sự đồng thuận của nhân dân An Hải."

Đỗ Mai Hạnh đứng dậy khỏi ghế chủ tọa. Cô cầm chiếc micro trên tay, ánh mắt rạng rỡ nhìn xuống toàn thể hội trường:

"Căn cứ biên bản tham vấn và nội dung cam kết vận hành vừa được công bố, tôi xin lấy biểu quyết chính thức của toàn thể cư dân có mặt hôm nay: Ai đồng thuận thông qua Bản quy chế vận hành và đồng ý để Trạm Dịch vụ Công lập hồ sơ đề nghị Ủy ban Nhân dân tỉnh cấp cơ chế thí điểm cho robot Gió tại Bãi Sau, xin vui lòng giơ tay!"

Bà Lành là người đầu tiên nâng cánh tay gầy gò run rẩy lên cao. Bàn tay của người phụ nữ cả đời lam lũ với cát mặn giơ lên dứt khoát giữa không trung.

Ngay cạnh bà, bà Sương giơ thẳng cánh tay săn chắc sạm nắng gió biển.

Rồi ông Bảy Phước giơ bàn tay đen sạm đầy những vết sẹo cơ khí và dầu mỡ. Cô giáo Vân giơ tay, mỉm cười dịu dàng nhìn học trò mình. Cậu bé Bảo nhảy cẫng lên khỏi ghế gỗ, giơ cả hai tay lên trời, mặt đỏ bừng vì phấn khích tột độ.

Và rồi, từng hàng ghế một, những cánh tay của các bô lão xóm Cát, các tiểu thương Chợ Sớm, các ngư dân xóm Mũi lần lượt giơ lên.

Ở hàng ghế đầu, Dược sĩ Nguyễn Thúy An nhìn quanh hội trường một lượt, khẽ thở dài một tiếng thanh thản. Đôi môi cô khẽ mỉm cười, rồi cô chậm rãi, dứt khoát nâng bàn tay phải của mình lên cao ngang vai.

Một trăm phần trăm cánh tay trong hội trường đều giơ cao dưới ánh quạt trần chao nghiêng.

Không một lá phiếu chống. Không một cánh tay nào hạ xuống. Đó là sự đồng thuận tuyệt đối của một cộng đồng đã cùng nhau đi qua những năm tháng nhọc nhằn nơi đầu sóng ngọn gió, biến một cỗ máy phế liệu thành một phần máu thịt không thể tách rời của xóm làng.

Đỗ Mai Hạnh mở nắp hộp mực dấu bằng kim loại trên bàn. Cô đặt tờ Biên bản tham vấn cộng đồng số 08/BB-TVCĐ ngay ngắn trước mặt, ký một nét chữ dứt khoát vào phần xác nhận của chính quyền cơ sở, rồi cầm lấy con dấu tròn bằng đồng nặng trịch.

*Cộp!*

Hạnh đóng dấu treo vào văn bản: "Chúng ta đã có sự đồng thuận xã hội, giờ chỉ còn chờ kết quả của bài kiểm định kỹ thuật".