Sai Lệch Dưới Lòng Đường

Yến đứng trước ngã ba An Khê với chiếc thước dây cuộn bằng thép không gỉ và tấm bảng kẹp ghi chép bọc bìa mica cứng trên tay, mắt chăm chú nhìn vũng nước mưa đọng quẩn quanh miệng hố ga dù trận mưa rào buổi sáng đã dứt hẳn hơn hai tiếng đồng hồ.

Nắng trưa miền Trung bắt đầu hắt xuống gay gắt, dội thẳng vào mặt đường bê tông loang lổ những vệt dầu luyn loang váng vất ánh xà cừ. Không khí oi nồng, ẩm ướt bốc lên hầm hập từ các khe nứt chân rãnh thoát nước, mang theo mùi bùn lưu huỳnh thối rữa nồng nặc đặc trưng của vùng trũng Thanh Khê sau mỗi trận mưa dông chuyển mùa. Mặt đường trước cửa tiệm tạp hóa bà Lành đã ráo gần hết, lớp bụi đá khô lại thành những vệt mốc trắng ngoằn ngoèo, nhưng chỉ cách đó vài sải chân, ngay tại khúc cua gấp nối sang tiệm giặt ủi Bình Minh, nước vẫn dềnh xấp xỉ mép vỉa hè, sâu gần bảy phân. Những chiếc xe máy chở hàng lách vội qua khúc cua tạo thành từng vệt sóng nhỏ đục ngầu, đánh dạt đám rác lá cây mục, vỏ hộp xốp và túi nilon dính mỡ vào sát mép tấm đan bê tông xám xịt.

Yến khụy gối, chiếc quần vải thô căng ra nơi đầu gối cọ sát vào cạnh xi măng nhám ráp. Cô cẩn thận cắm chiếc que đo bằng hợp kim nhôm sáng bóng, thân khắc vạch chia từng milimét, luồn qua khe hở hình quả trám của tấm ghi gang đậy miệng cống ngầm. Đầu que chạm vào lớp bùn đáy phát ra tiếng thụng trầm đục. Mực nước trong khoang ga ngầm vẫn đang giữ ở mức âm mười lăm phân so với mặt nắp, dòng chảy bên dưới gần như đứng im lìm, không có lấy một vệt gợn xoáy thoát nước, chỉ lững lờ trôi từng đám váng bọt xà phòng trắng nhờ của tiệm giặt ủi cạnh bên thải ra.

Cô rút que đo lên, mở chiếc kẹp tài liệu bọc bìa mica chống nước, lật lại từng trang nhật ký đo đạc của ba ngày gần nhất. Ba trận mưa rào liên tiếp trút xuống lưu vực này trong tuần: trận chiều ngày mười hai với lưu lượng ba mươi hai milimét ghi nhận trong bốn mươi phút, trận đêm qua bốn mươi lăm milimét kéo dài suốt một tiếng rưỡi, và cơn mưa rào dồn dập sáng nay xấp xỉ hai mươi tám milimét. Cả ba đợt mưa đều không vượt qua ngưỡng tính toán cực đoan, không kích hoạt bất kỳ cảnh báo ngập tràn vỉa hè nào theo lý thuyết mô phỏng của hệ thống Thuỷ Kế. Nhưng thực tế ngoài hiện trường đang bóc trần một nghịch lý số liệu nhức nhối: thời gian tiêu thoát nước tại chính ngã ba này đang kéo dài một cách hoàn toàn vô lý.

Theo hệ phương trình Saint-Venant mô phỏng dòng chảy một chiều trong kênh hở và đường ống chịu áp, kết hợp với hệ số nhám Manning của bề mặt bê tông đúc mà cô đã tỉ mỉ thiết lập dựa trên bản đồ cao trình nhánh cống gom Điện Biên Phủ dẫn về kênh Phú Lộc, với diện tích lưu vực hứng nước cục bộ bốn héc-ta của cụm An Khê, toàn bộ lượng nước mặt tích tụ sau cơn mưa sáng nay đáng lẽ phải rút cạn về ngưỡng đáy cống trong vòng ba mươi lăm phút. Cảm biến siêu âm S02 gắn dưới mái hiên tiệm sửa xe máy của chú Ba đo đạc liên tục mỗi ba phút một lần. Nhật ký xung nhịp của thiết bị xác nhận dòng chảy mặt trên mặt đường đã ngưng sau hai mươi phút tạnh mưa, nhưng cảm biến đặt trong khoang ga ngầm lại ghi nhận mực nước rút với tốc độ rùa bò: phải mất đến tám mươi hai phút nước mới hạ được vỏn vẹn mười phân.

Sai số thời gian tiêu thoát nước thực tế so với tính toán lý thuyết chênh lệch đến hơn bốn mươi ba phần trăm.

Một sai số vượt xa biên độ dung sai mười lăm phần trăm của một mô hình thủy lực đô thị cho phép. Trong thủy văn dòng chảy ngập úng nội đô, sai lệch bốn mươi phần trăm về thời gian thoát không đơn thuần là lỗi do cảm biến bị trôi điểm, không phải do vài nhánh rác nghẹt miệng cống; nó đồng nghĩa với việc toàn bộ cấu trúc thủy lực của lòng đất bên dưới đã bị thay đổi hoặc mô hình đang chạy trên một hệ thống cống hoàn toàn không tồn tại trong thực tế.

Bà Lành đứng tựa lưng vào khung cửa tiệm tạp hóa, một tay vịn vào giàn treo bánh kẹo, tay kia cầm chiếc quạt nan phẩy phẩy xua đám ruồi nhặng vo ve, ánh mắt nhìn Yến đầy vẻ dò xét lẫn mệt mỏi buông xuôi: "Đo chi mà đo hoài rứa Yến? Sáng ni mưa có chút éc mà nước cứ ứ lại trước cửa tiệm giặt ủi cả buổi trời. Mấy đứa giao hàng chạy xe ba gác qua tạt nước văng ướt hết ba cái thảm chùi chân của người ta bỏ ngoài hiên. Ứng dụng của bây sáng ni có thấy nhá máy báo chi mô, mà nước dưới cống cứ ùng ục dội ngược lên nghe phát ớn."

"Cháu đang kiểm tra lại tốc độ rút nước dưới lòng cống cô Lành," Yến ngẩng lên, thu chiếc que đo lại, rút miếng khăn giấy khô trong túi quần lau sạch vết bùn đen bám sền sệt ở đầu que. "Có cái gì đó đang chặn dòng chảy ngầm phía dưới đường Điện Biên Phủ, nên nước không thoát nhanh ra kênh Phú Lộc được như tính toán trên máy."

"Chặn với chả không chặn," bà Lành thở dài thườn thượt, chiếc quạt nan phành phạch mạnh hơn vào vạt áo hoa đã bạc màu. "Hồi tháng ba tháng tư, phường cho máy đào xới tung cái ngã ba ni lên cả tháng trời, đất đá chất cao như đống rơm, bụi bay mù mịt vô tận bàn thờ trong nhà, bảo là đặt cống hộp to đùng chống ngập cho dân. Rốt cuộc cống mới làm xong mà mưa xuống nước rút còn chậm hơn cái cống tròn cũ mèm hồi xưa thời ông nội tao để lại. Bây tính toán phần mềm chi thì tính, chứ rằm tháng Chín ni con nước lớn tràn về kèm gió bấc, nước kênh dâng lên mà cống nghẹt rứa là tiệm cô lãnh đủ đó nghe con. Mấy bao gạo dưới nền nhà tao chưa biết dời đi mô cho hết."

Lời nhắc về con nước rằm tháng Chín làm sống lưng Yến lạnh buốt. Cô ghi chép vội con số mực nước đo được vào sổ, kẹp chặt nắp bìa mica lại rồi cúi đầu chào bà Lành. Chiếc ba lô nặng trĩu trên vai với tập hồ sơ trắc dọc, chiếc máy tính bảng bọc ốp cao su chống sốc và cuộn thước dây kim loại dường như nặng thêm gấp đôi dưới cái nắng quánh đặc của buổi trưa trũng thấp.

***

Phòng làm việc của đơn vị quản lý hạ tầng đô thị và phòng chống thiên tai nằm sâu trong một con ngõ rộng rợp bóng cây trên đường Hải Phòng. Không gian bên trong nồng mùi giấy lưu trữ cũ kỹ, mùi mực in kim khen khét bốc ra từ góc phòng và hơi ẩm mốc phả ra từ chiếc máy điều hòa nhiệt độ cổ lỗ sỉ đang kêu rè rè từng chập trên góc tường loang lổ vết ố vàng.

Trần Quang Vinh ngồi sau chiếc bàn gỗ bóng nhờn chất đầy các cặp hồ sơ gáy kẹp bằng dây dù màu xanh đã ngả màu bụi bặm. Thấy Yến bước vào với chiếc ba lô bám đầy bụi đường và tập hồ sơ trắc dọc An Khê kẹp chặt bên nách, anh tháo cặp kính trắng gọng kim loại ra, đưa hai ngón tay day day sống mũi rồi thở dài một tiếng không buồn giấu giếm vẻ ái ngại: "Cô Yến lại qua vụ dữ liệu trạm quan trắc à? Tôi đã giải thích với cô ba lần tuần trước rồi, quy chế nội bộ theo Luật Khí tượng Thủy văn chưa có thông tư hướng dẫn việc cấp cổng API cho các đơn vị khởi nghiệp hay tổ chức tư nhân bên ngoài. Tôi không thể tự ý ký duyệt cho cô được đâu, đừng làm khó tôi nữa."

"Tôi không đến xin cổng API, anh Vinh," Yến kéo chiếc ghế gỗ đối diện ngồi xuống, đặt dứt khoát tập hồ sơ đo đạc dày cộp cùng chiếc máy tính bảng đang mở sẵn đồ thị lên mặt bàn gỗ. "Tôi cần đối chiếu mặt cắt trắc dọc hạ tầng ngầm tiểu khu An Khê. Chúng tôi ghi nhận sai số thời gian thoát nước sau ba trận mưa liên tiếp lệch hơn bốn mươi phần trăm so với hồ sơ mạng lưới thoát nước đô thị lưu trữ năm 2019."

Vinh liếc mắt nhìn bảng biểu đồ phân tích độ trễ dòng chảy mà Yến vừa xoay màn hình về phía anh. Những đường cong biểu diễn mực nước lý thuyết màu xanh đứt đoạn dốc đứng xuống đáy trục hoành chỉ sau bốn mươi phút, biểu thị khả năng thoát tự do lý tưởng, trong khi đường thực nghiệm màu đỏ đo bằng cảm biến Thuỷ Kế lại là một dải là là nằm ngang kéo dài suốt gần một tiếng rưỡi đồng hồ, phản ánh tình trạng ứ nghẽn trầm trọng.

Vinh nhíu mày, những nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại. Ngón tay trỏ của anh gõ nhẹ, đều đặn lên mặt bàn gỗ: "Bốn mươi phần trăm? Cô chắc chắn cảm biến của xưởng thằng Nam không bị trôi điểm không? Cảm biến siêu âm giá rẻ nhúng trong môi trường hố ga yếm khí, đầy hơi H2S và khí mê-tan rất dễ bị sai lệch bước sóng âm do biến thiên nhiệt độ và độ ẩm cục bộ đấy. Mấy tay làm thiết bị nhúng hay coi thường hiện tượng tán xạ âm thanh trong không gian hẹp lắm."

"Chúng tôi dùng cảm biến công nghiệp đã được lập trình thuật toán bù nhiệt và bù ẩm tự động, và sáng nay tôi vừa tự tay dùng que đo cơ học kiểm chứng trực tiếp tại ba hố ga xung quanh ngã ba," Yến rành rọt đáp, ánh mắt nhìn thẳng vào Vinh không chớp. "Độ sâu mực nước đo bằng tay khớp với giá trị cảm biến gửi về đám mây với sai số dưới năm milimét. Vấn đề không nằm ở đầu đo, anh Vinh. Dòng nước ngầm trong lòng cống hộp nhánh An Khê nối ra cống chính Điện Biên Phủ không hề chảy tự do theo độ dốc thủy lực ghi trên bản đồ địa chính số. Nó bị nghẽn thủy lực nghiêm trọng tại một điểm nào đó trước khi ra tới cửa xả kênh Phú Lộc."

Vinh im lặng nhìn Yến vài giây. Sự kiên quyết, vẻ mặt không hề nao núng và tập số liệu đo đạc chi tiết đến từng phút của cô kỹ sư trẻ khiến sự phòng thủ mang tính hành chính nơi anh chùng xuống đôi chút. Anh đẩy nhẹ gọng kính lên sống mũi, đứng dậy bước đến dãy tủ sắt sơn màu xanh lá cây kê sát bức tường phía sau bàn làm việc, nơi chứa hàng chục ngăn kéo hồ sơ lưu trữ kỹ thuật nội bộ có dán nhãn phân loại theo từng quận, từng phường.

Vinh mở chiếc ngăn kéo mang mã hiệu *TK-TN-2023*, lật tìm giữa hàng trăm tập hồ sơ dày cộp bằng bìa các-tông ngả vàng buộc dây dù xơ xác. Mất gần mười phút lùng sục trong tiếng lật giấy sột soạt, anh rút ra một tập tài liệu kẹp gáy sắt mỏng hơn, trên bìa đóng dấu mực đỏ chót: *Dự án Cải tạo, nâng cấp hệ thống thoát nước lưu vực Điện Biên Phủ - An Khê. Giai đoạn 2. Hồ sơ hoàn công (Bản lưu nội bộ).*

Vinh mang tập tài liệu về bàn, đặt xuống trước mặt Yến nhưng bàn tay gầy guộc vẫn đè chặt lên mép bìa, giọng trầm hẳn xuống đầy vẻ thận trọng: "Tài liệu này là hồ sơ lưu kỹ thuật nội bộ của ban quản lý dự án chuyển giao cho bên tôi để theo dõi hiện trạng ngập lụt thực tế, chưa phải bản công bố công khai vì công trình này mới thi công xong sáu tháng trước và thủ tục bàn giao tài sản vẫn chưa hoàn tất toàn bộ. Cô chỉ được xem tại chỗ, không chụp hình toàn văn, không trích dẫn tên đơn vị thi công ra bên ngoài. Tôi cho cô xem là vì tôn trọng dân kỹ thuật với nhau."

"Tôi hiểu nguyên tắc, anh Vinh. Tôi chỉ cần mặt cắt trắc dọc và cao trình đáy cống."

Vinh buông tay. Yến kéo tập hồ sơ về phía mình, cẩn thận lật giở từng trang bản vẽ khổ A3 gấp tư bên trong. Mùi giấy in mực xanh mới hòa lẫn mùi bột đá của bản vẽ hoàn công xộc thẳng vào mũi cô. Những nét vẽ kỹ thuật cơ điện và trắc địa hiện ra sắc nét: tuyến cống cũ bằng cống tròn bê tông cốt thép đường kính tám trăm milimét được lắp đặt từ thập niên trước đã bị phá dỡ hoàn toàn; thay vào đó là tuyến cống hộp bê tông đúc sẵn đôi kích thước 1,6m x 1,6m chạy dọc theo trục ngõ chính dẫn ra tim đường Điện Biên Phủ.

Nhưng khi mắt Yến quét đến trang bản vẽ trắc dọc mặt cắt số K0+120 đến K0+250, bàn tay cô khựng lại giữa không trung.

"Cao trình đáy cống mới bị hạ thấp ba mươi phân so với tuyến cống cũ?" Yến thốt lên, ngón tay cô chỉ thẳng vào con số cao độ âm một mét hai mươi lăm ghi bằng mực đen đậm ở chân mặt cắt. "Đáy cống hạ thấp thế này thì khi triều cường ở kênh Phú Lộc dâng lên, nước kênh sẽ tràn ngược vào lòng cống hộp trước cả khi nước mưa nội đồng kịp thoát ra!"

"Chưa hết đâu, cô lật trang sau xem bình đồ hướng tuyến đi," Vinh thở dài, với tay kéo chiếc gạt tàn thuốc lá bằng thủy tinh lại gần mép bàn nhưng không châm lửa, chỉ vân vê điếu thuốc lá dở trong túi áo.

Yến lật sang trang bình đồ mạng lưới thoát nước tổng thể. Ngay tại vị trí giao cắt giữa hẻm An Khê và vỉa hè đường Điện Biên Phủ — nơi tuyến cống hộp đáng lẽ phải đâm thẳng vuông góc ra hố ga trung chuyển để xả thẳng về hướng kênh Phú Lộc theo tuyến thoát nước tự nhiên vốn có suốt ba mươi năm qua — tuyến cống mới lại bị bẻ cong một góc gắt bốn mươi lăm độ sang hướng tây, chạy ngoằn ngoèo bám sát theo chân tường rào một khu cơ quan cũ rồi mới vòng ngược lại tuyến cống chính.

"Tại sao lại uốn cong tuyến ống xả chính thế này?" Yến ngẩng phắt lên nhìn Vinh, giọng cô run lên vì kinh ngạc xen lẫn phẫn nộ kỹ thuật. "Bẻ cong cống hộp đôi 1,6m với bán kính cong ngặt nghèo thế này sẽ tạo ra tổn thất cục bộ cực lớn, làm giảm vận tốc dòng chảy ít nhất bốn mươi phần trăm! Chưa kể góc ngoặt này sẽ biến thành một cái bẫy lắng đọng bùn cát, đất đá và rác thải sinh hoạt!"

"Cô nghĩ bên tư vấn thiết kế người ta muốn vẽ cong queo như con giun thế à?" Vinh nhếch mép cười cay đắng, lắc đầu chán nản. "Hồi tháng hai năm ngoái khi đơn vị thi công đưa máy xúc vào đào mở vỉa hè lên, mũi khoan thăm dò đụng ngay tuyến cáp quang ngầm trục Bắc - Nam của bên viễn thông quân đội và hai tuyến cáp ngầm trung thế hai mươi hai kilovolt bọc thép chạy ngầm dưới vỉa hè. Toàn bộ hạ tầng viễn thông đó là công trình trọng điểm an ninh quốc phòng, kinh phí di dời ước tính hàng chục tỷ đồng và thủ tục xin cắt tuyến phải trình qua ba bộ ngành, mất ít nhất một năm rưỡi đến hai năm mới duyệt xong phương án di dời kỹ thuật."

Vinh chỉ ngón tay thô ráp, chai sạn vì cầm bút lâu năm vào đoạn cống uốn cong trên bản vẽ: "Thời hạn giải ngân vốn ngân sách chỉnh trang đô thị của dự án thì rượt sát đít từng quý, không thi công giải ngân kịp trong năm tài chính là bị thu hồi vốn chuyển tiếp sang công trình khác ngay. Ban quản lý dự án buộc phải chọn giải pháp kỹ thuật dung hòa tại hiện trường: hạ thấp cao trình đáy cống xuống ba mươi phân để bù trừ thể tích chứa nước thô, đồng thời bẻ cong tuyến cống hộp lách qua khe hẹp giữa hai bó cáp ngầm để né việc phải di dời hạ tầng kỹ thuật của bên khác."

"Và công trình này đã hoàn công sáu tháng rồi?" Yến siết chặt cây bút chì kim trong tay đến mức các khớp ngón tay trắng bệch ra. "Vậy tại sao trên cổng dữ liệu không gian địa chính GIS dùng chung của thành phố, lớp hạ tầng thoát nước tại tiểu khu An Khê vẫn hiển thị tuyến cống tròn tám trăm chạy thẳng tắp từ năm 2019?"

"Vì thủ tục nghiệm thu đồng bộ liên ngành chưa xong!" Vinh gằn giọng, hạ thấp âm lượng xuống mức vừa đủ nghe trong căn phòng vắng tanh. "Sở Xây dựng nghiệm thu phần xây lắp tĩnh xong rồi, nhưng bên Công ty Thoát nước và Xử lý nước thải chưa chịu ký vào biên bản nhận bàn giao quản lý tài sản ngầm. Bên thoát nước họ bảo tuyến cống bị cong, độ dốc nghịch, dòng chảy kém, bùn đất dễ bồi lắng, giờ nhận bàn giao thì chi phí nạo vét định kỳ hàng quý đơn vị nào rót kinh phí chịu trách nhiệm? Thế là hồ sơ hoàn công vẫn nằm chết dí ở dạng văn bản giấy lưu nội bộ giữa các phòng ban chuyền tay nhau. Bản đồ GIS của thành phố là do Sở Tài nguyên và Môi trường vận hành, khi nào có quyết định bàn giao tài sản chính thức của Ủy ban kèm tệp dữ liệu đo đạc chuẩn hóa thì họ mới cập nhật lớp bản đồ số mới. Cô làm kỹ thuật dữ liệu mà cô ngây thơ quá, cô Yến. Giữa thực tế dưới lòng đất sâu ba mét với cái chấm xanh chấm đỏ lấp lánh trên bản đồ số của các cô, nó cách nhau cả một đống công văn giấy tờ, tờ trình và chữ ký đấy."

Vinh khép tập hồ sơ hoàn công lại với một tiếng cộp khô khốc, đẩy nhẹ nó về phía mép bàn rồi nhìn sâu vào mắt Yến bằng ánh mắt mỏi mệt: "Cống dưới đất đã đổi dòng từ sáu tháng trước. Phần mềm của cô chạy trên bản đồ cũ thì làm sao mà không sai cho được."

Lời nói của Vinh rơi tõm vào không gian tĩnh mịch của căn phòng làm việc, đanh thép và lạnh lùng như một nhát búa nện thẳng vào chiếc lõi thuật toán mà Yến đã dồn hết tâm huyết, thức trắng hàng trăm đêm để xây dựng suốt những tháng qua.

***

Rời khỏi văn phòng của Vinh với những dòng ghi chép nguệch ngoạc nhưng chính xác từng milimét về các mốc cao trình đáy cống mới và góc bẻ cong tuyến ống, Yến chạy xe máy thẳng sang khu nhà làm việc của trường Đại học Bách khoa.

Gió từ cửa sông Hàn thổi thốc vào khuôn viên trường, cuốn theo những đám lá bàng khô xào xạc trên mặt đường nhựa nứt nẻ. Bầu trời Đà Nẵng về chiều xám xịt lại nhanh chóng, những dải mây ti mỏng tanh màu xám tro bắt đầu kéo vệt dài từ hướng đông bắc quét ngang đỉnh Sơn Trà — dấu hiệu không thể nhầm lẫn báo trước một vùng áp thấp nhiệt đới ngoài khơi xa đang tiếp tục hút ẩm cực mạnh vào đất liền.

Văn phòng bộ môn Tài nguyên Nước nằm ở tầng ba của một dãy nhà xây từ thời Pháp, rợp bóng cây xà cừ cổ thụ. Cô Trần Ngọc Hà ngồi bên bàn làm việc kê sát khung cửa sổ mở rộng, trước mặt là chiếc kính lúp để bàn cỡ lớn và xấp tài liệu nghiên cứu chuyên khảo dày cộp. Trên bốn bức tường quét vôi vàng bong tróc treo la liệt những tấm bản đồ lưu vực thủy văn của các con sông lớn nhỏ miền Trung: Vu Gia, Thu Bồn, Cu Đê và mạng lưới kênh rạch nội thị Đà Nẵng được đánh dấu chằng chịt bằng mực màu.

Bà Hà đeo chiếc kính lão gọng đồi mồi dày cộp, lặng lẽ dùng chiếc bút chì mỡ màu đỏ vạch từng nét dứt khoát theo từng con số cao trình và kích thước cống hộp mà Yến vừa chép lại từ biên bản hoàn công của Vinh. Bà áp nó trực tiếp lên tấm bản đồ trắc dọc lưu vực thoát nước Thanh Khê — Phú Lộc do chính bà chủ trì nghiên cứu thực địa từ năm 2018.

Bà đặt cây bút chì mỡ xuống mặt bàn, ngón tay gầy guộc gõ nhịp chậm rãi, nặng nề lên vệt mực đỏ tươi vừa vạch, rồi thở dài một hơi thật dài qua lồng ngực gầy guộc.

"Tệ hơn cô tưởng rất nhiều, Yến ạ," bà Hà nói, giọng trầm buồn pha lẫn sự bất lực sâu sắc của một nhà khoa học thực nghiệm đã gắn bó cả đời với từng con nước con kênh nơi đây. "Cái đoạn cống hộp mới này không chỉ đơn thuần làm giảm vận tốc thoát nước do góc ngoặt bốn mươi lăm độ đâu. Vấn đề chí mạng nhất chính là việc họ tự ý hạ đáy cống xuống âm một mét hai mươi lăm."

Bà Hà với tay lấy chiếc thước kẻ kim loại dài năm mươi phân, đặt nằm ngang qua mặt cắt ngang của dòng kênh Phú Lộc: "Đỉnh triều cường trung bình của đợt rằm tháng Chín âm lịch hàng năm tại trạm thủy văn cửa vịnh Đà Nẵng thường đạt mức dương không phẩy tám lăm đến một mét so với mốc số không Hải đồ. Khi nước triều dâng cao kết hợp với gió mùa đông bắc và mưa dông diện rộng dồn về, mực nước mặt tại hạ lưu kênh Phú Lộc sẽ nhanh chóng chạm ngưỡng dương không phẩy sáu mét. Trong khi đáy cống mới tại An Khê lại nằm sâu ở mức âm một mét hai mươi lăm."

Bà Hà dùng đầu thước kim loại gõ cộc cộc vào vị trí ngã ba trước cửa tiệm giặt ủi Bình Minh và tiệm tạp hóa bà Lành: "Độ chênh cao trình đáy cống quá sâu kết hợp với góc uốn cong cản trở động năng dòng chảy sẽ tạo ra hiện tượng xi-phông ngược cực kỳ nguy hiểm. Khi nước ngoài kênh Phú Lộc dâng cao hơn ngưỡng xả, áp lực thủy tĩnh nghịch sẽ lập tức khóa chặt các cánh van lật ngăn triều tại cửa xả ngầm. Toàn bộ lượng nước mưa từ các hẻm nhánh phía trên đổ về ngã ba này sẽ hoàn toàn không có lối thoát, bị dòng nước ngược dội ngược trở lại qua các hố ga. Đoạn cống hộp đôi kích thước 1,6m x 1,6m mới thi công vô tình biến toàn bộ khu vực trũng thấp quanh tiệm giặt ủi và tiệm bà Lành thành một cái túi chứa nước cục bộ khổng lồ."

Bà Hà ngước lên nhìn người học trò xuất sắc nhất của mình qua cặp kính lão, ánh mắt nghiêm nghị xen lẫn vẻ xót xa: "Nó là một cái hồ điều hòa ngầm bị bịt kín miệng xả mỗi khi mực nước kênh chính vượt ngưỡng tràn. Toàn bộ công trình nghiên cứu mô phỏng tiêu thoát nước đô thị lưu vực Phú Lộc mà cô và nhóm nghiên cứu công bố năm 2019 — cái nền tảng toán học mà em dùng làm bộ khung nạp vào mô hình thủy lực của Thuỷ Kế — đã hoàn toàn lỗi thời và vô giá trị đối với tiểu khu An Khê này rồi."

"Lỗi thời hoàn toàn sao cô?" Yến thấy cổ họng mình nghẹn đắng lại, cảm giác như một khối đá lạnh vừa chặn đứng hơi thở của cô. "Nhưng... chúng ta không thể hiệu chỉnh lại phương trình bằng cách nạp thêm thông số tổn thất cục bộ của góc uốn cong và cập nhật cao trình đáy mới vào mô hình sao cô? Nếu em cập nhật lại toàn bộ mạng lưới đường ống cho phân đoạn này..."

"Hiệu chỉnh bằng cái gì hở Yến?" Bà Hà ngắt lời cô, giọng đanh lại đầy vẻ kiên quyết và khắt khe của một người làm khoa học chân chính. "Em có toàn bộ dữ liệu khảo sát địa hình quét laser ba chiều của tuyến cống ngầm đó không? Em có số liệu đo đạc thực tế về lượng bùn cát bồi lắng dưới đáy cống hộp sau sáu tháng đưa vào sử dụng mà chưa từng được nạo vét không? Em có biết chính xác độ mở thực tế của các van ngăn triều tự động ở cửa xả Phú Lộc hiện tại đang bị rác kẹt ở góc bao nhiêu độ không?"

Yến chết lặng, hai bàn tay cô siết chặt lấy mép bàn gỗ sần sùi đến mức móng tay hằn sâu vào thớ gỗ. Cô không có bất kỳ thứ gì trong số đó. Tất cả những gì cô có trong tay lúc này chỉ là một trang ghi chép vội vàng từ hồ sơ lưu nội bộ của Vinh và ba điểm đo cảm biến rời rạc ngoài thực địa.

"Một kỹ sư dữ liệu chân chính không bao giờ được phép dùng sự suy đoán cảm tính để lấp đầy những khoảng trống mênh mông của thực địa, Yến à," bà Hà nói chậm rãi, từng lời như khắc sâu vào tâm trí cô. "Bản vẽ hoàn công trên giấy tờ là một chuyện, nhưng dòng chảy thực tế dưới lòng đất dưới tác động phức tạp của triều cường, gió bấc và bùn rác lại là một chuyện hoàn toàn khác. Nếu em cố tình tinh chỉnh vài hệ số ma sát Manning trong mô hình để ép cho đường cong lý thuyết khớp khiên cưỡng với ba trận mưa rào vừa rồi, em chỉ đang tự lừa dối bản thân và lừa dối người dùng bằng một mô hình toán học giả tạo. Đến khi một trận mưa cực đoan thật sự ập xuống đúng kỳ triều cường rằm tháng Chín, cái 'túi chứa nước ngầm' đó sẽ vỡ òa, nhấn chìm toàn bộ tài sản của người dân trong vòng ba mươi phút mà phần mềm của em sẽ hoàn toàn mù tịt."

Bà Hà khép tập bản đồ trắc dọc lại, đẩy nhẹ về phía Yến: "Dừng việc đưa ra dự báo chắc chắn cho khu vực này lại. Đó là lời khuyên duy nhất của cô với tư cách một người làm chuyên môn."

***

Gió rít liên hồi qua khe cửa sổ kính lỏng lẻo của căn gác xép tầng hai văn phòng Thuỷ Kế tại Thanh Khê khi chiếc đồng hồ treo tường điểm gần bảy giờ tối. Tiếng máy mài kim loại chát chúa từ xưởng cơ khí nhỏ dưới tầng một đã tắt từ lâu, nhường chỗ cho tiếng xe cộ ầm ào hối hả ngoài mặt đường lớn và tiếng sấm rền âm u vọng lại từng hồi từ phía biển.

Ánh sáng xanh lét từ màn hình máy tính soi rõ gương mặt mệt mỏi, hốc hác của Yến. Trên bàn làm việc, cốc cà phê hòa tan đã nguội ngắt từ đầu giờ chiều đóng một lớp váng mỏng sẫm màu trên bề mặt.

Yến mở giao diện quản trị hệ thống của Thuỷ Kế. Trên màn hình máy trạm, bản đồ vi địa hình khu vực quận Thanh Khê hiện lên với các lớp dữ liệu không gian phức tạp chồng lớp lên nhau. Cụm An Khê — nơi có tiệm tạp hóa của bà Lành, tiệm sửa xe máy của chú Ba và quán cơm bình dân của bà Bảy — vốn đang được gán dải màu vàng nhạt, biểu thị mức độ sẵn sàng cảnh báo: *Độ tin cậy mô hình: Trung bình (68%)*.

Ngón tay Yến đặt hờ trên con chuột quang, lướt qua bảng điều khiển tham số của phân vùng tiểu khu An Khê.

Cô hoàn toàn có thể làm theo cách mà nhiều nền tảng phần mềm khác vẫn thường làm để giữ chân người dùng: sử dụng thuật toán nội suy không gian để làm mượt các điểm dị thường, gán một hệ số thoát nước ước lượng dựa trên vài số liệu đo đạc thực nghiệm buổi sáng, và giữ nguyên trạng thái cảnh báo màu xanh hoặc vàng để giao diện người dùng trông có vẻ an tâm và hoàn chỉnh. Làm như vậy, hệ thống trông vẫn bóng bẩy, vẫn chuyên nghiệp, vẫn có thể gửi đi những dòng thông báo dự báo ngập trước bốn mươi lăm phút như một sản phẩm công nghệ hoàn thiện sẵn sàng thương mại hóa.

Nhưng lời cảnh báo đanh thép của bà Hà và hình ảnh tuyến cống hộp bị bẻ cong né cáp ngầm trên bản vẽ hoàn công của Vinh cứ lởn vởn trong đầu cô như một bóng ma.

Dưới lòng đường An Khê lúc này không phải là một hệ thống thoát nước thông thường, mà là một ẩn số thủy văn nguy hiểm. Một cái túi chứa nước nhân tạo đang chực chờ nuốt trọn khu ngã ba trũng thấp. Không có dữ liệu khảo sát địa kỹ thuật chi tiết, không có mặt cắt thực tế dòng chảy ngầm, việc cố phát đi một dự báo chính xác về thời gian ngập hay độ sâu ngập không khác gì một hành vi vô trách nhiệm tột cùng — một sự dối trá kỹ thuật mang vỏ bọc hào nhoáng của thuật toán thông minh.

Yến hít một hơi thật sâu, lồng ngực nhói lên vì căng thẳng. Cô nhấp chuột vào thanh trượt tham số *Model Confidence Level* (Mức độ tin cậy mô hình), kéo thẳng nó từ mức sáu mươi tám phần trăm xuống con số thấp nhất trong thang đo: *Mức 1 - Rất thấp (<20%)*.

Tiếp đó, cô mở bảng cấu hình hiển thị công cộng, tích chọn vào ô chuyển đổi trạng thái hiển thị của toàn bộ tiểu khu An Khê. Dải màu vàng bao phủ ngã ba An Khê lập tức biến mất trên bản đồ số, thay vào đó là một dải màu xám tro u ám với nhãn cảnh báo in hoa nổi bật: *KHU VỰC THIẾU DỮ LIỆU KIỂM ĐỊNH HẠ TẦNG NGẦM — HỆ THỐNG TẠM DỪNG PHÁT CẢNH BÁO TỰ ĐỘNG*.

Cửa phòng bật mở toang kèm theo tiếng bước chân vội vã dồn dập trên cầu thang gỗ. Đặng Minh Thư bước vào, trán lấm tấm mồ hôi, chiếc áo sơ mi công sở ướt đẫm một bên vai vì những hạt mưa lất phất tạt vào ngoài đường. Cô vừa đi gặp các hộ kinh doanh về, trên tay còn cầm túi đựng tài liệu tiếp thị và danh sách cập nhật phản hồi của các tiểu thương trong khu vực.

"Yến, bà làm cái gì trên hệ thống đấy?" Thư đặt mạnh tập hồ sơ xuống bàn làm việc, giọng lộ rõ vẻ lo lắng, hoang mang và hốt hoảng khi nhìn thấy dải màu xám xịt đang chiếm trọn cụm An Khê trên màn hình máy tính. "Tôi vừa ngồi ở quán nước mía đầu ngõ thì điện thoại rung báo cập nhật giao diện thử nghiệm. Toàn bộ cụm An Khê bị bà chuyển sang màu xám ngắt thế kia là sao?"

"Tôi vừa hạ mức độ tin cậy của mô hình tại An Khê xuống mức thấp nhất và gắn nhãn thiếu dữ liệu kiểm định," Yến bình thản trả lời, nhưng ánh mắt sâu thẳm không giấu nổi vẻ mệt mỏi cùng cực. "Hệ thống sẽ không tự động gửi tin nhắn dự báo thời gian ngập cho các hộ ở đó nữa, chỉ duy trì thông báo đo đạc mực nước thực tế tại hố ga khi nào nước tràn lên mặt đường."

"Bà điên rồi à Yến?" Thư kéo chiếc ghế xoay lại gần, ngồi thụp xuống đối diện, hai mắt mở to nhìn người bạn đồng sáng lập như thể không tin vào tai mình. "Bà có biết ngoài kia người ta đang nói gì không? Chiều nay tôi ghé tiệm bà Lành với chú Ba, họ đã cằn nhằn suốt cả tuần nay vì cái ứng dụng cứ chốc chốc lại hiện thông báo 'chưa đủ dữ liệu quan trắc' thay vì đưa ra một con số cụ thể là mấy giờ ngập, ngập sâu bao nhiêu phân để người ta còn biết đường kê hàng hay đóng cửa tiệm!"

Thư đập nhẹ bàn tay lên tập danh sách khách hàng thử nghiệm dày cộp: "Bà Lành bảo với tôi là thà cô nhìn trời nhìn nước kênh Phú Lộc còn chuẩn hơn nhìn cái màn hình xám xịt của tụi bây! Bây giờ bà lại khóa luôn cảnh báo tự động, biến cả khu vực thành một vùng mù dữ liệu thế này thì ai mà chịu nổi? Họ là tiểu thương buôn bán kiếm sống từng ngày, họ cần một công cụ giúp họ ra quyết định, chứ họ không cần một cái ứng dụng lúc nào cũng bảo là 'tôi chưa biết'!"

"Nhưng sự thật là chúng ta chưa biết, Thư ạ!" Yến quay ghế lại, đối diện trực diện với Thư, giọng cô nghẹn lại nhưng từng từ phát ra đều đanh thép và dứt khoát. "Bà có biết dưới lòng đất An Khê người ta vừa làm cái gì không? Sáu tháng trước, người ta làm cống hộp mới nhưng bẻ cong bốn mươi lăm độ để né đường cáp ngầm viễn thông, lại còn hạ đáy cống sâu thêm ba mươi phân! Toàn bộ nghiên cứu thủy văn cũ của cô Hà bị vô hiệu hóa hoàn toàn rồi. Khi triều cường kênh Phú Lộc dâng lên, chỗ đó sẽ biến thành một cái túi nước kín, nước dội ngược lên từ lòng đất chứ không phải chảy xuôi dòng ra kênh!"

Thư khựng lại trong giây lát trước những thuật ngữ kỹ thuật gay gắt và sự giận dữ chân thật của Yến, nhưng rồi thực tế khắc nghiệt của việc vận hành khách hàng ngoài đời thực lại kéo cô về với thực tại nghiệt ngã: "Tôi không rành về cáp ngầm hay hiện tượng xi-phông của bà! Cái tôi biết là đợt triều cường rằm tháng Chín âm lịch chỉ còn đúng ba ngày nữa là đạt đỉnh! Đài khí tượng vừa phát bản tin chiều nay: áp thấp nhiệt đới ngoài Biển Đông có khả năng mạnh lên thành bão số năm, hướng thẳng vào vùng biển từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi. Nếu mưa lớn trùng với triều cường rằm tháng Chín mà ứng dụng của Thuỷ Kế chỉ hiện một dải màu xám vô dụng, bà nghĩ tiểu thương An Khê họ sẽ làm gì? Họ sẽ xóa ứng dụng! Họ sẽ mất sạch kiên nhẫn! Và toàn bộ công sức gầy dựng lại niềm tin sau vụ báo động giả lần trước sẽ đổ sông đổ biển hết!"

Căn gác xép chìm vào một khoảng lặng nặng nề đến nghẹt thở.

Tiếng sấm ngoài khơi xa lại rền vang từng đợt, rung chuyển nhẹ cả vách tôn mỏng dính của căn phòng trọ. Gió bắt đầu rít mạnh hơn qua từng khe hở của cửa kính, mang theo hơi ẩm lạnh buốt của biển cả đang cuộn trào dữ dội trước cơn bão sắp tới.

Yến nhìn vào dải màu xám tro trên màn hình máy tính — vùng xám của sự thật kỹ thuật trần trụi, của những khoảng trống dữ liệu mà không một thuật toán nào có thể che đậy. Cô biết Thư nói không sai về sự kiên nhẫn có hạn của những con người đang oằn mình mưu sinh dưới kia. Nhưng cô cũng biết cái giá tàn khốc của một lời nói dối công nghệ: một lời hứa chắc chắn không có căn cứ sẽ nhấn chìm toàn bộ hàng hóa của bà Lành, nhấn chìm mô-tơ máy giặt của tiệm Bình Minh xuống dòng nước bẩn mà không một ai kịp trở tay.

Yến không trả lời Thư thêm một lời nào. Cô lặng lẽ với tay lấy chiếc áo khoác gió đã sờn rách ở mép túi, kéo khóa lên tận cổ. Dưới ánh đèn đường vàng vọt hắt qua khung cửa sổ, những hạt mưa dông đầu tiên của đợt áp thấp bắt đầu đập lộp bộp vào mái tôn, báo hiệu những đêm thức trắng đầy giông bão đang kéo đến rất gần.