Mùa Thi

Tháng Sáu ập đến mang theo cái nóng hầm hập đặc trưng của dải đất đồng bằng Bắc Bộ, biến dãy phòng học tầng ba trường THPT Trần Văn Lan thành những chiếc lò luyện thi im phăng phắc, nơi mọi thanh âm của đời sống dường như bị bóp nghẹt, chỉ còn lại tiếng cánh quạt trần ba cánh bằng sắt đảo gió kẽo kẹt trên trần vôi rạn nứt.

Không khí náo nức, rộn rã của buổi lễ bế giảng và trao giải báo tường toàn trường, những tràng pháo tay giòn giã ngoài sảnh lớn cùng vị chè đỗ đen đá ngọt lịm nơi quán cóc đầu ngõ ngày ba mươi tháng Năm đã lùi hẳn về phía sau như một thước phim tư liệu cũ nhuốm màu dĩ vãng. Tờ báo tường đoạt giải Đặc biệt mang tên “Năm Ấy Hoa Phượng Nở” với những nét chữ nắn nót, những bài thơ chép tay bay bổng và bức vẽ ký họa sinh động lúc này đã được lồng trong khung gỗ mặt kính cẩn thận, treo trang trọng ở gian giữa của phòng truyền thống nhà trường, nép mình bên cạnh những lá cờ thi đua đã ngả màu và các kỷ vật ghi dấu chặng đường phát triển của nhiều thế hệ thầy trò. Giờ đây, sân trường không còn bóng dáng những tốp học sinh tụ tập dưới bóng râm tập dượt các tiết mục văn nghệ chia tay, cũng chẳng còn những mẩu chuyện phiếm vô tư lự về một buổi chiều trốn học đi hái trộm sấu đầu phố. Dưới sân xi măng bỏng rát, ánh nắng gắt gao như trút từng gáo lửa nhuộm vàng rực từng bậc tam cấp đá mài. Từng tán phượng già xòe rộng hoa đỏ chói chang đến nhức mắt, tiếng ve sầu râm ran trên các vòm lá xà cừ cổ thụ kéo dài miên man, đều đặn và nhức nhối như một chiếc đồng hồ cát bằng âm thanh vô hình không ngừng hối thúc từng khắc, từng giây trôi qua một cách tàn nhẫn.

Bên trong phòng học lớp 12 Văn, mọi hoạt động phong trào, những buổi làm báo tường thâu đêm và những cuộc thảo luận ngoại khóa sôi nổi đã khép lại hoàn toàn. Căn phòng với bốn mươi con người chìm nghỉm trong một thứ tĩnh lặng đặc quánh, nặng trĩu áp lực của chặng chạy nước rút cuối cùng trước ngưỡng cửa sinh tử. Trên mặt bàn gỗ trầy xước của từng học sinh, những xấp đề thi thử photo trên nền giấy bãi bằng đen nhẻm, mực in rẻ tiền còn bốc lên mùi hóa chất khét lẹt được chất cao ngất ngưởng, dựng đứng lên như những bờ thành lũy kiên cố ngăn cách giữa người này với người kia. Sách giáo khoa chỉnh lý, tuyển tập đề thi tuyển sinh đại học ba chung của các năm trước, những tập vở ghi chi chít công thức Toán học giải tích, hình học không gian, sơ đồ tư duy Lịch sử và bảng niên biểu Địa lý nằm la liệt khắp nơi, mép giấy quăn queo vì mồ hôi tay thấm đẫm qua những buổi ôn luyện kéo dài từ sáng sớm đến tận chiều tà.

Dưới ánh sáng chói chang hắt qua khung cửa sổ chưa kịp kéo rèm, quầng thâm hiện rõ mồn một trên từng gương mặt thiếu ngủ trầm trọng. Những đôi mắt trũng sâu vì những đêm dài thức trắng bên ngọn đèn bàn, bờ môi khô nẻ vì thiếu nước giữa cái ngột ngạt của trưa hè, và những ngón tay trỏ chai sần, biến dạng vì tì chặt vào thân bút bi suốt nhiều tháng ròng đã trở thành đặc điểm nhận dạng chung của tất cả những ai đang ngồi trong căn phòng này. Không còn ai buồn cất tiếng bông đùa hay cất lên một tiếng thở dài than vãn. Thỉnh thoảng, không gian ngột ngạt chỉ khẽ rung lên bởi tiếng ngòi bút bi miết sột soạt xuống mặt giấy nháp ráp xỉn màu, tiếng lật giở sột soạt của những trang sách đã sờn rách mép, hay tiếng ho khan kìm nén của một ai đó ở dãy bàn bên cạnh vì cổ họng khô rát do bụi phấn và gió quạt. Chiếc bảng đen phụ ở góc cuối lớp, nơi từng ghi những dòng thông báo hoạt động Đoàn náo nhiệt, những khẩu hiệu thi đua rực rỡ sắc màu, nay chỉ còn trơ trọi một con số đếm ngược viết bằng viên phấn đỏ gắt gao, vuông vức và lạnh lùng: *Còn 03 ngày*.

Ngồi ở bàn bốn dãy ba sát cạnh cửa sổ, Miên dán chặt mắt vào bài toán hình học không gian trích từ đề thi thử lần cuối của Sở Giáo dục và Đào tạo. Gió nồm nam thổi thốc qua chấn song sắt mang theo hơi nóng ràn rạt hắt thẳng vào một bên gò má đang đỏ ửng vì bức bối, nhưng hai lòng bàn tay cô lúc này lại lạnh ngắt, ướt đẫm một lớp mồ hôi dính dấp. Những đường nét nét đứt, nét liền của khối chóp tứ giác đều đan xen nhau trên mặt giấy kẻ ngang bỗng chốc như nhòe đi, biến thành một mê hồn trận bế tắc. Đáy mắt cô cay xè, từng mạch máu nhỏ li ti nơi thái dương đập thình thịch từng hồi căng thẳng.

Bên cạnh cô, Quân vẫn giữ nguyên sự điềm tĩnh thường nhật như một tảng đá ngầm giữa dòng nước xiết. Cậu ngồi thẳng lưng, vai vuông vức, chiếc áo sơ mi đồng phục trắng đã sờn cổ áo được giặt giũ phẳng phiu. Cây bút chì kim 0.5mm trên tay Quân thoăn thoắt vạch từng đường gióng tọa độ vuông góc, ngón tay trỏ thỉnh thoảng khẽ gõ nhẹ xuống mặt bàn theo nhịp đếm nhẩm các bước khử tham số trong đầu. Cậu không mang dáng vẻ vội vã hay bồn chồn của một người sắp bước vào kỳ thi quyết định đời mình. Mỗi khi Miên thở dài thườn thượt, ngập ngừng cắn chặt bờ môi dưới đến mức bật máu trước một bước tính tích phân từng phần phức tạp hay một phép đổi biến số vô tỷ, Quân không nói một lời nào thừa thãi. Cậu chỉ lặng lẽ đưa tay kéo mép tờ giấy nháp lem nhem của cô về phía mình, dùng chiếc bút chì kim vạch một mũi tên sắc gọn, dứt khoát chỉ thẳng vào điểm nút sai lầm trong dấu của định thức, rồi lại nhẹ nhàng đẩy trả tờ giấy về vị trí cũ trước mặt cô. Sự đồng hành thầm lặng, vững chãi và chuẩn xác ấy như chiếc phao cứu sinh duy nhất giúp Miên không bị ngợp thở giữa biển bài tập mênh mông, nghiệt ngã của những ngày cuối cùng.

Ở bàn đầu dãy hai, Tít cắm cúi viết lia lịa, gần như ghì sát ngực xuống mặt bàn để đuổi kịp những dòng suy nghĩ đang cuộn trào. Lưng áo đồng phục của cậu đẫm ướt mồ hôi, dính chặt vào da thịt tạo thành một mảng thẫm màu. Cổ họng cậu dù đã đỡ sưng tấy sau trận cảm lạnh dài ngày nhưng vẫn phải quấn một chiếc khăn xô mỏng màu trắng để giữ ấm thanh quản, tránh những cơn ho khan bất chợt làm đứt đoạn mạch tư duy. Tít không còn dáng vẻ nhấp nhổm, ồn ào của một chàng lớp trưởng thường ngày hay chạy đôn chạy đáo lo chuyện bao đồng, trêu chọc bạn bè khắp các dãy bàn; trước mặt Tít lúc này là một tập đề cương Lịch sử dày cộp hàng trăm trang với những dòng chữ gạch chân chằng chịt bằng bút nhớ dòng màu vàng chanh chóe mắt. Cậu lẩm nhẩm học thuộc từng mốc thời gian, từng ý nghĩa chiến lược của các chiến dịch quân sự trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ánh mắt rực lên một quyết tâm sắt đá chưa từng thấy.

Ở dãy giữa, Bảo ngồi duỗi thẳng chân phải có nẹp cố định dưới gầm bàn chật chội. Đôi lông mày rậm rạp của cậu cau chặt lại thành một đường rãnh sâu hoắm khi đối mặt với một đề Sinh học đại cương gồm toàn những câu hỏi về quy luật di truyền của Men-đen và phả hệ di truyền phân tử. Bàn tay to bè vốn quen cầm quả bóng tròn và bám chặt vào khung thành sân cỏ thỉnh thoảng lại vụng về đưa xuống gối, xoa bóp nhẹ nhàng quanh khớp xương đang âm ỉ buốt nhức mỗi khi thời tiết chuyển cơn oi nồng. Khánh Na ngồi ngay bên cạnh Bảo, mái tóc đen mượt được buộc gọn gàng bằng chiếc cặp ghim giản dị để lộ vầng trán thanh tú lấm tấm những giọt mồ hôi trong veo. Đôi mắt bồ câu thông minh của cô chăm chú lướt qua các câu hỏi trắc nghiệm ngữ pháp tiếng Anh với tốc độ xử lý chuẩn xác, bàn tay thoăn thoắt tô kín từng ô tròn trên phiếu trả lời mẫu. Bên cạnh xấp đề thi tiếng Anh dày dặn, dưới ngăn bàn của Na là một tập giấy vẽ phác thảo hình họa giải phẫu cơ thể người bằng chì than đã được cô lén lút hoàn thành trong những giờ tự học ban đêm, nét vẽ mềm mại nhưng ẩn chứa một nội lực mạnh mẽ.

Tất cả bọn họ, bốn mươi con người trong căn phòng nhỏ tầng ba này, đều đang gồng mình lên trước cơn sóng lớn mang tên bước ngoặt cuộc đời. Không ai thốt ra một lời than vãn hay thở than mệt mỏi, bởi sâu thẳm trong nhận thức non nớt của tuổi mười tám, ai cũng hiểu rằng chỉ cần buông lỏng bàn tay ra một giây thôi, quán tính khổng lồ của nỗi sợ hãi và sự trượt dài sẽ lập tức kéo tụt họ lại phía sau bờ vực của sự thất bại.

***

Đêm trước ngày thi môn đầu tiên, không gian toàn thành phố Nam Định dường như nghẹt thở trong cái oi nồng khủng khiếp của đợt nắng nóng đỉnh điểm đầu mùa. Gió từ sông Đào không thổi vào nổi những ngõ ngách sâu hun hút, không khí quánh đặc lại như một khối thạch nóng rực.

Trong căn phòng nhỏ chật chội lợp ngói fibro-xi-măng ở con ngõ trũng gần ngã tư Cửa Nam, chiếc quạt bàn con cóc vỏ nhựa màu xanh cũ kỹ chạy hết công suất chỉ thổi ra từng luồng gió nóng hầm hập, làm phất phơ những góc giấy khen treo trên vách tường vôi bong tróc. Miên ngồi bất động trước bàn học, hai bàn tay luồn sâu vào mái tóc, ôm chặt lấy đầu như muốn ngăn không cho những dòng suy nghĩ hỗn loạn nổ tung. Trên mặt bàn gỗ, chiếc đồng hồ báo thức hình tròn đã điểm một giờ mười lăm phút sáng, nhưng giấc ngủ hoàn toàn khước từ cô.

Miên rơi vào một cơn khủng hoảng tâm lý mất ngủ và lo âu tột độ, cảm giác nghẹt thở bóp chặt lấy cuống họng. Trong tâm trí mệt mỏi của cô, hàng loạt kịch bản tồi tệ nhất liên tục xuất hiện như một cuộn phim kinh dị chiếu chậm với độ nét tàn nhẫn. Cô không hề sợ môn Ngữ văn—đó là mảnh đất quen thuộc nơi cô đã từng bước tìm thấy giọng nói độc lập của chính mình, nơi bài xã luận đầy trăn trở “Năm Ấy Hoa Phượng Nở” của cô đã vượt qua định kiến để được nhà báo Hoàng Anh Vũ trân trọng chọn in trang trọng lên trang nhất báo tỉnh Nam Định hồi cuối tháng Năm. Nhưng môn Toán khối D lại là một vực thẳm đen ngòm, một nỗi ám ảnh kinh hoàng luôn chực chờ nuốt chửng mọi nỗ lực và hy vọng của cô.

Ký ức về con điểm 3.5 thê thảm trong kỳ khảo sát chất lượng đầu năm học bỗng dưng sống dậy, sắc nhọn như một mũi dao cào xé tâm can Miên. Dù trong đợt thi thử gắt gao hồi tháng Năm của trường, cô đã nỗ lực vượt bậc để chạm tới mốc 7.5 điểm, nhưng sự ám ảnh về một phòng thi chính thức với hai giám thị mặc áo sẫm màu nghiêm nghị, tiếng rọc giấy thi sột soạt lạnh lùng và những phương trình vô tỷ hóc búa vẫn khiến lồng ngực cô thắt nghẽn lại, từng nhịp thở trở nên nông và dồn dập. Nỗi sợ hãi môn Toán kéo tụt điểm tổng ba môn xuống dưới mức điểm sàn dự kiến 22.5 điểm của Học viện Báo chí và Tuyên truyền khiến toàn thân Miên khẽ run rẩy. Nếu trượt mức điểm ấy, toàn bộ bản kế hoạch tự chủ tài chính giai đoạn 2009–2013 mà cô đã nắn nót viết từng dòng trên giấy kẻ ô ly để trình bày trước bố mẹ sẽ lập tức tan biến thành mây khói.

Cô sẽ lại phải đối diện với ánh mắt nặng trĩu thất vọng của bố Thành—người cha làm thợ điện quanh năm quần áo sặc mùi mỡ máy và dây đồng cháy, cả đời chắt bóp từng đồng tiền công còm cõi nuôi con ăn học. Cô sẽ phải chấp nhận sự an bài êm ấm nhưng ngột ngạt của ngành Sư phạm tỉnh nhà, giam cầm tuổi trẻ trong một ngôi trường huyện mà lòng cô vĩnh viễn không thuộc về.

Miên gục đầu xuống hai cánh tay đang khoanh tròn trên mặt bàn, bờ vai nhỏ khẽ rung bần bật. Nước mắt không kìm nén nổi cứ thế lã chã tuôn rơi, thấm ướt trang vở ghi công thức lượng giác và tích phân, làm nhòe đi những dòng mực tím thân quen mà cô đã thức trắng bao đêm để chép lại. Trong căn phòng tăm tối chỉ có ánh đèn học hắt ra một vùng sáng vàng vọt, cô cảm thấy mình như một kẻ mạo danh yếu ớt đang đứng trần trụi trước giờ phán quyết cuối cùng, hoàn toàn bất lực, cô độc và trơ trọi.

Đúng lúc lồng ngực Miên nghẹn thắt lại trong tuyệt vọng, màn hình chiếc điện thoại đen trắng Nokia 1200 cũ kỹ đặt ở góc bàn bỗng bật sáng loang loáng cùng một tiếng bíp ngắn vang lên giữa đêm khuya thanh vắng.

Miên giật mình, vội vàng đưa mu bàn tay quệt vội những giọt nước mắt giàn giụa trên má rồi với lấy chiếc máy. Trên màn hình đơn sắc hiện lên tên người gửi: Quân. Đồng hồ góc trên hiển thị đúng 01:14.

Mở hộp thư đến, Miên thấy một bức ảnh chất lượng thấp hạt mè, được chụp lại bằng camera mờ mờ từ chiếc điện thoại nắp gập cũ của Quân, đính kèm một dòng tin nhắn ngắn gọn, dứt khoát không có dấu phụ:

*“Tớ vừa vẽ lại toàn bộ logic cốt lõi. Cậu không cần nhìn vào những gì mình chưa biết, chỉ cần nhìn vào những gì đã thuộc về cậu. Mở ra xem đi.”*

Miên bấm phím chọn để mở tệp hình ảnh. Dưới ánh sáng vàng nhạt của đèn bàn, hình ảnh tờ giấy A4 hiện lên với những nét kẻ vẽ bằng chì kim vô cùng sắc sảo, thẳng thớm và mạch lạc đến từng chi tiết nhỏ. Quân đã tỉ mỉ hệ thống hóa toàn bộ kiến thức mục tiêu để lấy trọn vẹn điểm số từ câu một đến câu bảy trong cấu trúc đề thi Toán tuyển sinh đại học khối D thành một sơ đồ tư duy hình xương cá hoàn hảo.

Trục xương sống chính là chiến lược phân bổ thời gian một trăm tám mươi phút. Từng nhánh xương cá lớn tỏa ra hai bên tượng trưng cho từng chuyên đề trọng tâm: khảo sát hàm số bậc ba và phân thức hữu tỷ, phương trình lượng giác đưa về dạng tích hoặc hạ bậc cơ bản, tích phân đổi biến số kết hợp từng phần, hình học không gian cổ điển giải bằng phương pháp tọa độ chuẩn Oxyz, và bài toán tổ hợp, xác suất thực tế. Ở mỗi nhánh nhỏ, Quân đều cẩn thận dùng mực đỏ ghi chú những cái bẫy đề thi kinh điển mà học sinh khối Xã hội thường hay mắc phải: điều kiện xác định của căn thức bậc hai, mẫu số khác không, việc loại nghiệm ngoại lai trong phương trình lượng giác, hay cách kiểm tra lại kết quả tích phân bằng các phép thử số học đơn giản trên máy tính bỏ túi.

Ở góc dưới cùng bên phải của tờ giấy trắng, nét chữ thanh mảnh, dứt khoát và thẳng tắp quen thuộc của Quân được đóng khung đậm:

*“Cậu đã giải đúng bảy mươi đề thi thử trong suốt sáu tháng qua. Con số không bao giờ biết nói dối. Đừng để nỗi sợ của ngày hôm qua đánh bại năng lực thực tế của ngày hôm nay. Cậu chỉ cần làm đúng những gì đã luyện. Ngủ đi, bạn cùng bàn.”*

Miên nhìn chằm chằm vào từng dòng chữ ấy, đôi mắt ngân ngấn nước nhưng không còn là những giọt nước mắt của sự yếu mềm hay sợ hãi. Từng nét chữ, từng con số trên bản vẽ xương cá như mang một nguồn năng lượng tĩnh tại vô hình truyền qua màn hình nhỏ bé, nhẹ nhàng lan tỏa vào lồng ngực đang phập phồng run rẩy của cô. Cô nhớ lại những buổi chiều muộn tháng Tư trên căn gác hai của thư viện trường cũ kỹ, nơi sàn gỗ kêu cót két dưới chân, nhớ ánh mắt kiên định của Quân khi cậu ngồi sát bên cạnh nghiêng người che chắn gió lùa để cô dán từng mẩu tin lên tờ báo tường, nhớ cả lời cam kết đanh thép nhưng ấm áp của cậu trong buổi hoàng hôn ấy: *“Chúng ta đã có kế hoạch rõ ràng, có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quan trọng nhất là chúng ta có nhau.”*

Cơn hoảng loạn vô cớ đang bóp nghẹt tâm trí cô từ đầu đêm dần dần tan rã như sương khói gặp ánh mặt trời. Nhịp tim Miên chậm lại, nhịp thở trở nên đều đặn và sâu hơn. Cô đưa bàn tay phải lên, khẽ vuốt nhẹ chiếc vòng chỉ ngũ sắc may mắn trên cổ tay trái của mình—chiếc vòng từng bị đứt trong một buổi chiều căng thẳng, nhưng sau đó đã được chính tay Quân tỉ mỉ dùng sợi chỉ cước trong suốt khâu nối lại từng nút thắt bền bỉ. Điểm tựa bình tĩnh và sự tự tin đã thực sự quay trở lại trong huyết quản cô. Miên đặt chiếc điện thoại nhỏ xuống cạnh gối, nhẹ nhàng khép lại cuốn vở ghi công thức Toán học, với tay tắt ngọn đèn bàn rồi thả mình xuống giường chiếu cói. Giấc ngủ kéo đến êm đềm, sâu lắng, quét sạch hoàn toàn những mộng mị hoang mang của những ngày giông bão.

***

Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học năm 2009 chính thức mở màn trong cái nắng hè chói chang, gay gắt đến rát bỏng từng thớ thịt. Khu vực trước cổng trường THPT Trần Văn Lan—nơi được chọn làm một trong những điểm thi lớn nhất của thành phố—ken đặc hàng trăm phụ huynh đứng ngồi ngổn ngang dưới bóng mát hiếm hoi của những tán xà cừ cổ thụ. Ánh mắt của những người cha, người mẹ lưng áo ướt đẫm mồ hôi đều dồn cả về phía dãy hành lang tầng hai và tầng ba, nơi các cánh cửa sổ phòng thi bằng gỗ lim đều được đóng kín mít để bảo mật. Tiếng ve sầu râm ran trên các chạc cây cao dường như cũng bị cái nóng nung nấu đến mức trở nên ran rát, gay gắt, hòa cùng tiếng ù ù khô khốc của quạt trần vọng ra từ các phòng thi.

Sáng ngày thi môn Ngữ văn, khi tiếng trống lệnh giòn giã báo hiệu giờ phát đề vừa dứt, Miên đón nhận tờ đề thi in trên giấy bãi bằng màu ngà còn thơm nguyên mùi mực in mới từ tay giám thị coi thi số một.

Cô hít một hơi thật sâu, nén chặt sự hồi hộp trong lồng ngực rồi lướt mắt qua từng phần. Khi ánh mắt dừng lại ở câu Nghị luận xã hội bốn điểm, tim Miên khẽ nảy lên một nhịp mạnh mẽ: đề bài yêu cầu trình bày suy nghĩ của bản thân về *“Ý nghĩa của lòng dũng cảm khi lựa chọn sống đúng với chính mình trước những định kiến của số đông”*.

Đó như một đề thi được định mệnh viết ra để dành riêng cho hành trình vượt qua giới hạn của chính Miên trong suốt một năm học lớp 12 vừa qua. Không còn một chút e dè, run rẩy hay ngập ngừng nào nữa, cô mở nắp cây bút máy Kim Tinh ngòi mài màu xanh lá cây, đặt ngòi bút xuống trang giấy thi phẳng phiu. Những con chữ mực tím tuôn trào dưới những ngón tay thon nhỏ với một tốc độ lướt băng băng, đầy đặn và sắc sảo đến kinh ngạc.

Miên không hề vay mượn những câu sáo ngữ trích dẫn trong sách văn mẫu học sinh giỏi lớp 12; cô đưa vào bài viết trải nghiệm sống động và sâu sắc về ranh giới mong manh giữa sự nhút nhát an phận và lòng kiên định dấn thân. Cô viết về bài học đau đớn nhưng quý giá khi dám bước ra khỏi bóng tối sợ hãi để cất lên tiếng nói chân thật bảo vệ quyền lợi tập thể trong vụ tranh cãi về tờ báo tường. Cô phân tích tinh thần trách nhiệm và đạo đức của một người cầm bút tương lai—những giá trị cốt lõi mà cô đã thấm thía từ những lời răn dạy ân cần của cô giáo chủ nhiệm Hà và những trang viết sắc lạnh của nhà báo Hoàng Anh Vũ. Từng luận điểm, luận cứ được cô triển khai lớp lang, chặt chẽ, kết cấu bài viết vững chãi như một bức tường thành bằng ngôn từ không thể xô đổ. Miên viết với tất cả nhịp đập của trái tim mười tám tuổi, với niềm tin son sắt không gì lay chuyển nổi vào ước mơ được bước chân vào giảng đường Báo chí.

Buổi chiều hôm sau, khi bước vào môn Toán, không khí trong phòng thi số 22 trở nên ngột ngạt gấp bội. Tiếng máy tính bỏ túi Casio bấm phím lách cách liên hồi vang lên rộn rạo như những loạt đạn giòn tan giữa sự tĩnh lặng căng thẳng đến nghẹt thở.

Nhớ như in lời dặn dò đanh thép cùng hình ảnh sơ đồ xương cá của Quân trong đêm trước, Miên tuyệt đối không để bản thân bị cuốn vào sự hoang mang tột độ khi liếc thấy câu hỏi phân loại cuối cùng về bất đẳng thức ba biến số nằm sừng sững ở thang điểm mười. Cô bình tĩnh nhắm mắt lại trong mười giây, cô lập toàn bộ tiếng động cơ quạt trần, tiếng thở dài của các thí sinh xung quanh, rồi bắt tay vào thực hiện đúng kỷ luật chiến thuật đã đề ra: giải quyết tròn trịa, chắc chắn từng câu hỏi nằm trọn trong vùng năng lực đã được rèn giũa suốt sáu tháng qua.

Câu khảo sát hàm số bậc ba: cô làm sạch sẽ từng bước, tính đạo hàm bậc nhất, tìm cực trị, lập bảng biến thiên rõ ràng và dùng thước vẽ đồ thị chuẩn xác từng tọa độ điểm uốn. Câu phương trình lượng giác: cô cẩn thận đặt điều kiện xác định cho hàm số tan và cotan, biến đổi nhịp nhàng theo công thức cộng rồi loại nghiệm ngoại lai chính xác đến từng khoảng nghiệm k-pi. Câu tích phân và hình học không gian Oxyz: Miên bình thản áp dụng đúng phương pháp gắn hệ trục tọa độ vuông góc mà Quân đã kiên nhẫn kèm cặp cô giải đi giải lại hàng chục lần trên căn gác thư viện.

Bàn tay Miên không còn run rẩy; những ngón tay nắm chặt thân bút bi, nắn nót viết từng dòng biến đổi toán học với sự cẩn trọng tối đa. Khi tiếng trống báo hiệu còn mười lăm phút vang lên khắp các hành lang, Miên đã hoàn thành trọn vẹn bảy câu hỏi mục tiêu của mình và kịp thời kiểm tra lại đáp số hai lần bằng phương pháp thử ngược giá trị số học. Cầm chắc điểm số trên ngưỡng 7.5 trong tầm tay, cô nhẹ nhàng thở phào một hơi dài, đặt cây bút nằm ngay ngắn trên mặt bàn gỗ và cảm nhận một niềm thanh thản, tự do chưa từng có đang dâng tràn, sưởi ấm toàn bộ lồng ngực mình.

Ở một điểm thi khác đặt tại trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong cách đó chừng hai cây số, Trịnh Đông Quân giải quyết đề thi môn Toán khối A và B với một phong độ điềm tĩnh, chính xác và lạnh lùng như một cỗ máy đã được lập trình hoàn hảo.

Đề thi phân hóa cực cao của Bộ Giáo dục không làm cậu nao núng dù chỉ trong tích tắc. Với tư duy logic sắc bén bẩm sinh và khả năng mô hình hóa không gian vượt trội, Quân lướt qua sáu câu hỏi cơ bản đầu tiên trong vòng chưa đầy bốn mươi phút đồng hồ. Những ngón tay thon dài của cậu điều khiển cây compa và chiếc thước kẻ nhựa trong suốt vẽ nên những hình vẽ hình học giải tích chuẩn xác đến từng milimét, không một nét thừa, không một vết gôm tẩy xóa.

Đến câu hỏi phân loại điểm mười về cực trị của hàm số nhiều biến số đối xứng—nơi phần lớn các thí sinh trong phòng thi đều phải cắn bút, vò đầu bứt tai hoặc bất lực buông xuôi—Quân chỉ khẽ nhíu đôi lông mày thanh tú, dừng lại suy ngẫm trong vòng đúng ba phút. Cậu lật mặt sau của tờ giấy nháp trắng tinh, đặt ẩn phụ đối xứng, khéo léo bẻ gãy bài toán đa thức hóc búa thành hai bất đẳng thức Cauchy đơn giản rồi hạ bút trình bày một lời giải mẫu mực, ngắn gọn, sáng rõ và chặt chẽ đến mức tuyệt đối.

Rời khỏi phòng thi khi hồi trống thu bài vừa dứt, Quân bước thong thả ra hành lang tầng hai, đón làn gió mát lành hiếm hoi thoảng qua tán lá bàng xum xuê. Cậu đút hai tay vào túi quần đồng phục, ánh mắt hướng về phía khoảng trời xanh ngắt không một gợn mây. Quân biết rằng ngưỡng điểm 9.5 hoặc thậm chí là điểm 10 tuyệt đối môn Toán đã nằm trọn vẹn trong tầm kiểm soát của mình. Cùng với các bài thi môn Vật lý và Hóa học đã hoàn thành xuất sắc trước đó, cánh cửa bước vào ngành Khoa học dữ liệu và Khoa học máy tính tại Đại học Bách khoa Hà Nội đã chính thức mở rộng thênh thang trước bước chân cậu.

***

Tại phòng thi số 14 của điểm thi Trần Văn Lan, Vũ Quốc Bảo ngồi cắn chặt bờ môi dưới đến mức rớm máu, mồ hôi ướt đẫm vầng trán rộng, chảy dài qua sống mũi rồi rơi xuống khóe mắt cay xè. Cơn đau nhức buốt nhói ở khớp gối chân phải—nơi từng phải trải qua ca phẫu thuật rách dây chằng chéo trước và nẹp cố định suốt nhiều tháng ròng—bỗng dưng nhói lên dữ dội theo từng đợt co rút cơ bắp dưới tác động của thời tiết oi nồng và tư thế ngồi bất động trên chiếc ghế gỗ cứng suốt nhiều giờ đồng hồ.

Nhưng ánh mắt của Bảo không hề có lấy một tia dao động hay nản chí. Cậu nhớ lại vết sẹo mổ dài mười lăm phân chạy dọc đầu gối của thầy Mai Quốc Khánh, nhớ lại lời răn dạy nghiêm khắc nhưng đầy ân tình của người thầy giáo kiêm huấn luyện viên bên đường biên sân cỏ đầy gió bụi: *“Một cầu thủ thực thụ là người biết chiến đấu kiên cường ngay cả khi phải ngồi trên băng ghế chỉ đạo.”* Cậu không còn là đứa trẻ nông nổi, bồng bột tìm mọi cách tiêm thuốc giảm đau liều cao để lao vào sân thi đấu một cách mù quáng nữa.

Bảo cắn răng chịu đựng từng cơn đau buốt nhức buốt xương tủy, tay trái bám chặt vào mép bàn gỗ làm điểm tựa vững chắc, tay phải đều đặn, tỉ mẩn dùng chiếc bút chì 2B tô kín từng ô tròn trên phiếu trả lời trắc nghiệm các môn Sinh học, Hóa học và đề thi Toán tốt nghiệp. Cậu làm bài với sự bền bỉ, dẻo dai và kiên trì của một tiền đạo dày dạn kinh nghiệm trên sân cỏ, chắt chiu từng điểm số cơ bản để hoàn thành trọn vẹn bài thi văn hóa, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng phương án xét tuyển học bạ kết hợp điểm thi năng khiếu thể thao vào ngành Giáo dục thể chất của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Khi tô xong ô trắc nghiệm cuối cùng đúng lúc tiếng trống vang lên, Bảo buông chiếc bút chì xuống mặt bàn, thở hắt ra một hơi dài nhẹ nhõm. Một nụ cười kiên cường, sáng lạn nở bừng trên gương mặt sạm nắng phong trần của cậu.

Cùng lúc đó, tại phòng thi của khối C, Phạm Đức Tín dồn trọn vẹn tâm huyết và sinh lực cho từng trang giấy thi môn Xã hội.

Chàng lớp trưởng ồn ào, bắng nhắng ngày nào giờ đây ngồi thẳng tắp lưng, nét mặt trang nghiêm và tập trung cao độ như một người lính thực thụ đang giữ chốt trước chiến hào. Chiếc cổ họng quấn khăn xô mỏng không còn làm phiền cậu được nữa; tâm trí Tít lúc này rực sáng một ý chí đanh thép. Trước mặt cậu, đề thi môn Lịch sử và Địa lý mở rộng ra với những câu hỏi mang tính tổng hợp, đòi hỏi tư duy phân tích sâu sắc về vấn đề bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng, về các giai đoạn kháng chiến kiến quốc gian khổ của dân tộc và tiềm năng phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng.

Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt thời gian biểu ôn tập 60 ngày khoa học do Quân vạch ra và sự hỗ trợ chép bài, tóm tắt kiến thức tận tình của Miên cùng Na trong suốt thời gian cậu bị ốm, Tít không hề bị hổng một mảng kiến thức nào. Cậu viết thoăn thoắt, nét chữ tròn trịa thẳng hàng thẳng lối trên nền giấy kẻ ngang. Từng sự kiện lịch sử, từng mốc thời gian, từng số liệu địa lý kinh tế được cậu tái hiện trên trang giấy thi một cách mạch lạc, chặt chẽ và tràn đầy cảm xúc tự hào. Tít viết bằng tất cả lòng tự trọng của một người lớp trưởng đã học được bài học khiêm nhường để vượt qua sự kiêu hãnh hão huyền, viết với quyết tâm sắt đá sẽ đàng hoàng bước qua cánh cổng của Đại học Luật Hà Nội để trở thành một người bảo vệ công lý mai sau. Nhìn xấp giấy thi bốn tờ dán tem niêm phong cẩn thận chuẩn bị nộp cho giám thị, Tít khẽ siết chặt nắm tay dưới gầm bàn, khóe mắt hoe đỏ vì xúc động khôn xiết.

Ở phòng thi số 08, Lê Khánh Na hoàn thành bài thi môn Tiếng Anh và các bài thi chung một cách nhẹ nhàng, thanh thoát và vô cùng tự tin.

Những câu hỏi ngữ pháp hóc búa hay những đoạn văn đọc hiểu dài dòng với nhiều từ vựng chuyên ngành không thể làm khó được cô hoa khôi vốn thông minh, sắc sảo và luôn giữ được sự điềm tĩnh trước mọi áp lực. Na tô đáp án với tốc độ nhanh gọn và độ chuẩn xác gần như tuyệt đối, dành hẳn hai mươi phút cuối giờ để rà soát lại từng mã đề thi, số báo danh và các thông tin cá nhân trên phiếu trả lời.

Nhìn ra ngoài khung cửa sổ phòng thi nơi ánh nắng hạ rực rỡ đang dát vàng lên những vòm phượng rực đỏ thắm, Na khẽ mỉm cười thanh thản. Toàn bộ các môn thi văn hóa tốt nghiệp xem như đã hoàn tất xuất sắc vượt ngoài mong đợi; giờ đây, cô hoàn toàn thảnh thơi và tràn đầy tự tin để chuẩn bị nộp hồ sơ xét tuyển cùng tập bài thi hình họa tĩnh vật, tranh bố cục màu sắc vào ngành Thiết kế Truyền thông tại Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Chiếc máy ảnh cơ Canon cũ đeo bên vai và những giấc mơ nghệ thuật chân thực, không tô vẽ đang chờ đợi bước chân cô ở phía trước.

***

*Tùng! Tùng! Tùng!*

Ba hồi trống lệnh dõng dạc, trầm hùng từ phòng bảo vệ của bác Tám bỗng chốc vang lên rền vang, xé toang không gian tĩnh mịch ngột ngạt của buổi chiều ngày thi cuối cùng.

Tiếng trống da trâu ngân nga, vang vọng lan tỏa khắp các dãy hành lang ba tầng lầu, dội vào từng bức tường quét vôi vàng cổ kính, bay qua những tán cây xà cừ rợp bóng mát và dội thẳng vào lồng ngực của hàng trăm con người đang nín thở chờ đợi. Đó là âm thanh thiêng liêng nhất, được mong chờ nhất và mang tính giải thoát kỳ diệu nhất của cả một đời học sinh: hiệu lệnh kết thúc môn thi cuối cùng của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

“Hết giờ làm bài! Tất cả thí sinh dừng bút, ngồi yên tại chỗ chờ cán bộ coi thi thu bài và kiểm đếm!”

Tiếng loa phát thanh của hội đồng thi thông báo vang lên giòn giã qua hệ thống loa truyền thanh gắn trên các thân cây. Trong các phòng học, tiếng thở phào nhẹ nhõm đồng loạt vang lên như một làn sóng lớn vỡ bờ sau bao ngày bị đè nén. Những cây bút bi lăn lóc trên mặt bàn gỗ, những tờ giấy thi cuối cùng được xếp phẳng phiu, ngay ngắn trao tận tay giám thị coi thi. Cảm giác căng cứng, đè nén suốt mười hai năm đèn sách miệt mài, suốt những tháng ngày thức trắng đêm giải từng xấp đề photo lem nhem và những cơn đau đầu triền miên bỗng chốc tan biến sạch sẽ như những bong bóng xà phòng vỡ tan trong không khí bao la.

Cánh cổng sắt nặng nề, hoen gỉ của trường THPT Trần Văn Lan từ từ mở toang ra hai phía dưới sự điều phối của lực lượng thanh niên tình nguyện.

Dòng thí sinh từ các dãy nhà túa ra sân trường như một dòng thác lũ vỡ đê, ào ạt và rực rỡ sức sống. Tiếng reo hò, tiếng gọi tên nhau í ới, tiếng cười nói giòn tan vang dội khắp khoảng sân ngập tràn ánh nắng vàng rực rỡ. Những tập đề thi thừa, những mẩu giấy nháp trắng tinh đã giải xong bị một nhóm học sinh nào đó tung bổng lên nền trời xanh ngắt, chao lượn như đàn bướm trắng giữa không trung. Phía ngoài cổng trường, các bậc phụ huynh xúc động vẫy tay, những vòng tay ôm chầm lấy nhau thật chặt, những giọt nước mắt giải tỏa lăn dài trên những gò má còn vương bụi phấn sau chuỗi ngày dài đè nặng trong lo âu, thấp thỏm và hy vọng.

Miên chậm rãi bước xuống từng bậc tam cấp bằng đá hoa cương của dãy nhà ba tầng. Ánh nắng chiều xiên nghiêng qua kẽ lá xà cừ, rải những đốm sáng lung linh, nhảy múa trên đôi vai áo đồng phục trắng tinh khôi của cô. Lồng ngực cô nhẹ bẫng như vừa trút bỏ được một tảng đá ngàn cân, một cảm giác tự do vô biên, ngọt ngào lan tỏa trong từng tế bào cơ thể.

Từ phía hành lang đối diện rợp bóng cây, bốn bóng người quen thuộc đang cùng nhau tiến lại gần. Tít đi đầu tiên, chiếc áo đồng phục phanh ngực để lộ chiếc áo lót thể thao bên trong, hai tay giơ cao hình chữ V vừa chạy vừa cười ha hả như một đứa trẻ vừa được mùa quà bánh. Bên cạnh cậu, Bảo chống chiếc nạng gỗ bước từng bước vững chãi, nụ cười rạng rỡ, hàm răng trắng bóng làm sáng bừng cả gương mặt góc cạnh sạm màu nắng gió. Na bước đi thanh thoát bên cạnh Bảo, mái tóc đen dài bay nhẹ trong làn gió chiều, đôi mắt lấp lánh nhìn Miên đầy vẻ trìu mến và thấu hiểu.

Và ở phía sau cùng là Quân. Cậu đeo chiếc ba lô vải dù một bên vai, bước đi thong thả, ung dung với phong thái điềm đạm, vững vàng quen thuộc. Khi ánh mắt của hai người vô tình chạm nhau giữa khoảng sân trường đông đúc, tấp nập người qua lại, Quân khẽ dừng bước. Khóe môi cậu khẽ cong lên thành một nụ cười ấm áp, bình yên đến lạ kỳ. Cậu gật đầu một cái thật nhẹ với cô—cái gật đầu của một người bạn cùng bàn, một người đồng chí tin cậy đã cùng cô đi qua những ngày giông bão, nghiệt ngã nhất của tuổi trẻ để chạm tay vào ước mơ.

Không ai nói với ai câu nào, nhưng khi cả năm người tụ họp lại bên nhau, đứng thành một vòng tròn nhỏ giữa sân trường đầy nắng, những ánh mắt nhìn nhau rạng rỡ đã thay cho vạn lời muốn nói. Họ đã chiến đấu hết mình, đã không một ai gục ngã hay bỏ cuộc ở những mét chạy cuối cùng của đường đua sinh tử.

Bước ra khỏi cổng trường sau môn thi cuối, Miên ngẩng đầu nhìn tán phượng đỏ rực trên cao, nhận ra mùa hè thực sự đã đến.