Lời Đề Nghị Mua Lại

Màn sương sớm bảng lảng giăng kín mặt rạch Bến Lức, trôi lững lờ trên những vạt dừa nước xanh sẫm ngả nghiêng theo con nước ròng. Dưới chân cầu gỗ ọp ẹp, từng mảng lục bình ken dày rẽ đôi, để lộ dòng nước đục ngầu phù sa đang lặng lẽ rút ra sông lớn, phả vào không gian cái mùi ngai ngái nồng đượm của bùn non, của lá mục và hơi ẩm rêu phong tích tụ qua nhiều mùa mưa nắng.

Quán cà phê vườn nằm lọt thỏm giữa doi đất nhô ra mé nước, vắng lặng không một bóng khách vãng lai. Chỉ có tiếng gió sớm xào xạc qua rặng dừa và tiếng gõ lách cách khô khốc của chiếc muỗng sứ chạm vào thành tách cà phê.

Đỗ Quang Vinh ngồi ở chiếc bàn mây kê sát lan can gỗ hướng ra lòng rạch. Ông ta vận một bộ âu phục màu xám tro bằng vải dạ mịn, đường cắt may sắc sảo ôm vừa vặn khuôn ngực vững chãi, ve áo cài một chiếc huy hiệu tròn mạ bạch kim khắc biểu trưng của tập đoàn GreenMax. Đôi giày da Oxford màu nâu sẫm được đánh xi bóng loáng, không vấy một hạt bụi đất nào của vùng ven đô ngoại thành. Phong thái đĩnh đạc, ung dung và có phần cao ngạo của một nhà tài phiệt đã quá quen điều phối những cuộc chơi trăm tỷ hiện rõ trong từng cử chỉ: cái cách ông ta khẽ xoay cổ tay để xem giờ trên chiếc đồng hồ mạ vàng hồng, hay ánh mắt sắc lạnh, bất biến ẩn sau cặp kính gọng khoan không viền.

Sự hiện diện chỉnh chu đến từng nếp gấp ấy hoàn toàn đối lập với vẻ xơ xác, ẩm ướt của cảnh vật bến nước chung quanh. Đối với Vinh, không gian này chỉ là một phông nền được lựa chọn có chủ đích—một nơi tách biệt khỏi tai mắt của giới truyền thông và các đối thủ cạnh tranh, đủ tĩnh lặng để dồn ép một con mồi vào chân tường mà không để lại bất kỳ dấu vết nào.

Tiếng bước chân giẫm lên những tấm ván sàn kêu cọt kẹt phá vỡ bầu không khí tĩnh mịch.

Nhiên bước vào quán. Mái tóc dài thường ngày được bới gọn gàng nay chỉ kịp buộc vội bằng sợi dây thun đen sau gáy, để xõa vài lọn tóc mai lơ thơ vương bên gò má gầy gò. Chiếc áo sơ mi trắng bằng vải thô đã sờn ở mép cổ áo, khoác ngoài là chiếc áo cardigan mỏng màu xanh rêu bạc màu qua nhiều lần giặt. Đôi mắt cô hằn rõ những quầng thâm xám xịt—kết quả của chuỗi ngày dài thâu đêm trước màn hình máy tính, giữa hàng đống bảng biểu chi phí và các bản vẽ thiết kế cơ khí còn dang dở. Cơn nhức buốt âm ỉ nơi đốt sống cổ lan dần lên sau gáy, nhói buốt theo từng nhịp đập của mạch máu nơi thái dương. Dẫu vậy, sống lưng cô vẫn giữ một độ thẳng tuyệt đối, vững chãi như một cột mốc ranh giới.

Nhiên kéo chiếc ghế mây đối diện, đặt chiếc túi xách vải bố sờn rách ở góc đáy lên mặt bàn kính.

“Cô Nhiên đến rất đúng giờ,” Vinh mỉm cười, một nụ cười nhã nhặn, chừng mực, được rèn giũa kỹ lưỡng qua hàng chục năm lăn lộn trên thương trường. Đó là nụ cười của một kẻ tin chắc rằng mình đang nắm giữ phần thắng tuyệt đối trước khi tiếng còi khai cuộc vang lên. Ông ta nghiêng bình gốm, từ tốn rót một dòng nước màu vàng nhạt bốc khói nghi ngút vào chiếc tách đất nung rồi đẩy nhẹ về phía cô. “Ngoại ô buổi sớm gió lạnh ẩm ướt, đường sá từ xưởng Tân Kiên chạy qua đây lại gồ ghề nhiều ổ gà. Cô uống chút trà hoa cúc nóng cho ấm người, dưỡng lại thần sắc.”

“Cảm ơn ông Vinh,” Nhiên giữ giọng nói ở một tông độ phẳng lặng, tuyệt nhiên không chạm tay vào tách trà. Hơi nóng mỏng manh bốc lên chỉ làm tăng thêm cảm giác ngột ngạt vô hình giữa hai người. “Thời gian của ông quý giá, và công việc ở xưởng của tôi cũng không cho phép tôi nấn ná lâu. Tôi nghĩ ông không cất công hẹn tôi ra tận mé rạch heo hút này vào lúc sáu giờ sáng chỉ để mời tôi một tách trà hay ngắm sương sớm miền Tây.”

Vinh khẽ bật cười. Tiếng cười trầm thấp, điềm đạm vang lên trong vòm họng. Ông ta không hề tỏ ra khó chịu trước sự cảnh giác gay gắt của cô gái trẻ, mà trái lại, khóe mắt sau cặp kính khẽ nheo lại thành những nếp nhăn đầy hứng thú—ánh nhìn của một người thợ săn lão luyện khi bắt gặp một con thú hoang dẫu kiệt sức nhưng vẫn giương cao cặp sừng sắc nhọn.

“Tôi luôn đánh giá rất cao sự thẳng thắn của những người làm kỹ thuật như cô,” Vinh thong thả hạ tách cà phê xuống đĩa lót, với tay lấy chiếc cặp táp bằng da cá sấu đặt cạnh chân bàn. Khóa đồng bật mở một tiếng *tách* gọn ghẽ. Từ trong lòng cặp, ông ta rút ra một tập hồ sơ dày cộp, đóng bìa da màu xanh thẫm sang trọng. Ở chính giữa trang bìa, dòng chữ dập nhũ vàng *“HỢP ĐỒNG NGUYÊN TẮC VỀ VIỆC MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP”* lấp lánh dưới ánh đèn vàng vọt của quán lá.

Tập hồ sơ trượt nhẹ trên mặt kính bóng loáng, dừng lại ngay trước tầm tay Nhiên, như một khối đá tảng chặn đứng mọi khoảng trống đối thoại thông thường.

“Hôm qua, bên Cục Quản lý Thị trường đã chính thức gửi văn bản thông báo thụ lý hồ sơ kiến nghị kiểm tra nhãn mác mà cô đại diện Mộc Nhiên gửi lên,” Vinh đan hai bàn tay vào nhau, đặt hờ trên mặt bàn, cất giọng đều đều như đang thuật lại một câu chuyện thời tiết vu vơ. “Tôi đã xem qua tập tài liệu đính kèm. Phải nói thật lòng, tôi rất ấn tượng. Từ việc cô thu thập mẫu bao bì ngoài thị trường, đưa vào máy đo phổ hồng ngoại biến đổi Fourier (FTIR) để bóc tách thành phần hạt vi nhựa PP giấu dưới lớp bột giấy, cho đến việc đối chiếu các tờ khai hải quan nhập khẩu phụ gia hóa chất từ Côn Sơn... Cô làm tỉ mỉ, chặt chẽ và bài bản đến mức các luật sư kỳ cựu của tập đoàn chúng tôi cũng phải lắc đầu thán phục. Suốt năm năm qua, Mộc Nhiên là đối thủ duy nhất khiến một cỗ máy khổng lồ như GreenMax phải khựng lại vài nhịp chân trên đường đua.”

Nhiên nhìn chằm chằm vào tập tài liệu xanh thẫm. Những đầu ngón tay cô khẽ co rút lại trong lòng bàn tay, giấu kín dưới mép bàn. Giọng cô vẫn giữ được sự đanh gọn:

“Nếu ông hẹn tôi ra đây với hy vọng dùng một khoản tiền dàn xếp để thuyết phục tôi rút đơn khiếu nại, thì tôi e là ông đã uổng công vô ích. Kết quả phân tích hóa lý độc lập từ Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng không phải là thứ có thể thương lượng trên bàn cà phê. Sự thật về những chiếc hộp xốp đội lốt ‘thân thiện môi trường’ của GreenMax sớm muộn gì cũng phải phơi bày trước công chúng.”

“Rút đơn? Ôi, cô Nhiên ơi, cô đánh giá tầm nhìn của tôi quá thấp rồi đấy,” Vinh lắc đầu, khẽ thở dài như thể đang nhìn một đứa trẻ bướng bỉnh chưa hiểu sự đời. Ông ta ngả trọn lưng vào chiếc ghế mây, hai tay dang rộng, phong thái toát lên sự tự tin tuyệt đối của một kẻ nắm giữ nguồn tài chính vô tận. “Cô nghĩ cái đơn kiến nghị đó có thể làm sụp đổ GreenMax sao? Để tôi nói cho cô nghe kịch bản thực tế sẽ diễn ra: Cục Quản lý Thị trường sẽ vào cuộc thanh tra kéo dài từ ba đến sáu tháng. Sau đó, họ sẽ ra một quyết định xử phạt vi phạm hành chính về lỗi ghi nhãn hàng hóa không đầy đủ, mức phạt kịch khung cùng lắm là năm trăm triệu đồng. Chúng tôi sẽ tự nguyện thu hồi một vài lô bao bì tồn kho, in lại nhãn mới, điều chỉnh lại tỷ lệ hạt nhựa xuống dưới ngưỡng công bố, hoặc cùng lắm là tạm dừng dây chuyền ép phụ gia ở nhà máy số 2 trong vài tuần để ‘bảo trì kỹ thuật’.”

Vinh hơi nghiêng người tới trước, giọng trầm xuống đầy sức nặng:

“Với một tập đoàn có doanh thu hàng năm vượt mức sáu trăm tỷ đồng như GreenMax, năm trăm triệu tiền phạt và vài ba bài báo chỉ trích thoáng qua trên các diễn đàn mạng chỉ là những vết muỗi cắn lên tấm giáp inox. Nó không làm chúng tôi xước một móng tay. Nhưng tôi là một nhà đầu tư thực tế. Tôi không muốn lãng phí thời gian, công sức và tiền bạc vào những cuộc cắn xé pháp lý vụn vặt, vừa làm phân tán thị trường, vừa làm xấu đi hình ảnh chung của ngành vật liệu sinh học mà chúng ta đều đang khai thác. Hôm nay tôi ngồi ở đây không phải để đe dọa cô, cũng không phải để xin cô thương xót. Tôi đến để trao cho cô một chiếc chìa khóa vàng.”

Vinh dùng ngón trỏ gõ nhẹ lên tập hồ sơ ba tiếng giòn giã:

“Đây là bản đề xuất chào mua toàn bộ một trăm phần trăm cổ phần của Công ty Cổ phần Mộc Nhiên. Mức giá tôi đặt lên bàn đàm phán sáng nay là mười hai tỷ đồng tiền mặt. Toàn bộ số tiền sẽ được giải ngân một lần duy nhất qua tài khoản ngân hàng của cô ngay trong buổi chiều sau khi chúng ta hoàn tất thủ tục chuyển nhượng tại Sở Kế hoạch và Đầu tư.”

Con số *mười hai tỷ đồng* được thốt ra rành rọt, trôi chảy, rơi tõm vào không gian tĩnh lặng của bến rạch như một khối thuốc nổ phát hỏa ngầm dưới đáy nước.

Lồng ngực Nhiên thắt nghẹn lại trong tíc tắc. Dù đã chuẩn bị tinh thần cho những đòn tâm lý của đối thủ, con số khổng lồ ấy vẫn giáng một đòn choáng váng vào hệ thần kinh đang căng như dây đàn của cô. Mười hai tỷ đồng. Một con số không tưởng đối với một doanh nghiệp khởi nghiệp non trẻ đang phải đếm từng đồng bạc lẻ để thanh toán tiền điện ba pha vào mỗi cuối tháng.

Ánh mắt Vinh bén như dao cạo, thu trọn từng biến đổi nhỏ nhất trên gương mặt tái nhợt của Nhiên: cái chớp mắt rất nhanh, hơi thở khẽ hẫng đi một nhịp và cơ hàm khẽ cắn chặt. Ông ta mỉm cười, bắt đầu tung ra những đòn tấn công tâm lý đã được tính toán chính xác đến từng miligram:

“Tôi biết rất rõ cô đang phải gánh trên vai những gì, Nhiên ạ. Tôi đã cho kiểm tra toàn bộ bức tranh tài chính của Mộc Nhiên, và thậm chí cả lịch sử cá nhân của cô. Cô là một kỹ sư vật liệu tài ba, một bộ óc sáng tạo xuất sắc mà tôi vô cùng trân trọng, nhưng cô lại là một nhà điều hành quá dại dột khi để cảm xúc chi phối những con số. Mười hai tỷ đồng tiền mặt. Sau khi trừ đi phần phân chia theo tỷ lệ vốn góp của hai người đồng sáng lập là anh Minh và cô Phương, phần cá nhân cô bỏ túi sẽ không dưới sáu tỷ đồng.”

Vinh ngừng lại một nhịp, hạ giọng xuống mức thì thầm đầy ma mị, như một con rắn đang trườn êm qua thảm cỏ:

“Sáu tỷ đồng tiền mặt cầm tay. Số tiền đó thừa đủ để ngay trưa nay, cô bước thẳng vào chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp ở Bến Lức, đặt tiền lên bàn để tất toán dứt điểm cả gốc lẫn lãi khoản vay bốn trăm triệu đồng mà cô đã liều lĩnh giấu gia đình mang thế chấp thửa đất vườn rộng ba trăm bốn mươi mét vuông của ba má cô dưới xã Long Phụng, Cần Giuộc. Cô sẽ lập tức chuộc lại cuốn sổ đỏ danh dự đó, mang về đặt tận tay ông Hòa trước bữa cơm chiều. Cô sẽ vĩnh viễn xóa bỏ được nỗi ám ảnh kinh hoàng về cảnh phát mại tài sản của cơ quan thi hành án—nỗi ám ảnh từng khiến người cha già của cô suy sụp, bạc trắng mái đầu sau vụ vỡ nợ vì đứng ra bảo lãnh tín dụng ba mươi năm về trước.”

Từng từ, từng chữ của Đỗ Quang Vinh như những mũi kim tiêm tẩm thuốc độc chích thẳng vào vùng ký ức đau đớn nhất mà Nhiên cố chôn chặt dưới đáy lòng.

Ông ta biết. Ông ta biết tường tận từ diện tích thửa đất hương hỏa ở Cần Giuộc, món nợ ngân hàng mà mỗi lần nghĩ đến là lồng ngực cô lại buốt nhói, cho đến vết thương quá khứ của ba cô—người đàn ông quanh năm lam lũ với mấy liếp rau muống, luôn giật mình thảng thốt mỗi khi có tiếng còi xe máy lạ dừng trước ngõ. Vinh không chỉ nghiên cứu đối thủ qua các báo cáo tài chính; ông ta đã giải phẫu toàn bộ đời sống cá nhân của cô để tìm ra điểm huyệt chí mạng nhất.

“Không chỉ có vậy đâu, cô kỹ sư,” Vinh tiếp tục rót mật vào tai cô bằng một chất giọng trầm ấm, chân thành đến mức rợn người. “Sau khi đã trả sạch nợ nần cho gia đình, cô vẫn còn hơn năm tỷ rưỡi gửi tiết kiệm kỳ hạn một năm. Với lãi suất hiện tại, mỗi tháng tiền lãi đẻ ra đã đủ để cô thuê hoặc mua trả góp một căn hộ chung cư cao cấp ngay trung tâm Quận 7. Cô có thể đưa ba má lên thành phố, cho họ được hưởng chế độ chăm sóc y tế tốt nhất ở bệnh viện quốc tế mà không phải lo nghĩ chuyện viện phí. Cô có thể ung dung tài trợ toàn bộ học phí và chi phí sinh hoạt cho em gái cô sang Pháp học thạc sĩ luật quốc tế—ước mơ mà con bé đã phải gác lại suốt hai năm qua để đi làm trợ lý pháp lý giá rẻ phụ giúp cô.”

Gió từ mặt rạch thốc lên từng cơn ràn rạt, cuốn theo những giọt nước ẩm lạnh phả vào da thịt. Nhiên thấy sống lưng mình lạnh toát.

Sự cám dỗ mà Vinh đưa ra quá khủng khiếp. Nó không đơn thuần là sự quyến rũ của lối sống xa hoa, nhung lụa, mà nó đánh trúng vào khát khao sâu thẳm nhất của một con người đang kiệt quệ: *khát khao được trút bỏ gánh nặng*.

Đó là lời hứa hẹn về sự giải thoát. Trút bỏ những đêm thức trắng bên bồn ủ men vi sinh nồng nặc mùi chua, trút bỏ tiếng còi báo động chói tai réo rắt lúc hai giờ sáng khi trục máy ép ba tấn bị kẹt phôi xơ, trút bỏ cảm giác buốt ruột thắt gan mỗi ngày hai mươi lăm hàng tháng khi tài khoản công ty cạn kiệt mà danh sách lương của hai mươi công nhân vẫn nằm trơ trọi trên bàn. Chỉ cần một chữ ký, một cái gật đầu, cô sẽ bước ra khỏi vũng lầy này như một người chiến thắng—một nữ doanh nhân trẻ khởi nghiệp thành công, bán công ty với giá triệu đô, giải cứu gia tộc và sống một cuộc đời an nhàn, tự do tự tại. Đó là một chiếc phao cứu sinh bằng vàng ròng thả xuống ngay giữa lúc cô đang chìm dần dưới dòng xoáy xiết.

Nhìn thấy ánh mắt Nhiên trầm mặc, hàng mi khẽ run rẩy nhìn xuống mặt bàn, nụ cười trên môi Vinh càng thêm đậm nét. Ông ta tin chắc rằng bức tường thành đạo đức cuối cùng của cô gái trẻ đã bắt đầu rạn nứt trước sức nặng của đồng tiền. Vinh đổi tư thế ngồi, hai khuỷu tay chống lên bàn, ánh mắt sắc lẹm khóa chặt lấy Nhiên, giọng điệu chuyển từ xoa dịu sang công kích thực tế tàn nhẫn:

“Cô Nhiên, đã đến lúc cô phải bước ra khỏi giấc mơ màu hồng của một nhà nghiên cứu để nhìn thẳng vào bản chất trần trụi của thương trường rồi. Những câu khẩu hiệu hoa mỹ mà cô và các cộng sự rao giảng suốt mấy tháng qua—nào là ‘sứ mệnh bảo vệ hành tinh xanh’, nào là ‘sinh kế bền vững cho người nông dân’, nào là ‘kinh doanh bằng sự tử tế’... Nói cho cùng, đó chỉ là sự lãng mạn viển vông, ấu trĩ của những đứa trẻ mới tập tành bước chân vào kinh tế thị trường! Trái đất này không thể được cứu rỗi bằng vài ba cái máy ép cơ khí cũ kỹ công suất ba tấn mua thanh lý từ Đài Loan, cũng không thể sạch hơn nhờ vài chục hộ nông dân cặm cụi phơi bã mía thủ công trên bờ ruộng. Đó là ảo tưởng thuần túy của những kẻ chỉ quen ngồi trong phòng thí nghiệm vô trùng!”

Vinh gõ mạnh đầu ngón tay xuống mặt bàn kính, tạo nên những tiếng động dứt khoát như búa gõ định đoạt số phận:

“Thế giới kinh doanh hiện đại vận hành bằng một quy luật duy nhất: bài toán kinh tế học quy mô! Cô hãy nhìn lại bài toán giá thành của chính mình xem. Một chiếc khay nhựa xốp truyền thống của các cơ sở tư nhân ngoài Chợ Lớn bán ra với giá bao nhiêu? Sáu trăm đồng một chiếc! Trong khi đó, chiếc khay bã mía của Mộc Nhiên cô làm ra, cộng đủ chi phí khấu hao máy móc, tiền thu mua sợi sạch, tiền men vi sinh, giá thành xuất xưởng đã chạm mức một ngàn sáu trăm đồng. Cô tự hào vì sản phẩm của cô phân hủy hoàn toàn trong lòng đất sau chín mươi ngày. Nhưng ngoài xã hội kia, có bao nhiêu người tiêu dùng sẵn sàng trả gấp ba lần tiền để mua một chiếc hộp đựng cơm trưa bình dân? Vài trăm trí thức văn phòng có thu nhập cao ở Quận 1? Vài chục chuỗi quán cà phê sang trọng như Nắng Sớm hay Tâm An?”

Vinh cười khẩy, lắc đầu:

“Thị trường đại chúng ngoài kia có một trăm triệu dân! Đa phần trong số họ là công nhân, là người lao động nghèo, là những chủ quán cơm bình dân ven đường. Họ thực dụng đến tàn nhẫn, vì cuộc mưu sinh buộc họ phải đắn đo từng tờ tiền lẻ. Muốn sản phẩm xanh thực sự thay thế được nhựa nguyên sinh, điều kiện tiên quyết không phải là cô đạo đức đến đâu, không phải là cô yêu thiên nhiên đến mức nào, mà là sản phẩm của cô phải rẻ mạt đến mức tương đương đồ nhựa, và quy mô sản xuất của cô phải khổng lồ đến mức phủ kín mọi ngóc ngách của hệ thống phân phối!”

Vinh vung tay lên một cách dứt khoát:

“Chỉ có GreenMax mới đủ năng lực làm được điều đó! Chúng tôi có ba cụm nhà máy tự động hóa hoàn toàn đặt tại Khu công nghiệp Tân Đức, có hàng trăm tỷ đồng vốn lưu động sẵn sàng chịu lỗ để chiếm lĩnh thị trường, có quan hệ phủ kín toàn bộ các hệ thống siêu thị lớn nhỏ từ Bắc chí Nam. Khi tôi thâu tóm Mộc Nhiên, tôi sẽ lấy công thức xử lý enzyme sinh học của anh Tùng và nhãn hiệu của cô như một mảnh ghép công nghệ cao cấp. Chúng tôi sẽ đưa nó vào dây chuyền ép bốn đầu dập công suất lớn, dập hàng triệu sản phẩm mỗi ngày, ép giá thành xuống dưới mức tám trăm đồng. Đó mới là cách bảo vệ môi trường trên thực tế! Còn những thứ tình cảm ủy mị về việc lo cho cuộc sống của người nông dân hay văn hóa doanh nghiệp gia đình... thứ lỗi cho tôi nói thẳng, trong guồng quay của tư bản hiện đại, nó chỉ là thứ chi phí thừa thãi, là lực cản vô tích sự làm chậm tốc độ bành trướng quy mô mà thôi!”

Nhiên vẫn ngồi bất động. Từng lời nói của Vinh dội vào tai cô như những đợt sóng va đập vào vách đá.

Ban đầu, khi ông ta nhắc đến món nợ của gia đình và nỗi đau của người cha già, một cảm giác nhức nhối cay đắng đã dâng lên cuống họng cô. Nhưng kỳ lạ thay, khi Vinh càng nói say sưa về sức mạnh của quy mô, càng miệt thị những giá trị đạo đức và tình người trong kinh doanh, thì những đợt sóng giận dữ trong lòng cô lại dần dần lắng xuống. Thay vào đó là một sự tỉnh táo lạnh ngắt, một sự sáng suốt lạ kỳ lan tỏa khắp các nơ-ron thần kinh.

Nhiên không cắt lời ông ta. Bằng sự điềm tĩnh và cẩn trọng đã được tôi luyện qua hàng ngàn giờ quan sát các phản ứng hóa học trong phòng lab, cô vươn hai bàn tay gầy guộc ra, kéo tập hồ sơ dự thảo M&A dày cộp về phía mình.

*Xoẹt.*

Tiếng trang bìa da nặng trịch mở ra, phả vào mũi cô mùi mực in laser và mùi hóa chất xử lý giấy nồng nặc. Từng trang tài liệu được đánh máy công phu bằng phông chữ chuẩn mực, các điều khoản tài chính được trình bày mạch lạc, kín kẽ với hàng loạt con số tạm ứng, ký quỹ và lộ trình chuyển tiền mặt cực kỳ hấp dẫn. Mọi thứ được thiết kế như một tấm thảm nhung êm ái trải dài dưới chân cô.

Nhưng Nhiên không dừng lại ở những con số chia chác tiền bạc. Ngón tay trỏ của cô lật nhanh qua các điều khoản sở hữu trí tuệ, lướt qua các cam kết miễn trừ trách nhiệm pháp lý cá nhân, và dừng lại ở trang bốn mươi bảy—Chương 5: *“Kế hoạch Tái cấu trúc Vận hành Hậu Sáp nhập”*.

Ánh mắt cô lập tức bị thu hút bởi những dòng chữ in nghiêng cỡ chữ nhỏ xíu nằm khiêm tốn dưới các điều khoản bổ trợ kỹ thuật. Từng câu chữ hiện lên rõ mồn một:

*“...Điều 5.2: Tối ưu hóa chuỗi cung ứng nguyên liệu thô: Trong thời hạn hai mươi bốn (24) tháng kể từ ngày ký biên bản bàn giao, Bên Mua có toàn quyền định đoạt, tái cấu trúc hoặc chấm dứt vô điều kiện hoạt động tại bất kỳ cơ sở sản xuất, trạm thu mua sơ chế nào của Bên Bán nếu đơn vị đó không đạt chỉ số biên lợi nhuận trước thuế, khấu hao và lãi vay (EBITDA margin) tối thiểu 22% theo chuẩn kiểm toán của Tập đoàn...”*

*“...Điều 5.3: Quy hoạch vùng nguyên liệu tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú: Căn cứ vào bài toán chi phí vận tải đường bộ, Bên Mua bảo lưu quyền đơn phương chấm dứt Thỏa thuận Đối tác Chiến lược thời hạn năm năm đã ký giữa Mộc Nhiên và Hợp tác xã Tân Phú. Đóng cửa hoàn toàn Trạm thu mua sơ chế địa phương tại ấp 3, chuyển toàn bộ việc tiếp nhận và xử lý thô bã mía về cụm chế biến tập trung có sử dụng phụ gia hóa chất tại KCN Đức Hòa nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành và quản lý kho bãi...”*

*“...Điều 5.6: Nhân sự và tái cơ cấu lao động hiện hữu: Áp dụng quy trình tinh giản đối với khối lao động phổ thông trong thời hạn tối đa sáu (06) tháng. Toàn bộ các hợp đồng lao động không xác định thời hạn và hợp đồng mùa vụ tại xưởng sản xuất Tân Kiên và trạm thu mua Tân Phú sẽ được Bên Mua đơn phương thanh lý theo quy định trợ cấp tối thiểu của Bộ luật Lao động hiện hành, ngay khi hệ thống dây chuyền ép bốn đầu dập tự động hóa của Bên Mua hoàn tất việc chuyển giao công nghệ và vận hành thử nghiệm đạt công suất thiết kế...”*

Nhiên ngừng đọc. Bàn tay cô siết chặt lấy mép giấy trắng láng bóng đến mức những nếp nhăn nham nhở hằn sâu vào mặt giấy. Lớp da mỏng manh nơi các khớp ngón tay trắng bệch ra vì lực bóp quá mạnh.

Cô ngước mắt lên nhìn vào khoảng không mịt mờ sương trắng ngoài con rạch.

Đằng sau những thuật ngữ kinh tế lạnh lùng như *“tối ưu hóa chuỗi cung ứng”*, *“biên lợi nhuận EBITDA”*, hay *“tinh giản lao động phổ thông”* kia là gì?

Là khuôn mặt sạm đen vì nắng gió, chằng chịt những nếp nhăn chân chim của ông Sáu Thành—người nông dân già đã dám đứng thẳng lưng giữa hội trường hợp tác xã Tân Phú, gạt phắt chiếc vali chứa một tỷ đồng tiền mặt mà tay chân của GreenMax mang tới để mua chuộc, dõng dạc tuyên bố sẽ ký hợp đồng năm năm bán bã mía cho Mộc Nhiên vì tin vào chữ tín của một đứa cháu kỹ sư.

Là hình ảnh chú Bảy Đờn cùng hàng chục bà con nông dân đầu trần chân đất, thức trắng những đêm mưa bão ngập đồng ngập bãi, dùng từng tấm bạt dứa che chắn cho các gò bã mía cao ngút, cào xới thâu đêm suốt sáng để giữ cho những thớ sợi cellulose không bị nước mưa làm cho lên men thối rữa trước ngày xe tải của cô về lấy hàng.

Là đôi bàn tay thô ráp, nứt nẻ và bám đầy dầu mỡ của chị Lan—người quản đốc xưởng sản xuất đã không màng nguy hiểm lao vào dập cầu dao điện tổng trong đêm hệ thống thủy lực bị quá nhiệt, cứu cả phân xưởng thoát khỏi một vụ hỏa hoạn kinh hoàng. Người phụ nữ ấy đã từng nuốt nước mắt ném trả bọc tiền hối lộ một trăm triệu đồng của chính em ruột mình vào sọt rác, chỉ để giữ trọn sự trong sạch và danh dự của một người thợ kỹ thuật chân chính.

Là nụ cười bẽn lẽn, ngượng nghịu của cậu thanh niên tên Nam khi được Nhiên tự tay băng bó vết bỏng hơi nước ở cánh tay. Là ánh mắt rạng rỡ, đầy tự hào của những chị phụ nữ nông thôn quanh năm chỉ biết quanh quẩn với đồng áng, nay lần đầu tiên được mặc áo đồng phục công nhân, chăm chú lắng nghe cô hướng dẫn cách nhìn màn hình điều khiển và cân chỉnh các mắt cảm biến quang điện trên nền bê tông mới còn nồng mùi vôi ở xưởng Tân Kiên.

Tất cả những con người bằng xương bằng thịt ấy. Tất cả những giọt mồ hôi mặn chát, những vết chai sạn trên bàn tay, những giọt nước mắt nhẫn nhục và niềm tin son sắt, mộc mạc mà họ đã dốc cạn để trao gửi vào hai chữ Mộc Nhiên... Dưới mắt của Đỗ Quang Vinh và cỗ máy nghiền tư bản GreenMax, họ chỉ được định giá bằng một cụm từ vô hồn và tàn nhẫn: *“Chi phí thừa thãi cần tinh giản”*.

Nếu ngón tay cô cầm bút ký vào bản hợp đồng này, chiếc chìa khóa vàng của Vinh sẽ lập tức mở toang cánh cửa dẫn cô đến sự an nhàn nhung lụa. Món nợ bốn trăm triệu sẽ tan biến như bọt xà phòng. Thửa đất hương hỏa ở Cần Giuộc sẽ vĩnh viễn thuộc về gia đình cô. Ba má cô sẽ có nhà cao cửa rộng, em gái cô sẽ bước lên máy bay sang trời Âu hoa lệ, và bản thân cô sẽ rũ bỏ được mọi cơn đau đầu kinh niên, mọi gánh nặng sinh tử của một kiếp làm chủ xưởng.

Nhưng đổi lại, trạm thu mua Tân Phú sẽ bị GreenMax san phẳng sau hai mươi bốn tháng. Ba mươi lăm hộ nông dân chân lấm tay bùn từng sát cánh bên cô sẽ bị đẩy trở lại ngõ cụt bấp bênh, để rồi lại bị GreenMax ép giá thu mua xuống tận đáy mạt rệp. Toàn bộ công nhân xưởng Tân Kiên—những người đã coi xưởng như ngôi nhà thứ hai, những người đã chung lưng đấu cật chia nhau từng gói mì tôm trong những ngày Mộc Nhiên nợ lương—sẽ bị tống ra ngoài lề đường bằng một tờ quyết định thanh lý hợp đồng lạnh ngắt kèm theo vài đồng tiền trợ cấp rẻ mạt.

Cô sẽ dùng danh dự của chính mình, dùng mồ hôi nước mắt của hàng chục con người đã tin tưởng cô tuyệt đối, để mua lấy một tấm vé thoát thân êm ấm và ích kỷ cho riêng bản thân mình sao?

Một nụ cười khẽ nở trên khóe môi Nhiên.

Đó không phải là nụ cười gượng gạo hay cay đắng, mà là một nụ cười nhẹ nhõm, thanh thản đến lạ lùng. Giống như một người lữ hành sau những dằn vặt khôn nguôi giữa ngã ba đường tăm tối bỗng nhiên nhìn thấy ngọn hải đăng rực sáng, chỉ rõ lằn ranh giới hạn cuối cùng của lương tri mà đôi chân mình tuyệt đối không bao giờ được phép bước qua.

Nhiên từ tốn khép tập hồ sơ lại.

*Bộp.*

Tiếng gập của bìa da vang lên dứt khoát trên mặt bàn kính phẳng lặng. Cô dùng hai ngón tay đẩy tập tài liệu trượt ngược trở lại mép bàn phía Đỗ Quang Vinh, chuẩn xác và không hề có một chút do dự.

Vinh nhướng đôi lông mày rậm rạp, trong mắt thoáng hiện một nét ngạc nhiên khó hiểu trước hành động dứt khoát của cô:

“Sao thế cô Nhiên? Các điều khoản thanh toán có điểm nào chưa thỏa đáng? Hay cô cần thêm thời gian vài ngày để cô luật sư Uyên bên cạnh cô rà soát lại các câu chữ pháp lý?”

“Không cần đâu, thưa ông Vinh,” Nhiên ngồi thẳng lưng, nhìn thẳng vào đôi mắt sắc bén sau cặp kính không viền của đối thủ. Giọng cô cất lên rất nhẹ, không hề cao giọng hay gay gắt, nhưng từng âm tiết rành rọt, đanh thép như tiếng đe búa gõ vào kim loại lạnh. “Tôi đã đọc rất kỹ từng điều khoản trong này. Và câu trả lời của tôi là: Mộc Nhiên không bán.”

Nụ cười lịch thiệp trên khuôn mặt Vinh vụt tắt. Gương mặt vuông vức của người đàn ông quyền lực bỗng chốc cứng đờ lại như hóa đá. Ông ta nhìn cô như thể không tin vào thính giác của chính mình:

“Cô nói cái gì? Cô có nhận thức được mình vừa thốt ra điều gì không hả? Mười hai tỷ đồng tiền mặt! Đó là con số mà cả ba đời nhà cô đi làm kỹ sư hay làm nông nghiệp cũng không bao giờ gom góp nổi. Cô từ chối một lối thoát danh dự như thế này để tiếp tục ôm lấy đống sắt vụn ba tấn ở Tân Kiên và mấy cái bãi rác bã mía ẩm mốc ngoài đồng à? Cô đang muốn tự sát tài chính đấy à?”

“Ông Vinh này,” Nhiên bình thản đáp, ánh mắt cô trong veo và sáng quắc, không hề né tránh sự giận dữ đang bốc lên trong mắt đối phương. “Ông là một doanh nhân sành sỏi, một nhà đầu tư có bộ óc tính toán siêu việt, nhưng có một điều vô cùng căn bản mà ông đã nhầm lẫn tai hại: ông đã đánh đồng giữa hai khái niệm hoàn toàn khác biệt—đó là ‘giá cả’ và ‘giá trị’.”

Nhiên chỉ ngón tay về phía tập hồ sơ xanh thẫm:

“Trong bản hợp đồng này, ông đã định giá Mộc Nhiên mười hai tỷ đồng. Ông hào phóng tặng cho tôi một con đường thoát thân êm ấm, một cuộc sống giàu sang nhung lụa. Nhưng đổi lại, ông đòi quyền xóa sổ trạm thu mua Tân Phú sau hai năm, đòi đuổi việc toàn bộ những người công nhân đã cùng tôi gây dựng từng viên gạch đầu tiên ngay khi dây chuyền tự động của ông đi vào hoạt động. Đối với ông, người nông dân và người công nhân chỉ là những công cụ sản xuất, là những con số cơ học nằm ở cột chi phí biến đổi, có thể tùy tiện vứt bỏ sau khi đã vắt kiệt giá trị thặng dư. Nhưng đối với tôi, Mộc Nhiên không phải là một nhãn hiệu thương mại sinh ra để làm bàn đạp cho việc thoái vốn làm giàu cá nhân. Mộc Nhiên là một lời cam kết sống còn.”

Nhiên hơi nghiêng người về phía trước, ánh nhìn xoáy sâu vào tâm can kẻ đối diện:

“Giá trị của chúng tôi không nằm ở việc một chiếc khay được máy ép dập ra nhanh hơn bao nhiêu giây, hay rẻ hơn đối thủ vài trăm đồng nhờ vào những chiêu trò gian lận hạt nhựa và hóa chất độn. Giá trị của Mộc Nhiên nằm ở chỗ: người nông dân nghèo ở Tân Phú bán được phụ phẩm nông nghiệp với một mức giá công bằng, minh bạch, giúp họ có thêm thu nhập nuôi con cái ăn học mà không còn nơm nớp lo sợ bị thương lái ép giá; người công nhân bước chân vào xưởng Tân Kiên được đối xử như một con người tử tế, được trang bị bảo hộ lao động an toàn, được bảo đảm tính mạng và có một mức lương xứng đáng với mồ hôi họ đổ ra; và người tiêu dùng khi cầm trên tay sản phẩm của chúng tôi có thể hoàn toàn yên tâm rằng con em họ đang sử dụng một vật phẩm thực sự sạch, phân hủy tự nhiên vào đất mẹ mà không để lại một hạt vi nhựa độc hại nào cho thế hệ mai sau!”

Vinh nghe xong bỗng bật cười thành tiếng. Nhưng lần này không còn là tiếng cười trầm thấp, lịch thiệp ban đầu, mà là một chuỗi cười gằn cay độc, chất chứa toàn bộ sự phẫn nộ của một kẻ độc tài bị từ chối thẳng thừng:

“Thuyết giảng đạo đức! Lại là bài ca đạo đức rẻ tiền của những kẻ thất bại! Cô Nhiên, cô vẫn chỉ là một con nhóc ngây thơ chơi trò đóng vai doanh nhân cứu thế! Cô nghĩ cái chuỗi Nắng Sớm hay siêu thị Tâm An kia sẽ trung thành với cô mãi mãi vì cái gọi là ‘sự tử tế’ đó sao? Cô nghĩ ba mươi lăm hộ nông dân ở Tân Phú kia sẽ không quay lưng lại với cô khi GreenMax chúng tôi chỉ cần nâng giá thu mua bã mía lên thêm hai trăm đồng một ký sao? Tôi nói cho cô biết: khi dòng tiền của cô đứt gãy, khi dàn máy ép cũ kỹ của cô nổ tung vì quá tải, khi cô không còn tiền mặt trong tài khoản để trả lương cho công nhân vào mùng năm hàng tháng... chính những người nông dân và những người thợ mà cô đang ra sức che chở kia sẽ là những kẻ đầu tiên quay mũi giáo lại nguyền rủa cô!”

“Họ đã không hề quay lưng khi ông cho người xách vali một tỷ đồng tiền mặt về tận trụ sở hợp tác xã Tân Phú để mua đứt họ,” Nhiên ngắt lời ông ta, giọng nói đanh lại khiến nụ cười của Vinh nghẹn lại nơi cổ họng. “Và họ sẽ không bao giờ quay lưng, chừng nào Mộc Nhiên còn giữ trọn sự minh bạch và chữ tín với họ! Chúng tôi có thể đi chậm hơn GreenMax, quy mô nhà xưởng của chúng tôi lúc này có thể chỉ bằng một góc nhỏ của các ông, nhưng từng tấc đất, từng viên gạch trong nền móng của Mộc Nhiên đều được xây dựng bằng sự thật, chứ không phải bằng những tấm chứng chỉ chất lượng giả mạo hay những bản công bố thành phần dối trá!”

Nhiên đứng dậy. Động tác của cô dứt khoát, gọn gàng. Cô kéo lại vạt áo cardigan, chỉnh lại chiếc quai túi xách vải sờn trên vai:

“Tôi xin trả lời dứt khoát với ông lần cuối cùng: Mộc Nhiên sẽ không bao giờ bán mình cho GreenMax. Chúng tôi sẽ tiếp tục bước vào cuộc đua này đến cùng. Chúng tôi sẽ cạnh tranh sòng phẳng với ông ngoài thị trường bằng kết quả kiểm định độc lập của các viện đo lường, bằng hệ thống truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng rõ ràng, và bằng niềm tin của những người tiêu dùng tỉnh thức. Hãy để thị trường và pháp luật đưa ra phán quyết cuối cùng xem ai mới là người thực sự có quyền tồn tại!”

Đỗ Quang Vinh ngồi chết trân trên chiếc ghế mây. Lớp mặt nạ điềm tĩnh, nhã nhặn của một quý ông thành đạt hoàn toàn biến mất. Gương mặt ông ta sầm tối lại, tím tái vì cơn thịnh nộ bị dồn nén đến tột cùng. Đôi mắt hẹp dài sau gọng kính lóe lên những tia nhìn sắc lạnh, hung hiểm như loài bò sát chuẩn bị vồ mồi. Ông ta không thèm chạm tay vào tập hồ sơ M&A đang nằm trơ trọi trên bàn nữa, chỉ từ từ ngả người ra sau, cất giọng rít qua kẽ răng:

“Được lắm. Bản lĩnh lắm, cô Nguyễn An Nhiên. Nhưng cô hãy ghi nhớ kỹ lấy lời tôi hôm nay: thương trường khốc liệt không phải là cái giảng đường đại học để cô đứng trên bục giảng rao giảng lý thuyết đạo đức, và nhiệt huyết lý tưởng của cô không thể nào đánh bại được giới hạn sinh lý của cơ thể con người!”

Ánh mắt Vinh như hai mũi khoan xoáy sâu vào những quầng thâm xám ngoét dưới bọng mắt cô, nhìn vào gò má hóp lại xanh xao và bàn tay đang khẽ run rẩy bám vào thành ghế vì kiệt sức:

“Tôi đã chứng kiến hàng trăm kẻ khởi nghiệp mang lý tưởng cao đẹp bước chân vào thương trường với đôi mắt rực lửa như cô. Và tất cả bọn họ đều có chung một kết cục thảm hại! Cô có thể cứng đầu trước mười hai tỷ đồng tiền mặt, cô có thể không sợ các án phạt hay các vụ kiện tụng dân sự kéo dài, nhưng cơ thể cô thì không biết nói dối! Cô đang làm việc mười tám tiếng một ngày, cô tự mình gánh vác từ công thức enzyme trong phòng lab cho đến từng con ốc vít rỉ sét dưới gầm máy ép, từ việc đối phó với ngân hàng cho đến việc giải quyết từng lá đơn khiếu nại. Cô nghĩ da thịt cô được đúc bằng thép nguội chắc?”

Vinh nhếch mép, buông ra một lời nguyền rủa cay độc, lạnh lùng như một bản cáo trạng tàn nhẫn:

“Dàn máy dập bốn đầu tự động mà cô đặt gia công ở xưởng cơ khí Thủ Đức cần ít nhất sáu tuần nữa mới có thể lắp ráp hoàn thiện. Các cuộc thanh tra nhãn mác của Cục Quản lý Thị trường sẽ kéo dài hàng tháng trời mới có kết luận chính thức. Để tôi chống mắt lên xem cô và xưởng Tân Kiên của cô cầm cự được bao lâu trước khi các đơn hàng mới dồn dập đổ về đè bẹp dí các người! Tôi cảnh báo trước cho cô biết: cô sẽ kiệt sức và gục ngã trên vũng dầu máy trước khi kịp nhìn thấy ngày nhà máy mới của cô thành hình!”

Nhiên không đáp lại một lời nào. Ánh mắt cô nhìn thẳng vào khuôn mặt đang méo mó vì tức giận của Đỗ Quang Vinh một lần cuối, khẽ cúi đầu chào theo phép lịch sự tối thiểu của một đối tác kinh doanh, rồi xoay người bước thẳng ra phía lối đi lát ván gỗ.

Từng bước chân bước qua cây cầu gỗ bắc ngang con rạch dường như nặng như đeo chì. Những lời cảnh báo cay độc của Vinh như những tảng đá vô hình ngàn cân đè nặng lên tâm trí cô. Không phải vì cô sợ hãi những đòn thù thương mại sắp tới của GreenMax, mà bởi vì một sự thật tàn nhẫn đang hiển hiện ngay trong từng mạch máu của cô: Đỗ Quang Vinh đã nói đúng một điều—cơ thể cô thực sự đã đi đến giới hạn chịu đựng cuối cùng.

Cơn đau nửa đầu tích tụ qua nhiều tuần làm việc thâu đêm suốt sáng, bị dồn nén suốt cuộc đấu trí căng thẳng vừa qua, bỗng nhiên bùng phát dữ dội như một vụ nổ ngầm trong hộp sọ.

Một luồng xung điện nhức buốt giật mạnh từ đốt sống cổ phóng thẳng lên đỉnh đầu, lan tỏa ra hai bên thái dương, giật từng hồi theo nhịp tim đang đập loạn xạ. Cảnh vật xung quanh—dòng rạch Bến Lức đục ngầu phù sa, rặng dừa nước ngả nghiêng trong gió sớm, cây cầu gỗ ọp ẹp dưới chân—bỗng nhiên chao đảo, xoay tròn rồi nghiêng ngả như một bức tranh sơn dầu bị nước tạt nhòe nhoẹt.

Nhiên thấy lồng ngực mình nghẹn đặc lại, không khí buổi sớm bỗng trở nên loãng toẹt và bỏng rát trong phế quản. Một cơn buồn nôn cồn cào từ dạ dày xộc thẳng lên cuống họng. Đôi chân cô bỗng chốc mềm nhũn ra, các khớp gối mất hết lực chống đỡ, hoàn toàn mất đi cảm giác về thăng bằng và phương hướng.

Cô cắn chặt môi dưới đến bật máu, vị tanh mặn của máu thấm vào đầu lưỡi giúp cô níu giữ chút ý thức mong manh cuối cùng. Cô cố gượng bước nốt ba bậc tam cấp bằng gạch tàu dẫn ra khoảng sân rải sỏi trước quán, nơi con đường nhựa nhỏ liên xã đang trải dài hun hút về phía thành phố. Gió sớm thốc mạnh vào mặt, nhưng không còn mang lại sự tỉnh táo mà chỉ khiến vòm trời trước mắt cô tối sầm lại từng mảng lớn, như thể một tấm màn nhung đen khổng lồ đang từ từ hạ xuống.

Tách... tách...

Tiếng sỏi lạo xạo dưới đế giày. Rồi một âm thanh cơ khí quen thuộc xé toạc bầu không khí đặc quánh sương mù: tiếng động cơ chiếc xe máy số nổ giòn giã từ khúc quanh con đường đất lao tới, kèm theo tiếng phanh gấp ken két miết cháy trên mặt đá dăm.

“Nhiên! Cẩn thận!”

Tiếng thét thất thanh, hoảng loạn của Minh vang lên giữa không gian tĩnh lặng ven rạch.

Ngay khi bước chân vừa chạm xuống mép bậc thềm đá cuối cùng, toàn bộ thế giới trước mắt Nhiên lộn nhào một vòng chao đảo. Đầu gối cô khuỵu xuống, cơ thể đổ sập về phía trước như một thân cây bị đốn gãy gốc. Tiếng bước chân lao tới cuống cuồng của Minh, tiếng gió rít qua rặng dừa nước và bầu trời ngoại ô mịt mờ sương sớm... tất cả đồng loạt tan biến, chìm nghỉm vào một khoảng hư vô đen đặc và câm lặng tuyệt đối.