Mùa Ẩm

Cơn mưa trái mùa xối xả đập rát mặt kính chắn gió xe khách đưa Nhiên và Minh xuôi về miền Tây, nơi con nước nổi và độ ẩm không khí đang đe dọa bóp nghẹt nguồn sống của Mộc Nhiên.

Cần gạt nước của chiếc xe đò chạy tuyến miền Tây miệt mài quét qua quét lại, phát ra những tiếng rít ken két rệu rã trên nền kính ố vàng, tạo thành những vệt bán nguyệt nhòe nhoẹt bọt nước. Ngoài ô cửa kính, bầu trời xám xịt như một tấm bạt ướt sũng trĩu nặng phủ trùm lên những rặng dừa nước ngả nghiêng theo từng cơn gió giật, và những cánh đồng trũng ngập nước trắng xóa kéo dài tít tắp đến tận chân trời mờ mịt. Bản tin áp thấp nhiệt đới bất thường phát rè rè trên chiếc loa gắn trần xe hai hôm trước rốt cuộc không hề phóng đại một chút nào; một dải mây ẩm đặc quánh kéo từ vịnh Thái Lan thốc thẳng vào đồng bằng sông Cửu Long, biến những ngày nắng ráo hiếm hoi giữa mùa khô thành một đợt mưa dầm dề, thê thiết kéo dài suốt bốn ngày đêm liên tiếp không ngơi nghỉ.

Nhiên tựa trán vào thành kính rung bần bật, lớp nỉ bọc ghế ẩm mốc phả ra thứ mùi tanh nồng khó chịu quyện với mùi dầu máy xe đò. Các khớp ngón tay cô siết chặt lấy chiếc điện thoại, màn hình vẫn còn hiển thị tin nhắn khẩn cấp gửi từ xưởng Tân Kiên lúc rạng sáng, từng dòng chữ như những vết dao cứa vào sự kiên nhẫn và sức chịu đựng của cô gái trẻ.

Chuyến xe tải tám tấn bã mía thô từ Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú chở lên ngoại ô thành phố vào lúc bốn giờ sáng đã biến thành một thảm họa sản xuất ngoài sức tưởng tượng.

Tại xưởng Tân Kiên, Võ Thanh Tùng đã túc trực sẵn ở cửa kho nguyên liệu từ nửa đêm với chiếc máy đo độ ẩm điện trở cầm tay trong túi áo. Nhưng ngay khi chiếc xe tải ba giò vừa lùi đuôi vào mái hiên, người phụ xe lật mở tấm bạt nhựa xanh cam phủ thùng xe ướt sũng, một luồng khí ẩm nồng nặc mùi men chua loét và ngai ngái thối rữa đã xộc thẳng vào mũi tất cả những người có mặt. Tùng chết lặng mất vài giây trước khi lao đến, đâm hai đầu kim kim loại của máy đo sâu vào từng bao tải bã mía vừa hạ xuống sàn xưởng. Màn hình LED kỹ thuật số nhảy số liên hồi trong sự bàng hoàng của tổ ca sáng: không phải là con số 12% tiêu chuẩn mà Mộc Nhiên khắt khe đặt ra cho dòng bao bì ép nhiệt, cũng không dừng ở mức trần chịu đựng 15% của hệ thống buồng sấy đối lưu, mà vọt thẳng lên 34,8%, 36,5%, cá biệt có những bao nằm ở góc sàn thùng xe ngập nước chạm ngưỡng 38,2%.

Bã mía không còn là những sợi xơ vàng óng, khô ráo, tơi xốp có thể dùng tay vò nhẹ mà nghe tiếng xào xạc giòn tan, mà đã bết chặt thành từng tảng nặng trĩu nước, nhớp nháp, rỉ ra thứ nước nhờn màu vàng sậm và lạnh ngắt như bùn non. Đáng sợ hơn cả, khi Tùng dùng dao rọc giấy rạch bung một bao tải ngẫu nhiên nằm ở tầng giữa của lô hàng để kiểm tra ruột phôi, ánh đèn tuýp trắng lạnh của xưởng đã rọi rõ những búi nấm mốc trắng li ti như tơ nhện. Những sợi nấm trắng đục, dày đặc ấy đã bắt đầu đâm sâu, bám rễ chằng chịt vào từng thớ sợi cellulose, biến nguồn nguyên liệu tự nhiên thuần khiết thành một ổ vi sinh vật đang sinh sôi dữ dội.

Cuộc gọi nghẹn ngào của Tùng cho Nhiên lúc năm giờ sáng đầy sự bất lực và cay đắng tột cùng: *“Chị Nhiên ơi... không thể đưa vào buồng sấy đối lưu được đâu. Nấm mốc đã ăn sâu vào cấu trúc thớ sợi rồi! Anh biết tính chất của sợi bã mía rồi đó, khi nấm men phát triển ở độ ẩm trên ba mươi phần trăm trong điều kiện yếm khí, chúng tiết ra enzyme phá hủy liên kết lignin tự nhiên. Nếu chúng ta cố tình sấy cưỡng bức rồi đưa lên bàn ép nhiệt dập khuôn ở một trăm bốn mươi độ C, các thớ sợi sẽ bị nổ bọng khí do hơi ẩm kẹt bên trong thoát ra đột ngột, khay ép ra sẽ giòn rụm như bánh đa vỡ vụn, bề mặt sùi bọt và toàn bộ lô khay sẽ bốc mùi khét mốc y hệt sự cố ở Nắng Sớm lần trước! Em và tổ ca sáng đã sàng lọc thử ba tấn đầu tiên, buộc phải loại bỏ tới bốn mươi phần trăm khối lượng nguyên liệu. Tỷ lệ phế phẩm thành phẩm dập thử sáng nay vọt lên gần năm mươi phần trăm!”*

Từng lời của Tùng như gõ búa vào màng nhĩ Nhiên suốt chặng đường gần một trăm cây số từ thành phố về miền Tây.

Loại bỏ bốn mươi phần trăm nguyên liệu đồng nghĩa với việc toàn bộ tiến độ giao hàng bù cho lô sáu ngàn khay của Phạm Đức Khải sẽ gãy đổ hoàn toàn. Uy tín mong manh mà cô vừa nhọc nhằn gầy dựng lại sau thảm họa cháy xưởng và sự cố rò rỉ hóa học sẽ tan thành mây khói. Quan trọng hơn, nếu nguồn nguyên liệu thô từ Tân Phú tiếp tục ngập úng và ẩm mốc trong những ngày mưa tới, cỗ máy ép thủy lực vừa được cha cô chắt chiu từng giọt mồ hôi đại tu sẽ phải nằm đắp chiếu, và lời cam kết về một chuỗi cung ứng bao bì sạch truy xuất nguồn gốc tận gốc rễ nông dân sẽ chết yểu ngay trước khi kịp thành hình.

Minh ngồi bên cạnh Nhiên, chiếc balo đồ nghề cơ khí kẹp chặt giữa hai đầu gối, hai bàn tay đan vào nhau đến trắng bệch các khớp xương. Anh nhìn trân trân những giọt nước mưa chảy xiết trên mặt kính xe đò, giọng trầm xuống, chất chứa nỗi phẫn nộ bị đè nén: “Đợt này ông Sáu Thành làm ăn ẩu quá, không thể chấp nhận được. Hợp đồng nguyên tắc ký hồi đầu vụ ghi bằng chữ in hoa rất rõ: độ ẩm giao nhận tại bãi phơi không được vượt quá mười lăm phần trăm. Hàng ngậm nước tới ba mươi lăm phần trăm, lại có nấm mốc trắng mọc từ ruột bao chứng tỏ bã mía đã bị ứ đọng nước mưa nhiều ngày dưới bãi phơi mà ban quản trị HTX vẫn nhắm mắt đóng bao gửi lên cho mình. Họ nghĩ xưởng mình là bãi chứa rác hay sao? Nếu chiếu theo đúng điều khoản kiểm soát chất lượng QA/QC mà chị Phương soạn thảo, xưởng mình có toàn quyền từ chối nhận hàng, lập biên bản trả về, phạt vi phạm hai mươi phần trăm giá trị lô hàng và yêu cầu HTX Tân Phú bồi thường toàn bộ chi phí vận chuyển xe tải hai chiều.”

Nhiên thở dài một hơi thật dài, ngón tay miết nhẹ thái dương đang giật lên từng cơn đau nhức nhối: “Trên giấy tờ pháp lý thì mình đúng hoàn toàn, Minh à. Không một tòa án hay trọng tài kinh tế nào có thể bắt bẻ được chúng ta. Nhưng cậu thử nghĩ xem, nếu mình lạnh lùng trả hàng và áp lệnh phạt tiền, chuyện gì sẽ xảy ra ở đầu mối Tân Phú?”

Minh im lặng. Tiếng động cơ xe đò gầm gừ khi vượt qua một cây cầu sắt cũ kỹ càng làm cho sự nín lặng giữa hai người thêm nặng nề. Là người sinh ra và lớn lên ở miệt vườn trước khi lên Sài Gòn học bách khoa, Minh hiểu rất rõ tính tình của những người nông dân miền Tây. Hợp đồng có thể ký bằng mực đen giấy trắng, con dấu tròn đỏ chót có thể có giá trị pháp lý tuyệt đối trước pháp luật, nhưng sợi dây gắn kết lòng tin giữa một công ty khởi nghiệp non trẻ như Mộc Nhiên với một hợp tác xã nông dân địa phương lại mỏng manh và nhạy cảm vô cùng. Một nét bút ký lệnh phạt có thể bảo vệ dòng tiền trước mắt, nhưng cũng có thể chặt đứt vĩnh viễn chiếc cầu nối duy nhất dẫn tới vùng nguyên liệu tự nhiên mà họ đã tốn bao công sức gây dựng.

***

Chiếc xe khách thả hai người xuống ngã ba thị trấn lúc mười giờ trưa. Mưa vẫn chưa có dấu hiệu dứt hạt, từng cơn gió giật từ mé sông Tiền thổi ràn rạt qua những rặng bần, quất những hạt nước buốt lạnh vào mặt rát rạt. Bầu trời xám xịt sà thấp xuống ngọn những rặng dừa nước ven lộ. Cả hai phải thuê hai chiếc xe ôm cũ kỹ của những bác tài địa phương, mặc những chiếc áo mưa cánh dơi mỏng dính bay phần phật, chạy vòng qua những con đường đất đỏ sình lầy trơn trượt như đổ mỡ để vào sâu trong ấp Tân Phú. Bánh xe máy đảo qua đảo lại trên những sống trâu nhão nhoét, bùn đỏ bắn lên tận thắt lưng, bám chặt vào vạt áo khoác và ba lô đựng máy móc của Minh.

Hiện trường bãi phơi nguyên liệu của Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú khi hiện ra trước mắt còn thê thảm hơn nhiều so với những gì Nhiên mường tượng qua lời kể của Tùng.

Khu đất trống rộng gần nửa héc-ta vốn là nơi phơi bã mía và rơm rạ khô ráo thơm nức mùi mật hồi tháng trước, nay đã biến thành một bãi sình lầy ngập ngụa, nước mưa màu vàng quánh ứ đọng thành từng vũng lớn lõm bõm. Con mương dẫn nước từ nhánh sông Tiền vào nội đồng bị triều cường kết hợp với lũ thượng nguồn dâng cao tràn bờ, nước ngập mấp mé mép bãi phơi. Hàng chục đống bã mía thô chất cao như những ụ rơm khổng lồ được che chắn tạm bợ bằng những tấm bạt nilon xanh cam cũ kỹ, chắp vá chằng chịt bằng những sợi dây chuối và dây bao tải rách. Gió lớn miệt vườn đã giật tung nhiều góc bạt, để lộ những mảng bã mía sũng nước, chuyển sang màu nâu xỉn đen sì vì bắt đầu phân hủy. Mùi ngai ngái nồng nặc, chua gắt của phụ phẩm nông nghiệp lên men trong nước mưa ẩm bốc lên bao trùm cả một vùng không gian ngột ngạt đến khó thở.

Tại gian nhà kho lợp mái tôn xi-măng cũ kỹ của hợp tác xã, ông Bùi Sáu Thành đang ngồi bên chiếc bàn gỗ tróc sơn, tay cầm điếu thuốc lá rê cháy dở, mắt đăm đăm nhìn ra màn mưa trắng xóa ngoài sân bãi. Khói thuốc quyện với hơi nước ẩm ướt tạo thành một làn sương mờ đục quanh gương mặt khắc khổ đầy nếp nhăn của người cựu chiến binh già. Thấy bóng Nhiên và Minh bước vào trong bộ dạng ướt sũng từ gấu quần lên đến bả vai, bùn non bám đỏ lừ đôi giày vải, ông Thành khẽ giật mình, điếu thuốc trên tay run lên một nhịp rồi vội vàng giụi tắt mẩu thuốc lá vào chiếc gạt tàn làm bằng vỏ đồ hộp rỉ sét.

“Ủa... Cô Nhiên, chú Minh? Sao mưa gió dầm dề, sình lầy lội ngập tới bắp vế vầy mà hai đứa lặn lội xuống đây đột ngột dữ vậy?” Ông Sáu Thành gượng cười, đứng dậy với lấy chiếc khăn rằn vắt trên lưng ghế gỗ đưa cho Nhiên, ánh mắt lảng tránh không dám nhìn thẳng. “Ngồi xuống đây, ngồi xuống đây đi con... Uống miếng trà nóng cho ấm cái bụng cái đã. Trời đất mấy bữa nay trở chứng dữ quá, mưa ngập tràn bờ bao, nước tràn cả vô lối đi.”

Nhiên đón lấy chiếc khăn rằn nhưng không lau mặt ngay. Cô đặt chiếc balo chống nước màu đen lên mặt bàn gỗ, kéo khóa thật chậm rãi. Tiếng dây kéo kim loại vang lên sắc lạnh trong không gian tĩnh mịch chỉ có tiếng mưa rơi trên mái tôn. Cô rút ra chiếc máy đo độ ẩm điện trở cầm tay với hai đầu kim nhọn hoắt cùng một chiếc túi nilon zip kín chứa mẫu bã mía mốc trắng mà Tùng đã cẩn thận niêm phong lúc sáng sớm.

“Chú Sáu,” giọng Nhiên nhỏ nhẹ nhưng dứt khoát lạ thường, không mang vẻ cao giọng hách dịch hay giận dữ lôi đình, mà chứa đựng một sức nặng vô hình đè nén không khí trong gian phòng. “Cháu với anh Minh bắt chuyến xe sớm nhất từ Bến xe Miền Tây xuống đây vì lô hàng tám tấn bã mía chuyển lên xưởng Tân Kiên lúc bốn giờ sáng. Chú nhìn mẫu nguyên liệu này xem.”

Nhiên mở miệng túi zip, đổ nắm bã mía bết dính lên mặt bàn. Dưới ánh sáng tự nhiên mờ đục của buổi trưa mưa dầm rọi qua khung cửa sổ không chấn song, những chấm mốc trắng li ti bám dày đặc như mạng nhện trên các sợi xơ bã mía hiện ra rõ mồn một. Mùi chua nồng của nấm men xộc thẳng vào không gian phòng họp, át cả mùi khói thuốc rê lúc nãy.

Sắc mặt ông Sáu Thành thoáng biến đổi, chuyển từ ngỡ ngàng sang bối rối tột cùng. Nhưng người đàn ông từng trải nơi sông nước này nhanh chóng xua tay, nét mặt lộ rõ vẻ phân trần vòng vo, cố tìm một lý do ngoại cảnh để khỏa lấp: “Trời đất ơi, cái này... chắc chắn là tại thằng tài xế xe tải chở lên lúc nửa đêm gặp mưa lớn dọc đường rồi! Mấy đứa biết đó, dọc đường Cai Lậy, Bến Lức mưa như trút nước, bạt xe tải loại cũ bị rách mấy mép chỉ may nên nước tạt vào thùng xe chứ đâu có gì. Ở dưới này trước khi cho tụi nhỏ bốc lên xe, tụi tui coi sóc kỹ lắm, bã mía ngoài sân tuy có ẩm chút đỉnh do cả tuần nay ông trời không có nắng gắt, nhưng làm sao mà mốc meo tới mức này được! Mấy bữa nay tui cho tụi nhỏ phủ tới hai lớp bạt nilon dày cui, chằng néo kỹ càng lắm mà cô.”

Minh không kiềm chế được nữa. Là một kỹ sư cơ khí luôn tôn trọng sự chính xác tuyệt đối của các con số và định luật vật lý, anh bước lên một bước, chống hai tay xuống mép bàn gỗ, giọng anh đanh lại: “Chú Sáu, chú đừng đổ vạ cho tài xế hay nước mưa tạt dọc đường nữa! Chiếc xe tải ba giò chạy từ bãi phơi Tân Phú này lên xưởng Tân Kiên của tụi cháu chỉ mất đúng ba tiếng hai mươi phút. Trong ba tiếng đồng hồ đó, kể cả chú có nhúng toàn bộ bã mía vào bồn nước ấm thì cũng không có một loại bào tử nấm mốc nào trên cõi đời này có thể đâm chồi, ăn sâu vào lõi tế bào sợi và phát triển thành từng búi màng trắng dày đặc như thế này được! Đây là nấm mốc hình thành từ ít nhất ba đến bốn ngày trước, ủ kín trong điều kiện yếm khí, ẩm độ cao và nhiệt độ ủ men tự nhiên của bã mía tươi. Sáng nay anh Tùng đo bằng máy đo điện trở chuyên dụng, độ ẩm trung bình toàn bộ lô hàng là trên ba mươi lăm phần trăm, cá biệt có những bao ở đáy sàn lên tới ba mươi tám phần trăm. Chú Sáu, ngưỡng hợp đồng hai bên ký kết bằng văn bản là bao nhiêu chú còn nhớ không? Dưới mười lăm phần trăm!”

Trước sự đối chất trực diện, sắc bén và không thể chối cãi về mặt kỹ thuật thực nghiệm của Minh, ông Sáu Thành lúng túng thấy rõ. Bờ vai ông so lại, ông đưa bàn tay chai sần vuốt mạnh lên mái tóc hoa râm ướt rượt mồ hôi và nước mưa, ánh mắt đảo quanh căn phòng rồi dừng lại ở những đống bã mía đang dầm mình trong bùn nước ngoài sân.

“Thì... thì tại trời đất chứ bộ tui muốn vậy sao chú Minh!” Giọng ông Thành bỗng gắt lên, âm lượng vọt cao như một phản xạ tự vệ bản năng của người nông dân khi bị dồn vào chân tường, mắt ông đỏ hoe vì uất ức. “Nông dân tụi tui trông trời, trông đất, trông mây! Nắng thì nhờ, mưa thì chịu, ông trời ổng trút nước xuống thì tụi tui biết trốn đi đâu? Mấy cô mấy chú ở thành phố, ngồi phòng máy lạnh mát rượi, bấm nút bật quạt sấy công nghiệp thì nói cái gì trên giấy tờ cũng dễ, cũng nhẹ tênh! Mưa dầm bốn ngày đêm liên tiếp không ngớt hột, sân phơi ngập nửa gang tay, bạt phủ bao nhiêu lớp cũng không ngăn nổi hơi nước mặn chát dưới đất bốc lên. Bã mía vừa ép từ mấy lò đường thủ công chuyển ra còn dính đầy mật non, gặp nước mưa ẩm ướt là nó tự động lên men sủi bọt liền, tui làm sao mà cản nổi ý trời?”

“Nếu chú biết bã mía bị ẩm và bắt đầu lên men, tại sao chú không gọi điện báo cho cháu một tiếng để hoãn chuyến xe?” Nhiên nhìn thẳng vào đôi mắt vằn tia máu của ông Sáu Thành. Ánh mắt cô không có sự trách móc cay nghiệt, không có sự phán xét bề trên, mà chỉ có một nỗi buồn sâu sắc đến nao lòng. “Sao chú vẫn cho công nhân đóng bao tầng dưới đáy, giấu những bao mốc đen vào giữa thùng xe tải rồi phủ bạt gửi vội lên cho Mộc Nhiên trong đêm? Chú có biết sáng nay xưởng cháu phải huy động toàn bộ nhân lực ca sáng để loại bỏ bốn mươi phần trăm nguyên liệu, máy ép thủy lực vừa sửa xong phải dừng hoạt động hoàn toàn, và toàn bộ đơn hàng của Nắng Sớm đang đứng trước nguy cơ vỡ tiến độ, đối mặt với mức phạt hợp đồng lên tới bốn trăm triệu đồng không?”

Con số bốn trăm triệu đồng rụng xuống gian nhà kho như một tiếng sét nổ ngang tai. Tiếng mưa rơi rào rào trên mái tôn dường như cũng bị át đi trong một khoảnh khắc ngột ngạt đến nghẹt thở.

Ông Sáu Thành khựng lại. Đôi bàn tay thô ráp, chai sần với những vết sẹo sâu hoắm do dao rọc mía cứa qua năm tháng của người cựu chiến binh khẽ run rẩy. Điếu thuốc lá rê cháy dở đã tắt ngấm từ lâu rơi xuống mặt bàn. Ông buông thõng hai tay xuống đùi, cả thân hình vạm vỡ quen dầm mưa dãi nắng bỗng chùng xuống như một thân cây chuối bị bão quật gãy gập, tước sạch toàn bộ lớp vỏ bọc gắt gỏng, cứng cỏi ban đầu. Sự giận dữ biến mất hoàn toàn, chỉ còn lại vẻ cay đắng, khốn khổ và tuyệt vọng cùng cực của một người đứng đầu đang phải gánh trên vai sinh mệnh của hàng chục con người.

“Tui... tui biết tui sai rồi cô Nhiên...” Giọng ông Thành nghẹn lại, trầm đục, run rẩy và khô khốc. “Tui giấu cô... tui cho xếp bao ẩu... là tui bậy, tui có lỗi lớn với cô và xưởng. Nhưng cô Nhiên ơi, cô có thấu được nếu chiều hôm qua tui bấm bụng gọi điện báo hủy chuyến xe đó thì chuyện gì sẽ xảy ra ở cái ấp nghèo xơ xác này không?”

Ông run run đưa cánh tay khẳng khiu chỉ ra phía bãi phơi ngoài trời, nơi có vài bóng người nhỏ thó đang mặc những mảnh áo tơi lá mỏng dính rách tả tơi, chân trần lội bì bõm dưới lớp bùn ngập tới bắp chuối để cố kéo lại từng mép bạt bị gió giật tung: “Hai mươi mấy hộ xã viên trong hợp tác xã này, người ta đã bỏ công bỏ việc đồng áng, thức khuya dậy sớm đi gom từng xe ba gác bã mía từ các lò đường thủ công rải rác khắp ba xã ven sông về đây suốt mười ngày trời ròng rã. Tiền dầu chạy máy cuộn rơm, tiền đò bốc vác qua sông, tiền thuê nhân công xốc đảo bã mía từng ngày... người ta đều phải đi vay nóng, ghi nợ ngập đầu ở tiệm tạp hóa với cây xăng ngoài đầu vàm. Họ trông chờ từng giờ từng phút vào chuyến xe tám tấn này xuất đi để nhận tiền mặt của Mộc Nhiên thanh toán về đong gạo nuôi con, trả tiền nợ phân bón, thuốc trừ sâu cho vụ lúa vừa rồi bị thất bát. Nếu chiều qua tui gọi điện báo hủy hợp đồng, bãi bã mía này coi như bỏ xó cho mục rữa thành phân rác. Mấy chục con người đó coi như mất trắng toàn bộ chi phí nhân công và vốn liếng gom góp, lấy cái gì mà ăn, lấy cái gì mà sống qua đợt mưa bão nghiệt ngã này? Tui là chủ nhiệm, tui nhìn bà con chòm xóm đói khổ, tui chịu không nổi cô ơi... Tui chỉ biết nhắm mắt cầu trời khấn phật cho chuyến xe lên tới xưởng trót lọt, rồi nghĩ trên xưởng cô có hệ thống máy sấy công nghiệp lớn thì sấy giùm tụi tui... Ai dè đâu nấm mốc nó ăn lẹ quá, nó mốc trắng tới mức đó...”

Lời thú nhận chân thật, xé lòng và chất chứa bao nỗi niềm u uất của người đứng đầu hợp tác xã khiến gian phòng rơi vào một khoảng lặng chết chóc. Chỉ còn tiếng mưa xối xả đập rầm rầm lên mái tôn xi-măng như muốn xé toạc lớp mái mục nát, và tiếng gió rít qua những khe vách nứa hở hoác.

Minh lặng lẽ mở chiếc cặp tài liệu bằng da simili mang theo, rút ra tờ biên bản vi phạm chất lượng nguyên liệu và bản dự thảo phụ lục xử phạt hợp đồng mà Lê Hoài Phương đã tỉ mỉ soạn thảo từ tối hôm trước. Trước khi hai người bước lên chuyến xe đò lúc tờ mờ sáng, Phương đã kéo tay Minh lại, dặn đi dặn lại với ánh mắt lạnh như băng của một chuyên gia tài chính: *“Không được nhượng bộ, tuyệt đối không được mềm lòng vì hoàn cảnh nông dân. Khoản phạt vi phạm hợp đồng hai mươi phần trăm và yêu cầu hoàn trả tiền ứng trước của lô hàng này là căn cứ pháp lý duy nhất để cứu dòng tiền đang cạn kiệt của chúng ta. Nếu các cậu không phạt HTX Tân Phú để thu hồi dòng tiền, Mộc Nhiên sẽ là người chết trước khi hợp đồng Nắng Sớm hoàn thành.”*

Minh nhìn sang Nhiên, ánh mắt anh giằng xé dữ dội. Anh khẽ đẩy tờ biên bản trắng tinh sang phía cô, nhưng ngón tay anh run lên và ngập ngừng giữa chừng.

Nhiên nhìn tờ biên bản xử phạt nằm ngay ngắn bên cạnh nắm bã mía mốc meo, rồi cô quay đầu, hướng ánh mắt ra màn mưa mịt mùng ngoài sân bãi.

Hình ảnh những người phụ nữ nông dân gầy gò, co ro trong chiếc áo tơi rách bươm, đôi bàn chân trần tái ngắt ngâm sâu trong bùn nước lạnh buốt để cố níu giữ từng tảng bã mía hôi thối dội thẳng vào tâm can cô gái trẻ. Một sự thức tỉnh nhói buốt, buốt lạnh hơn cả những giọt mưa ngoài trời, chạy dọc sống lưng Nhiên.

Quy chuẩn mười hai phần trăm độ ẩm nghiêm ngặt. Quy trình kiểm soát chất lượng QA/QC theo tiêu chuẩn quốc tế. Hệ thống chứng nhận ISO, hệ thống mã QR truy xuất nguồn gốc nông nghiệp tuần hoàn... Tất cả những thứ lý thuyết kỹ thuật hoàn hảo, bóng bẩy mà cô cùng Tùng và Minh dày công thiết lập trong phòng thí nghiệm trường đại học và xưởng sản xuất ngoại ô, thực chất đang vận hành dựa trên một giả định vô cùng tàn nhẫn và phi lý: đẩy toàn bộ rủi ro thiên tai, biến động thời tiết khắc nghiệt và tổn thất bảo quản nguyên liệu lên đôi vai gầy guộc, vốn đã quá mong manh của người nông dân nghèo.

Mộc Nhiên yêu cầu nguyên liệu thô phải khô kiệt dưới mười lăm phần trăm, nhưng Mộc Nhiên chưa từng chuyển giao cho Tân Phú bất kỳ một công nghệ sấy nào ngoài việc phó mặc cho ánh nắng mặt trời của ông trời. Mộc Nhiên đòi hỏi sợi xơ cellulose không được nhiễm nấm mốc, nhưng lại để người nông dân phơi phụ phẩm trực tiếp trên nền đất sình lầy và che chắn bằng những tấm bạt nilon thủng lỗ chỗ. Khi trời quang mây tạnh, Mộc Nhiên tự hào mang câu chuyện liên kết sinh kế bền vững với bà con nông dân đi thuyết trình trước các đối tác lớn ở thành phố để nhận về những tràng vỗ tay tán thưởng. Nhưng khi một cơn mưa trái mùa ập đến ngoài dự liệu, chiếc hợp đồng kinh tế lạnh lùng lại sẵn sàng vung ra chiếc roi phạt vi phạm, đẩy hàng chục gia đình xã viên vào cảnh trắng tay, nợ nần chồng chất.

*Đó không phải là phát triển bền vững. Đó chỉ là sự bóc lột tinh vi bằng cách chuyển dịch toàn bộ rủi ro từ kẻ có quyền lực sang kẻ yếu thế nhất trong chuỗi giá trị.*

Nhiên hít một hơi thật sâu, luồng không khí ẩm ướt lấp đầy lồng ngực cô nhưng làm đầu óc cô trở nên tỉnh táo phi thường. Cô đưa tay đón lấy tờ biên bản vi phạm từ tay Minh. Trước ánh mắt kinh ngạc của cả Minh lẫn ông Sáu Thành, Nhiên chậm rãi gấp đôi tờ giấy lại, rồi gấp thêm một lần nữa, đặt nó sang một bên mép bàn, đè chiếc máy đo độ ẩm lên trên.

“Chú Sáu,” Nhiên nói, giọng cô bình tĩnh lạ thường nhưng ánh mắt sáng rực lên một quyết tâm kiên định chưa từng thấy. “Cháu sẽ không ký biên bản phạt hợp đồng đối với HTX Tân Phú. Cháu cũng sẽ không trả lại số bã mía đã chở lên xưởng Tân Kiên sáng nay.”

Ông Sáu Thành ngước đôi mắt đỏ hoe lên, bàng hoàng nhìn cô gái trẻ như thể không tin vào tai mình: “Cô... cô nói thiệt hả cô Nhiên? Nhưng số bã mía đó mốc meo hết rồi, cô nhận về thì làm sao mà dập khay cho người ta được? Tiền bạc đâu mà xưởng cô gánh nổi?”

“Tám tấn đó, xưởng cháu đã tổ chức phân loại khẩn cấp và cứu được hơn bốn tấn phôi bã mía ở mặt trên chưa bị sợi nấm ăn sâu. Bốn tấn còn lại bị mốc nặng, anh Tùng sẽ dùng chế phẩm sinh học ủ thành phân bón vi sinh hữu cơ để hoàn trả lại chất dinh dưỡng cho đất ruộng của chính bà con, không vứt bỏ lãng phí một ký nào,” Nhiên nói dứt khoát, từng lời rõ ràng, rành mạch. “Nhưng chú Sáu, chúng ta không thể tiếp tục làm ăn theo kiểu phó mặc sinh mệnh cho trời đất như thế này mãi được nữa. Đợt mưa này rồi sẽ dứt, nhưng mùa mưa năm sau, rồi những đợt áp thấp nhiệt đới bất thường khác sẽ lại kéo đến. Nếu chúng ta không giải quyết tận gốc bài toán sơ chế, tách ẩm và bảo quản nguyên liệu tại chỗ, mối liên kết giữa Mộc Nhiên và Tân Phú sẽ đứt gãy ngay trong vụ thu hoạch tới.”

Minh nhíu chặt đôi mày, vẻ mặt đầy lo lắng: “Nhưng Nhiên à, xưởng mình hiện tại lấy đâu ra ngân sách để đầu tư một hệ thống máy sấy công nghiệp đặt ở trạm thu gom này? Tài khoản công ty sau đợt bồi thường tiền cọc cho Nắng Sớm và mua khuôn ép mới chỉ còn hơn một trăm triệu đồng tiền mặt. Chúng ta phải giữ khoản tiền đó để trả lương cho công nhân và thanh toán tiền thuê xưởng tháng này cho ông Bảy!”

“Không dùng máy sấy công nghiệp đốt điện hay chạy dầu ngốn chi phí khổng lồ, Minh,” Nhiên quay sang Minh, ánh mắt cô lóe lên tư duy nhạy bén của một kỹ sư vật liệu thực chiến. “Chúng ta sẽ làm giàn sấy bạt khung vòm năng lượng mặt trời — mô hình solar dome dryer. Đây là mô hình nhà kính mini phơi sấy nông sản mà các dự án nông nghiệp tuần hoàn ở vùng Isan của Thái Lan và các hợp tác xã mắc-ca ở Đắk Lắk đã ứng dụng cực kỳ thành công. Khung vòm bán nguyệt uốn bằng ống thép mạ kẽm hoặc tre tầm vông ngâm bùn chống mối mọt của chính địa phương này, bên ngoài phủ kín bằng màng nilon chuyên dụng cho nhà kính có tính năng chống tia cực tím và giữ nhiệt theo hiệu ứng nhà kính. Bên trong lắp hệ thống quạt hút thông gió đối lưu cưỡng bức chạy bằng hai tấm pin năng lượng mặt trời công suất nhỏ. Kể cả khi trời mưa dầm, không có ánh nắng mặt trời trực tiếp, nhiệt độ tích tụ bên trong vòm bạt vẫn luôn cao hơn môi trường bên ngoài từ tám đến mười hai độ C nhờ bức xạ nhiệt phân tán, và luồng không khí đối lưu liên tục từ quạt hút sẽ rút ẩm bề mặt bã mía cực nhanh, ngăn chặn tuyệt đối quá trình ủ nhiệt yếm khí sinh ra nấm mốc.”

Minh sững sờ trong giây lát. Những kiến thức cơ khí nhiệt và truyền khối lập tức xoay chuyển dữ dội trong đầu anh. Đôi mắt người kỹ sư trẻ sáng bừng lên như bắt được một luồng điện. Anh rút vội cây bút chì mộc giắt trên vành tai xuống, lật mặt sau của cuốn sổ tay kỹ thuật bìa da cáu bẩn và bắt đầu phác thảo những đường nét hình học với tốc độ chóng mặt: “Khung vòm bán nguyệt... đúng rồi! Khẩu độ sáu mét, chiều dài mười lăm mét, chiều cao đỉnh vòm hai mét rưỡi. Dùng tre tầm vông loại già ngâm bùn kỹ để uốn khung chịu lực thì chi phí vật liệu khung đỡ sẽ giảm được ít nhất sáu mươi phần trăm so với khung thép hộp mạ kẽm. Chúng ta chỉ cần đầu tư màng nilon nhà kính loại hai trăm micromet nhập khẩu của Israel có phủ lớp kháng tia cực tím và chống đọng sương bề mặt, cộng với hai chiếc quạt hút DC mười hai vôn không chổi than gắn hai tấm pin mặt trời một trăm oát ở hai đầu hồi nhà vòm. Bã mía tuyệt đối không được rải trực tiếp xuống nền đất nữa, mà phải đặt trên các giàn lưới thép đan mắt cáo nâng cao cách mặt sàn bốn mươi phân để luồng gió đối lưu lùa thông suốt từ dưới lên trên... Đúng! Hoàn toàn khả thi về mặt kỹ thuật nhiệt động học! Mỗi giàn sấy khung vòm khẩu độ này có thể tiếp nhận và xử lý ba tấn bã mía ướt một mẻ, rút độ ẩm từ bốn mươi phần trăm xuống dưới mười lăm phần trăm chỉ trong vòng ba mươi sáu tiếng đồng hồ, bất chấp trời có mưa dầm dề!”

Nhiên nhìn những nét vẽ chi tiết của Minh, trong lòng dâng lên một niềm tin mãnh liệt: “Dự toán chi phí tối thiểu cho hai giàn sấy khung vòm thử nghiệm này là bao nhiêu, Minh?”

Minh cắm cúi tính nhẩm các con số trên lề cuốn sổ tay: “Màng phủ nhà kính khổ rộng, phụ kiện nẹp zíc-zắc lò xo chuyên dụng để cố định mép bạt chống gió giật, hai tấm pin mặt trời, bốn quạt hút đối lưu và hệ thống lưới thép làm sàn nâng... cộng với tiền công nhật trả cho bà con phụ giúp dựng khung sàn: dự toán dao động trong khoảng bốn mươi lăm đến năm mươi triệu đồng cho cả hai giàn sấy hoàn chỉnh.”

Nhiên không hề do dự dù chỉ một tích tắc. Cô ngẩng đầu lên, nhìn thẳng vào người chủ nhiệm hợp tác xã già đang chết lặng vì ngỡ ngàng: “Chú Sáu, Mộc Nhiên sẽ trích ngân quỹ tiền mặt ứng trước năm mươi triệu đồng ngay trong chiều hôm nay để HTX Tân Phú mua vật tư và huy động nhân công dựng ngay hai giàn sấy khung vòm này tại bãi phơi. Số tiền này không phải là tiền từ thiện cho không, mà là tiền Mộc Nhiên ứng trước vào chi phí thu mua nguyên liệu của vụ tới. Đổi lại, cháu muốn chú cùng cháu ký một bản Phụ lục hợp đồng mới ngay tại đây: bản cam kết cơ chế chia sẻ rủi ro hao hụt mùa vụ. Thay vì áp đặt quy chế ép người nông dân phải gánh chịu toàn bộ tổn thất hư hỏng khi thời tiết cực đoan, Mộc Nhiên chấp nhận biên độ hao hụt mùa mưa tối đa mười lăm phần trăm khối lượng sẽ được chia đều cho cả hai bên cùng gánh. Nhưng phía HTX Tân Phú phải cam kết tuyệt đối tuân thủ quy trình vận hành giàn sấy vòm mới, kiểm tra độ ẩm bằng máy đo nghiêm ngặt dưới mười lăm phần trăm mới được phép đóng bao và chất lên xe tải giao hàng.”

Ông Sáu Thành ngồi bất động trên chiếc ghế gỗ, đôi mắt già nua đỏ hoe ngấn nước, hai giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo sạm đen vì nắng gió sông rạch. Trong suốt mấy chục năm làm nông dân, rồi đứng ra gầy dựng cái hợp tác xã nghèo nàn này, ông đã từng tiếp xúc với không biết bao nhiêu doanh nghiệp lớn từ Sài Gòn, từ Cần Thơ về đây. Họ đi những chiếc xe hơi bốn chỗ bóng loáng, mặc áo quần ủi phẳng phiu, mang theo những tập hồ sơ hợp đồng dày cộm in chữ chằng chịt. Nhưng hễ trời trở gió bão, lũ tràn qua đê hay nguyên liệu có chút hao hụt, hư hỏng là bọn họ lập tức phủi tay lạnh lùng, mang điều khoản luật pháp ra đe dọa thưa kiện, đòi tịch thu tài sản thế chấp và đòi tiền bồi thường đến đồng bạc cuối cùng. Chưa từng có một ai, giữa lúc bản thân doanh nghiệp cũng đang ngụp lặn trong muôn trùng khó khăn thiếu thốn, lại chịu cúi mình xuống, chia sẻ từng đồng vốn chắt chiu còm cõi và chìa bàn tay ấm áp ra cùng người nông dân gánh vác rủi ro của thiên tai nghiệt ngã như cô gái trẻ này.

“Cô Nhiên... Chú... Chú thiệt tình không biết nói cái gì cho hết lòng hết dạ nữa cô ơi...” Ông Sáu Thành nghẹn ngào, giọng nói lạc đi vì xúc động. Bàn tay thô ráp, nứt nẻ của ông run rẩy vươn ra, nắm chặt lấy bàn tay nhỏ nhắn nhưng rắn rỏi của Nhiên. “Tui hứa danh dự của một người lính cựu chiến binh với cô, chiều nay tui huy động toàn bộ thanh niên trai tráng trong ấp này lội sình đi đốn tre tầm vông già, san phẳng khoảnh đất gò cao ráo nhất ngoài bãi để dựng hai cái giàn sấy vòm cho cô. Tui mà để xảy ra chuyện bã mía mốc meo hay làm ẩu tả quy trình kỹ thuật một lần nữa, tui xin từ chức chủ nhiệm, tui không dám vác mặt nhìn bà con chòm xóm nữa!”

Đúng lúc đó, ngoài hiên nhà kho vang lên tiếng ủng cao su lội nước bì bõm, gấp gáp. Cánh cửa liếp mở toang, Đặng Mai Lan bước vào trong bộ dạng ướt như chuột lột. Trên đầu cô đội chiếc nón lá rách vành, hai ống quần xắn cao quá đầu gối, bắp chân lấm lem bùn đất đỏ quạch còn dính cả những cọng cỏ dại. Thấy Nhiên và Minh đang ngồi bên chiếc bàn gỗ, Lan vội vàng tháo chiếc nón lá xuống, quệt vội những giọt nước mưa chảy ròng ròng trên trán, vừa thở dốc vừa nói: “Chị Nhiên! Anh Minh! Em nghe tin hai người đón xe đò về tới đầu ấp là em lội tắt qua mấy bờ mương chạy sang đây liền! Em vừa mới lội một vòng khắp bãi phơi phía sau để kiểm tra kỹ lại từng đống ủ rồi. May quá chị ơi! Khoảng mười hai tấn bã mía ở khu vực gò đất cao phía sau mé lò đường ông Chín vẫn còn cứu được tới tám, chín phần!”

Nhiên bật dậy, mắt ánh lên tia hy vọng: “Thật không chị Lan? Khu đất đó không bị nước tràn bờ mương vào sao?”

“Dạ không!” Lan cười tươi, để lộ hàm răng trắng bóng trên khuôn mặt rám nắng đầy nét cương nghị, tháo vát. “Mấy hôm trước thấy trời sầm sập muốn đổ mưa dầm, em nghi bụng chẳng lành nên đã cùng mấy chị em trong tổ kéo bạt bọc kín thêm hai lớp nilon dày phía trên, lại lấy mấy chục bao trấu dằn xung quanh chân đống. Nước mưa lớn chỉ mới thấm ướt lớp bìa ngoài khoảng năm phân thôi. Hồi nãy em lấy liềm rạch thử ba bao ở giữa ruột, lớp xơ bã mía bên trong vẫn còn ấm ran, khô ráo và thơm nức mùi mật non, hoàn toàn chưa hề bị nhiễm một sợi nấm mốc trắng nào hết!”

“Chị Lan! Bây giờ chị có thể huy động được bao nhiêu nhân công tại chỗ ngay lập tức?” Nhiên hỏi dồn dập, năng lượng hành động trong cô bùng lên mạnh mẽ.

“Tổ thu gom của em hiện có mười hai chị em đang túc trực sẵn ở mấy chòi canh mía ven sông,” Lan trả lời không một giây do dự, giọng nói đầy quả quyết. “Chỉ cần chị Nhiên gật đầu ra lệnh, tụi em sẽ chia làm hai ca, mang toàn bộ bạt nhựa khô trải lên các giàn pallet gỗ cao ráo trong gian kho lớn này, tiến hành bóc tách phân loại khẩn cấp số bã mía đó ngay bây giờ. Tụi em sẽ gọt bỏ lớp vỏ ngoài ngấm nước mưa đem đi ủ phân vi sinh, gom toàn bộ phần ruột xơ tơi xốp, khô ráo bên trong lại rồi bật bốn cái quạt gió công nghiệp của kho thổi đối lưu liên tục suốt đêm nay. Em bảo đảm với chị Nhiên, đến sáng ngày mai sẽ có ít nhất sáu tấn bã mía đạt độ ẩm dưới mười tám phần trăm để xe tải chuyển gấp lên xưởng Tân Kiên cho anh Tùng dập khay kịp tiến độ!”

“Tuyệt vời lắm chị Lan!” Nhiên siết chặt tay Lan, cảm giác ấm áp và sức mạnh lan tỏa khắp các đầu ngón tay. “Minh, cậu ở lại đây cùng chú Sáu và chị Lan, trực tiếp chỉ huy nhóm thợ tre dựng bộ khung giàn sấy vòm và hướng dẫn kỹ thuật kiểm soát luồng gió cho bà con. Tớ sẽ dùng điện thoại làm lệnh chuyển khoản khẩn cấp năm mươi triệu từ tài khoản công ty sang tài khoản HTX của chú Sáu để chị Lan lập tức chạy xe ra thị xã mua màng bạt nhà kính và hai bộ pin quạt hút.”

Minh gật đầu thật mạnh, ánh mắt tràn đầy sự tin tưởng tuyệt đối. Giữa họ, sau bao nhiêu sóng gió dập vùi từ xưởng sản xuất cho đến thị trường, một sự thấu hiểu ngầm đã hình thành vững chắc như bàn thạch. Anh rút phắt chiếc thước dây bằng thép trong ba lô ra, tròng chiếc áo mưa mỏng vào người rồi sải bước theo Lan và ông Thành lao ra ngoài màn mưa, hướng về phía bãi đất gò cao nơi những đống bã mía đang chờ được giải cứu.

***

Đến bốn giờ chiều, bầu trời miền Tây bắt đầu có những biến chuyển kỳ diệu. Cơn mưa trái mùa dầm dề suốt bốn ngày đêm rốt cuộc đã bắt đầu ngớt hạt, những hạt mưa thưa dần rồi dứt hẳn. Những dải mây xám xịt, trĩu nặng từ từ tản mác về phía chân trời xa, để lộ ra những vệt trời màu lam nhạt và những tia nắng yếu ớt đầu tiên le lói xuyên qua ngọn những rặng dừa nước ven sông.

Dưới sự điều phối nhịp nhàng, tháo vát của Lan, không khí u ám, nặng nề trên bãi phơi của HTX Tân Phú đã hoàn toàn biến mất, thay vào đó là tiếng cười nói rộn rã, tiếng bước chân thoăn thoắt và tiếng hô hào đầy khí thế của bà con nông dân. Hơn mười người phụ nữ địa phương đôi tay thoăn thoắt dùng dao bài bóc tách từng lớp bã mía ẩm bên ngoài, chuyển những tảng xơ ruột vàng ruộm, thơm nức mùi mật mía ngọt lành vào gian nhà kho khô ráo. Bốn chiếc quạt công nghiệp cỡ lớn quay vù vù, phả ra những luồng gió mạnh mẽ cuốn đi hơi ẩm sót lại trên từng thớ sợi cellulose.

Dưới mé kênh dẫn nước, hai chiếc ghe máy chở đầy những cây tre tầm vông thẳng tắp, thân óng vàng và chắc nịch đã cập bến. Hàng chục thanh niên trai tráng trong ấp, mình trần lấm lem bùn đất, đang cùng Minh cắm cọc, đào hố, dùng dây kẽm uốn từng đoạn tre thành những vòm bán nguyệt cong vút kiên cố trên nền đất gò cao vừa được san phẳng. Những đường nét đầu tiên của hai giàn sấy vòm năng lượng mặt trời hiện đại đang dần thành hình giữa vùng quê sông nước.

Bản Phụ lục hợp đồng chia sẻ rủi ro mùa vụ đã được ký kết và đóng dấu trang trọng ngay trên chiếc bàn gỗ tróc sơn trong gian nhà kho. Bản hợp đồng mang chữ ký nắn nót của Nguyễn Mộc Nhiên và dấu mộc đỏ tươi của ông Bùi Sáu Thành, ghi dấu một bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử liên kết sản xuất của vùng đất này.

Khi Minh và Lan đang mải mê cùng nhóm thợ tre đo đạc lại khoảng cách giữa các hố chôn chân cột ngoài bãi phơi, ông Sáu Thành khẽ bước đến bên Nhiên. Ông nhìn dáo dác xung quanh như để chắc chắn không có ai nghe thấy, rồi kéo nhẹ tay áo Nhiên ra một góc hiên nhà kho vắng vẻ, nơi chỉ có tiếng nước mưa nhỏ giọt từ mái tôn xuống chiếc máng xối bằng tre. Vẻ mặt người cựu chiến binh già lúc này chùng xuống, lộ rõ vẻ ngập ngừng, ái ngại và đầy tâm sự khó nói.

“Chú Sáu, có chuyện gì nữa sao chú?” Nhiên ngạc nhiên hỏi, ánh mắt cô dõi theo nét mặt đầy căng thẳng của ông.

Ông Thành thở dài một hơi thật sâu, rút bao thuốc rê ra định vấn một điếu nhưng rồi lại cất vào túi áo, giọng ông trầm hẳn xuống, chỉ đủ cho hai người nghe: “Cô Nhiên nè... Có chuyện này thực lòng tui nghĩ tui phải nói thiệt cho cô biết, tui giấu trong lòng từ hôm qua tới giờ áy náy không chịu nổi.”

Nhiên khẽ chớp mắt, trực giác nhạy bén mách bảo cô rằng một biến cố ngầm khác vừa lướt qua nơi này: “Chuyện gì vậy chú? Chú cứ nói thẳng với cháu.”

Ông Thành nhìn ra khoảng sân đang rộn rã tiếng người, ánh mắt đanh lại đầy vẻ phức tạp: “Hôm qua... trước khi chiếc xe tải chở tám tấn bã mía ẩm của tui chạy lên xưởng Tân Kiên của cô... thằng đại diện bán hàng của bên tập đoàn GreenMax lại mò về tận cái ấp này. Lần này nó không đi một mình bằng xe máy như mấy lần trước nữa, nó đi bằng một chiếc xe hơi bảy chỗ màu đen cáu cạnh, đi cùng với một thằng cha tự xưng là giám đốc thu mua vùng phụ trách toàn bộ nguyên liệu miền Tây của tụi nó.”

Trái tim Nhiên khẽ thắt lại một nhịp buốt giá. Cái tên GreenMax và hình bóng của Đỗ Quang Vinh lại một lần nữa xuất hiện như một bóng ma dai dẳng, tăm tối, luôn chực chờ nuốt chửng mọi nỗ lực của cô.

“Họ đến tìm chú làm gì? Họ muốn mua lại bã mía của hợp tác xã sao?” Nhiên hỏi dồn, lồng ngực cô khẽ phập phồng theo từng nhịp thở căng thẳng.

“Tụi nó biết tỏng đợt áp thấp mưa bão này làm bãi phơi của tụi tui ngập úng hết trơn,” ông Thành thì thào, giọng đầy vẻ căm phẫn pha lẫn kinh hãi. “Tụi nó bước vô cái nhà kho này, mở toang một chiếc vali da màu đen đặt ngay lên bàn. Trong vali toàn là tiền mặt, những cọc tiền năm trăm ngàn mới cóng, tụi nó nói đó là một trăm triệu đồng tiền đặt cọc trao tay liền tại chỗ. Thằng giám đốc đó nói thẳng với tui: chỉ cần HTX Tân Phú đồng ý ký đơn phương hủy bỏ hợp đồng liên kết cung cấp độc quyền cho Mộc Nhiên, GreenMax sẽ ký ngay một hợp đồng bao tiêu toàn bộ bã mía và rơm rạ của cả vùng này trong suốt ba năm liên tiếp, với giá thu mua cố định cao hơn giá của Mộc Nhiên mười lăm phần trăm!”

Gió lạnh từ mé sông Tiền thổi thốc qua rặng bần, mang theo hơi nước ẩm ướt khiến Nhiên khẽ rùng mình ớn lạnh. Nhưng những lời tiếp theo của ông Sáu Thành mới thực sự khiến cô cảm thấy lạnh toát đến tận xương tủy:

“Đáng sợ hơn nữa cô Nhiên à, thằng cha giám đốc đó cười khẩy, vỗ vai tui nói nguyên văn thế này: *‘Bác Sáu đừng có lo chuyện bã mía bị mưa dầm ngập nước hay lên men mốc đen gì hết trơn á. Bên Mộc Nhiên của con nhỏ Nhiên là công ty con nít, làm ăn nghiệp dư, đòi hỏi ba cái tiêu chuẩn sạch sẽ vớ vẩn rồi làm khó nông dân. Còn tập đoàn GreenMax của tụi tui có nhà máy công nghệ lớn hàng triệu đô ở khu công nghiệp Đức Hòa. Dù bã mía của mấy người có bị thối rữa, mốc meo hay ngậm bùn đen sì tới đâu, tụi tui cũng cho xe tải xúc ráo trọi không chừa một ký, đem về nhà máy đổ vô bồn hóa chất tẩy trắng công nghiệp bằng chlorine và hydrogen peroxide nồng độ cao là trắng tinh tươm hết! Sau đó nghiền nát ra trộn với bột nhựa phụ gia tái chế là dập ra khay láng o, bóng bẩy liền, không bao giờ bắt nông dân mấy người phải chịu trừ tiền hao hụt hay phạt vạ một đồng bạc nào hết!’*”

Nhiên chết lặng, hai bàn tay cô siết chặt lại đến mức móng tay găm sâu vào lòng bàn tay đau điếng.

Hóa ra là như vậy. Đỗ Quang Vinh và cỗ máy GreenMax tàn bạo không chỉ dừng lại ở việc dùng tiềm lực tài chính khổng lồ để bán phá giá sản phẩm khay bã mía giả danh sinh thái nhằm bóp nghẹt Mộc Nhiên trên thị trường phân phối của các chuỗi F&B, mà chúng còn đang vươn những xúc tu đen tối về tận những vùng quê nghèo khó nhất, dùng những vali tiền mặt đầy cám dỗ để bẻ gãy chuỗi cung ứng nguyên liệu thô sạch duy nhất của cô ngay từ trong trứng nước. Độc ác hơn cả, chúng sẵn sàng thu mua những thứ phế phẩm nông nghiệp đã bị thối rữa, nhiễm độc nấm mốc rồi dùng hóa chất tẩy trắng cực độc để che mắt người tiêu dùng, bất chấp những rủi ro khôn lường về an toàn sức khỏe cộng đồng.

“Rồi... chú trả lời tụi nó sao chú Sáu?” Nhiên khẽ hỏi, giọng cô run run. Lồng ngực cô như nghẹt thở, chờ đợi câu trả lời quyết định vận mệnh của Mộc Nhiên từ người nông dân già.

Ông Sáu Thành nhìn thẳng vào mắt Nhiên. Những nếp nhăn nơi khóe mắt ông bỗng dãn ra, và một nụ cười đôn hậu, hào sảng đậm chất người Nam Bộ bừng sáng trên khuôn mặt già nua đầy sương gió: “Tui nhìn cái vali tiền của tụi nó, rồi tui nhìn ra ngoài sân bãi. Tui nói thẳng vô mặt hai thằng cha đó: *‘Tiền của mấy ông nhiều thiệt đó, nhìn hoa cả mắt. Nhưng bã mía của cái xứ Tân Phú này tụi tui gom góp từ mồ hôi, nước mắt của bà con chòm xóm, từ cây mía ngọt ngào của đất mẹ miền Tây, không phải thứ rác rưởi thối tha để mấy ông đem về ngâm thuốc tẩy hóa chất làm đồ bậy bạ gạt người tiêu dùng! Tiền mấy ông đem về cất đi, đất này không bán đứng chữ tín!’* Tui xua tay đuổi tụi nó xách vali cút xéo ngay trong chiều hôm qua rồi!”

Nhiên sững người, một luồng hơi ấm đột ngột dâng trào trong lồng ngực cô, xua tan đi tất cả những buốt giá của cơn mưa dầm.

Ông Sáu Thành đặt bàn tay thô ráp của mình lên vai Nhiên, giọng ông run run nhưng chứa chan sự kiên định vững như bàn thạch: “Nhất là chiều nay, đứng nhìn cái cách cô đối xử tử tế, cái cách cô không nỡ phạt tiền bà con nghèo mà còn chắt chiu từng đồng bạc vốn liếng còm cõi để đầu tư giàn sấy cho tụi tui, tui thề có trời đất sông nước này chứng giám: chừng nào cái Hợp tác xã Tân Phú này còn một cọng bã mía sạch, thì cọng bã mía đó chỉ dành riêng duy nhất cho Mộc Nhiên của cô mà thôi! Tụi tui nghèo tiền nghèo bạc, chứ không bao giờ nghèo cái nghĩa cái tình!”

Sống mũi Nhiên cay xè, những giọt nước mắt xúc động trào ra nơi khóe mi mà cô không sao ngăn lại được. Giữa muôn trùng bão táp khắc nghiệt của thương trường kim tiền, giữa những đòn thù hiểm độc và sự toan tính lạnh lùng của những kẻ mạnh, niềm tin và sự tử tế chân thành mà cô kiên trì gieo xuống mảnh đất phù sa này cuối cùng đã đơm hoa kết trái. Tình người chân chất của những người nông dân nghèo đã trở thành bức tường thành vững chắc nhất, kiên cố nhất, che chở cho Mộc Nhiên vượt qua giông bão.

Nhưng niềm xúc động nghẹn ngào trong lòng Nhiên chưa kịp lắng xuống thì từ trong túi chiếc áo khoác chống nước, tiếng chuông điện thoại bỗng reo vang dồn dập, phá tan không gian tĩnh lặng của buổi chiều tà.

Nhiên giật mình, vội vàng rút điện thoại ra. Trên màn hình cảm ứng đang nhấp nháy liên hồi cái tên: **Lê Hoài Phương**.

Nhiên hít một hơi thật sâu để lấy lại giọng nói bình tĩnh rồi bấm nút nhận cuộc gọi: “Alo, Phương à? Tớ nghe đây. Cậu yên tâm đi, tớ và Minh đã giải quyết êm xuôi bài toán bã mía ở Tân Phú rồi. Bằng mọi giá sáng mai xưởng sẽ có ít nhất sáu tấn nguyên liệu sạch dưới mười tám phần trăm độ ẩm để dập bù đơn hàng cho Nắng Sớm, tiến độ sẽ không bị...”

*“Nhiên! Dừng lại, nghe tớ nói đây!”*

Tiếng của Lê Hoài Phương vang lên qua loa thoại, dồn dập, gấp gáp và nghẹt thở đến mức át cả tiếng gió sông đang thổi ù ù bên tai Nhiên. Đó không phải là giọng điệu điềm tĩnh, cẩn trọng thường ngày của người phụ trách tài chính, mà là sự chấn động tột cùng của một người vừa chứng kiến một kỳ tích không tưởng.

*“Cậu phải bỏ lại toàn bộ công việc dưới đó cho Minh và tìm cách bắt chuyến xe đò sớm nhất quay về Sài Gòn ngay trong đêm nay! Ngay lập tức!”*

Nhiên bàng hoàng, tim cô đập thắt lại: “Phương? Có chuyện gì xảy ra ở thành phố sao? Phía chuỗi Nắng Sớm lại gây áp lực gì à? Hay là GreenMax lại...”

*“Không phải! Không phải chuyện đó!”* Giọng Phương rung lên bần bật, hơi thở dồn dập qua ống nghe. *“Quỹ đầu tư mạo hiểm Tầm Việt — Tầm Việt Venture Capital — vừa gửi thư mời chính thức qua email cho Mộc Nhiên cách đây đúng mười lăm phút! Đích thân Giám đốc đầu tư Tạ Hải Yến ký tên! Bà ấy yêu cầu người sáng lập và nắm giữ công nghệ cốt lõi của Mộc Nhiên phải có mặt tại trụ sở chính của họ ở tòa tháp tài chính trung tâm Quận 1 vào đúng tám giờ sáng ngày mai! Không được chậm trễ một phút nào!”*

Phương dừng lại một nhịp để lấy hơi, giọng cô như vỡ òa qua điện thoại: *“Nhiên ơi... Tạ Hải Yến muốn đàm phán trực tiếp về một gói rót vốn hạt giống trị giá năm tỷ đồng vào Mộc Nhiên!”*